Tug‘ma immunitet — organizmning yot va ehtimoliy xavfli biologik materialni (mikroorganizmlar, transplantat, toksinlar, o‘sma hujayralari, virus bilan zararlangan hujayralar) ushbu material organizmga birinchi marta tushishidan oldin ham mavjud bo‘ladigan zararsizlantirish qobiliyatidir.
Tug‘ma immunitet tizimi evolyutsion jihatdan orttirilgan immunitet tizimidan ancha qadimiy bo‘lib, barcha o‘simlik va hayvon turlarida uchraydi, biroq faqat umurtqalilarda batafsil o‘rganilgan. Orttirilgan immunitet tizimi bilan solishtirganda, tug‘ma immunitet tizimi patogen organizmga ilk marta kirganda tezroq faollashadi, ammo uni aniqlashdagi aniqligi pastroq. U muayyan, o‘ziga xos antigenlarga emas, balki patogen organizmlarga xos bo‘lgan antigenlarning muayyan sinflariga (masalan, polisaxaridlar — hujayra devori tarkibida uchraydigan bakterial moddalar, ayrim viruslarning ikki zanjirli RNKsi va hokazolarga) javob qaytaradi.
Tug‘ma immunitetning hujayraviy (tabiiy killer hujayralar, fagotsitlar, granulotsitlar, limfotsitlarning bir qismi: T (γδT) va B (B-1) limfotsitlarining ayrim kam sonli subpopulyatsiyalari ham tug‘ma immunitetga mansub) hamda gumoral (lizotsim, interferonlar, komplement tizimi, mediatorlar — yallig‘lanish jarayonini boshqaruvchi moddalar) komponentlari mavjud. Mahalliy nospetsifik immun reaksiyasi boshqacha yallig‘lanish deb ataladi.
Barcha umurtqalilarda tug‘ma immun tizimining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
- patogen kirgan hududga immun tizimi hujayralarini jalb qilish uchun kimyoviy omillar, jumladan maxsus kimyoviy mediatorlar — sitokinlarni ishlab chiqarish;
- bundan tashqari, komplement tizimining tarkibiy qismlarini faollashtirish;
- organ va to‘qimalardagi begona jismlarni aniqlash hamda ularni leykotsitlar yordamida yo‘qotish;
- shuningdek, orttirilgan immunitet tizimini antigenni taqdim etish jarayonida faollashtirish.
Havolalar
- A. Royt, J. Brostoff, D. Meyl. Immunologiya. Moskva: «Mir», 2000.
- Alberts, Bryus; Aleksandr Jonson, Julian Lyuis, Martin Raff, Kit Roberts va Piter Uolters. Hujayraning molekulyar biologiyasi; to‘rtinchi nashr (ingliz tilida). — Nyu-York va London: Garland Science[inglizcha], 2002. — ISBN 0-8153-3218-1.
