| inglizcha Google | |
| | |
| | |
| Turi | Xususiy kompaniya |
| Birjadagi ro‘yxati birjasida | NASDAQ: GOOG va NASDAQ: GOOGL |
| Tashkil etilgan sana | 4-sentabr 1998 |
| Asoschilari | Sergey Brin va Larri Peyj |
| Joylashuvi |
|
| Asosiy rahbarlar | Sundar Pichai (Bosh ijrochi direktor) |
| Faoliyat sohasi | Internet |
| Mahsulotlari | qarang: Google xizmatlari va vositalari ro‘yxati |
| Xodimlar soni |
|
| Bosh kompaniya | Alphabet Inc. |
| Sho‘ba kompaniyalari | Google LLC kompaniyasi tomonidan yaratilgan xizmatlar va platformalar: YouTube, DoubleClick, On2 Technologies, Google Voice, Picnik, Aardvark, AdMob, Firebase, Waze |
| Veb-sayt | about.google |
Google LLC (Xalqaro fonetik alifbo [ɡuːɡl], MWCD[inglizcha] /ˈgü-gəl/, rus tilida: «Gugl») — Amerika transmilliy korporatsiyasi bo‘lib, xolding Alphabet tarkibiga kiradi va internetda qidiruv, bulutli hisoblash hamda reklama texnologiyalariga sarmoya kiritadi.
Google ko‘plab internet xizmatlari va mahsulotlarini ishlab chiqadi hamda qo‘llab-quvvatlaydi (qarang: Google xizmatlari va vositalari ro‘yxati) va daromadining asosiy qismini Ads dasturi orqali ko‘rsatiladigan reklamadan oladi. U katta beshlik deb ataluvchi texnologiya kompaniyalari qatoriga kiradi. Bular — Amazon, Meta, Apple va Microsoft.
Kompaniyaga Larri Peyj va Sergey Brin asos solgan. U dastlab xususiy kompaniya sifatida 4-yanvar 1996-yilda ro‘yxatdan o‘tgan, 19-avgust 2004-yilda esa aksiyalarini fond bozorida sotishni boshlagan. O‘sha paytda Larri Peyj, Sergey Brin va Erik Shmidt 2024-yilgacha, yaʼni yigirma yil davomida Google’da birgalikda ishlashga kelishib olgan. Kompaniya tashkil etilgan paytdan eʼlon qilingan missiyasi «dunyo axborotini tartibga solish, uni barcha uchun ochiq va foydali qilish» bo‘lgan. Google muhandisi Pol Bakhayt tomonidan o‘ylab topilgan norasmiy shiori esa «Yovuzlik qilma» (inglizcha Don’t be evil). 2003-yilda kompaniya hozirgi bosh qarorgohi joylashgan Mauntin-Vyu (AQSHning Kaliforniya shtati)ga ko‘chib o‘tdi. 2016-yil 15-oktabrda kompaniya qayta tashkil etilib, xalqaro konglomerat — Alphabet Inc.ga aylantirildi
Google dunyo bo‘ylab maʼlumotlar markazlarida bir milliondan ortiq serverni boshqaradi, har kuni bir milliarddan ortiq qidiruv so‘rovi va 24 petabayt foydalanuvchi maʼlumotlarini qayta ishlaydi. Google tashkil etilganidan buyon tez o‘sgani sababli uning asosiy mahsuloti — qidiruv tizimi bilan bevosita bog‘liq bo‘lmagan ko‘plab mahsulotlar paydo bo‘ldi. Google’ning Gmail, ijtimoiy tarmoq Google+ (2019-yil 2-aprelda yopilgan) kabi onlayn mahsulotlari bor. Kompaniya, shuningdek, kompyuter uchun brauzer Google Chrome, suratlar bilan ishlash dasturi Picasa (2016-yil 1-maydan yopilgan, uning o‘rnini Google Foto xizmati egallagan) hamda tezkor xabar almashish dasturi Hangouts (2022-yil 1-noyabrda ham yopilgan, uning o‘rniga Google Chat kelgan). Bundan tashqari, Google ko‘plab smartfonlarda ishlatiladigan Android mobil operatsion tizimini, shuningdek, Google Chrome OS operatsion tizimi va Google Glass qurilmasini ham ishlab chiqadi.
Internet trafikini tahlil qiluvchi Alexa maʼlumotlariga ko‘ra, Google’ning asosiy sayti — google.com — internetdagi eng ko‘p tashrif buyuriladigan sayt. Google’ning ko‘plab xalqaro saytlari (google.co.in, google.co.uk va boshqalar) hamda uning ayrim boshqa xizmat saytlari — YouTube, Blogger va Orkut — tashriflar soni bo‘yicha birinchi yuztalikka kiradi. 2011-yil may oyida Google saytlarining bir oylik noyob tashrif buyuruvchilari soni ilk marta 1 milliarddan oshgan.
Tarixi






Google qidiruv tizimi 1996-yil yanvar oyida ikki talaba — Larri Peyj va Sergey Brinning ilmiy-tadqiqot loyihasi sifatida paydo bo‘ldi. O‘sha paytda ular Kaliforniyadagi Stenford universitetida tahsil olishardi.
O‘sha davrda oddiy qidiruv tizimlari natijalarni qidirilayotgan so‘zlar sahifada necha marta uchrashiga qarab tartiblardi. Peyj va Brin esa saytlar o‘rtasidagi aloqalarni tahlil qiladigan yaxshiroq tizim yaratish haqida o‘ylashdi. Ular yangi texnologiyani PageRank deb atashdi. Unda saytning dolzarbligi unga havola beruvchi sahifalar soni va ahamiyati orqali aniqlanadi. Bu vaqtda IDD Information Services kompaniyasining Robin Li tomonidan yaratilgan RankDex nomli kichik qidiruv tizimi ham mavjud edi. U 1996-yildan boshlab sahifalarni tartiblashning o‘xshash usulini o‘rgangan (RankDex texnologiyasi patentlangan va Li Xitoyda Baidu kompaniyasiga asos solganida ham ishlatilgan).
Peyj va Brin dastlab qidiruv tizimini BackRub deb atashdi, chunki u saytning muhimligini baholash uchun qayta havolalarni tekshirardi.
Oxir-oqibat ular qidiruv tizimining nomini Google deb o‘zgartirishdi. Bu «gugol» (inglizcha googol) so‘zining xato yozilishidan kelib chiqqan. Xato domen nomlari reyestrida so‘zni qidirishda yuz bergan. Hosil bo‘lgan nom asoschilarga yoqqan. Bundan tashqari, googol.com’dan farqli ravishda google.com domeni bo‘sh edi. Sun Microsystems asoschilaridan biri — Andreas Bekhtolsxaym[inglizcha] Brin qidiruv tizimining imkoniyatlarini namoyish etgach, hali mavjud bo‘lmagan Google Incorporated kompaniyasi nomiga 100 ming dollarlik chek yozib berdi. Investor qidiruv tizimi nomini eshitganicha shunday yozib olgan edi. Chekdagi mablag‘ni bankdan olish uchun kompaniyani aynan shu nom bilan ro‘yxatdan o‘tkazish zarur bo‘ldi. Bu ish keyinroq, 1998-yil 4-sentabrda amalga oshirildi. Ustav kapitali 1 million dollar deb belgilandi.
Gugol — bir va uning ortidan kelgan yuzta noldan iborat son, yaʼni 1×10100. Keyinchalik reklama kampaniyasida ushbu nom qidiruv tizimi odamlarga juda katta hajmdagi axborotni taqdim etmoqchi ekanini ko‘rsatish uchun tanlangani aytildi. Google dastlab Stenford universiteti saytida, google.stanford.edu domeni ostida ishlagan. Google domen nomi 1997-yil 15-sentabrda, kompaniyaning o‘zi esa 1998-yil 4-sentabrda ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Uning ilk manzili asoschilarning dugonasi Syuzan Vojitskining Kaliforniya shtati Menlo-Park shahridagi garaji edi. Ularning kursdoshi Kreyg Silverstayn birinchi xodim sifatida ishga olindi.
Moliyalashtirish va birlamchi ommaviy aksiyalar taklifi

Google dastlab 1998-yil avgustida, kompaniya ro‘yxatdan o‘tishidan avval, «Sun Microsystems» asoschilaridan biri Endi Bekhtolsxaymdan 100 ming dollar mablag‘ oldi. 1999-yil boshida Brin va Peyj hali aspirant bo‘lib, qidiruv tizimi ularni o‘qishdan haddan tashqari chalg‘itayotganini anglashdi. Ular «Excite» rahbari Jorj Bellga tizimni bir million dollarga sotishni taklif qilishdi, biroq u rad etdi. 1999-yil 7-iyunda 25 million dollarlik moliyalashtirish bosqichi eʼlon qilindi. Yirik investorlar orasida venchur investitsiya kompaniyalari «Kleiner Perkins», «Caufield & Byers» va «Sequoia Capital» bor edi.
Birlamchi ommaviy aksiyalar taklifi (IPO) Google tomonidan besh yil o‘tib, 2004-yil 19-avgustda o‘tkazildi. Kompaniya har biri 85 dollardan 19 605 052 ta aksiyani taklif qildi. Aksiyalar bitim anderrayterlari — «Morgan Stanley» va «Credit Suisse» tomonidan tashkil etilgan noodatiy shakldagi onlayn auksionda sotildi. IPO’dan tushgan 1,67 milliard dollar bozor kapitallashuvi Google uchun 23 milliard dollardan oshganini anglatardi. 271 million aksiyaning aksariyati Google nazoratida qoldi, kompaniyaning ko‘plab xodimlari esa darhol millionerlarga — qimmatli qog‘ozlar egalariga aylandilar. Google raqobatchisi bo‘lgan «Yahoo!» ham IPO’dan avval Google’ning 8,4 million aksiyasiga egalik qilgani sababli bundan foyda ko‘rdi.
2007-yil 31-oktabrda aksiyalar narxi 700 dollarga yetdi. Bunga asosan onlayn reklama bozoridagi savdo hajmi va daromadning kattaligi sabab bo‘ldi. Hozir kompaniya aksiyalari NASDAQ birjasida tiker GOOG belgisi bilan, Frankfurt fond birjasida esa GGQ1 belgisi bilan ro‘yxatga olingan.
2014-yil 12-fevralda kompaniyaning kapitallashuvi 400 milliard dollarga yetdi.
O‘sish
1999-yil martda kompaniya Palo-Alto ( Kaliforniya shtati)ga ko‘chdi. Kremniy vodiysidagi boshqa mashhur texnologik startaplarning bosh qarorgohlari ham shu shaharda joylashgan. Keyingi yili, Peyj va Brin ilgari reklama bilan moliyalashtiriladigan qidiruv tizimiga qarshi bo‘lganiga qaramay, Google kalit so‘zlar bo‘yicha qidiruvga bog‘liq reklamalarni sota boshladi. Minimalistik dizaynni saqlash uchun reklamalar faqat matndan iborat edi.
2001-yilda Google PageRank mexanizmini tavsiflovchi patent oldi. Patent rasmiy ravishda Stenford universitetiga berilgan, unda ixtirochi sifatida Lourens Peyj ko‘rsatilgan. 2003-yilda kompaniya hozirgi ofis majmuasini «Silicon Graphics»dan Mauntin-Vyu (Kaliforniya shtati)da ijaraga oldi. Keyinchalik majmua Googleplex nomi bilan tanildi. Uch yil o‘tib Google bu mulkni SGI’dan 319 million dollarga sotib oldi. Shu vaqtga kelib Google nomi kundalik nutqqa kirib bordi va «google» feʼli Merriam-Webster va Oksford ingliz tili lug‘ati ga «internetda axborot topish uchun Google qidiruv tizimidan foydalanish» maʼnosida kiritildi.
Sotib olishlar va hamkorliklar
2001-yildan boshlab Google ko‘plab, asosan kichik venchur kompaniyalarni sotib oldi. 2004-yilda kompaniya Keyhole, Inc.ni xarid qildi. Ushbu startap sunʼiy yo‘ldoshdan olingan Yer yuzasi suratlarini ko‘rsatadigan Earth Viewer mahsulotini ishlab chiqqan edi. Google 2005-yilda xizmat nomini «Google Yer sayyorasi» deb o‘zgartirdi. Ikki yil o‘tib Google YouTube videoxostingini 1,65 milliard dollarga sotib oldi. 2007-yil 13-aprelda u internet reklamasining kashshoflaridan biri bo‘lgan DoubleClick kompaniyasini 3,1 milliard dollarga xarid qildi. Bu bitim Google’ga DoubleClick’ning internet nashriyotlari va reklama agentliklari bilan qimmatli aloqalarini olib keldi. O‘sha yilning o‘zida kompaniya GrandCentral’ni 50 million dollarga sotib oldi. Keyinchalik bu xizmat Google Voicening asosiga aylandi. 2009-yil 5-avgustda Google o‘zining ilk ommaviy kompaniyasi — videodasturlar ishlab chiqaruvchi On2 Technologies’ni 106,5 million dollarga sotib oldi. Google Aardvark ijtimoiy qidiruv tarmog‘ini ham 50 million dollarga xarid qildi. 2010-yil aprelda esa Agnilux startapini sotib oldi.
Ko‘plab kompaniyalarni sotib olishdan tashqari, Google tadqiqotlardan tortib reklamagacha bo‘lgan turli maqsadlarda boshqa tashkilotlar bilan hamkorlik qilgan. 2005-yilda Google Eyms tadqiqot markazi ( NASA bo‘linmasi) bilan 93 ming m² ofis maydonini qurish bo‘yicha hamkorlik qildi. Ofislar katta hajmdagi maʼlumotlarni boshqarish , nanotexnologiyalar, taqsimlangan hisoblash hamda xususiy kosmik sanoatga oid tadqiqot loyihalari uchun mo‘ljallangan edi. 2005-yil oktabrda Google Sun Microsystems bilan hamkorlik shartnomasini tuzdi. Shuningdek, kompaniya videolarni qidirish xizmatlarini o‘zaro yaxshilash uchun AOL bilan hamkorlik qildi. O‘sha yili Google boshqa kompaniyalar, jumladan Microsoft, Nokia va Ericsson bilan birga yangi yuqori darajali domen .mobini moliyalashtirdi. Keyinchalik Google rivojlanayotgan mobil reklama bozoridan foydalanib, mobil qurilmalar uchun AdSense xizmatini ishga tushirdi. 2006-yilda Google va Fox Interactive Media Myspace ijtimoiy tarmog‘ida qidiruv va reklama taqdim etish bo‘yicha bitim imzoladi.
2008-yilda Google GeoEye bilan birgalikda Google Earth’ni yuqori aniqlikdagi tasvirlar bilan taʼminlash uchun sunʼiy yo‘ldoshni uchirdi. Yo‘ldosh Vandenberg aviabazasidan 2008-yil 6-sentabrda uchirilgan. O‘sha yili Google Life jurnali bilan hamkorlikda uning fotosuratlar arxivini o‘zida joylashtirdi. Arxivdagi ayrim tasvirlar jurnalda hech qachon nashr etilmagan.
2010-yilda Google Energy qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirish loyihasiga ilk sarmoyasini kiritdi: Shimoliy Dakotadagi ikkita shamol elektr stansiyasiga 38,8 million dollar ajratdi. Kompaniya maʼlum qilishicha, ular 169,5 megavatt energiya ishlab chiqarishi va 55 ming uyni taʼminlashi mumkin edi. Elektr stansiyalarini loyihalagan NextEra Energy Resources rivojlanish uchun mablag‘ olish maqsadida loyihadagi 20% ulushni Google’ga sotdi. Bundan tashqari, 2010-yilda Google Norvegiyaning Global IP Solutions nomli veb-telekonferensiya xizmati ishlab chiquvchisini xarid qildi. Shu yili kompaniya mobil reklama tarmog‘i AdMob’ni sotib olish bitimini yakunladi. 2010-yil iyulda Google Ayovadagi shamol elektr stansiyasidan 20 yil davomida 114 megavatt energiya sotib olish bo‘yicha kelishuv tuzdi.
2011-yil avgustda Google mobil telefonlar ishlab chiqaruvchi Motorola Mobility kompaniyasini sotib olish bo‘yicha kelishuvga erishgani eʼlon qilindi. U Motorola bo‘linishi natijasida tashkil topgan ikkita mustaqil kompaniyadan biri edi. Bitim qiymati 12,5 milliard dollarni tashkil etdi. 22-may 2012-yilda bitim yakunlandi. Google Motorola Mobility’ni xarid qilib, uning bosh ijrochi direktorini almashtirdi.
2018-yilda Google HTC kompaniyasining bir qismini 1,1 milliard dollarga sotib oldi. Bitimdan so‘ng HTC’ning ikki mingdan ortiq muhandisi Google qurilmalarini , shu jumladan Google Pixel smartfonlarini ishlab chiqishga jalb etildi.
2021-yilda Google istiqbolli Project Loon loyihasini yopdi. U sharlar yordamida Yerning borish qiyin bo‘lgan hududlarini internet bilan taʼminlashga qaratilgan edi. Loyiha sakkiz yil davom etdi, texnologiya matbuotida va boshqa nashrlarda ko‘p yoritildi hamda bir qator kashfiyotlarga olib keldi. Biroq oxir-oqibat kompaniya uning iqtisodiy jihatdan o‘zini oqlamasligini tan oldi.
2024-yil sentabrda Google Character.AI texnologiyalariga litsenziya sotib olgani haqida xabarlar paydo bo‘ldi. Kelishuvga startap asoschisi Noam Shazirning kompaniyaga qaytishi ham kiradi. U Google’dan 2021-yilda ketgan edi.
2025-yil 18-martda Google’ni boshqaruvchi xolding Alphabet kompaniyasi Wiz startapini $32 milliardga sotib olish bo‘yicha yakuniy kelishuvni imzoladi. Bitimni 2026-yilda yakunlash rejalashtirilgan.
Rahbariyat
2001-yil iyulda kompaniya asoschilarining taklifiga binoan Google direktorlar kengashi raisi va bosh ijrochi direktori lavozimlarini Erik Shmidt egalladi.
2011-yil 4-aprelda bosh ijrochi direktor lavozimini Larri Peyj egalladi. Erik Shmidt esa Google direktorlar kengashi raisi bo‘lib qoldi.
2010-yil 20-iyun holatiga ko‘ra, Peyj, Brin va Erik Shmidt B toifasidagi aksiyalarning taxminan 91 foiziga ega edi. Bu aksiyalar egalariga jami ovozlarning 68 foizini berardi. Ushbu uchlik aksiyadorlar vakolatiga kiradigan barcha masalalarni hal qilishda hal qiluvchi taʼsirga ega edi.
2015-yil avgustda kompaniya qayta tashkil etilib, Alphabet Inc. xoldingi tuzilgach, Google bosh direktori lavozimini Sundar Pichai egalladi.
Korporativ madaniyat
2013-yilda Google AQSHdagi 100 ta eng yaxshi ish beruvchi reytingida to‘rtinchi marta birinchi o‘rinni egalladi. Reytingni har yili Fortune jurnali eʼlon qiladi.
Google’da «20 foiz» dasturi amal qilgan. Unga ko‘ra, muhandislar ish vaqtining 20 foizini o‘zlarining bevosita lavozim vazifalariga kirmaydigan loyihalarga sarflashlari mumkin edi.
Xodimlarni ishga qabul qilish
Yangi xodimlarni tanlashda, boshqa jihatlar qatori, ularning mavjud korporativ madaniyat, xususan, iyerarxiyasi kam bo‘lgan tashkiliy tuzilma va tez o‘zgaruvchi muhitda ishlay olish qobiliyati baholanadi. Muvaffaqiyatli nomzod iqtidorli, ijodkor, ishtiyoqli, odob-axloqli, ochiqko‘ngil bo‘lishi va ishbilarmonlik kostyumisiz ham yaxshi taassurot qoldira olishi kerak.
Internet orqali yuborilgan millionlab rezyumelar avval avtomatik ravishda qayta ishlanadi, shundan so‘ng kompaniyaga mos kelishi mumkin bo‘lgan nomzodlar ajratiladi.
Iqtidorlarni jalb qilish maqsadida kompaniya kollej talabalari o‘rtasida Google Code Jam musobaqasini o‘tkazadi. Unda dasturchilar masalalarni belgilangan vaqtda yechish bo‘yicha bellashadi. Finalga chiqqan 15 ishtirokchi so‘nggi bosqichga Google bosh qarorgohiga taklif qilinadi.
2018-yil yanvarda sobiq texnik mutaxassis Jeyms Deymor Google’ni xodimlarni teri rangi va siyosiy qarashiga qarab kamsitishda ayblab, sudga daʼvo kiritdi. Jeyms Deymorning o‘zi jinslar o‘rtasidagi tengsizlik haqidagi bayonotidan so‘ng ishdan bo‘shatilgan edi.
«Kislorod» loyihasi
Google ikki yil davomida «Kislorod» loyihasi nomli keng ko‘lamli tadqiqot o‘tkazdi. Maqsad yaxshi rahbarning o‘z modelini ishlab chiqish edi. Natijada 2011-yil mart oyida Google nazaridagi yaxshi rahbarning quyidagi eng muhim fazilatlari eʼlon qilindi:
- U yaxshi murabbiydir.
- U jamoaga ishonadi, qo‘l ostidagilarning masʼuliyatini kengaytiradi va ishning eng kichik tafsilotlarini ham doimiy nazorat qilishga urinmaydi.
- Jamoa aʼzolarining muvaffaqiyatidan manfaatdor bo‘ladi, xodimlarning ish faoliyati va shaxsiy hayotiga qiziqish bildiradi.
- Xodimlarning martaba o‘sishiga yordam beradi.
- Jamoani rivojlantirish bo‘yicha aniq reja va strategiyaga ega bo‘ladi.
- Sohaga oid ko‘nikma va bilimlarni egallagan bo‘ladi — zarur hollarda xodimlariga yordam beradi, maslahat beradi, ekspert fikrini bildiradi va hokazo.
Xizmatlar va vositalar
Qidiruv tizimi
Google qidiruv tizimi jahon bozorining 60 foizdan ortig‘ini egallaydi. U har kuni taxminan 50 million qidiruv so‘rovini qayd etadi va 8 milliarddan ortiq veb-sahifani indekslaydi. Google 191 tilda axborot qidira oladi (2009-yil 2-dekabr holatiga ko‘ra).
Google interfeysi qidiruvni maʼlum domenlar, tillar, fayl turlari va boshqa shartlar bilan cheklashga imkon beruvchi ancha murakkab so‘rovlar tilini o‘z ichiga oladi. Masalan, «intitle:Google site: wikipedia.org» so‘rovi sarlavhasida Google so‘zi uchraydigan Vikipediyaning barcha tillardagi maqolalarini topadi.
Boshqa xizmatlar
Qidiruv tizimidan tashqari, Google ko‘plab boshqa xizmatlarni, jumladan Gmail va Hangoutsni ham taqdim etadi. Boshqa dastur ishlab chiquvchilar orasida eng mashhur xizmat «Google Xaritalar» bo‘ldi. Aynan shu xizmat birlashtirilgan ilovalar (inglizcha mashups) uchun asos sifatida eng ko‘p ishlatiladi. Google o‘z xizmatlariga API orqali kirish uchun haq oladi, biroq Google Xaritalardan foydalanish gibrid ilova sayti hammaga ochiq bo‘lsa va Google Xaritalarga asoslangan xizmatlar uchun haq olinmasa, bepul bo‘ladi. Korporativ foydalanuvchilar bu xizmatdan o‘zlarining ichki korporativ tarmoqlarida yoki tijoriy ilovalarida to‘lov evaziga foydalanishlari mumkin.
Google’ning boshqa xizmatlari, xususan Google Search doirasida Google maʼlumotlariga ochiq API orqali kirish mumkin, ammo Google serverlariga har 1000 ta murojaat uchun haq to‘lanadi.
2005-yilda Google Urchin Software Corporation’ni sotib olganidan so‘ng, dunyoda keng tarqalgan Google Analytics veb-tahlil tizimiga amalda asos solindi.
2007-yil 28-iyunda Google «Savollar va javoblar» xizmatini qayta ishga tushirdi. Rossiya Google mazkur xizmatining o‘z versiyasini ishga tushirgan dunyodagi birinchi mamlakat bo‘ldi.
2008-yil 8-aprelda Google kengaytiriladigan veb-ilovalar uchun yangi Google App Engine platformasini taqdim etdi. Bungacha ko‘plab texnik tahlilchilar Google ham bir kun kelib Amazon.com kabi yirik kompaniyalar qatorida ushbu bozorga kirishini taxmin qilgan.
2012-yil 1-oktabrda Google marketologlar uchun bepul vosita — Google Tag Manager’ni taqdim etdi. U sayt kodini tahrir qilmasdan teglar qo‘shish imkonini beradi.
2014-yilda kompaniya .google — brendga oid yuqori darajali domenni (TLD) ro‘yxatdan o‘tkazdi. U DNS tizimida, internetda ishlatiladi. Bu maʼlum brendga bog‘liq bo‘lgan dastlabki umumiy yuqori darajali domenlardan biri hisoblanadi. Kompaniya Alphabet’ning bir qancha mahsuloti va domenini Googlega ko‘chirishni rejalashtirdi. Bundan tashqari, Google .goog domeniga ham egalik qiladi (masalan, https://partneradvantage.goog va https://pki.goog ) va .gle domeniga ham ega (masalan, qisqartirilgan URL manzillari uchun , jumladan goo.gle va forms.gle).
2015-yilda Google London ko‘chalarida interaktiv reklama bilbordlarini sinovdan o‘tkaza boshladi. Bilbordlarda ko‘rsatiladigan reklama turlari joriy ob-havo, mahalliy voqealar, tirbandliklar, dolzarb qidiruv so‘rovlari va boshqa ko‘plab omillarga bog‘liq edi.
2016-yil martda Google Data Studio va Google Optimize kabi vositalarni qamrab olgan Google Analytics 360 Suite to‘plamini eʼlon qildi. 2016-yil mayda Google Data Studio maʼlumotlarni vizuallashtirish va hisobot tuzish uchun mustaqil bepul xizmat sifatida taqdim etildi.
2016-yil mayda yangi «aqlli» messenjer — Allo taqdim etildi. Unga o‘rnatilgan Google Assistant yordamchisi orqali Google chatda yuboriladigan barcha matnlarni oladi, chat ichidan internetda qidirish imkonini beradi va suhbat mavzusiga mos qidiruv so‘rovlari, kompaniyalar hamda xizmatlarni tavsiya qiladi. «Aqlli javob» funksiyasi serverlarda saqlangan foydalanuvchining avvalgi xabarlari bazasidan foydalanib, tezkor javob variantlarini taklif etadi. Dasturchilar messenjer boshqa korxonalar va shaxslar tomonidan xakerlik hujumlaridan himoyalangan bo‘lishini ko‘zlagan. 2016-yil sentabrda SMX East 2016 konferensiyasida Google Google Optimize 360’ning bepul versiyasini taqdim etdi.
2018-yil 5-dekabrda Google 2019-yil mart oyida Allo messenjerini yopishini bildirdi.
2019-yil aprelda kompaniya iOS uchun jismoniy faollikni kuzatishga mo‘ljallangan Google Fit ilovasini ham chiqardi.
2019-yil 19-noyabrda dunyoning 30 ta mamlakatida bulutli o‘yinlarni oqim orqali uzatish xizmati Google Stadia, ilgari Project Stream nomi bilan tanilgan, foydalanish uchun ochildi. Xizmatdagi o‘yinlar noutbuklar, stol kompyuterlari, televizorlar, planshetlar va telefonlarda mavjud edi.
2023-yil fevralda Google nihoyatda ommalashgan ChatGPT bilan raqobatlashishga mo‘ljallangan sunʼiy intellektli Bard chat-botini eʼlon qildi. 2024-yil 8-fevralda u 2023-yil dekabrdan ishlatib kelinayotgan til modeli nomi bilan Gemini deb qayta nomlandi.
Xayriya faoliyati
2004-yilda Google qariyb 1 milliard dollar boshlang‘ich kapitalga ega Google.org (Google Foundation) nomli notijorat xayriya bo‘linmasini tashkil etdi. Tashkilot faoliyatining asosiy yo‘nalishlari iqlim o‘zgarishi, global sog‘liqni saqlash va qashshoqlik muammolaridan jamoatchilikni xabardor qilish hamda ularni hal etishga ko‘maklashishdan iborat. Uning dastlabki loyihalaridan biri gibrid va elektr transport vositalari.
2007-yilda Google bir nechta gey-paradlarda homiy va faol ishtirokchi bo‘ldi. Ular San-Fransiskoda, Nyu-Yorkda, Dublinda va Madridda bo‘lib o‘tgan.
2008-yilda Google «10^100 loyihasi»ni taqdim etdi. Unda istalgan kishi g‘oyalarini taklif etishi, keyin esa dunyoni o‘zgartirib, imkon qadar ko‘proq insonga yordam beradigan g‘oya birgalikda tanlanishi mumkin edi. Ovoz berish boshlanguncha 170 mamlakat aholisi 150 mingdan ortiq g‘oyani taklif qilgan. Ovoz berishda 16 guruhga bo‘lingan g‘oyalar qatnashdi, ulardan 5 tagachasi tanlab olinishi va ularni amalga oshirishga yordam sifatida Google 10 million dollar ajratishi belgilandi.
2010-yil fevral oyida Google Vikipediyani qo‘llab-quvvatlash uchun 2 million dollar xayriya qildi. Mablag‘ Vikimedia jamg‘armasiga yo‘naltirildi. Jamg‘arma ushbu mablag‘ni texnik infratuzilmaga investitsiyalarni ham o‘z ichiga olgan joriy xarajatlarga, shuningdek, ensiklopediyani rivojlantirish va qo‘llab-quvvatlashga sarfladi.
2019-yil 22-yanvarda Google korporatsiyasi Wikimedia Endowment jamg‘armasiga 2 million dollar va Wikimedia Foundation’ga 1,1 million dollar xayriya qilgani, shuningdek, kontent tarjimasi vositasi orqali API Google Tarjimon dan foydalanish imkonini hadya etgani maʼlum bo‘ldi. Bu haqda Google’ning qidiruv va yangiliklar bo‘yicha vitse-prezidenti Ben Gomes kompaniyaning rasmiy blogida xabar berdi. Google tomonidan «Vikipediya» loyihasiga ko‘rsatilgan yordamning umumiy miqdori 7,5 million dollardan oshishi kerak edi.
Qiziqarli faktlar
- Madagaskar chumolilarining Proceratium google turi xizmati sharafiga nomlangan. xizmati sharafiga nomlangan, chunki ushbu xizmat uni kashf etgan olimga tadqiqotlarida yordam bergan.
- G‘arbiy Yevropa universitetlarida himoya qilinadigan diplom ishlari va dissertatsiyalardagi plagiat ulushi 30 foizgacha yetadi. Bu raqamni avstriyalik olim o‘zining «Google’dan nusxa ko‘chirish sindromi» (inglizcha Google Copy‑Paste Syndrome) nomli tadqiqotida keltirgan Shtefan Veber. U bu hodisani «fikrsiz matn madaniyati» (inglizcha text culture without brains).
- ) deb taʼriflaydi. 2021-yilda «Google Rossiya» boshqaruvchi direktori Yuliya Dmitriyevna Solovyova «Kommersant» nashriyot uyi tuzgan «Axborot texnologiyalari» toifasidagi oliy rahbarlar reytingida ikkinchi o‘rinni egalladi.
«Google’lash» neologizmi
Qidiruv tizimining ommalashuvi tufayli ingliz tilida neologizm to google yoki to Google feʼli paydo bo‘ldi (rus tilidagi kompyuter slengida — «guglit» so‘ziga o‘xshash). Bu feʼl internetda Google yordamida axborot qidirishni anglatadi. Aynan shu maʼno bilan u ingliz tilining eng nufuzli lug‘atlari — Oksford ingliz tili lug‘ati va Merriam-Websterga kiritilgan. Biroq boshqa manbalarda bu so‘zning internetda umuman biror narsa qidirish maʼnosida ishlatilishiga ham misollar keltiriladi.
Bu so‘zni feʼl sifatida birinchi bo‘lib Larri Peyj, 1998-yil 8-iyulda pochta tarqatish ro‘yxatiga yuborgan xabarlaridan birini «Have fun and keep googling!» («Vaqtni maroqli o‘tkazing va qidirishda davom eting!») deb yakunlagan. Amerika dialektologiya jamiyati «to google» feʼlini o‘n yillik so‘zi deb atagan.
Savdo belgisini yo‘qotib qo‘yishdan xavfsiragan Google google feʼlining ishlatilishini, ayniqsa bu so‘z internetda umuman qidirish maʼnosida qo‘llanilganda, maʼqullamaydi. Masalan, 2003-yil 23-fevralda kompaniya « faoliyatni to‘xtatish va bundan tiyilish (inglizcha Cease and desist)» haqidagi xatni Pol Makfedrisga, Word Spy — saytining neologizmlarni kuzatuvchi asoschisiga yubordi. Shuningdek, «Washington Post»da Frenk Arens Google yuristlari yuborgan xatni tahlil qildi. Xatda «to‘g‘ri» va «noto‘g‘ri» qo‘llanishi muhokama qilingan feʼl — google. Bu maqolaga javoban leksikograflar — Merriam-Webster lug‘atining mutaxassislari — to google feʼlini kichik harf bilan yozganlarini, biroq Google qidiruv tizimini anglatganda bosh harfdan foydalanganlarini qayd etishdi (inglizcha to use the Google search engine to seek online information — internetda axborot qidirish uchun Google’dan foydalanish). 2006-yilda Google «Google’dan hosil qilingan so‘zlarni faqat Google Inc. yoki uning xizmatlari haqida gap ketganda ishlatish» talabi bilan ommaviy bayonot chiqardi.
Tanqidlar
Shaxsiy hayot daxlsizligi huquqining buzilishi
Google’ga nisbatan inson huquqlari buzilishi bilan bog‘liq muammolar ilk bor 2005-yilda yuzaga kelgan. Google Earth xaritalarini yaratishda AQSHdagi Oq uy tomining tasvirlaridan foydalanilgan. Bu Qo‘shma Shtatlar milliy xavfsizligiga tahdid tug‘dirishi mumkin edi. Amerika jamoatchiligi ehtimoliy terrorchilar Oq uyning tomida joylashgan xavfsizlik tizimlarini batafsil ko‘rib chiqish imkoniga ega bo‘lganidan qattiq norozilik bildirdi.
Google bilan bog‘liq navbatdagi shov-shuvli mojaro AQSHning Pensilvaniya shtatida yashovchi Boring oilasining daʼvosi bo‘ldi. 2008-yilda er-xotin Boringlar Google’ni ularning shaxsiy hayoti daxlsizligini buzganlikda aybladi. Butun dunyo shaharlari uchun virtual xaritalar yaratilganda Google Street View xizmatida ularning uyi va hovuzining tasvirlaridan foydalanilgan. Boringlar darhol sudga murojaat qilib, yetkazilgan maʼnaviy zarar uchun 25 ming dollar tovon talab qilishdi. Biroq dastlabki daʼvo qanoatlantirilmadi. Sud jarayonlari davom etdi va 2010-yildagi sud qaroriga binoan Boringlar kompaniyadan 1 dollar tovon oldi. Google vakillari esa: «Afsuski, hozirgi dunyoda mutlaq maxfiylik mavjud emas, chunki sunʼiy yo‘ldoshlar hatto “xususiy hudud” belgilariga ham eʼtibor bermay, hamma narsani tasvirga oladi», — deb bildirishdi. Shunga qaramay, kompaniya mutaxassislari shaxsiy murojaatga ko‘ra tasvirlarni o‘z serverlaridan olib tashlashlari mumkin.
Google’ga qarshi Amerika Milliy huquqiy va siyosiy markazi (NLPC) ham chiqdi. Markaz aʼzolari xizmatning shaxsiy huquqlarni buzishiga dalil sifatida Google xizmatlari yordamida yarim soatdan kamroq vaqtda kompaniya rahbarlaridan biri haqida to‘plangan maʼlumotlarni taqdim etishdi. Ular orasida rahbarning uyi suratlari, uy yonida turgan avtomobillarning raqamlari, hovlisini obodonlashtiruvchi firma nomi va hatto qo‘shnilari mijoz bo‘lgan qo‘riqlash firmasi nomi bor edi.
Kompaniyaga nisbatan shikoyatlar ko‘pligi sababli Erik Shmidt 2009-yilda shunday degan: «Agar kimdir siz haqingizda ortiqcha maʼlumot bilishini istamasangiz, avvalo, shubhali ish qilmang. […] Aslida qidiruv serverlari, jumladan Google, bu maʼlumotlarni muayyan muddat saqlaydi. Barchamiz AQSH hukumatiga bo‘ysunamiz, shuning uchun hokimiyat vakillariga axborotni oshkor etishga majbur bo‘ladigan vaziyat yuzaga kelishi mumkin».
2010-yilda Google bilan bog‘liq yana bir mojaro keng jamoatchilik eʼtiborini tortdi. Maʼlum bo‘lishicha, Street View ustidagi ishlar davomida kompaniya fuqarolarning IP manzillari va parollarini skanerlagan. Turli shaharlarning ko‘chalari va maydonlarini videokamerali maxsus avtomobillarda tasvirga olish paytida Google mutaxassislari simsiz Wi-Fi tarmoqlarining signallarini ham skanerlashgan. Natijada kompaniya jismoniy va yuridik shaxslarning elektron pochtasiga kirish uchun zarur parollar va boshqa maxfiy maʼlumotlarni olgan. Google vakillari katta xatoga yo‘l qo‘yib, shaxsiy hayot daxlsizligini buzganliklarini tan olishdi va uzr so‘rashdi. Biroq ular Germaniya hukumati bu masala yuzasidan daʼvo bildirmaguncha muammodan xabarsiz bo‘lganlarini taʼkidlashdi. Google mutaxassislari olingan shaxsiy maʼlumotlar qidiruv serverida ishlatilmaganiga ishontirishdi.
2013-yil yozida AQSH maxsus xizmatlarining sobiq xodimi Edvard Snouden orqali AQSH hukumati internet foydalanuvchilari haqidagi maʼlumotlarni oshkor qilish uchun Google, Yahoo!, Microsoft va Facebook kompaniyalariga millionlab dollar to‘lagani maʼlum bo‘ldi. Bu PRISM dasturi doirasida amalga oshirilgan. Hujjatlarga ko‘ra, xarajatlarni Milliy xavfsizlik agentligining Maxsus manbalar bilan ishlash bo‘limi qoplagan. Bunga javoban Google bosh huquqshunosi Devid Drammond kompaniya blogida AQSH bosh prokurori va FQB direktoriga ochiq xat eʼlon qilib, muntazam chiqariladigan shaffoflik hisobotida hukumat so‘rovlari, shu jumladan Xorijiy razvedka faoliyatini kuzatish to‘g‘risidagi qonun (FISA) asosidagi so‘rovlar haqida batafsil axborot berishga ruxsat so‘radi. Drammondga ko‘ra, bunday so‘rovlarga javoblar AQSH hukumatiga foydalanuvchilar maʼlumotlariga to‘g‘ridan to‘g‘ri kirish imkonini bermagan.
Hozir Google kompaniyasi Google Glass loyihasini amalga oshirish bilan bog‘liq inson huquqlari buzilishi uchun jiddiy tanqid qilinadi. AQSH kinoteatrlari, kazinolari va striptiz klublarida Google ko‘zoynaklarini taqish allaqachon taqiqlangan. Ularning egalari ko‘zoynakli tashrif buyuruvchilar atrofdagi voqealarni videoga yozib olishidan xavotirda. Bundan tashqari, yaqin kelajakda[qachon?] AQSH banklari va bog‘lar maʼmuriyatlari ham bunday ko‘zoynaklarni taqiqlash to‘g‘risida qaror qabul qilishi mumkin. Google vakillari hozircha vaziyatga izoh bermagan.
2014-yil 5-avgustda Google AQSH huquqni muhofaza qilish organlariga uning sho‘ba elektron pochta xizmati Gmail foydalanuvchilaridan biri bolalar ishtirokidagi pornografik suratlarni saqlayotganini maʼlum qildi. Shundan so‘ng foydalanuvchi hibsga olindi.
Chet davlatlarning ichki ishlarida ishtirok etish
Google’ning ayrim mutaxassislari Arab bahori voqealarida qatnashib, demokratik qadriyatlar va inson huquqlarini himoya qilish tarafdori bo‘lgan. Masalan, Google’ning Yaqin Sharq va Shimoliy Afrika bo‘yicha marketing direktori Voil G‘onim Husni Muborak rejimini ag‘darish tarafdori sifatida Misr da 2011-yilda ro‘y bergan tartibsizliklar vaqtida faoliyat yuritgan. U Facebook’da sahifa ochib, unda Misr hukumatining fuqarolarga nisbatan zo‘ravonligi qoralangan va namoyishchilar harakatlari muvofiqlashtirilgan. G‘onim Misrdagi norozilik harakatini «Facebook inqilobi» deb atab, unda internet juda muhim rol o‘ynaganini taʼkidladi.
Bundan tashqari, Arab bahori voqealaridan ko‘p o‘tmay, Google vakillari Yaqin Sharq va Shimoliy Afrikada kompaniya axboroti va mahsulotlaridan foydalanishni osonlashtirish ustida ishlayotganlarini bildirishdi. Shu munosabat bilan Amerika kompaniyasining maqsadi yanada ko‘proq mahsulotlarini arab tilida taqdim etish edi. 2011-yilda kompaniya Google Voice va Google+ xizmatlarining arabcha versiyalarini ishga tushirdi hamda Google Art Project loyihasida Qatardagi ikkita muzeyni — Islom sanʼati muzeyi va Mathaf Arab zamonaviy sanʼat muzeyini taqdim etdi. 2012-yilda esa Tunis prezidentini Google+ Hangout On Air videotranslyatsiya xizmati orqali chiqish qilishga taklif etdi. Google, shuningdek, Xitoy rahbariyatining fuqarolarning internetdagi axborotdan foydalanishini cheklashga urinishlariga jiddiy eʼtiroz bildirgan.
Kompaniyadagi senzura
Xolding direktorlar kengashi raisi Alphabet Erik Shmidt xolding tarkibidagi Google kompaniyasi davlatga tegishli RT va Sputnik yangiliklar portallarining qidiruv natijalaridagi o‘rnini pasaytirish ustida ishlayotganini maʼlum qildi. Davlat dumasining axborot siyosati, axborot texnologiyalari va aloqa qo‘mitasi raisi o‘rinbosari Andrey Svinsov bunday harakatlarni «yakkalash», «muayyan mavzuda qidiruv so‘rovi berilganda Rossiya ommaviy axborot vositalari ko‘rinmaydigan sharoit yaratadigan kanallar va agentliklarga bosim o‘tkazish usuli» va «Sputnik hamda RT’ga tijoratlashtirishni taqiqlashdan ham kuchliroq zarba» deb atadi.
Shu bilan birga, Rossiya qidiruv natijalarini senzura qilish uchun Google mexanizmlaridan faol foydalanadi. Rossiya hukumati kontentni olib tashlash bo‘yicha so‘rovlar soni jihatidan dunyoda yetakchidir. Kiberxavfsizlik bilan shug‘ullanuvchi Surfshark maʼlumotlariga ko‘ra, 2013–2022-yillarda mualliflik huquqini buzuvchi axborotni hamda Rossiya senzurasi nomaqbul deb hisoblagan kontentni olib tashlash so‘rovlarining 61 foizi Rossiya hissasiga to‘g‘ri kelgan.
Yevropa komissiyasi sanksiyalari
2017-yil 28-sentabrda Yevropa komissiyasi Google Search qidiruv natijalarini o‘zining Shopping xizmatiga ustunlik beradigan tarzda buzib ko‘rsatgani uchun Google’ga 2,42 milliard yevro jarima soldi. Yevrokomissiya xabarida aytilishicha, Google xizmatiga ko‘proq mijoz jalb etish maqsadida raqobatchi platformalarning reytinglari ataylab pasaytirilgan, shu bois ularning tovar takliflari qidiruvning birinchi sahifasida ko‘rinmagan. YK antimonopoliya tekshiruvi Google’ning asosiy raqobatchilari takliflari faqat to‘rtinchi va undan keyingi sahifalarda ko‘rsatilganini aniqladi. Bu kompaniyaga o‘z xizmatining ommaviyligini sezilarli darajada oshirish imkonini bergan.
2018-yil 18-iyulda Yevropa komissiyasi Google’ni internet qidiruv tizimlari bozoridagi ustun mavqeini suiisteʼmol qilib, Android operatsion tizimida ishlaydigan qurilmalar ishlab chiqaruvchilarining faoliyatini cheklagani sababli antimonopoliya tekshiruvi doirasida yana 4,35 milliard yevro jarimaga tortdi. YK xabariga ko‘ra, Google 2011-yildan beri mobil kompaniyalar faoliyatini noqonuniy ravishda nazorat qilgan. Tekshiruv mobil operatorlar va Android qurilmalari ishlab chiqaruvchilariga qo‘yilgan uch xil cheklovga oid edi. Birinchidan, Google ishlab chiqaruvchilardan Play Store ilovalar do‘koniga kirish litsenziyasini olish evaziga barcha Android telefonlariga Google Search qidiruv tizimi va Chrome brauzerini oldindan o‘rnatishni talab qilgan. Ikkinchidan, Google Inc. yirik ishlab chiqaruvchilar va aloqa operatorlariga sotishdan oldin smartfonga faqat kompaniyaning brauzeri va qidiruv tizimini o‘rnatishlari uchun pora bergan. Uchinchidan, Google Android’ning muqobil versiyalarida ishlaydigan qurilmalarni ishlab chiqish va sotishni taqiqlagan. Bunday versiyalar uning tarmoqlari yoki forklari deb ataladi. Yevrokomissiya Google’dan Android tizimidagi qurilmalar va ilovalar ishlab chiquvchilariga nisbatan bunday amaliyotlarni 90 kun ichida to‘xtatishni talab qildi, aks holda yangi sanksiyalar va jarimalar qo‘llanishi bilan ogohlantirdi. Bu Yevropa idoralari uchun raqobat masalalari bo‘yicha bitta kompaniyaga qo‘yilgan eng yirik antimonopoliya jarimasi bo‘ldi.
2026-yil iyulda Google raqamli bozorlar to‘g‘risidagi qonun[inglizcha]ni buzgani uchun 890 million yevro jarimaga tortildi. Yevrokomissiya fikricha, kompaniya qonunning 2 ta bandini buzgan: Google qidiruv natijalarida o‘z xizmatlarini raqobatchilar takliflaridan yuqori qo‘ygan (460 million yevro jarima); Google Play Store ilovalar do‘konida raqobatchilarning muqobil takliflarini yashirgan (430 million yevro jarima).
AQSH Adliya vazirligining daʼvosi
2020-yil 20-oktabrda AQSH Adliya vazirligi va 11 shtat bosh prokurorlari kompaniyaga qarshi qidiruv tizimlari hamda qidiruv reklamasi bozorini noqonuniy monopollashtirgani uchun daʼvo kiritdi. 2023-yil 12-sentabrda sud Google’ga qarshi antimonopoliya daʼvosini ko‘rib chiqishni boshladi.
Tekshiruv davomida 2021-yilda Google o‘z qidiruv tizimini brauzerlar va mobil qurilmalarda standart qidiruv tizimi sifatida joylashtirish uchun turli kompaniyalarga jami 26 milliard dollar to‘lagani oshkor bo‘ldi.
Jarimalar
2021-yil 13-iyulda Fransiyaning raqobatni himoya qilish organi[fransuzcha] Google’ga matbuot nashriyotlari bilan muzokaralar va tahririyatlarga haq to‘lash haqidagi sud hujjatlarini eʼtiborsiz qoldirgani uchun 500 million yevro jarima solish to‘g‘risidagi qarorini eʼlon qildi.
Rossiyada
2021-yil 24-dekabrda Roskomnadzorning murojaatiga ko‘ra, taqiqlangan maʼlumotlarni olib tashlamagani uchun Rossiya Federatsiyasi sudi Google kompaniyasini 7,221 milliard rubl jarimaga tortdi. 2022-yil may oyida ijro yig‘imini ham hisobga olganda, sud ijrochilari xizmati mazkur ish bo‘yicha 7,7 milliard rubl undirdi. O‘sha yilning iyunida Google’ning Rossiyadagi yuridik shaxsi — «Gugl» MChJ bankrotlik to‘g‘risida ariza berdi. Bankrotlik jarayonida Rossiyaning yana 885 ta kompaniyasi Google’ga daʼvo bildirdi, bunda kompaniyaning to‘lanmagan jarimalari 19,6 milliard rublni tashkil etardi.
2023-yil 11-mayda Rossiya sudi YouTube’dan LGBT targ‘ibotini o‘z ichiga olgan deb tasniflangan videolarni olib tashlashni rad etgani uchun Google’ga 3 million rubl jarima soldi. Bunday targ‘ibot Rossiya qonunchiligida taqiqlangan. Google’ning Rossiyadagi sho‘ba kompaniyasi 2021-yil oxirida belgilangan yirik jarimadan so‘ng bankrotlik to‘g‘risida ariza bergani taʼkidlandi.
2023-yil iyunda Rossiya sud ijrochilari Google’ning Rossiya bo‘linmasi hisobvaraqlaridagi barcha pullarni (10 milliard rubldan ortiq) olib qo‘ydi. Shu oyda tinchlik sudyasi Presnya tumani (Moskva) Google’ni o‘tgan yil iyulda Federal monopoliyaga qarshi xizmat YouTube’ning bozordagi «ustun mavqeini suiisteʼmol qilgani» sababli belgilagan 2 milliard rubl jarimani to‘lamagani uchun 4 milliard rubl jarimaga tortdi.
2023-yil 20-dekabrda Rossiya sudyasi Antisom Marsépan kompaniyani Rossiya rasmiylari yolg‘on deb hisoblagan maʼlumotlarni o‘chirmagani uchun 4,6 million rubl jarimaga tortdi. Gap Ukrainadagi urush va «LGBT targ‘iboti» deb topilgan axborotni tarqatish haqida ketgani maʼlum qilindi.
2024-yil oktabrda Rossiya hukumati Google’ga belgilagan jarimalar summasi, doimiy ortib boruvchi penyalar bilan birga, ikki undetsillion (2×1036) rublga yetdi.
«Gugl» MChJ 2023-yilda bankrot deb topildi. Kompaniyaning kreditorlar oldidagi qarzi deyarli 54 milliard rublni tashkil etgan. 2022-yil oxirida hisobvaraqlarida taxminan 375,5 million rubl bor edi. 2023-yil sentabrda «Gugl» MChJ bosh kompaniyasiga dividendlar to‘lagani aniqlandi. Bankrotlik boshqaruvchisi Valeriy Talyarovskiy buni Rossiya sho‘ba kompaniyasining aktivlari va kapitali qiymatini qasddan kamaytirish deb baholadi. Moskva arbitraj sudi 2024-yilda uning talabini qondirdi va «Gugl» MChJ Google International LLC’ga qariyb 9,5 milliard rubl dividend, Rossiya byudjetiga esa ushbu dividendlardan 500 million rubl soliq o‘tkazgan bitimni noqonuniy deb topdi. Sud hujjatini ijro ettirish uchun bankrotlik boshqaruvchisi Afrika, Janubiy Amerika, Osiyo va Yevropaning o‘nlab davlatlaridagi sudlarga tegishli arizalar kiritdi. 2025-yil avgust oxirida Janubiy Afrika Respublikasi Oliy sudi uning arizasini ko‘rib chiqib, Janubiy Afrika yurisdiksiyasidagi Google International LLC aktivlarini xatlash haqida qaror chiqardi. 2025-yil 1-oktabrda esa mamlakat hududidagi aktivlar hisobidan Rossiya sudi qarori bo‘yicha Google’dan pul undirish uchun sherifga (sud ijrochisiga tenglashtiriladigan mansabdor shaxsga) buyruq yuborildi.
Adabiyotlar
- Vayz D., Malsid M. Google. Davr ruhidagi yutuq = The Google Story: Inside the Hottest Business, Media, and Technology Success of Our Time / Ingliz tilidan O. V. Matsak tarjimasi; Ye. M. Buznikova tahriri ostida. — Moskva: Eksmo, 2007. — 368 bet — («Oliy toifa»). — 3000 nusxa — ISBN 978-5-699-22216-2, ISBN 978-0-553-80457-7 (ingliz tilida).
- Gusev V. S. Google: internetda axborotni samarali qidirish. Qisqa qo‘llanma. — Moskva: Dialektika, 2005. — 240 bet — ISBN 5-8459-0901-5.
- Maykl Berchell, Jennifer Robin. Ajoyib kompaniya. Qanday qilib orzudagi ish beruvchiga aylanish mumkin = The Great Workplace. How to Build it, How to Keep it, and Why it Matters. — Moskva: Alpina Pablisher, 2013. — 272 bet — («EKOPSI kutubxonasi» turkumi). — ISBN 978-5-9614-4417-9.
- Saylor, Michael. The Mobile Wave: How Mobile Intelligence Will Change Everything (inglizcha). — Perseus Books/Vanguard Press, 2012. — ISBN 978-1593157203.
Havolalar
- about.google — Google’ning rasmiy sayti
- Google LLC. — maqola: Lentapediya. 2012-yil.
- Google saytining rus tilidagi versiyasi
- Carr, David F. How Google Works // Baseline jurnali. — 2006. — 6-jild, № 6.