| Shahar | |||
| Farg‘ona | |||
|---|---|---|---|
| o‘zb. Farg‘ona / Фарғона | |||
|
|||
| 40°23′11″ sh. k. 71°47′11″ sh. u.HGYaO | |||
| Mamlakat |
|
||
| Viloyat | Farg‘ona viloyati | ||
| Hokim | Nazarov Vosiljon Shuhratovich | ||
| Tarix va geografiya | |||
| Asos solingan | 1876 | ||
| Avvalgi nomlari |
Tugash yili: 1907 — Yangi Marg‘ilon Tugash yili: 1924 — Skobelev |
||
| Shahar maqomi olingan yil: | 1876 | ||
| Maydoni | 95,6 km² | ||
| Dengiz sathidan balandligi | 580 m | ||
| Iqlim turi | kontinental | ||
| Vaqt mintaqasi | UTC+5:00 | ||
| Aholisi | |||
| Aholi soni | 321 800 kishi (1-iyul, 2018-yil) | ||
| Zichligi | 2937 kishi/km² | ||
| Milliy tarkibi | o‘zbeklar — 90%, ruslar — 3,4%, tojiklar — 1,1%, boshqalar — 5,5% | ||
| Diniy konfessiyalar | musulmonlar, pravoslavlar, protestantlar, katoliklar, yahudiylar va boshqalar | ||
| Aholi nomlanishi | farg‘onalik erkak, farg‘onalik ayol, farg‘onaliklar | ||
| Rasmiy til | o‘zbek tili | ||
| Raqamli identifikatorlar | |||
| Telefon kodi | +998 | ||
| Pochta indekslari | 712000—712200, 150100 — markaziy bosh pochta bo‘limi | ||
| Boshqa ma’lumotlar | |||
| mukofotlari |
|
||
|
|
|||
| fargona.uz | |||
Farg‘ona (o‘zb. Farg‘ona / Фарғона) — shahar. U O‘zbekistonda joylashgan va Farg‘ona viloyatining ma’muriy markazi.
Shahar mamlakatning janubi-sharqida, Farg‘ona vodiysida, poytaxtga nisbatan taxminan 420 km sharqda joylashgan. Bu poytaxt — Toshkent.
Etimologiyasi
Shaharga 1877-yilda Yangi Marg‘ilon nomi bilan asos solingan. U 12 km naridagi Marg‘ilon (hozirgi rasmiy nomi ham Marg‘ilon) shahriga yaqin bo‘lib, Marg‘ilon X asrdan beri ma’lum. Qadimgi eroniy/eron tilidagi «marg» so‘zi «o‘tloq, maysazor, yalanglik» degan ma’noni bildiradi. 1907-yilda shahar uni barpo etish tashabbuskori, piyoda qo‘shinlar generali sharafiga «Skobelev» deb qayta nomlangan. Bu general — M. D. Skobelev. 1924-yilda shahar «Farg‘ona» nomini olgan, chunki u aynan Farg‘ona vodiysida joylashgan.
Olimlar[qaysilar?]ning qayd etishicha, «Farg‘ona» so‘zi ilk o‘rta asrlarda so‘g‘d yozuvida «Pargana», «Pragana» shakllarida yozilgan, sanskritda «kichik hudud», fors tilida esa «tog‘lar orasidagi vodiy», «berk vodiy» ma’nolarini bildiradi. Miloddan avvalgi II asrda u «Dovan», ilk o‘rta asrlarda «Boxan», «Boxanna» deb atalgan.
Geografiyasi
Farg‘ona O‘zbekistonning sharqida, Farg‘ona vodiysining janubiy qismida, dengiz sathidan 580 metr balandlikda joylashgan.
Shahar mamlakat poytaxti — taxminan 420 km g‘arbda joylashgan Toshkent shahridan sharqda, 75 km shimoli-sharqda joylashgan Andijon shahridan esa janubi-g‘arbda joylashgan. Farg‘onaning maydoni 95,6 km².
Shimolda Farg‘ona viloyatining Qoraqalpoq va Yozyovon dashtlari joylashgan, janubini esa Oloy tizmasi o‘rab turadi. Farg‘ona viloyati seysmik faolligi yuqori hudud hisoblanadi. Iqlimi kontinental, qishi yumshoq, biroq ba’zan juda sovuq bo‘ladi. Yanvarning o‘rtacha harorati 3,2 °C, iyulniki 28 °C. Eng past harorat 27,9 °C, eng yuqori harorat 42 °C. Vodiyning g‘arbida esadigan kuchli «Qo‘qon shamoli» iqlimga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Yozda janubi-sharqdan garmsel esadi. Yillik yog‘in miqdori g‘arbda (Qo‘qon atrofida) 100 mm dan sharqda 170 mm gacha, tog‘ yonbag‘irlarida esa 270 mm gacha yetadi. Yog‘in asosan bahorda tushadi. Vegetatsiya davri 210—240 kunni tashkil etadi. Sirdaryo viloyatning shimoli-g‘arbiy chegarasi bo‘ylab oqadi. Isfara, So‘x, Shohimardon va Isfayramsoy daryolari Oloy tizmasidan boshlanadi. Daryolar muz va qor suvlari bilan to‘yinadi. Tuproqlar asosan bo‘z hamda o‘tloq-botqoq tuproqlardan[noma’lum atama] iborat, adirlarda asosan och[noma’lum atama] va tipik bo‘z[noma’lum atama] tuproqlar, Sirdaryo terrasalarida allyuvial-o‘tloq tuproqlar, viloyatning shimolida qumoq[noma’lum atama] va soz tuproqli o‘tloqlar uchraydi.
Markaziy Farg‘onaning sho‘rxoklarida turli xil galofitlar o‘sadi. Vohalarda terakzorlar, tutzorlar, qayrag‘ochzorlar, daryo vodiylarida esa keng bargli va qarag‘ay o‘rmonlari uchraydi. Sirdaryoning to‘qay o‘rmonlarida esa bo‘rilar, tulkilar, rosomaxalar, quyonlar, bo‘rsiqlar, soyqalar yashaydi. Ondatralar, nutriyalar iqlimga moslashtirilmoqda. Qushlar va sudralib yuruvchilar ko‘p. Suv havzalarida marinka, mo‘ylovli baliq, zog‘orabaliq, amazon[noma’lum atama], oq amur, olabo‘g‘a.
Tarixi
Inqilobgacha bo‘lgan davr
Shaharga 1876-yilda asos solingan. Uni barpo etish tashabbuskori — uzoq vaqt O‘rta Osiyoda xizmat qilgan, «Turkistonni zabt etuvchi» deb atalgan rus generali M. D. Skobelev (1843—1882) bo‘lib, u, jumladan, Farg‘ona viloyatidagi qo‘shinlar qo‘mondoni bo‘lgan.
18-iyun, 1887-yilda shaharni barpo etish loyihasi tasdiqlangan. Shahar asoschisi va dastlabki bunyodkori — 2-harbiy gubernator Aleksandr Konstantinovich Abramov.
Shaharni qurish mo‘ljallangan hudud 10—12 chaqirim masofada, Eski Marg‘ilondan — Yormozor, Sum va Chirimkon qishloqlari atrofida joylashgan.
Shaharga muhim vazifa — sobiq Qo‘qon xonligi hududini ishonchli nazorat qilishni ta’minlovchi harbiy-strategik va ma’muriy markaz bo‘lish vazifasi yuklatilgan.
Yangi tashkil etilgan viloyat aynan shu yerdan boshqarila boshlangan. 2-mart, 1876-yilda general-mayor M. D. Skobelev viloyat harbiy gubernatori va Farg‘onadagi qo‘shinlar qo‘mondoni etib tayinlangan.
Shaharning shimoliy va shimoli-g‘arbiy qismlaridagi botqoqliklar jiddiy noqulaylik tug‘dirgan. Ularni quritish darhol amalga oshmagan. Shu bois bezgak uzoq vaqt shaharga katta zarar yetkazgan. Yangi shaharga nom tanlash bilan Turkiston general-gubernatorligi devonxonasi shug‘ullangan. O‘sha paytdayoq «Farg‘ona» yoki «Farg‘onask» nomlari taklif etilgan. Murosali qarorga ko‘ra, yangi shahar nomi — Yangi Marg‘ilon.
Shahar harbiy-ma’muriy markaz sifatida loyihalangan. Bunday shaharlarga xos reja: qal’a, esplanada (qal’a oldidagi ochiq maydon) va ulardan radial-halqasimon yo‘nalishda tarqaluvchi ko‘chalar.
Shaharning dastlabki qiyofasini belgilagan inshootlar mualliflari: harbiy topograf Jilin, harbiy muhandislar Sinkler va Korolkov, me’morlar S. V. Lexanov, E. A. Brun, I. R. Sakovich, G. M. Svarichevskiy, I. I. Aksentovich, A. I. Bot, Bardovskiy va boshqalar.

Dastlabki bosqichda yangi shahar qiyofasini o‘sha davrda qurilgan binolar bezagan: ofitserlar yig‘ini binosi (1878—1879), viloyat boshqarmasi, qo‘shinlar shtabi, politsiya boshqarmasi, g‘aznachilik, pochta (1878—1880), gubernator qarorgohi (1879—1891), shahar bog‘i (1886—1887), Mariinskiy bilim yurti (1890), qizlar gimnaziyasi, dorixona (1894), vokzal (1898), Aleksandr Nevskiy sobori (1899), o‘g‘il bolalar gimnaziyasi, gren zavodi (1903), «Apollon» elektrotexnika teatri (keyinchalik «Yangi davr» kinoteatri) (1908), kasalxona, qamoqxona, bozor va ko‘plab xususiy do‘konlar.
Shahar barpo etilganiga qariyb 40 yil bo‘lgan bo‘lsa-da, inqilobgacha Farg‘onada suv ta’minoti va kanalizatsiya tizimlari bo‘lmagan. Asosiy ko‘chalar va bozorlarni tosh bilan qoplash to‘g‘risidagi qaror faqat 1909-yilda qabul qilingan. Bungacha shaharda qattiq qoplamali yo‘llar bo‘lmagan.
1907-yil dekabrda, M. D. Skobelev vafotining 25 yilligi munosabati bilan, shahar uning sharafiga Skobelev deb qayta nomlangan. Skobelevning bronza byusti o‘rnatilgan marmar zafar ustuni barpo etilgan. Byust muallifi — haykaltarosh A. L. Ober.
Sovet davri
Shahar Farg‘ona viloyatining 1-gubernatori nomi bilan 1924-yil noyabrigacha atalgan. Keyin shahar qayta nomlandi — Farg‘ona.
Farg‘ona dastlab asosan harbiylar va amaldorlar shahri sifatida sekin rivojlangan. Shaharning asosiy temiryo‘ldan chetroqda joylashgani ham taraqqiyotiga to‘sqinlik qilgan.[manba 1384 kundan beri ko‘rsatilmagan].
Shaharning sezilarli o‘sishi faqat XX asrda, ayniqsa Ikkinchi jahon urushidan keyin boshlangan. 1-may, 1930-yilda tashkil etilgan muassasa — Farg‘ona pedagogika instituti.
Keyinchalik, sotsializm davrida Farg‘onada ko‘plab zavod va sanoat korxonalari qurilgan:
- neftni qayta ishlash zavodi,
- azotli o‘g‘itlar zavodi,
- sun’iy charm zavodi,
- kimyoviy tola zavodi,
- furan birikmalari zavodi,
- gidroliz zavodi,
- mexanika zavodi,
- «Gazoapparat» zavodi va boshqalar.
Yirik qurilish-montaj tashkilotlari faoliyat ko‘rsatgan:
- SMU-9,
- «O‘zelektromontaj»,
- «Kazmontajavtomatika» (Olmaotadan),
- ko‘chirilgan), 8-son qurilish tresti (Krasnovodskdan ko‘chirilgan) va ko‘plab boshqalar.
Trolleybus yo‘nalishlari ishga tushirilgan. 12-dekabr, 1964-yilda shahar Lenin ordeni bilan taqdirlangan. Shahar norasmiy ravishda «Sharq gavhari» deb ham atalgan.
Mustaqillik davri
Xususan, 1989-yil voqealaridan keyin hamda rusiyzabon aholining O‘zbekistondan ko‘chib ketishi oqibatida Farg‘onaning ishlab chiqarish salohiyati 73% dan ortiq pasaygan (1985-yil darajasiga nisbatan). Ko‘plab zavodlar yopilgan.
Hozirgi vaqtda[qachon?] Farg‘ona XX asrning 80-yillari oxiridagi kabi yirik sanoat markazi emas. So‘nggi 20—25 yil ichida shaharda atigi bir necha zamonaviy inshoot qurilgan: mehmonxona, tennis korti; shahar bozori rekonstruksiya qilinib, bog‘ hududi obodonlashtirilgan.
Madaniy-ko‘ngilochar markazlar soni ham ancha qisqargan. 15 dan ortiq kinoteatr va klub 1980-yillarda faoliyat yuritgan bo‘lsa, hozir ulardan faqat 1 tasi ishlamoqda. Kutubxonalarning vazifasi o‘zgartirilgan, bolalar sport maktablari va sport klublarining aksariyati yopilgan.
Aynan 2025-yilda MDH davlat rahbarlari kengashi Farg‘onaga Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligining «Mehnat shuhrati shahri. 1941—1945-yillar» faxriy unvonini bergan.
Rekonstruksiya loyihasi
2011-yil sentabrda Farg‘onani qayta qurish loyihasi muhokama qilingan. Loyihani ishlab chiqishdan oldin 2 yil davomida puxta ish olib borilgan.
«O‘zshaharsozlikLITI» qoshida eng yaxshi loyihachilar va shaharsozlardan iborat maxsus guruh tashkil etilgan. Viloyat markazini rekonstruksiya qilish bosh rejasi 2012—2030-yillar davomida bosqichma-bosqich amalga oshirishga mo‘ljallangan.
Shahar ichida kichik halqa yo‘lini qurish rejalashtirilgan. Bu transport yuklamasini kamaytirish va avtomobillar harakatini tartibga solishga yordam beradi.
Shu maqsadda Quvasoy, Bahor, Ahmad al-Farg‘oniy va Sayilgoh ko‘chalari rekonstruksiyasi, shuningdek, yangi magistrallar qurilishi davom ettirilmoqda.
Shahar muhitini ifloslantirgan yog‘-moy kombinati, «Gazoapparat» va furan birikmalari zavodi shahar tashqarisiga ko‘chirilgan. Loyihachilar ularning o‘rnida ijtimoiy obyektlar qurishni taklif qilgan.
Markaziy «Istiqlol» stadioni 20 000 tomoshabinga mo‘ljallangan bo‘lib, mahalla Chek-Sho‘ra yaqinida qurilgan. Uning yonida avtokemping, savdo majmuasi va dam olish hududlari joylashgan.
Bosh rejaga ko‘ra, muhandislik kommunikatsiyalari tizimi tubdan modernizatsiya qilinadi va unga zamonaviy, energiya tejovchi texnologiyalar joriy etiladi. Natijada aholini toza ichimlik suvi, gaz va elektr energiyasi bilan ta’minlash yaxshilanadi.
Ma’muriy-hududiy bo‘linishi
Shahar 5 ta tumanga bo‘linadi:
Iqlimi
Farg‘onaning iqlimi butun vodiydagi kabi kontinental. Qishi yumshoq. Yanvarning o‘rtacha harorati +0,2 °C, mutlaq minimumi −25,8 °C. Qishning ayrim kunlarida iliq havo kuzatiladi. Qor qoplami uzoq saqlanmaydi.
Yoz issiq. Iyulning o‘rtacha harorati +27,4 °C, eng yuqori harorat +42,2 °C. Iyulda, ayniqsa g‘arbiy qismda, ko‘pincha issiq va quruq garmsel shamoli esadi. Yog‘in kam.
| Ko‘rsatkich \ Davr | Yan | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mutlaq maksimum t, °C | 16,3 | 22,0 | 29,0 | 34,4 | 39,0 | 41,0 | 42,2 | 41,4 | 37,1 | 32,6 | 29,0 | 18,0 | 42,2 |
| O‘rtacha maksimum t, °C | 4,6 | 7,6 | 14,7 | 22,3 | 27,6 | 33,1 | 34,7 | 33,6 | 28,8 | 21,2 | 13,4 | 6,2 | 20,7 |
| O‘rtacha harorat, °C | 0,2 | 2,9 | 9,3 | 16,0 | 20,9 | 25,7 | 27,4 | 25,8 | 20,7 | 13,7 | 7,5 | 1,8 | 14,3 |
| O‘rtacha minimum t, °C | −2,8 | −0,6 | 4,9 | 10,5 | 14,6 | 18,5 | 20,3 | 18,6 | 13,7 | 8,0 | 3,2 | −1,3 | 9,0 |
| Mutlaq minimum t, °C | −25,8 | −25,5 | −17,9 | −4,8 | 1,2 | 7,4 | 10,1 | 7,8 | 0,5 | −7,4 | −22,8 | −27 | −27 |
| Yog‘in (me’yor), mm | 18 | 21 | 25 | 23 | 22 | 11 | 5 | 3 | 6 | 17 | 18 | 24 | 193 |
| Manba: Ob-havo va iqlim. | |||||||||||||
Aholisi
1-yanvar, 2014-yil holatiga ko‘ra, shahar aholisi 340 600 kishini tashkil etgan. Bu ko‘rsatkich bo‘yicha Farg‘ona vodiysidagi 3-yirik shahar bo‘lgan.
Shahar tashkil etilganidan keyingi dastlabki davrda aholi tarkibida ruslar ko‘pchilikni tashkil qilgan. 1911-yilda shaharda 11 892 kishi yashagan. Ulardan 7 534 nafari (63%) ruslar, sartlar esa 2 590 nafar (22%) bo‘lgan. 1926-yilgi aholini ro‘yxatga olishda 14 275 yashovchidan 7 942 nafari (55%) ruslar, ukrainlar — 667 (4,6%), yahudiylar — 514 (3,6%), o‘zbeklar esa atigi 3 011 (21,0%) nafar bo‘lgan.
2013-yil holatiga ko‘ra, Farg‘ona deyarli bir millatli shaharga aylangan: 350 600 aholining 316 268 nafari — o‘zbeklar (90,0 %).
O‘zbeklardan tashqari, Farg‘onada 12 084 rus (3,4%), 3 114 tojik (1,1%), 2 028 koreys (0,7%), 626 tatar (0,2%) yashagan. Shuningdek, ozarbayjonlar, armanlar, yahudiylar, nemislar va boshqa millat vakillari ham yashaydi.
Aholining mutlaq ko‘pchiligi islomning sunniy yo‘nalishiga e’tiqod qiladi. Boshqa diniy guruhlarga mansub aholi quyidagilardan iborat: shialar, pravoslavlar, protestantlar va yahudiylar.
Shahar gerbi
13-noyabr, 1973-yilda Farg‘ona shahar mehnatkashlar deputatlari kengashi sessiyasida quyidagicha tavsiflangan yangi gerb tasdiqlangan:
Geraldik qalqon 3 tomondan Farg‘ona milliy naqshlari tushirilgan tasma bilan hoshiyalangan: ko‘k fonda o‘zaro chirmashgan ochiq ko‘saklar tasvirlangan. Bu ko‘saklar — paxta.
O‘zbekiston SSR davlat bayrog‘i fonida markaziy qismga 2 ta ramz joylashtirilgan: yuqorida chinor bargi, pastda esa kimyo sanoati korxonasi silueti tasvirlangan.
Chinor bargi tepasiga o‘zbek tilida oltin harflar bilan «Фарғона» deb yozilgan. Chinor bargi shaharning betakror yashil ko‘rkini, Farg‘onaning jazirama quyosh nurlaridan shaharga ishonchli soya beradigan ko‘p asrlik chinorlarga boyligini ifodalaydi.
Sanoat korxonasi silueti Farg‘onani kimyo va neftni qayta ishlash sanoati yuqori darajada rivojlangan markaz sifatida tavsiflaydi.
O‘ziga xos Farg‘ona naqshining ko‘k tasmasi shaharning madaniy an’analari hamda Farg‘onaning o‘zbek milliy san’atiga qo‘shgan hissasini aks ettiradi.
Naqshda tasvirlangan ochilgan paxta ko‘saklari sanoat va madaniyat markazining serhosil Farg‘ona viloyatining asosiy qishloq xo‘jaligi ekini bilan uzviy aloqasini bildiradi.
Iqtisodiyoti
Sanoati
Farg‘ona eng sanoatlashgan shaharlardan biridir. Mintaqada yoqilg‘i-energetika, kimyo, mashinasozlik, qurilish materiallari, paxta tozalash va qayta ishlash, yengil sanoat, oziq-ovqat sanoati va boshqa yetakchi tarmoqlarda yutuqlarga erishilgan.
Hozirgi vaqtda 38 ta yirik sanoat korxonasi, 7 930 ta kichik sanoat korxonasi va 446 ta qo‘shma korxona Farg‘ona hayotini yangilash, uni gullab-yashnayotgan yirik shaharga aylantirishga munosib hissa qo‘shmoqda. Ular qatoriga Farg‘ona neftni qayta ishlash zavodi (FNQIZ), «Azot» ishlab chiqarish birlashmasi, «Quvasoy kvars» aksiyadorlik jamiyati, «Yevroosiyo TAPO-Disk», «Avtooyna» va «DEU Tekstil» qo‘shma korxonalari kiradi.
Mintaqadagi korxona va tashkilotlarga xorijiy investitsiyalar jalb qilinmoqda, zamonaviy uskunalarda jahon darajasidagi sifatli mahsulotlar ishlab chiqarilmoqda. Ular xorijga neft, paxta, oziq-ovqat mahsulotlari, konservalar, qurilish materiallari, avtomobil disklari, ehtiyot qismlar, qishloq xo‘jaligi mahsulotlari va boshqa tovarlarni eksport qiladi.
Mintaqa qishloq xo‘jaligining asosiy tarmoqlari bo‘lgan paxtachilik, g‘allachilik, pillachilik, bog‘dorchilik va chorvachilikdagi islohotlar ham ijobiy natija bermoqda. Qishloqlarda shahar tipidagi uylar, eng olis qishloqlarda esa yoshlar uchun sport inshootlari, musiqa va san’at muassasalari qurilgan.
Farg‘ona O‘zbekistonning nisbatan yirik sanoat markazi bo‘lib, ishlab chiqarish hajmi bo‘yicha Toshkentdan keyin 2-o‘rinni egallaydi.
Sanoatda kimyo, neftni qayta ishlash, oziq-ovqat, yengil va mebel sanoati, qurilish materiallari ishlab chiqarish, mashinasozlik, metallga ishlov berish hamda elektronika alohida o‘rin tutadi.
Asosiy sanoat mahsulotlariga neft mahsulotlari, qishloq xo‘jaligi o‘g‘itlari, shisha va shisha buyumlari, sement, turli elektr jihozlari va mexanizmlar, avtomobil ehtiyot qismlari va boshqalar kiradi.
Shaharda nisbatan yirik 3-4 ta hamda 20 ga yaqin kichik va o‘rta korxona ishlaydi. Ular orasida:
- «Farg‘ona neftni qayta ishlash zavodi» (neft sanoati);
- «Farg‘onaazot» (kimyo sanoati);
- «Elektromash».
2008-yil yakunlariga ko‘ra, Farg‘onadagi barcha korxonalar qariyb 639,1 mlrd so‘mlik (taxminan 350 mln AQSH dollari) mahsulot ishlab chiqargan.
Transporti
Farg‘onada markaziy avtovokzal va xalqaro aeroport faoliyat yuritadi. 2003-yilgacha shaharda trolleybus tizimi ishlagan.
Ta’limi
Oliy ta’lim muassasalari
- Farg‘ona davlat universiteti,
- Farg‘ona politexnika instituti,
- Farg‘ona filiali — Toshkent axborot texnologiyalari universiteti,
- Farg‘ona filiali — Toshkent tibbiyot akademiyasi.
Kasb-hunar kollejlari
- Farg‘ona pedagogika kolleji,
- Farg‘ona tibbiyot kolleji,
- Farg‘ona soliq kolleji,
- Farg‘ona agrosanoat kolleji,
- Farg‘ona shahar san’at kolleji,
- Farg‘ona neft-gaz sanoati kasb-hunar kolleji,
- Respublika imkoniyati cheklangan shaxslar kasb-hunar kollejining Farg‘ona filiali,
- Farg‘ona kompyuter texnologiyalari kasb-hunar kolleji,
- Farg‘ona aloqa kolleji,
- Farg‘ona maishiy xizmat kasb-hunar kolleji,
- Farg‘ona ijtimoiy-iqtisodiy kolleji,
- Farg‘ona sanoat kolleji,
- Farg‘ona mashinasozlik kolleji,
- Farg‘ona IIV akademik litseyi,
- Qirguli qurilish-sanoat kolleji,
- Qirguli transport kolleji.
Akademik litseylar
- Farg‘ona litseyi (FarDU qoshida),
- Yormozor litseyi (FarPI qoshida).
Tibbiyoti
Shaharda 10 ta shifoxona bo‘lib, ularda jami 649 ta o‘rin bor. Shuningdek, 29 ta ambulatoriya-poliklinika muassasasi va 6 ta qishloq vrachlik punkti mavjud.
Diqqatga sazovor joylari
- Farg‘ona viloyat o‘lkashunoslik muzeyi
- Eski qal’a
- Viloyat teatri (sobiq gubernator uyi)
- Ofitserlar uyi (sobiq harbiylar yig‘ini binosi)
- FarDU ma’muriy binosi (sobiq o‘g‘il bolalar gimnaziyasi)
- Farg‘ona jome masjidi — «Jome masjid» yoki «Yangi Chek»
- Cherkov.
- Ibodatxona (chapel).
- Shahar markazidagi xiyobon.
- Shahar markazidagi xiyobon.
- Soy daryosi.
Din
Farg‘onada diniy e’tiqodlar xilma-xil. Bu hududda quyidagi din va konfessiya vakillari yashaydi: musulmonlar, pravoslav va katolik cherkovlari vakillari, yevangelik xristianlar, baptist xristian cherkovi vakillari, yahudiylar, buddistlar.
Farg‘ona shahri va viloyatida o‘nga yaqin turli diniy tashkilot rasmiy ro‘yxatdan o‘tishga ruxsat olgan va ushbu ko‘p millatli muhitda faoliyat yuritmoqda. Ular orasida Farg‘ona shahar «Nadejda» yevangelik xristianlar cherkovi, Farg‘ona shahridagi Sergiy Radonejskiy ibodatxonasi, nemis lyuteran jamoasi, Rim katolik cherkovi, baptist xristianlar cherkovi va boshqa diniy tashkilotlar bor.
Masjidlar:
- Markaziy jome masjidi («Jome masjid»);
- Yormozor masjidi;
- Shakarqishloq masjidi;
- Jo‘yidam masjidi;
- Beshbola masjidi.
Ro‘yxatdan o‘tgan diniy tashkilotlar
- Avliyo Sergiy Radonejskiy ibodatxonasi;
- Avliyo Aleksandr Nevskiy ibodatxonasi;
- Farg‘ona shahar «Nadejda» yevangelik xristianlar cherkovi;
- «Bibi Maryam» Rim-katolik cherkovi;
- Farg‘ona shahar Yettinchi kun adventistlari cherkovi;
- Farg‘ona shahar yevangelik baptist xristianlar cherkovi;
- «Nelo» nemis yevangelik-lyuteran jamoasi;
- Farg‘ona shahar «Preobrajeniye» yevangelik e’tiqod xristianlari cherkovi;
- Farg‘ona shahar «Or Avner-Xabad» yahudiylar jamoasi.
Madaniyati
Shaharda quyidagi madaniyat maskanlari faoliyat ko‘rsatadi: «Neftchi» madaniyat saroyi va Teatr-konsert saroyi. Ikkinchisi 2014-yilda barpo etilgan. «Yoshlik» bolalar qo‘g‘irchoq teatri 2013-yilda qurilib, bayram munosabati bilan ochilgan. Bu bayram — Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni.
Shaharda 2 ta yirik teatr — Yusuf Qiziq Shakarjonov nomidagi Farg‘ona viloyat o‘zbek davlat musiqali drama va komediya teatri hamda Farg‘ona viloyat rus drama teatri faoliyat ko‘rsatadi.
Amaldagi kinoteatrlardan faqat Navoiy nomidagi kinoteatr (shahar markazida) ishlaydi. Shuningdek, bir nechta xususiy kinoteatr ham mavjud, jumladan 3D kinoteatrlar.
Farg‘ona kinematografiyada:
Farg‘ona viloyat Ahmad al-Farg‘oniy nomidagi kutubxonasi 1899-yilda ochilgan. Ochilish vaqtida kutubxona fondi 853 ta kitobdan iborat bo‘lgan.
1956-yildan Farg‘ona viloyatining tarixi, iqtisodiyoti, madaniyati va atoqli kishilari haqidagi o‘lkashunoslik materiallarini yig‘ish hamda targ‘ib qilish bo‘yicha faol ish boshlangan. O‘lkashunoslik kartotekasi tashkil etilgan. Hozir unda mintaqaga oid 150 000 dan ortiq kartochka to‘plangan.
1970-yilda kutubxona 3 qavatli, 500 000 jildga mo‘ljallangan yangi binoga ko‘chgan. O‘sha yili unga Ahmad al-Farg‘oniy nomi berilgan.
1980-yillarda binoning old tomoniga farg‘onalik haykaltarosh Ayder Aliyev yaratgan metall Ahmad al-Farg‘oniy tasviri o‘rnatilgan. Unda olim qo‘lida kitob tutib, osmonga qarab turgan holda to‘liq bo‘y-basti bilan tasvirlangan.
1977-yildagi suv toshqini oqibatida yarim yerto‘ladagi asosiy kitob saqlash xonasi suv ostida qolgan. O‘sha vaqtda fondning qariyb 2/3 qismi nobud bo‘lgan. Fond 300 000 dan ortiq kitob, risola va jurnaldan iborat edi.
Ular orasida inqilobgacha chop etilgan bir necha ming nashr, 1920—1930-yillardagi mahalliy gazetalar to‘plamlari va boshqa qimmatli materiallar bo‘lgan.
Sport
Mustaqillik tufayli o‘zbek sporti rivojlanmoqda. Sport mamlakatning barcha hududlarida tobora ommalashmoqda. So‘nggi yillarda Farg‘ona viloyatidan sportning turli turlari bo‘yicha jahon va Osiyo chempionlari yetishib chiqqani jismoniy tarbiya va sportning farg‘onaliklar, ayniqsa yoshlar orasida tobora keng tarqalayotganidan dalolat beradi. 1991-yilda Farg‘ona viloyatida atigi 17 ta stadion bo‘lgan, hozir esa 46 759 ta futbol maydoni va 33 ta zamonaviy tennis korti bor. Farg‘onada jahon standartlariga to‘liq mos jihozlar bilan ta’minlangan «Istiqlol» tennis majmuasi, «Kimyogar» majmuasi, suzish havzasi va «Istiqlol» stadioni kabi ko‘plab sport inshootlari qurilgan.
2016-yil may oyida Farg‘onada Universiada-2016ning yakuniy bosqichi bo‘lib o‘tgan. Farg‘onalik sportchilar Sardor Umarov, Xurshid Ahmadaliyev, Hasan Akbaraliyev ishtirok etgan viloyat jamoasi 6 ta oltin va 9 ta kumush medalni qo‘lga kiritib, 2-o‘rinni egallagan.
Farg‘onalik sportchilar B. Meliqoziyev, E. Rasulov, E. Tunguskova, D. Soliyev, D. Turdialiyev va D. Ahmadxonov XXXI yozgi Olimpiya o‘yinlarida Braziliyaning Rio-de-Janeyro shahrida qatnashish imkoniga ega bo‘lgan. Bokschi Shohjahon Ergashev AQSHda professional boks bo‘yicha katta muvaffaqiyatlarga erishgan.
Hokimlar
- Otaboyev Alisher Abdujalilovich (1997-yilgacha),
- Rahmatov Dilshod Bahodirovich,
- Ergashev Avazxon Shokirovich,
- Erkaboyev Shavkat Shokirovich (1-dekabr, 2016-yildan 15-oktabr, 2018-yilgacha),
Qardosh shaharlar
Adabiyotlar
- Pospelov Ye. M. Dunyo geografik nomlari. Toponimik lug‘at / mas’ul muharrir R. A. Ageyeva. — 2-nashr, o‘zgartirishsiz. — M.: «Russkiye slovari», «Astrel», «AST», 2002. — 512 bet — 3000 nusxa — ISBN 5-17-001389-2.
Havolalar
- Farg‘onaning eski va zamonaviy suratlari galereyasi (havola ishlamaydi)
- Yangi Marg‘ilon // Brokgauz va Yefron ensiklopedik lug‘ati : 86 jildda (82 jild va 4 qo‘shimcha). — Sankt-Peterburg, 1890—1907.