Posted inBiologiya

Endokrin tizim nima

Endokrin tizim
Kataloglar
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar
Asosiy ichki sekretsiya bezlari (chapda — erkak, o‘ngda — ayol): 1. Epifiz (quyidagi tizimga mansub: diffuz endokrin tizim) 2. Gipofiz 3. Qalqonsimon bez va Qalqonsimon bez oldi bezlari 4. Timus 5. Buyrak usti bezi 6. Oshqozon osti bezi 7. Tuxumdon 8. Moyak

Endokrin tizim — ichki a’zolar faoliyatini gormonlar yordamida boshqaruvchi tizim. Gormonlar endokrin hujayralardan bevosita qonga yoki diffuziyalanib hujayralararo bo‘shliq orqali qo‘shni hujayralarga o‘tadi.

Neyroendokrin (endokrin) tizim deyarli barcha a’zo va tizimlar faoliyatini muvofiqlashtiradi, boshqaradi hamda organizmning o‘zgarib turadigan tashqi va ichki muhitga moslashishini ta’minlaydi. Shu bilan birga, ichki muhitning barqarorligi saqlanadi. Bu barqarorlik shaxsning me’yoriy hayot faoliyati uchun zarur. Neyroendokrin tizim sanab o‘tilgan vazifalarni faqat quyidagi tizim bilan yaqin hamkorlikda amalga oshira olishi aniq ko‘rsatilgan: immun tizimi.

Endokrin tizim ikki qismga bo‘linadi: bezli (glandulyar) endokrin tizim (yoki glandulyar apparat) — unda endokrin hujayralar bir joyda to‘planib, ichki sekretsiya bezlarini hosil qiladi; ikkinchisi esa diffuz endokrin tizimdir. Ichki sekretsiya bezlari glandulyar gormonlarni ishlab chiqaradi. Ularga barcha steroid gormonlar, qalqonsimon bez gormonlari va ko‘plab peptidli gormonlar kiradi. Diffuz endokrin tizim butun organizm bo‘ylab tarqalgan endokrin hujayralardan iborat. Ular aglandulyar gormonlar ishlab chiqaradi; bu gormonlar ( kalsitrioldan tashqari) peptidlardir. Organizmning deyarli har qanday to‘qimasida endokrin hujayralar mavjud.

Endokrin tizimning vazifalari

  1. Organizm faoliyatining gumoral (kimyoviy) boshqarilishida ishtirok etadi hamda barcha a’zo va tizimlar faoliyatini muvofiqlashtiradi.
  2. Tashqi muhit sharoitlari o‘zgarayotganida organizm gomeostazini saqlashni ta’minlaydi.
  3. Quyidagi vazifalarni asab tizimi va immun tizimi bilan birgalikda boshqaradi:
    • o‘sish;
    • organizmning rivojlanishi;
    • jinsiy differensiatsiya va ko‘payish faoliyati;
    • energiya hosil bo‘lishi, sarflanishi va saqlanishi jarayonlarida ishtirok etadi.
  4. Gormonlar asab tizimi bilan birga quyidagi jarayonlarda ishtirok etadi:

Bezli (glandulyar) endokrin tizim

Ushbu tizim ichki sekretsiya bezlaridan iborat bo‘lib, ular turli biologik faol moddalarni (gormonlar, neyromediatorlar va boshqalarni) sintez qiladi, to‘playdi hamda qon oqimiga chiqaradi. Klassik ichki sekretsiya bezlari: epifiz, gipofiz, qalqonsimon bez, qalqonsimon bez oldi bezlari, oshqozon osti bezining orolcha apparati, buyrak usti bezlarining po‘stloq va mag‘iz qismlari, moyaklar, tuxumdonlar bezli endokrin tizimga kiradi. Bu tizimda endokrin hujayralar bitta bez doirasida jamlangan. Markaziy asab tizimi barcha endokrin bezlardan gormonlar ajralishini boshqarishda ishtirok etadi, gormonlar esa teskari aloqa mexanizmi orqali MAT faoliyati va holatiga ta’sir ko‘rsatib, uni o‘zgartiradi. Organizmning periferik endokrin faoliyatini asab tizimi orqali boshqarish faqat gipofizning trop gormonlari (gipofiz va gipotalamus gormonlari) yordamida emas, balki avtonom (yoki vegetativ) asab tizimi ta’sirida ham amalga oshadi. Bundan tashqari, markaziy asab tizimining o‘zida ham ma’lum miqdorda biologik faol moddalar (monoaminlar va peptidli gormonlar) ajraladi. Ularning ko‘pchiligi oshqozon-ichak yo‘lining endokrin hujayralari tomonidan ham ajratiladi. Ichki sekretsiya bezlari (endokrin bezlar) — o‘ziga xos moddalarni ishlab chiqarib, ularni bevosita qon yoki limfaga ajratadigan a’zolardir. Bu moddalar gormonlar — hayot uchun zarur kimyoviy boshqaruvchilardir. Endokrin bezlar mustaqil a’zolar ham, epiteliy (chegaralovchi) to‘qimasining hosilalari ham bo‘lishi mumkin.

Gipotalamus-gipofiz tizimi

Gipotalamus va gipofiz sekretor hujayralarga ega. Bunda gipotalamus muhim tuzilma tarkibiga kiradi: «gipotalamus-gipofiz tizimi».

Gipotalamusda gipotalamusning o‘ziga xos gormonlari (vazopressin yoki antidiuretik gormon, oksitotsin, neyrotenzin) hamda gipofizning sekretor faoliyatini susaytiradigan yoki kuchaytiradigan biologik faol moddalar (somatostatin, tiroliberin yoki tireotropinni ajratuvchi gormon, lyuliberin yoki gonadoliberin yoki gonadotropinni ajratuvchi gormon, kortikoliberin yoki kortikotropinni ajratuvchi gormon va somatoliberin yoki somatotropinni ajratuvchi gormon) ajraladi. Organizmning eng muhim bezlaridan biri — gipofiz bo‘lib, u aksariyat ichki sekretsiya bezlarining faoliyatini boshqaradi. Gipofiz — vazni bir grammdan kam bo‘lgan, ammo hayot uchun juda muhim bez. U bosh suyagi asosidagi chuqurchada joylashgan va bosh miyaning gipotalamus sohasi bilan oyoqcha orqali bog‘langan. Gipofiz uch bo‘lakdan iborat — oldingi (bezli yoki adenogipofiz), o‘rta yoxud oraliq (boshqalariga nisbatan kamroq rivojlangan) va orqa (neyrogipofiz). Gipofizning organizmdagi ahamiyatini orkestr dirijyorining qaysi cholg‘u qachon chalishni boshlashini ko‘rsatishiga qiyoslash mumkin. Gipotalamus gormonlari (vazopressin, oksitotsin, neyrotenzin) gipofiz oyoqchasi bo‘ylab gipofizning orqa bo‘lagigayetib boradi, shu yerda to‘planadi va zarur bo‘lganda qon oqimiga chiqariladi. Gipotalamusning gipofizotrop gormonlari gipofiz portal tizimiga ajralgach, oldingi bo‘lak hujayralariga yetadi va ularning sekretor faolligiga bevosita ta’sir ko‘rsatib, gipofiz trop gormonlarining ajralishini susaytiradi yoki rag‘batlantiradi. Bu trop gormonlar, o‘z navbatida, periferik ichki sekretsiya bezlari faoliyatini kuchaytiradi.

Gipofizning oldingi bo‘lagi — organizmning asosiy vazifalarini boshqaruvchi eng muhim a’zolardan biri. Aynan shu yerda periferik endokrin bezlar sekretsiyasini boshqaradigan oltita muhim trop gormon ishlab chiqariladi: tireotrop gormon (TTG), adrenokortikotrop gormon (AKTG), somatotrop gormon (STG yoki o‘sish gormoni), laktotrop gormon (prolaktin) va ikkita gonadotrop gormon, ular periferik jinsiy bezlar faoliyatini boshqaradi: follikulani stimullovchi gormon (FSG) va lyuteinlashtiruvchi gormon (LG). Tireotropin quyidagi bezning ishini tezlashtiradi yoki sekinlashtiradi: qalqonsimon bez, AKTG esa quyidagi bezning po‘stloq qismini boshqaradi: buyrak usti bezlari, somatotropin (o‘sish gormoni) bilvosita (somatomedinlar yoki insulinga o‘xshash o‘sish omillari) orqali quyidagi tuzilmalarning o‘sishi va rivojlanishini boshqaradi: suyak tizimi, tog‘aylar va mushaklar. Voyaga yetgan odamda ortiqcha miqdorda o‘sish gormoni ishlab chiqarilishi akromegaliyaga olib keladi. Bu kasallikda suyaklar qalinlashadi, tog‘aylar (burun, quloq suprasi) va yuz suyaklari kattalashadi. Gipofiz gipotalamus bilan chambarchas bog‘langan bo‘lib, ular birgalikda miya, periferik asab tizimi va qon aylanish tizimi o‘rtasida bog‘lovchi bo‘g‘in vazifasini bajaradi. Quyidagilar o‘rtasidagi aloqa — gipofiz va gipotalamus — neyrosekretor hujayralar deb ataladigan hujayralarda ishlab chiqariladigan turli kimyoviy moddalar orqali amalga oshadi.

Gipofizning orqa bo‘lagi o‘z gormonlarini ishlab chiqarmaydi. Uning vazifasi gipotalamus yadrolarining neyrosekretor hujayralarida hosil bo‘ladigan ikkita muhim gormonni to‘plash va ajratishdan iborat: antidiuretik gormon (ADG) organizmdagi suv muvozanatini boshqarishda ishtirok etadi va buyraklarda suyuqlikning qayta so‘rilishini kuchaytiradi; oksitotsin esa silliq mushaklar, jumladan, tug‘uruq vaqtida bachadon qisqarishini ta’minlaydi.

Qalqonsimon bez

Qalqonsimon bez (lot. glandula thyr(e)oidea) — endokrin bez bo‘lib, umurtqalilarda joylashgan, u yodni saqlaydi va yod tutuvchi gormonlar (yodtironinlar) ishlab chiqaradi. Bu gormonlar moddalar almashinuvi va alohida hujayralar hamda butun organizmning o‘sishini boshqarishda ishtirok etadi. Ularga tiroksin (tetraiodtironin, T4) va triyodtironin (T3) kiradi. Qalqonsimon bezning vazni 20—30 g bo‘lib, bo‘yinning old qismida joylashgan. U ikki bo‘lak va ularni tutashtiradigan bo‘yinchadan iborat. Bo‘yincha ΙΙ—ΙV tog‘aylar sathida joylashgan; bu tog‘aylar traxeyaga (nafas nayiga) tegishli. Bo‘yincha ikkala bo‘lakni bog‘laydi. Bezning ikkala bo‘lagi orqa yuzasida juft-juft bo‘lib joylashgan to‘rtta qalqonsimon bez oldi bezi mavjud. Tashqaridan qalqonsimon bez tilosti suyagi ostidagi bo‘yin mushaklari bilan qoplangan. Bezning fassial qobig‘i uni traxeya va hiqildoqqa mahkam biriktirib turadi, shuning uchun u shu a’zolarning harakati bilan birga siljiydi. Bez oval yoki yumaloq shakldagi, ichiga oqsil va yod saqlovchi kolloidsimon modda to‘lgan pufakchalar — follikulalardan iborat. Pufakchalar orasida siyrak biriktiruvchi to‘qima joylashgan. Pufakchalardagi kolloid epiteliy tomonidan ishlab chiqarilib, qalqonsimon bez gormonlari — tiroksin (T4) va triyodtironin (T3).

Boshqa bir gormon qalqonsimon bezning parafollikulyar yoki C-hujayralari tomonidan ishlab chiqariladi. U — kalsitonin (kimyoviy tabiatiga ko‘ra polipeptid) bo‘lib, organizmdagi kalsiy va fosfatlar miqdorini boshqaradi, shuningdek, osteoklastlar hosil bo‘lishining oldini oladi. Faollashgan osteoklastlar suyak to‘qimasini yemirishi mumkin. Kalsitonin osteoblastlarning faolligi va ko‘payishini rag‘batlantiradi. Shu tariqa bu ikki turdagi hujayralar faoliyatini boshqarishda ishtirok etib, yangi suyak to‘qimasining tezroq hosil bo‘lishiga yordam beradi. Bu gormonning ta’siri paratireoidin ta’siriga mutlaqo teskari. Qalqonsimon bez oldi bezida ishlab chiqariladigan paratireoidin qondagi kalsiy miqdorini oshiradi va uning suyaklar hamda ichaklardan qonga o‘tishini kuchaytiradi. Shu jihatdan uning ta’siri D vitamininikiga o‘xshaydi.

Qalqonsimon bez oldi bezlari

Qalqonsimon bez oldi bezi organizmdagi kalsiy miqdorini juda tor chegaralarda saqlaydi. Shu tariqa asab va harakat tizimlari me’yorida ishlaydi. Qachonki qondagi kalsiy miqdori ma’lum darajadan pasaysa, retseptorlar — qalqonsimon bez oldi bezining kalsiyga sezgir tuzilmalari — faollashib, qonga gormon ajratadi. Paratgormon osteoklastlarni suyak to‘qimasidan qonga kalsiy ajratishga undaydi.

Oshqozon osti bezi

Oshqozon osti bezi — uzunligi 12—30 sm bo‘lgan, ikki xil faoliyat bajaruvchi yirik sekretor a’zo. U oshqozon osti bezi shirasini bevosita o‘n ikki barmoqli ichak bo‘shlig‘iga, shu bilan birga gormonlarni to‘g‘ridan to‘g‘ri qon oqimiga ajratadi. Bez qorin bo‘shlig‘ining yuqori qismida, taloq va o‘n ikki barmoqli ichak orasida joylashgan.

Oshqozon osti bezining ichki sekretsiya qismi Langergans orolchalaridan iborat bo‘lib, ular bezning dum qismida joylashgan. Odamda bu orolchalar bir necha polipeptid gormonlarni ishlab chiqaruvchi turli hujayra turlaridan tashkil topgan:

Buyrak usti bezlari

Ikkala buyrakning yuqori qutbida piramida shaklidagi kichik bezlar — buyrak usti bezlari joylashgan. Ular tashqi po‘stloq qavatidan (bez umumiy massasining 80—90 %) va hujayralari guruh-guruh joylashgan hamda keng vena sinuslari bilan o‘ralgan ichki mag‘iz qavatidan iborat. Buyrak usti bezining bu ikki qismi gormonal faolligi bilan farqlanadi. Po‘stloq qism steroid tuzilishga ega mineralokortikoidlar va glyukokortikoidlarni ishlab chiqaradi. Mineralokortikoidlar (ularning eng muhimi — aldosteron) hujayralardagi ionlar almashinuvini boshqaradi va elektrolitlar muvozanatini saqlaydi; glyukokortikoidlar (masalan, kortizol) oqsillarning parchalanishi va uglevodlar sintezini rag‘batlantiradi. Mag‘iz qavati esa katexolaminlar guruhiga mansub, simpatik asab tizimi tonusini saqlaydigan adrenalin gormonini ishlab chiqaradi. Adrenalin ko‘pincha «kurash yoki qochish gormoni» deb ataladi, chunki u aynan xavf paytida juda ko‘p ajraladi. Qonda adrenalin darajasining ko‘tarilishi tegishli fiziologik o‘zgarishlarni keltirib chiqaradi: yurak urishi tezlashadi, qon tomirlari torayadi, mushaklar taranglashadi va ko‘z qorachiqlari kengayadi. Bundan tashqari, po‘stloq qavati oz miqdorda erkak jinsiy gormonlari — androgenlarni ishlab chiqaradi. Organizmda buzilish ro‘y berib, androgenlar haddan tashqari ko‘p ajralsa, qizlarda qarama-qarshi jins belgilari kuchayadi. Buyrak usti bezining po‘stloq va mag‘iz qismlari faqat turli gormonlarni ishlab chiqarishi bilan farqlanmaydi. Po‘stloq qism faoliyatini markaziy, mag‘iz qismi faoliyatini esa periferik asab tizimi faollashtiradi.

Gonadalar

Insonning voyaga yetishi va jinsiy faolligi gonadalar, ya’ni jinsiy bezlarsiz mumkin emas. Ularga erkaklardagi moyaklar va ayollardagi tuxumdonlar kiradi. Kichik bolalarda jinsiy gormonlar oz miqdorda ishlab chiqariladi. Organizm voyaga yetayotganida ma’lum bir paytda ularning miqdori tez ko‘payadi. Natijada erkak gormonlari (androgenlar) va ayol gormonlari (estrogenlar) insonda ikkilamchi jinsiy belgilarni yuzaga keltiradi.

Epifiz

Hozircha epifizning vazifasi to‘liq aniqlanmagan. Epifiz gormonal xususiyatga ega moddalarni, jumladan, serotonin ishlab chiqaradi. Serotonin shu hujayralarda melatoninga aylanadi. Epifiz, shuningdek, gipofiz oldingi bo‘lagidagi lyutropin sekretsiyasini susaytiruvchi antigonadotropinni ajratadi. Pinealotsitlar antigonadotropindan tashqari qondagi kaliy darajasini oshiradigan boshqa oqsil gormonini ham ishlab chiqaradi. Boshqaruvchi peptidlar orasida arginin-vazototsin, tiroliberin va lyuliberin eng muhimlaridir.

Timus

Immun tizimi, shu jumladan, ayrisimon bez (timus) ko‘plab gormonlarni ishlab chiqaradi. Ularni sitokinlar yoki limfokinlar hamda timik (timusga oid) gormonlar — timopoetinlarga ajratish mumkin. Timopoetinlar T-hujayralarning o‘sishi, yetilishi, farqlanishi va immun tizimining yetuk hujayralari funksional faolligini boshqaradi. Immunokompetent hujayralar ajratadigan sitokinlarga gamma-interferon, interleykinlar (1—7 va 9—12), o‘sma nekrozi omili, granulotsitlar koloniyasini stimullovchi omil, granulotsit-makrofaglar koloniyasini stimullovchi omil, makrofaglar koloniyasini stimullovchi omil, leykemiyani tormozlovchi omil, onkostatin M, o‘zak hujayralar omili va boshqalar kiradi. Yosh o‘tishi bilan timus kichrayib, o‘rnini biriktiruvchi to‘qima egallaydi.

Diffuz endokrin tizim

Diffuz endokrin tizimda endokrin hujayralar bir joyda to‘planmaydi, balki tarqoq holda joylashadi.

Ayrim endokrin vazifalarni jigar (somatomedin, insulinga o‘xshash o‘sish omillari va boshqalarni ajratish), buyraklar (eritropoetin, medullinlar va boshqalarni ajratish), me’da (gastrin ajratish), ichak ( vazoaktiv ichak peptidi va boshqalarni ajratish), taloq (spleninlar ajratish) va boshqa a’zolar ham bajaradi. Endokrin hujayralar inson organizmining barcha qismlarida uchraydi.

Qon oqimiga ajraladigan 30 dan ortiq gormon aniqlanib, tavsiflangan. Ularni quyidagi a’zoning to‘qimalarida joylashgan alohida hujayralar yoki hujayra to‘plamlari ishlab chiqaradi: oshqozon-ichak yo‘li. Bu yo‘lning endokrin hujayralari quyidagilarni sintez qiladi: gastrin, gastrin bilan bog‘lovchi peptid, sekretin, xoletsistokinin, somatostatin, vazoaktiv ichak polipeptidi (VIP), P moddasi, motilin, galanin, glyukagon geni peptidlari (glitsentin, oksintomodulin, glyukagonga o‘xshash peptid 1 va 2), neyrotenzin, neyromedin N, YY peptidi, pankreatik polipeptid, Y neyropeptidi, xromograninlar (xromogranin A va unga aloqador GAWK peptidi hamda sekretogranin II).

Endokrin tizimning boshqarilishi

  • Endokrin boshqaruvni bir-biriga bog‘liq ta’sirlar zanjiri sifatida qarash mumkin. Bunda gormon ta’sirining natijasi mavjud gormon miqdorini belgilovchi bo‘g‘inga bevosita yoki bilvosita ta’sir ko‘rsatadi.
  • Bu o‘zaro ta’sir, odatda, manfiy teskari aloqa tamoyiliga asoslanadi: gormon nishon hujayralarga ta’sir qilganida, ularning javobi gormon ajratuvchi manbaga qayta ta’sir etib, sekretsiyani susaytiradi.
    • Sekretsiya kuchayadigan musbat teskari aloqa juda kam uchraydi.
  • Endokrin tizim asab va immun tizimlari orqali ham boshqariladi.

Endokrin kasalliklar

Endokrin kasalliklar — bir yoki bir nechta ichki sekretsiya bezi faoliyatining buzilishi natijasida yuzaga keladigan kasalliklar guruhidir. Ularning asosida endokrin bezlarning ortiqcha faoliyati (giperfunksiya), sust faoliyati (gipofunksiya) yoki faoliyatning boshqa buzilishlari (disfunksiya) yotadi.

Apudomalar

Apudomalar — turli a’zo va to‘qimalarda joylashgan hamda polipeptid gormonlar ishlab chiqaradigan hujayralardan rivojlanadigan o‘smalardir. Ular asosan oshqozon osti bezining orolcha (ichki sekretsiya) hujayralari, oshqozon-ichak yo‘lining boshqa bo‘limlari hujayralari va qalqonsimon bezning C-hujayralaridan kelib chiqadi. Hozirda apudomalarning quyidagi turlari tavsiflangan:

VIPoma sindromi

VIPoma (Verner–Morrison sindromi, pankreatik vabo, suvli diareya–gipokaliyemiya–axlorgidriya sindromi) — orolcha hujayralari giperplaziyasi yoki ko‘pincha xavfli o‘sma tufayli yuzaga keladigan suvli diareya va gipokaliyemiya bilan tavsiflanadi. O‘smaning kelib chiqish manbasi bo‘lgan orolcha hujayralar oshqozon osti bezida (ko‘pincha tana va dum qismlarida) joylashgan bo‘lib, ular vazoaktiv ichak polipeptidini (VIP) ajratadi. Kamdan-kam hollarda VIPoma qorin parda orti bo‘shlig‘i, o‘pka, jigar, ingichka ichak va buyrak usti bezlarida joylashadigan ganglionevroblastomalar bilan bog‘liq bo‘ladi. Bunday o‘smalar bolalarda uchraydi va, odatda, yaxshi sifatli bo‘ladi. Oshqozon osti bezi VIPomalarining o‘lchami 1…6 sm. Xavfli o‘smalarning 60 % ida tashxis paytida metastazlar mavjud. VIPoma nihoyatda kam uchraydi: yiliga 1 holat 10 mln kishiga to‘g‘ri keladi. Bu 2 % ulush aynan oshqozon-ichak yo‘lining barcha endokrin o‘smalariga to‘g‘ri keladi. Holatlarning yarmida o‘sma xavfli bo‘ladi. Prognoz ko‘pincha noqulay.

Gastrinoma

Agar giperplaziya G-hujayralarda rivojlansa, gastrinoma hosil bo‘ladi. Bu oshqozon osti bezida, o‘n ikki barmoqli yoki och ichakda, hatto oshqozon osti bezi atrofidagi limfa tugunlarida, shuningdek, taloqning darvozasi yoki me’da devorida joylashadigan yaxshi yoki xavfli o‘smadir. U ko‘p miqdorda gastrin ishlab chiqaradi va gipergastrinemiyani keltirib chiqaradi. Gipergastrinemiya pariyetal hujayralarni rag‘batlantirish orqali ortiqcha xlorid kislota va pepsin ishlab chiqarilishiga sabab bo‘ladi. Me’yoriy sharoitda G-hujayralar xlorid kislota ta’sirida gastrin ishlab chiqarishni kamaytiradi, biroq gastrinoma G-hujayralariga kislotalilik omili ta’sir qilmaydi. Natijada me’da, o‘n ikki barmoqli yoki och ichakda ko‘plab peptik yaralar yuzaga keladi. Gastrinomalarda gastrin ajralishi ayniqsa ovqatlangandan keyin keskin kuchayadi.

Gipergastrinemiyaning klinik namoyon bo‘lishi — Zollinger–Ellison sindromi (1-tur).

Glyukagonoma

Glyukagonoma — aksariyat hollarda xavfli bo‘lgan va oshqozon osti bezi orolchalarining alfa-hujayralaridan kelib chiqadigan o‘sma. U ko‘chib yuruvchi eroziv dermatoz, og‘iz burchaklari yallig‘lanishi (angulyar apapaxeylit), stomatit, glossit, giperglikemiya va normoxrom anemiya bilan tavsiflanadi. Sekin o‘sadi, jigarga metastaz beradi. Kasallikning 1 holati har 20 mln kishiga to‘g‘ri keladi; asosan 48—70 yoshdagi ayollarda kuzatiladi.

Karsinoid — odatda oshqozon-ichak yo‘lida paydo bo‘ladigan, gormonsimon ta’sirga ega bir nechta moddalarni ishlab chiqaruvchi xavfli o‘sma.

Neyrotenzinoma

PPoma

PPoma — oshqozon osti bezining pankreatik polipeptid (PP) ajratadigan o‘smasi. Klinik belgilari deyarli kuzatilmaydi. Ko‘pincha jigarga metastaz bergandan keyin aniqlanadi. Davolash: jarrohlik amaliyoti, kimyoterapiya va simptomatik muolajalar. Prognoz davolash qachon boshlanganiga bog‘liq.

Somatostatinoma

Somatostatinoma — sekin o‘suvchi, somatostatin miqdori oshishi bilan tavsiflanadigan xavfli o‘sma. Bu kam uchraydigan kasallik bo‘lib, 45 yoshdan katta odamlar orasida 1 holat 40 mln kishiga to‘g‘ri keladi.

Quyidagi turlari farqlanadi:

Tashxis klinik belgilar va qondagi somatostatin darajasining oshishiga asoslanadi. Davolash jarrohlik, kimyoterapiya va simptomatik usullardan iborat. Prognoz davolashning o‘z vaqtida boshlanishiga bog‘liq.

Adabiyotlar