Axborot texnologiyalari

Axborot texnologiyalari (AT, IT (ayti); shuningdek, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, AKT) — obyekt, jarayon, hodisa yoki axborot mahsulotining holati haqida yangi sifatdagi axborotni olish maqsadida maʼlumotlarni (dastlabki axborotni) yigʻish, qayta ishlash, toʻplash va uzatish vositalari hamda usullari majmuasidan foydalanadigan, shuningdek, axborotni tarqatishga xizmat qiladigan jarayonlar va shu jarayonlar hamda usullarni amalga oshirish yoʻllari (Rossiya Federatsiyasining federal qonuni № 149-FZ).

Boshqa taʼriflar:

Koʻpincha axborot tizimlari va texnologiyalari sohasidagi mutaxassislarni AT yoki IT mutaxassislari deb atashadi (inglizcha Information technology).

Axborot texnologiyalari sohasi

Axborot texnologiyalari kompyuter texnikasi va boshqa yuqori texnologiyalar sohasidagi zamonaviy yutuqlar, eng yangi aloqa vositalari, dasturiy taʼminot hamda amaliy tajribadan oqilona foydalanib, axborot jarayonini samarali tashkil etish vazifalarini hal qilishga, inson hayoti va zamonaviy jamiyatning barcha sohalarida vaqt, mehnat, energiya hamda moddiy resurslar sarfini kamaytirishga xizmat qiladi. Axborot texnologiyalari xizmat koʻrsatish sohasi, boshqaruv, sanoat ishlab chiqarishi va ijtimoiy jarayonlar bilan oʻzaro bogʻliq boʻlib, koʻpincha ularning tarkibiy qismiga aylanadi.

Tarix

Insonlar axborotni saqlash, izlash, qayta ishlash va uzatishni shumerlar yozuvni taxminan 3000 yilda (miloddan avval) ixtiro qilganidan buyon amalga oshirib kelmoqda. Ammo «axborot texnologiyalari» atamasi hozirgi maʼnosida ilk bor 1958-yilda Harvard Business Review jurnalida eʼlon qilingan maqolada qoʻllangan. Uning mualliflari Garold J. Livitt va Tomas L. Uisler shunday yozgan: «Bu yangi texnologiyaning hali umumqabul qilingan yagona nomi yoʻq. Biz uni axborot texnologiyasi (AT) deb ataymiz». Ular bergan taʼrif uch toifani qamrab oladi: axborotni qayta ishlash usullari; qaror qabul qilish uchun statistik va matematik usullardan foydalanish; kompyuter dasturlari yordamida yuqori darajadagi tafakkurni modellashtirish.

Axborot texnologiyalari 1960-yillardan, dastlabki axborot tizimlari (ATiz) paydo boʻlishi va rivojlanishi bilan birga jadal taraqqiy eta boshladi.

Texnologiya kompaniyasi IBM birinchi qattiq diskni 1956-yilda 305 RAMAC kompyuter tizimining tarkibiy qismi sifatida chiqardi. Hozir ham raqamli maʼlumotlarning aksariyati qattiq disklarda magnit usulida yoki kompakt-disklar kabi tashuvchilarda optik usulda saqlanadi. 2002-yilgacha axborotning aksariyati analog qurilmalarda saqlangan[manba 1230 kundan beri koʻrsatilmagan], biroq oʻsha yili raqamli saqlash sigʻimi ilk bor analog sigʻimdan oshdi. 2007-yil holatiga koʻra, dunyoda saqlangan maʼlumotlarning qariyb 94 foizi raqamli koʻrinishda boʻlgan: 52 foizi qattiq disklarda, 28 foizi optik qurilmalarda va 11 foizi raqamli magnit lentalarda. Hisob-kitoblarga koʻra, dunyoda elektron qurilmalarning axborot saqlash sigʻimi 3 eksabaytdan (1986-yilda) 295 eksabaytgacha (2007-yilda) oshib, taxminan har 3 yilda ikki baravar koʻpaygan..

Zamonaviy ATning asosiy xususiyatlari

  • Raqamli maʼlumot almashinuvi standartlari va algoritmlarning tizimli tuzilishi;
  • Kompyuterlarda axborotni saqlash hamda kerakli shaklda taqdim etishdan keng foydalanish;
  • Raqamli texnologiyalar orqali axborotni deyarli cheksiz masofalarga uzatish.

Yangi raqamli texnologiyalar haqida Entoni Grafton shunday degan: «Ular ilgari faqat ayrim kishilargagina ochiq boʻlgan millionlab manbalardan erkin foydalanish imkonini yaratib, taʼlim olamini allaqachon demokratlashtirdi. Ular oʻtmish va hozirgi asr buyuk sanʼatining koʻplab yodgorliklarini taqdim etish hamda tahlil qilishning yangi, samarali usullarini berdi. Shuningdek, ular oʻqish va yozish olamini tez surʼatlarda egallab bormoqda».

Asosiy vositalar

Axborot texnologiyalari axborotni boshqarish uchun zarur barcha resurslarni, xususan, axborotni yaratish, saqlash, boshqarish, uzatish va izlashga xizmat qiladigan kompyuterlar, dasturiy taʼminot hamda tarmoqlarni qamrab oladi. Axborot texnologiyalarini quyidagi guruhlarga ajratish mumkin:

  • Texnik vositalar;
  • Aloqa vositalari;
  • Tashkiliy-uslubiy taʼminot;
  • Standartlashtirish.

Tarmoqlar

Hozirgi vaqtda turli xil maʼlumot uzatish tarmoqlari mavjud. Ular maʼlumot uzatish kanallari va kommutatsiya qurilmalari (tarmoq tugunlari) orqali birlashtirilgan aloqa terminal qurilmalarining majmuasi boʻlib, barcha terminallar oʻrtasida xabarlar almashinuvini taʼminlaydi.

Maʼlumot uzatish tarmoqlarining quyidagi turlari mavjud:

Telefon aloqasi

2000-yillarning boshlarigacha kompyuterni internetga ulashning asosiy usuli modemdan foydalanish boʻlib, u telefon tarmogʻiga ulanardi. Hozirda modemlarning oʻrnini keng polosali ulanish texnologiyalari egallagan.

Keng polosali aloqa

«keng polosali» atamasi maʼlumotlarni yuqori tezlikda uzatish va internetga kirish imkonini beradigan koʻplab texnologiyalarni oʻz ichiga oladi. Bu texnologiyalarda simlar yoki optik tolali kabellardan foydalaniladi.

Ikki yoki undan ortiq masofaviy ulanishni birlashtirib, ularni yagona maʼlumot kanali sifatida ishlatish orqali oʻtkazish qobiliyatini oshiradi. Buning uchun kamida ikkita modem, telefon liniyalari, hisob raqamlari va ushbu texnologiyani qoʻllab-quvvatlovchi provayder kerak boʻladi. Bu usul ISDN, DSL va boshqa zamonaviy texnologiyalar paydo boʻlishidan oldin qisqa vaqt mashhur boʻlgan. Ayrim ishlab chiqaruvchilar uni qoʻllab-quvvatlash uchun maxsus modemlar yaratgan.

ISDN

ISDN (inglizcha Integrated Services Digital Network) — xizmatlar integratsiyalangan raqamli tarmoq. U telefon aloqasi va maʼlumot almashish xizmatlarini birlashtiradi. Bu nomni XI tadqiqot komissiyasi — Telegrafiya va telefoniya boʻyicha xalqaro maslahat qoʻmitasi — 1981-yilda taklif qilgan. ISDNning asosiy vazifasi — maʼlumotlarni eng koʻpi bilan 64 kbit/s tezlikda abonentning simli liniyasi orqali uzatish hamda birlashtirilgan telekommunikatsiya xizmatlarini (telefon, faks va boshqalar) taqdim etishdir. Bu maqsadda telefon simlaridan foydalanishning ikki afzalligi bor: ular allaqachon mavjud va terminal uskunalarni elektr bilan taʼminlash uchun ham ishlatilishi mumkin. ISDN tarmogʻida turli trafik turlarini birlashtirish uchun TDM (inglizcha Time Division Multiplexing, vaqt boʻyicha multiplekslash) texnologiyasi qoʻllanadi. Har bir maʼlumot turiga alohida chastota polosasi ajratilib, u elementar kanal (yoki standart kanal) deb ataladi. Bu polosa uchun oʻtkazish qobiliyatining belgilangan va kelishilgan ulushi kafolatlanadi. Polosa alohida kanal orqali uzatiladigan CALL signalidan soʻng ajratiladi. Ushbu alohida kanal kanaldan tashqari signalizatsiya kanali deb ataladi.

xDSL

xDSL (inglizcha digital subscriber line, raqamli abonent liniyasi) — zamonaviy mikroelektronika yutuqlari va umumiy foydalanishdagi telefon tarmogʻining abonent liniyasidagi buzilishlarni moslashuvchan tuzatish hamda samarali liniya kodlaridan foydalanish orqali oʻtkazish qobiliyatini sezilarli darajada oshiradigan texnologiyalar oilasi. Bunda raqamli signalni qayta ishlash usullari qoʻllanadi. xDSL texnologiyalari XX asr 90-yillarining oʻrtalarida ISDN raqamli abonent ulanishiga muqobil sifatida paydo boʻlgan. xDSLning asosiy turlariga ADSL, HDSL, IDSL, MSDSL, PDSL, RADSL, SDSL, SHDSL, UADSL, VDSL kiradi. Bu texnologiyalarning barchasi abonent telefon liniyasi orqali yuqori tezlikdagi raqamli ulanishni taʼminlaydi. Ayrim xDSL texnologiyalari mustaqil ishlanmalar, boshqalari faqat nazariy modellar boʻlsa, uchinchi bir qismi keng qoʻllanadigan standartlarga aylangan. Ularning asosiy farqi maʼlumotlarni kodlashda foydalaniladigan modulyatsiya usullaridadir.

Elektr uzatish liniyalari orqali aloqa

Elektr uzatish liniyalari orqali aloqa — ovozli axborot yoki maʼlumotlarni uzatish uchun turli elektr uzatish liniyalaridan (EUL) foydalanishni anglatadigan atama. Bunday tarmoq 50 yoki 60 Gs chastotali standart oʻzgaruvchan tok ustiga analog signalni qoʻshib, ovoz va maʼlumotlarni uzatishi mumkin. PLC tarkibiga BPL (inglizcha Broadband over Power Lines — elektr uzatish liniyalari orqali keng polosali uzatish) kiradi; u 200 Mbit/s gacha tezlikda maʼlumot uzatishni taʼminlaydi. Shuningdek, NPL (inglizcha Narrowband over Power Lines — elektr uzatish liniyalari orqali tor polosali uzatish) boʻlib, uning uzatish tezligi ancha past — 1 Mbit/s.

ATM

ATM — (maʼlumotlarni asinxron uzatish usuli) — tarmoq texnologiyasi boʻlib, yuqori unumli kommutatsiya va multiplekslashni taʼminlaydi. Bunda maʼlumotlar qatʼiy oʻlchamdagi yacheykalar (inglizcha cell) shaklida uzatiladi. Har bir yacheyka 53 baytdan iborat boʻlib, uning 5 bayti sarlavha uchun ajratiladi. Sinxron uzatish usulidan (STM — inglizcha Synchronous Transfer Mode)dan farqli ravishda, ATM maʼlumot uzatish tezligi keskin farqlanadigan yoki oʻzgarib turadigan bitreytli xizmatlarni koʻrsatishga yaxshiroq moslashgan.

Uyali aloqa

Bu mobil radioaloqaning turi boʻlib, uning negizida uyali tarmoq yotadi. Asosiy xususiyati shundaki, umumiy qamrov hududi alohida bazaviy stansiyalar (BS) qamrab oladigan joylarga, yaʼni uyalarga boʻlinadi. Uyalar qisman bir-birini qoplab, birgalikda tarmoq hosil qiladi. Ideal, tekis va qurilishsiz yuzada bitta bazaviy stansiyaning qamrov hududi doira shaklida boʻladi; shu sababli tarmoq olti burchakli uyalardan tashkil topadi. Tarmoq fazoda bir-biridan ajratilgan qabul qiluvchi-uzatuvchi qurilmalardan iborat boʻlib, ular bir xil chastota diapazonida ishlaydi. Tarmoq tarkibidagi kommutatsiya uskunalari mobil abonentlarning joriy joylashuvini aniqlash va abonent bir uzatgich qamrov hududidan boshqasiga oʻtganda aloqa uzluksizligini taʼminlash imkonini beradi.

Telekommunikatsiya

Bu aloqaning bir turi, axborotni uzatish usuli boʻlib, elektromagnit signallar yordamida, masalan, simlar, optik tolali kabellar yoki radio orqali amalga oshiriladi. Hozirgi kunda uzoq masofalarga axborot uzatish telegraf, telefon, teletayp kabi elektr qurilmalari, radio va oʻta yuqori chastotali aloqa, shuningdek, optik tolali aloqa liniyalari, sunʼiy yoʻldosh aloqasi hamda global axborot-kommunikatsiya tarmogʻi — internet orqali amalga oshiriladi. Telekommunikatsiya prinsipi xabar (tovush, matn, optik axborot) signallarini birlamchi elektr signallariga aylantirishga asoslanadi. Oʻz navbatida, birlamchi elektr signallari uzatgich yordamida ikkilamchi elektr signallariga aylantiriladi. Ularning xususiyatlari aloqa liniyasining xususiyatlariga yaxshi mos keladi. Keyin ikkilamchi signallar aloqa liniyasi orqali qabul qilgichning kirishiga uzatiladi. Qabul qiluvchi qurilmada ikkilamchi signallar yana tovush, optik yoki matnli axborot shaklidagi xabar signallariga aylantiriladi.

Apparat taʼminoti

Apparat taʼminoti — kompyuterlar va kompyuter tarmoqlari ishlashini taʼminlaydigan uskunalarning umumiy nomi. Periferik qurilma apparat taʼminotining muhim qismi boʻlib, kompyuterga axborot kiritish yoki undan axborot chiqarish imkonini beradi.

Terminallar foydalanuvchilarning axborot makoniga kirish nuqtalari boʻlib xizmat qiladi.

Shaxsiy kompyuter

Kompyuter (inglizcha computer — «hisoblagich») — bitta foydalanuvchi uchun, yaʼni shaxsiy foydalanishga moʻljallangan elektron qurilma. Muayyan shaxs oʻzining shaxsiy kompyuteri sifatida foydalanadigan boshqa har qanday kompyuterni ham shartli ravishda shaxsiy kompyuter (bundan keyin — ShK) deb hisoblash mumkin. Odamlarning aksariyati stol kompyuterlari va turli koʻchma kompyuterlardan (noutbuk, planshet kompyuter) shaxsiy kompyuter sifatida foydalanadi. Dastlab kompyuter hisoblash mashinasi sifatida yaratilgan boʻlsa-da, shaxsiy kompyuter sifatida u odatda boshqa maqsadlarda — axborot tarmoqlariga kirish vositasi, kompyuter oʻyinlari platformasi, shuningdek, dasturiy taʼminot yordamida ijodiy va kasbiy faoliyat yuritish uchun ishlatiladi.

Uyali telefon

Mobil telefon — uyali aloqa tarmoqlarida ishlashga moʻljallangan qurilma. U radioqabul qilgich-uzatgich va anʼanaviy telefon kommutatsiyasidan foydalanib, qamrov hududida uyali tarmoq orqali telefon aloqasini taʼminlaydi. Hozirgi kunda uyali aloqa — mobil aloqaning eng keng tarqalgan turidir. Shuning uchun odatda «mobil telefon» deyilganda aynan uyali telefon tushuniladi. Biroq mobil telefonlarga uyali telefonlardan tashqari sunʼiy yoʻldosh telefonlari, radiotelefonlar va magistral aloqa qurilmalari ham kiradi.

Televizor

Zamonaviy elektron qurilma boʻlib, simsiz kanallar yoki kabel orqali uzatiladigan tasvir va tovushni qabul qilish hamda aks ettirish uchun xizmat qiladi (jumladan, televizion dasturlar yoki video signalni qayta ijro etuvchi qurilmalardan, masalan, videomagnitofonlardan).

Oʻyin konsoli

Maxsus videooʻyinlar uchun ishlab chiqilgan elektron qurilma. Tasvirni chiqarish uchun koʻpincha televizor yoki kamroq hollarda kompyuter monitori ishlatiladi. Shu bois bunday qurilmalar alohida tasvir chiqarish qurilmasiga ulanadigan «pristavka» deb ataladi. Portativ (choʻntak) oʻyin tizimlarining oʻz ekrani boʻlgani sababli ularni «pristavka» deb atash uncha toʻgʻri emas. Dastlab oʻyin konsollari shaxsiy kompyuterlardan muhim jihatlari bilan farqlangan: ularda asosiy ekran sifatida televizordan foydalanilgan hamda shaxsiy kompyuterlarga moʻljallangan koʻpchilik standart periferik qurilmalar, masalan, klaviatura yoki modem qoʻllab-quvvatlanmagan. Yaqin vaqtgacha sotilgan konsollarning deyarli barchasi boshqa konsollarni qoʻllab-quvvatlamaydigan mulkiy oʻyinlarni ishga tushirishga moʻljallangan edi. Biroq oʻyin konsollari rivojlangani sari ular bilan shaxsiy kompyuterlar oʻrtasidagi farq asta-sekin yoʻqola boshladi: ayrim konsollarga klaviatura, qattiq disk ulash va hatto operatsion tizim sifatida Linuxni ishga tushirish ham mumkin. Ayrim konsollarning sxemalari va dasturiy taʼminoti istisno tariqasida erkin litsenziyalar asosida tarqatilishi mumkin. Oʻyin konsollari bozori Pong kabi nisbatan sodda elektron televizion oʻyin tizimlaridan hozirgi qudratli, koʻp funksiyali oʻyin tizimlariga qadar rivojlangan.

Xizmatlar

Elektron pochta

Bu taqsimlangan, jumladan, global kompyuter tarmogʻi orqali «xat» yoki «elektron xat» deb ataladigan elektron xabarlarni joʻnatish va qabul qilish texnologiyasi hamda u taqdim etadigan xizmatdir. Elektron pochta tarkibiy qismlari va ishlash prinsipi jihatidan odatiy (qogʻozli) pochta tizimiga juda oʻxshaydi. U pochta, xat, konvert, ilova, pochta qutisi, yetkazish kabi atamalarni, shuningdek, foydalanish qulayligi, xabarlarning kechikishi, yetarli ishonchlilik va shu bilan birga yetkazish kafolatining yoʻqligi kabi xususiyatlarni oʻzlashtirgan. Elektron pochtaning afzalliklari: inson oson tushunadigan va eslab qoladigan foydalanuvchi_nomi@domen_nomi (masalan, somebody@example.com) shaklidagi manzillar; oddiy hamda formatlangan matn va istalgan fayllarni uzatish; serverlarning mustaqilligi (odatda ular bir-biriga bevosita murojaat qiladi); xabarlarni yetkazishning ancha yuqori ishonchliligi; odamlar va dasturlar uchun foydalanish qulayligi. Elektron pochtaning kamchiliklari: spam (ommaviy reklama va virusli xabarlar) mavjudligi; muayyan xatning yetkazilishini nazariy jihatdan kafolatlab boʻlmasligi; xabar yetkazilishining bir necha kungacha kechikishi; bitta xabar hamda pochta qutisidagi barcha xabarlar hajmiga cheklovlar (foydalanuvchilarga alohida belgilanadi).

Qidiruv tizimi

Dasturiy-apparat majmuasi veb-interfeys orqali axborotni internetdan qidirish imkonini beradi. Odatda qidiruv tizimi deganda uning interfeysi joylashgan sayt tushuniladi. Tizimning interfeysi (front-end) boʻladi. Qidiruv tizimining dasturiy qismi — qidiruv mexanizmi (qidiruv dvijogi) — dasturlar majmuasi boʻlib, qidiruv tizimining ishlashini taʼminlaydi va odatda uni ishlab chiqqan kompaniyaning tijorat siri hisoblanadi. Qidiruv tizimlarining aksariyati Butunjahon oʻrgimchak toʻridagi saytlarda axborot izlaydi, ammo fayllarni hatto FTP serverlarida, mahsulotlarni internet-doʻkonlarda hamda maʼlumotlarni Usenet yangiliklar guruhlarida qidiradigan tizimlar ham bor. Qidiruvni takomillashtirish zamonaviy internetning ustuvor vazifalaridan biridir (qidiruv tizimlari faoliyatidagi asosiy muammolar haqida Chuqur veb).

Statista maʼlumotlariga koʻra, 2021-yil oktabrida qidiruv tizimlaridan foydalanish quyidagicha taqsimlangan:

Statcounter Global Stats maʼlumotlariga koʻra, 2021-yil avgustida Osiyoda Xitoyning Baidu xizmati internet bozorining qariyb 3 foizini egallagan. Oʻz navbatida, Yandeks bu mintaqada Yahoodan oʻzib, qariyb 2 foizlik ulush bilan reytingda uchinchi oʻrinni egallagan.

Texnologik salohiyat va oʻsish

Gilbert va Lopes texnologik taraqqiyotning eksponensial oʻsishini (oʻziga xos Mur qonuni) quyidagicha tavsiflagan: axborotni qayta ishlaydigan barcha mashinalarning aholi jon boshiga toʻgʻri keladigan quvvati har 14 oyda ikki baravar oshgan (1986–2007-yillar oraligʻida); butun dunyoda aholi jon boshiga toʻgʻri keladigan telekommunikatsiya imkoniyatlari har 34 oyda ikki baravar oshgan; dunyoda aholi jon boshiga saqlangan axborot miqdori har 40 oyda (yaʼni har uch yilda) ikki baravar oshgan. Aholi jon boshiga axborot translyatsiyasi hajmi esa taxminan har 12,3 yilda ikki baravar koʻpayish tendensiyasini koʻrsatgan.

Rossiya statistikasi

Timur Farukshin (konsalting direktori, IDC kompaniyasining Rossiya va MDHdagi vakolatxonasi) toʻplagan 2010-yilgi maʼlumotlarga koʻra, AT uskunalariga jami pul xarajatlari boʻyicha Rossiya dunyoning yetakchi oʻnta mamlakati qatoriga kirgan, biroq aholi jon boshiga AT uskunalariga sarflanadigan xarajatlarda rivojlangan Gʻarbiy Yevropa va AQSH mamlakatlaridan 3—5 baravar ortda qolgan. Rossiyada aholi jon boshiga dasturiy taʼminot xaridiga sarflanadigan mablagʻ ham ancha kam: bu xarajatlar boʻyicha Rossiya AQSHdan 20 baravar, Gʻarbiy Yevropaning yetakchi mamlakatlaridan 10 baravar, dunyo boʻyicha oʻrtacha koʻrsatkichdan esa 55 foiz ortda qolgan. 2010-yilda AT xizmatlari koʻrsatish boʻyicha Rossiya atigi 22 oʻrinni egallab, dunyo boʻyicha oʻrtacha koʻrsatkichdan 66 foiz past natija koʻrsatgan.

AT mutaxassislarining fikricha, Rossiyada axborot texnologiyalari rivojlanishining asosiy muammosi — mintaqalar oʻrtasidagi raqamli tafovut. 2010-yil statistikasi boʻyicha Dogʻiston va Ingushetiya kabi hududlarning Moskva, Sankt-Peterburg, Tomsk viloyati, Xanti-Mansi va Yamal-Nenets avtonom okruglariga nisbatan ayrim koʻrsatkichlar boʻyicha ortda qolishi hatto kuchaygan. Qoloq va ilgʻor mintaqalarda AT mutaxassislari yetishmasligi hamda aholining umumiy taʼlim darajasi oʻrtasidagi nisbat 2010-yilga kelib 1/11,2 ga yetgan. Biroq qoloq va ilgʻor mintaqalardagi maktablarning internetga ulanish darajasi oʻrtasidagi nisbat kichikroq — 1/2,2 boʻlgan.

IDC tahlilchilari Rossiyada 2011–2015-yillarda axborot texnologiyalariga sarflanadigan xarajatlar va ularni rivojlantirishga yoʻnaltiriladigan moliyaviy oqimlar tendensiyalari boʻyicha prognoz hisobotini tuzgan. IDC bashoratiga koʻra, shu besh yillik davrda Rossiyada axborot texnologiyalariga xarajatlarning oʻrtacha yillik oʻsish surʼati 11,6 foizni tashkil etishi, 2015-yilda esa bu sohaga yillik xarajatlar 41,1 milliard AQSH dollariga yetishi kutilgan.

Statcounter Global Stats maʼlumotlariga koʻra, 2021-yil avgustida Rossiya foydalanuvchilarining 54 foizdan koʻprogʻi Googleni, 1 foizi esa Mail.ru Group qidiruv tizimini tanlagan. Bing, Yahoo va DuckDuckGo xizmatlarining har biridan Rossiya foydalanuvchilarining 1 foizidan kami foydalangan.

2024-yil mayiga kelib Rossiya texnologiyalariga investitsiyalar 4 trillion rubldan oshgan va 80 foizdan koʻproqqa ortgan (2020-yilga nisbatan). IT infratuzilmasiga investitsiyalar 1,5 trillion rublgacha, dasturiy taʼminotni joriy etishga sarflangan mablagʻlar esa 2,5 baravarga oshgan.

Rossiya bosh vaziri Mixail Mishustin maʼlumotlariga koʻra, besh yil ichida IT sektorining Rossiya yalpi ichki mahsulotidagi ulushi 1,7 baravardan koʻproqqa oshib, 2024-yil yakunida 2,2 foizdan oshgan. 2024-yilda Rossiya IT sektoridagi mutaxassislar soni 1 million kishiga yetgan, ularning mamlakat boʻyicha oʻrtacha ish haqi 176 000 rublni tashkil etgan. 2024-yilda Rossiya korxonalari IT mahsulotlari va IT xizmatlarini sotish hajmi 3,6 trillion rublga yetgan; bu 3,07 trillion rubl boʻlgan 2023-yil natijasidan yuqori. Davlat qoʻllab-quvvatlovi qisqarganiga qaramay, 2024-yilda asosiy kapitalga investitsiyalar 495 milliard rubldan 572 milliard rublgacha koʻpaygan.

2005-yilda axborot-kommunikatsiya texnologiyalariga xarajatlar asosiy isteʼmolchi — AQSHga nisbatan foizlarda (1 096 112 600 000 $)

Havolalar