Distillash nima

Distillatsiya qurilmasining tuzilishi.
1 Qizdirish elementi
2 Haydash kubi
3 Vyurts nasadkasi (deflegmator bilan)
4 Termometr
5 Sovitgich
6 Sovituvchi suyuqlikning kirishi
7 Sovituvchi suyuqlikning chiqishi
8 Qabul qiluvchi kolba
9 Gazni chiqarish (jumladan, pasaytirilgan bosimda)
10 Allonj
11 Qizdirgich haroratini rostlagich
12 Aralashtirish tezligini rostlagich
13 Magnitli aralashtirgich
14 Suv (moy, qum va hokazo) hammomi
15 Aralashtirgich yoki qaynash markazlari
16 Sovituvchi hammom

Distillatsiya (lotincha  distillatio — qo‘shma so‘zlardagi dis old qo‘shimchasi «ajratish»ni, stilla esa «tomchi»ni anglatadi, ya’ni tomchilarga ajratish; haydash) — bug‘lanish jarayonida suyuqlikdan hosil bo‘lgan bug‘larning sovitilishi va kondensatsiyalanishi orqali amalga oshiriladigan jarayon bo‘lib, asosan suyuq aralashmalarni ajratish va ajratilgan moddalarni tozalash uchun qo‘llanadi.

Jarayon aralashma tarkibidagi komponentlarning qaynash haroratlari farqiga asoslanadi. Ajratilayotgan aralashmaning tarkibi va jarayon maqsadiga qarab, distillatsiya mahsuloti osonroq uchadigan (pastroq haroratda qaynaydigan) komponentlarga boy distillat (haydalib ajratilgan fraksiyalar) ham, haydalmay qolgan, kamroq uchuvchan (yuqoriroq haroratda qaynaydigan) komponentlarni saqlovchi kub qoldig‘i ham bo‘lishi mumkin.

Bug‘ning suyuqlikka kondensatsiyalanishi bilan kechadigan distillatsiya (bunda aralashish tufayli olingan distillat tarkibi o‘rtachalashtiriladi) va bug‘ning qattiq fazaga kondensatsiyalanishi bilan kechadigan distillatsiya (bunda kondensatda komponentlar konsentratsiyasining taqsimlanishi yuzaga keladi) farqlanadi.

Distillatsiya qurilmasining asosiy qismlari: haydaladigan suyuqlik solinadigan qizdiriluvchi idish (kub) — bug‘latgich, bug‘latgichdan chiqayotgan bug‘ni qisman kondensatsiyalash uchun mo‘ljallangan deflegmator, sovitiladigan kondensator (sovitgich), distillat yig‘gich va ularni birlashtiruvchi bug‘ o‘tkazgichdan iborat.

Distillatsiya sanoat va laboratoriya amaliyotida murakkab moddalarni ajratish va rafinatsiyalash uchun qo‘llanadi: organik moddalar aralashmalarini ajratishda (masalan, neftni benzin, kerosin, dizel yoqilg‘isi va boshqalarga ajratish; parfyumeriyada xushbo‘y moddalar olish; etil spirtini tozalash) hamda yuqori tozalikdagi noorganik moddalarni (masalan, metallar: berilliy, qo‘rg‘oshin, rux, magniy, kadmiy, simob; shuningdek, metallmaslar: oltingugurt, selen va boshqalarni) olishda qo‘llanadi. Distillatsiya (va sublimatsiya)dan aralashmadagi qo‘shimchaning diffuziya koeffitsiyentini aniqlash usuli sifatida foydalanish imkoniyati ham ko‘rib chiqilmoqda.


Distillatsiya nazariyasi

Distillatsiya nazariyasida, avvalo, ikki moddadan iborat aralashmalarni ajratish o‘rganiladi. Distillatsiya prinsipi shundan iboratki, suyuqlikdagi muayyan komponentning C1 konsentratsiyasi shu suyuqlik bug‘idagi C2 konsentratsiyasidan farq qiladi. Ularning nisbati β=C2/C1 jarayonni tavsiflaydi va distillatsiyada ajratish (yoki taqsimlanish) koeffitsiyenti deyiladi. (Distillatsiyada ajratish koeffitsiyentining boshqa ta’rifi quyidagi kattalik orqali ham beriladi: α=1/β). Ajratish koeffitsiyenti ajratilayotgan komponentlarning tabiatiga va distillatsiya sharoitlariga bog‘liq. Jarayon sharoitiga qarab quyidagi ajratish koeffitsiyentlari farqlanadi: ideal (faqat sof komponentlar bug‘larining parsial bosimlari bilan aniqlanadi), muvozanatli (birlik vaqt ichida suyuqlikdan chiqadigan zarrachalar soni ayni vaqtda unga qaytadigan zarrachalar soniga teng bo‘lganda) va effektiv koeffitsiyentlar. Amalda moddalar distillatsiyasi suyuqlikning aralashtirilish jadalligiga, shuningdek, qo‘shimchalarning asosiy komponent va boshqa qo‘shimchalar bilan o‘zaro ta’sirlashib birikmalar hosil qilishiga kuchli bog‘liq (shu sababli distillatsiya fizik-kimyoviy jarayon hisoblanadi). «Asosiy modda — qo‘shimcha» aralashmasining effektiv ajratish koeffitsiyenti ideal ajratish koeffitsiyentidan bir necha o‘nlik darajaga farq qilishi mumkin.

Distillatsiya rejimlari bug‘lanish harorati va suyuqlik–bug‘ fazaviy muvozanatidan og‘ish darajasi bilan tavsiflanadi. Odatda distillatsiya jarayonida n=n1+nc, bu yerda n — birlik vaqt ichida suyuqlikdan bug‘ga o‘tadigan modda zarrachalari soni, n1 — ayni vaqt ichida bug‘dan suyuqlikka qaytadigan zarrachalar soni, nc — shu vaqt ichida kondensatga o‘tadigan zarrachalar soni. nc/n nisbati jarayonning muvozanatdan og‘ish ko‘rsatkichidir. Chegaraviy rejimlarda nc=0 (suyuqlik–bug‘ tizimining muvozanat holati) va nc=n (molekulyar distillatsiya rejimi) bo‘ladi.

Ikki komponentli moddaning ideal ajratish koeffitsiyentini jarayon haroratidagi sof komponentlarning p10 va p20 bosimlari orqali ifodalash mumkin. Suyuqlikda komponentlar o‘zaro ta’sirini aks ettiruvchi γ1 va γ2 faollik koeffitsiyentlarini hisobga olganda, ajratish koeffitsiyenti β=γ2p20/γ1p10 bo‘ladi. Faollik koeffitsiyentlari harorat va konsentratsiyaga bog‘liq (qarang: faollik (kimyo)). Harorat pasayishi bilan ajratish koeffitsiyenti odatda birdan uzoqlashadi, ya’ni ajratish samaradorligi ortadi.

Agar nc=n bo‘lsa, bug‘langan barcha zarrachalar kondensatga o‘tadi (molekulyar distillatsiya rejimi). Bu rejimda ajratish koeffitsiyenti βm=βM1/M2 bo‘lib, bu yerda M1 va M2 — mos ravishda birinchi va ikkinchi komponentlarning molekulyar massalari. Molekulyar distillatsiya rejimini N=h/(Kλ) qiymatiga qarab aniqlash mumkin, bu yerda h — bug‘latgich bilan kondensator orasidagi masofa, λ — distillatsiya qilinayotgan modda molekulalarining erkin yugurish yo‘li uzunligi, K — qurilma konstruksiyasiga bog‘liq konstanta. Agar N<0,25 bo‘lsa, molekulyar bug‘lanish kuzatiladi; agar N>4 bo‘lsa, suyuqlik va bug‘ o‘rtasida dinamik muvozanat o‘rnatiladi; N ning boshqa qiymatlarida bug‘lanish oraliq xususiyatga ega bo‘ladi. Molekulyar distillatsiya rejimidan turli distillatsiya usullarida, jumladan, rektifikatsiyada foydalanish mumkin. Molekulyar distillatsiya odatda vakuumda, bug‘ bosimi past bo‘lganda va kondensatsiyalanish yuzasi bug‘lanish yuzasiga yaqin joylashganda amalga oshiriladi (bu bug‘ zarrachalarining bir-biri va atmosfera zarrachalari bilan to‘qnashuvini istisno etadi). Metallarning distillatsiyasi molekulyar distillatsiyaga yaqin rejimda bajariladi. Molekulyar distillatsiyada ajratish koeffitsiyenti nafaqat komponentlarning parsial bosimlariga, balki ularning molekulyar (yoki atom) massalariga ham bog‘liq bo‘lgani uchun, molekulyar distillatsiya ajratish koeffitsiyenti β=1, — azeotrop aralashmalarni, jumladan, izotoplar aralashmalarini ajratish uchun ham qo‘llanadi.

Umuman olganda, distillatsiya (va sublimatsiya)ning matematik tavsifi ikki parametr — ajratish koeffitsiyenti β va diffuzion Pekle sonini o‘z ichiga olgan tenglamalar tizimi bilan ifodalanadi.

Pe=w(T)XρD(T),

Bu yerda w — birlik yuza orqali moddaning bug‘lanish tezligi; D — qo‘shimchaning diffuziya koeffitsiyenti; X — bug‘lanadigan materialning o‘lcham omili (masalan, bug‘lanadigan material qatlami qalinligi); ρ — moddaning zichligi. Tenglamalar murakkabligi sababli ularning yechimini faqat sonli usullar bilan topish mumkin. Oddiy holatda, bug‘lanayotgan suyuqlik (va kondensat) jadal aralashtiriladigan sharoitda distillatsiya qilinsa hamda Pe=0 yoki uning qiymati kichik bo‘lsa, kondensatdagi ikkinchi komponent miqdori C/C0 va qoldiqdagi miqdori Cr/C0ni haydalgan ulush G/G0 yoki qoldiq ulushi Gr/G0 bilan bog‘lovchi tenglamalar, jarayon sharoitlari va suyuqlikning ma’lum boshlang‘ich konsentratsiyasi C0 uchun (bu yerda G, Gr va G0 — mos ravishda kondensat massasi, qoldiq massasi hamda distillatsiya qilinayotgan moddaning dastlabki massasi) bitta parametrli sodda ko‘rinishga ega bo‘ladi: β.

Komponentlar konsentratsiyasi yuqori bo‘lgan modda distillatsiyasida (bug‘ suyuqlikka kondensatsiyalanganda), komponentlarning faollik koeffitsiyentlari ularning konsentratsiyasiga kuchli bog‘liq bo‘lmasa, konsentratsiyalar foizlarda ifodalanganida G/G0, C va C0 kattaliklar orasidagi bog‘lanish quyidagi ko‘rinishda bo‘ladi:

lg⁡GG0=1β−1lg⁡CC0−ββ−1lg⁡100−C100−C0.

Bug‘ning suyuqlikka kondensatsiyalanishi bilan kechadigan, qo‘shimcha miqdori kichik bo‘lgan distillatsiya uchun:

CC0=(1−(1−G/G0)β)G/G0,
CrC0=(GrG0)β−1,

bu yerda β — ajratish koeffitsiyenti.

Shuningdek, kondensatning yo‘naltirilgan qotishi yoki zonali distillatsiya orqali olinadigan qattiq kondensatda komponentlarning taqsimlanishini ifodalovchi tenglamalar ham keltirib chiqarilgan.

Ta’kidlanishicha, distillatsiya tenglamalari faqat «suyuqlik — bug‘» tizimlarida komponentlar taqsimlanishini emas, balki o‘zaro tutashgan boshqa fazalardagi jarayonlarni ham tavsiflaydi (masalan, «suyuq kristall — kristall», «suyuq kristall — suyuqlik», «gaz — plazma» o‘tishlarini, shuningdek, kvant-mexanik holatlarga bog‘liq o‘tishlarni — o‘ta oquvchan suyuqlik, Bose — Eynshteyn kondensati); buning uchun tenglamalarga tegishli ajratish koeffitsiyentlarini qo‘yish kerak.

Bug‘ning suyuqlikka kondensatsiyalanishi bilan distillatsiya

Oddiy haydash — hosil bo‘lgan bug‘larni uzluksiz chiqarib, sovitgichda kondensatsiyalash yo‘li bilan suyuq aralashmani qisman bug‘latishdir. Olingan kondensat distillat, bug‘lanmay qolgan suyuqlik esa kub qoldig‘i deb ataladi.

Fraksion distillatsiya (yoki fraksiyalab haydash) — ko‘p komponentli suyuq aralashmani tarkibi turlicha bo‘lgan qismlarga, ya’ni fraksiyalarga ajratishdir. Buning uchun uchuvchanligi har xil bo‘lgan kondensat qismlarga bo‘lib yig‘iladi; dastlabki fraksiya past haroratda qaynaydigan komponentga boy bo‘ladi. Suyuqlik qoldig‘ida yuqori haroratda qaynaydigan komponent ko‘proq to‘planadi. Fraksiyalarni yaxshiroq ajratish uchun deflegmator.

Rektifikatsiya — distillatsiya usuli bo‘lib, unda suyuq kondensatning bir qismi (flegma) doimiy ravishda bug‘ga qarama-qarshi yo‘nalishda kolonna bo‘ylab harakatlanib, kubga qaytadi. Natijada bug‘ tarkibidagi qo‘shimchalar qisman flegmaga o‘tib, kubga qaytadi va bug‘ning (hamda kondensatning) tozaligi ortadi.

Bug‘ning qattiq fazaga kondensatsiyalanishi bilan distillatsiya

Harorat gradiyentida bug‘ning kondensatsiyalanishi bilan distillatsiya — bug‘ ko‘p marta qayta bug‘lanadigan, harorat gradiyentiga ega yuzada qattiq fazaga kondensatsiyalanadigan distillatsiya jarayonidir. Kamroq uchuvchan komponentlar yuqoriroq haroratlarda cho‘kadi. Natijada kondensatda qo‘shimchalar harorat gradiyenti bo‘ylab notekis taqsimlanadi va kondensatning eng toza qismini mahsulot sifatida ajratib olish mumkin. Qayta bug‘lanish paytida bug‘ komponentlarining ajralishi o‘ziga xos qonuniyatlarga bo‘ysunadi. Masalan, molekulyar distillatsiyada kondensatorga cho‘kkan birinchi va ikkinchi komponentlarning Q1 va Q2 miqdorlari orasidagi nisbat quyidagi tenglik bilan ifodalanadi:

Q1Q2=μη1W10−W1μη2W20−W2,

bu yerda W10 va W1 — mos ravishda birinchi komponentning eritmadan va qayta bug‘lanish yuzasidan bug‘lanish tezliklari, W20 va W2 — ikkinchi komponentning xuddi shunday tezliklari, η1 va η2 — mos ravishda birinchi va ikkinchi komponentlarning kondensatsiya koeffitsiyentlari, μ — bug‘lanish yuzasiga hamda bug‘lanish va qayta bug‘lanish burchaklariga bog‘liq koeffitsiyent. Qayta bug‘lanish oddiy haydashga nisbatan qiyin chiqariladigan, kam uchuvchan qo‘shimchalardan tozalash samaradorligini 2—5 baravar, oson uchuvchan qo‘shimchalardan tozalash samaradorligini esa bir o‘nlik daraja va undan ko‘proq oshiradi. Distillatsiyaning bu turi yuqori tozalikdagi berilliyni sanoat miqyosida ishlab chiqarishda qo‘llanadi.

Kondensatni yo‘naltirib qotirish bilan distillatsiya (distillatni tortib chiqarish bilan distillatsiya) — cho‘ziq shakldagi idishda distillatsiya qilinadigan modda to‘liq eritiladigan va kondensat sovuq sohaga tortib chiqarilishi davomida bug‘ qattiq fazaga kondensatsiyalanadigan jarayondir. Jarayon nazariy jihatdan ishlab chiqilgan.

Olingan kondensatda qo‘shimchalar notekis taqsimlanadi va uning eng toza qismini mahsulot sifatida ajratish mumkin. Jarayon oddiy yo‘naltirilgan kristallanishning distillatsion analogidir. Kondensatda qo‘shimcha taqsimlanishi quyidagi tenglama bilan tavsiflanadi:

C/C0=β(1−x/L)β−1,

bu yerda C — distillatning boshlanishidan x masofadagi qo‘shimcha konsentratsiyasi, L — distillatsiya qilinayotgan material to‘liq bug‘langandagi kondensat balandligi.

Zonali distillatsiya — cho‘ziq shakldagi idishda tozalanayotgan moddaning faqat yuqori qismi pastga siljiydigan suyuq zonada eritiladigan, kondensat esa sovuq sohaga o‘tishi bilan bug‘ qattiq fazaga kondensatsiyalanadigan jarayondir. Jarayon nazariy jihatdan ishlab chiqilgan.

Zonali qizdirgich idish bo‘ylab yuqoridan pastga harakatlanganda, idishda qo‘shimchalari notekis taqsimlangan qattiq kondensat hosil bo‘ladi. Uning eng toza qismini mahsulot sifatida ajratib olish mumkin. Jarayon ko‘p marta takrorlanishi mumkin; buning uchun avvalgi jarayonda olingan kondensatni ag‘darmasdan idishning pastki qismiga, tozalanadigan modda o‘rniga ko‘chirish kerak. Jarayon takrorlanishlari soni oshgani sari kondensatda qo‘shimchalar taqsimlanishining notekisligi (ya’ni tozalash samaradorligi) ortadi.

Zonali distillatsiya zonali qayta kristallanishning distillatsion analogidir. Kondensatda qo‘shimchalar taqsimlanishi zonaning belgilangan o‘tishlar soni uchun ma’lum bo‘lgan zonali qayta kristallanish tenglamalari bilan tavsiflanadi; bunda kristallanishning k taqsimlanish koeffitsiyenti distillatsiyaning α ajratish koeffitsiyentiga almashtiriladi. Masalan, zona bir marta o‘tgandan keyin:

C/C0=1−(1−β)exp⁡(−βx/λ),

bu yerda C — kondensatning boshlanishidan x masofadagi qo‘shimcha konsentratsiyasi, λ — suyuq zonaning uzunligi.

Distillatsiyaning maxsus usullari

Distillatsiya orqali tozalash samaradorligini asosiy modda–qo‘shimcha tizimiga qo‘shimcha komponent (odatda 0,5…10 %) kiritish orqali oshirish mumkin. Bu komponent qo‘shimchaning nisbiy uchuvchanligini o‘zgartiradi. Ushbu usulning bir turi — ekstraktiv distillatsiya — faol modda, eng avvalo, suv bug‘i atmosferasida distillatsiya qilishdir.

Bir martalik distillatsiya samaradorligini oshirish uchun boshqa maxsus usullar ham qo‘llanadi: issiq kondensator, harorat gradiyentli kondensator va bug‘lanayotgan suyuqlik yuzasida oksid qatlamini hosil qilish.

Maxsus distillatsiya usullarining samaradorligi distillatsiya qilinayotgan ikki komponentli tizimning ideal ajratish koeffitsiyentiga bog‘liq. Ideal ajratish koeffitsiyenti birga yaqinlashgan sari bu usullarning samaradorligi kamayadi.

Tarix

«Distillatsiyaning ixtiro qilinishi» nomli niderland gravyurasi (taxminan 1600-yil)

Distillangan suv kamida milodiy 200-yildan ma’lum bo‘lgan; o‘sha vaqtda Afrodisiyalik Aleksandr uni tayyorlash jarayonini tasvirlagan. Aslida Aristotel ham «Meteorologiya» asarida dengiz suvini bug‘latish orqali tozalashni tasvirlar ekan, mohiyatan distillatsiya haqida so‘z yuritgan. Etil spirtini haydash haqidagi dastlabki ma’lumotlar milodiy era boshlangan davrga oid bo‘lib, ular yunon alkimyogarlarining Iskandariyadagi faoliyati bilan bog‘liq. Deyarli bir vaqtning o‘zida spirt haydash Xitoydagi Xan imperiyasida ham ma’lum bo‘lgan. XI asrda Ibn Sino asarlarida distillatsiya efir moylarini olish usuli sifatida tilga olingan. XIX asr o‘rtalaridan boshlab rektifikatsiya usuli rivojlantirila boshlangan.

Adabiyotlar

  • Ditnerskiy Yu. I. Kimyoviy texnologiya jarayonlari va apparatlari: oliy ta’lim muassasalari uchun darslik. 2-nashr. 2 kitobda. 2-qism. Massa almashinish jarayonlari va apparatlari. Moskva: Ximiya, 1995. — 368 bet.
  • King C. J. Ajratish jarayonlari (Separation processes) — ikkinchi nashr. Nyu-York: Dover Publication, 2013. (835 bet).
  • Gelperin N. I. Kimyoviy texnologiyaning asosiy jarayonlari va apparatlari. — Moskva: Ximiya, 1981. — 812 bet.
  • Devyatix G. G., Yelliyev Yu. Ye. Moddalarni chuqur tozalash nazariyasiga kirish. — Moskva: Nauka, 1981. — 320 bet.
  • Devyatix G. G., Yelliyev Yu. Ye. Moddalarni chuqur tozalash. — Moskva: Visshaya shkola, 1990. — 192 bet.
  • Yemelyanov V. S., Yevstyuxin A. I., Shulov V. A. Sof metallar, qotishmalar va intermetallidlar olish jarayonlari nazariyasi. — Moskva: Energoatomizdat, 1983. — 144 bet.
  • Jarov V. T., Serafimov L. A. Distillatsiya va rektifikatsiyaning fizik-kimyoviy asoslari. — Leningrad: Ximiya, 1975. — 240 bet.
  • Stepin B. D., Gorshteyn I. G., Blyum G. Z., Kurdyumov G. M., Ogloblina I. P. O‘ta toza noorganik moddalarni olish usullari. — Leningrad: Ximiya, 1969. — 480 bet.
  • Siyrde E. K., Tearo E. N., Mikkal V. Ya. Distillatsiya. — Leningrad: Ximiya, 1971. — 216 bet.
  • Kalashnik O. N., Niselson L. A. Oddiy moddalarni qo‘shimchalarni gidrotermal oksidlash bilan birga distillatsiya qilib tozalash // Yuqori tozalikdagi moddalar, 1987. — № 2. — 74—78-betlar.
  • Koryakin Yu. V., Angelov I. I. Sof kimyoviy moddalar. Laboratoriya sharoitida noorganik reaktivlar va preparatlar tayyorlash bo‘yicha qo‘llanma. — Moskva: Ximiya, 1974.
  • Belyayev A. I. Metallar va yarimo‘tkazgich moddalarni tozalashning fizik-kimyoviy asoslari. — Moskva: Metallurgiya, 1973. — 224 bet.
  • Niselson L. A., Lapin N. V., Bejok V. S. Suyuq germaniydagi qo‘shimchalarning nisbiy uchuvchanligini aniqlash // Yuqori tozalikdagi moddalar, 1989. — N. 6. — 33—38-betlar [Moddaning bug‘lanish tezligi f koeffitsiyenti haqida ma’lumotlar bor — havola: Borrows G. // Trans. Inst. Chem. Eng., 1954. — V. 32. — P. 23.]
  • Pazuxin V. A., Fisher A. Ya. Metallarni vakuumda ajratish va rafinatsiyalash. — Moskva: Metallurgiya, 1969. — 204 bet.
  • Ivanov V. Ye., Papirov I. I., Tixinskiy G. F., Amonenko V. M. Sof va o‘ta sof metallar (vakuumda distillatsiya usuli bilan olish). — Moskva: Metallurgiya, 1965. — 263 bet.
  • Nesmeyanov A. N. Kimyoviy elementlarning bug‘ bosimi. — Moskva: SSSR Fanlar akademiyasi nashriyoti, 1961. — 320 bet.
  • Yesyutin V. S., Nurgaliyev D. N. Uzluksiz ishlaydigan qurilmada qo‘rg‘oshinni qo‘shimchalardan vakuum-distillatsiya orqali tozalash // Rangli metallar, 1975. — № 12. — 28-30-betlar.
  • Kravchenko A. I. Ikkilamchi qotishma vakuumda haydalganda uning tarkibining vaqtga bog‘liqligi haqida // SSSR Fanlar akademiyasi axborotnomasi. «Metallar» turkumi. — 1983. — № 3. — 61—63-betlar.
  • Kravchenko A. I. Qo‘shimcha miqdori kichik bo‘lganda distillatsiya tenglamalari haqida // Atom fani va texnikasi masalalari, 1990. — № 1 — «Yadro-fizik tadqiqotlar» turkumi (9). — 29—30-betlar.
  • Niselson L. Ya., Yaroshevskiy A. G. Fazalararo taqsimlanish koeffitsiyentlari (kristall–suyuqlik va suyuqlik–bug‘ muvozanatlari). — Moskva: Nauka, 1992. — 399 bet.
  • Kravchenko A. I. Oddiy moddalarni rafinatsiyalash: distillatsiya usullarining samaradorligi // Functional Materials, 2000 — V. 7. — N. 2. — P. 315—318.
  • Kravchenko A. I. Qattiq distillatda qo‘shimchaning taqsimlanish tenglamasi // Noorganik materiallar, 2007. — T. 43. — № 8. — 1021—1022-betlar.
  • Kravchenko A. I. Distillatsiya va kristallanish jarayonlarida tozalash samaradorligi // Noorganik materiallar, 2010. — T. 46. — № 1. — 99—101-betlar.
  • Kravchenko A. I. Distillatni tortib chiqarish bilan distillatsiya // Atom fani va texnikasi masalalari, 2008. — № 1 — «Vakuum, sof materiallar, o‘ta o‘tkazgichlar» turkumi (17). — 18—19-betlar.
  • Kravchenko A. I. Zonali distillatsiya // Atom fani va texnikasi masalalari, 2011. — № 6 — «Vakuum, sof materiallar, o‘ta o‘tkazgichlar» turkumi (19). — 24—26-betlar.
  • Kravchenko A. I. Zonali distillatsiyaning istiqbolli sxemalarini ishlab chiqish // Istiqbolli materiallar, 2014. — № 7. — 68-72-betlar. [www.j-pm.ru].
  • Kravchenko A. I. Ideal aralashtirishli fazadan fazaviy o‘tishlarda qo‘shimchalarning taqsimlanishi haqida // Atom fani va texnikasi masalalari, 2011. — № 6 — «Vakuum, sof materiallar, o‘ta o‘tkazgichlar» turkumi (19). — 27—29-betlar.
  • Papirov I. I., Kravchenko A. I., Mazin A. I., Shiyan A. V., Virich V. D. Magniy sublimatida qo‘shimchalarning taqsimlanishi // Noorganik materiallar, 2015. — T. 51. — № 6. — 625—627-betlar.
  • Kirillov Yu. P., Kuznetsov L. A., Shaposhnikov V. A., Churbanov M. F. Distillatsiya orqali moddalarni tozalash chuqurligiga diffuziyaning ta’siri // Noorganik materiallar, 2015. — T. 51. — № 11. — 1177—1189-betlar.
  • Kravchenko A. I. Distillatsiya va sublimatsiyada effektiv hamda ideal ajratish koeffitsiyentlari orasidagi nisbat // Noorganik materiallar, 2016. — T. 52. — № 4. — 423—430-betlar.
  • Kirillov Yu. P., Shaposhnikov V. A., Kuznetsov L. A., Shiryayev V. S., Churbanov M. F. Suyuq moddalarning bug‘lanishi va ularning bug‘larining distillatsiyada kondensatsiyalanishini modellashtirish // Noorganik materiallar, 2016. — T. 52. — № 11. — 1256—1261-betlar.
  • Kravchenko A. I. Komponentlari uchuvchanligi yaqin bo‘lgan tizimlarda ideal ajratish koeffitsiyentining haroratga bog‘liqligi haqida // Atom fani va texnikasi masalalari, 2016. — № 1 — «Vakuum, sof materiallar, o‘ta o‘tkazgichlar» turkumi (21). — 14—16-betlar.
  • Papirov I. I., Kravchenko A. I., Mazin A. I., Shiyan A. V., Virich V. D. Magniy sublimatlarida qo‘shimchalarning taqsimlanishi // Atom fani va texnikasi masalalari, 2016. — № 1 — «Vakuum, sof materiallar, o‘ta o‘tkazgichlar» turkumi (21). — 21—22-betlar.
  • Jukov A. I., Kravchenko A. I. Qo‘shimchaning diffuziyasini hisobga olgan holda sublimatsiyani hisoblash // Noorganik materiallar, 2017. — T. 53. — № 6. — 662—668-betlar.
  • Kravchenko A. I. Oddiy moddalarni qo‘shimcha komponent kiritib distillatsiya orqali rafinatsiyalash haqida // Atom fani va texnikasi masalalari, 2018. — № 1 — «Vakuum, sof materiallar, o‘ta o‘tkazgichlar» turkumi (22). — 9—13-betlar.
  • Kravchenko A. I. Oson va qiyin uchuvchan qo‘shimchalari bo‘lgan moddani distillatsiya orqali rafinatsiyalashni hisoblash // Noorganik materiallar, 2018. — T. 54. — № 5. — 520—522-betlar.
  • Kravchenko A. I. Belgilangan mahsulot chiqimida ko‘p martalik distillatsion yoki kristallanish orqali rafinatsiyalashning samaradorligi // Noorganik materiallar, 2020. — T. 56. — № 10. — 1112—1116-betlar.
  • Kravchenko A. I., Jukov A. I. Oddiy moddalarning sublimatsiya jarayonlarida Pekle sonining haroratga bog‘liqligi // Noorganik materiallar, 2021. — T. 57. — № 7. — 789—795-betlar.
  • Syaosin Chj., Semiramis F., Bernd F. Vakuum distillatsiyasi va zonali rafinatsiyalashda surmadan mishyak va qo‘rg‘oshinni ajratish xususiyatlari // Journal of Materials Research and Technology, 2020. V. 9. Is. 3. P. 4386-4398. [Al va Zn qo‘shimcha komponentlari ishtirokida surmani distillatsiya qilish va zonali eritish.]
  • Kravchenko A. I. Belgilangan unumdorlik va mahsulot chiqimida bir martalik rafinatsiyalash o‘rniga ko‘p martalik distillatsion yoki kristallanish orqali rafinatsiyalashni qo‘llash mezonlari // Noorganik materiallar, 2021. — T. 57. — № 7. — 783—788-betlar.
  • Kravchenko A. I., Jukov A. I. Oddiy asosli moddalarni erish haroratiga yaqin haroratlarda bug‘latish orqali rafinatsiyalashda ajratish koeffitsiyentlari va Pekle sonlari // Noorganik materiallar, 2022. — T. 58. — № 8. — 891—896-betlar.
  • Jukov A. I., Kravchenko A. I. Pekle sonini hisobga olib, qotgan kondensatda qo‘shimchalar taqsimlanishini hisoblash // Problems of Atomic Science and Technology, 2024. N. 1. P. 25-28. https://doi.org/10.46813/2024-149-025
  • Kravchenko A. I. Bug‘latib rafinatsiyalash nazariyasi haqida // Problems of Atomic Science and Technology, 2024. N. 1. P. 33-34. https://doi.org/10.46813/2024-149-033
  • Kravchenko A. I. Bug‘latib rafinatsiyalash samaradorligini Berton–Prim–Slixter tenglamasi yordamida baholash // Problems of Atomic Science and Technology, 2024. N. 1. P. 35-37. https://doi.org/10.46813/2024-149-035
  • Kravchenko A. I. Bug‘latib rafinatsiyalash natijalaridan qo‘shimchaning diffuziya koeffitsiyentini aniqlash haqida // Functional Materials, 2024. V. 31. N. 2. P. 290—292. doi: http://dx.doi.org/10.15407/fm31.02.290
  • GOST 2177—99 (ASTM D86). Neft mahsulotlari. Fraksion tarkibni aniqlash usullari.