Epiderma — bargni barcha tomondan qoplaydigan ko‘p qatlamli hujayralar tuzilmasining tashqi qatlami; barg bilan tashqi muhit o‘rtasidagi chegara hisoblanadi. Epiderma bir qancha muhim vazifalarni bajaradi: xususan, bargni ortiqcha bug‘lanishdan himoya qiladi, gaz almashinuvini tashqi muhit bilan boshqaradi, modda almashinuvi mahsulotlarini ajratadi va ayrim hollarda suvni shimadi. Aksariyat barglar dorsoventral anatomik tuzilishga ega: bargning ustki va ostki yuzalari turlicha tuzilgan va turli vazifalarni bajaradi.

Epiderma odatda shaffof bo‘ladi (unda xloroplastlar yo‘q yoki juda kam) va tashqi tomondan bug‘lanishni to‘suvchi mumsimon himoya qatlami (kutikula) bilan qoplangan. Odatda bargning pastki qismidagi kutikula yuqori qismidagiga qaraganda yupqaroq, qurg‘oqchil biotoplarda esa namlik tanqisligi sezilmaydigan biotoplardagiga nisbatan qalinroq bo‘ladi.

Epiderma to‘qimasi tarkibiga quyidagi hujayra turlari kiradi: epidermal (yoki harakatlantiruvchi) hujayralar, himoya hujayralari, yordamchi hujayralar va trixomalar. Epidermal hujayralar eng ko‘p sonli, yirik va eng kam ixtisoslashgan hujayralardir. Bir urug‘pallali o‘simliklarda ular ikki urug‘pallalilardagiga qaraganda cho‘zinchoqroq bo‘ladi. Epiderma «og‘izchalar» deb ataladigan teshikchalarga ega. Har bir og‘izcha xloroplastli himoya hujayralari har tomondan o‘rab turgan teshikcha va xloroplastlari bo‘lmagan ikki-to‘rtta qo‘shimcha hujayradan iborat majmua tarkibiga kiradi. Bu hujayralarda xloroplast bo‘lmaydi. Bu majmua bargning tashqi muhit bilan bug‘lanish va gaz almashinuvini boshqaradi. Odatda bargning pastki tomonida og‘izchalar yuqori tomonidagidan ko‘proq bo‘ladi. Ko‘plab turlarda epiderma ustida trixomalar o‘sib chiqadi.

Bargning yuqori va quyi epidermis qatlamlari orasidagi ichki qismining asosiy qismini parenxima (asosiy to‘qima), ya’ni mezofill tashkil etadi. Odatda mezofill xlorofill sintezlovchi hujayralardan tashkil topadi, shu sababli uning sinonim nomi — xlorenxima ham ishlatiladi. Fotosintez mahsuloti fotosintat deb ataladi.

deb ataladi.Qirqquloqlar va aksariyat gulli o‘simliklarda mezofill ikki qatlamga bo‘linadi:

1. Yuqorigi ustunsimon qatlam yuqori epidermisning bevosita ostida zich joylashgan, tik yo‘nalgan hujayralardan iborat; uning qalinligi bir yoki ikki hujayraga teng. Bu qatlam hujayralarida ostidagi g‘ovaksimon qatlamdagiga qaraganda ancha ko‘p xloroplast mavjud. Uzun silindrsimon hujayralar, odatda, bir-besh qavat bo‘lib joylashadi. Ular barg yuzasiga yaqinligi tufayli quyosh nurini qabul qilishga eng mos holatda bo‘ladi. Hujayralar orasidagi kichik bo‘shliqlar karbonat angidridni yutishga xizmat qiladi. Suv uzatilishida kapillyarlik ta’sirini ta’minlash uchun bu bo‘shliqlar yetarlicha kichik bo‘lishi kerak. O‘simliklar quyoshli yoki soyali sharoitlarda yorug‘likdan eng samarali foydalanish uchun tuzilishini moslashtirishi lozim: quyoshda o‘sadigan barglarning ustunsimon qatlami ko‘p qavatli bo‘ladi, soyadagi va yerga yaqin joylashgan eski barglarda esa faqat bitta qatlam mavjud.
2. Quyi g‘ovaksimon qatlam hujayralari siyrak joylashgan. Shu bois o‘zaro va hujayralararo bo‘shliqlar orqali og‘izchalar bilan tutashgan rivojlangan bo‘shliqlar tizimi tufayli g‘ovaksimon to‘qimaning ichki yuzasi katta bo‘ladi. G‘ovaksimon to‘qimaning siyrakligi bargda kislorod, karbonat angidrid va suv bug‘i almashinuvida muhim ahamiyatga ega.

Barglar odatda xlorofill — fotosintezda ishtirok etuvchi pigment tufayli yashil rangda bo‘ladi; u xloroplastlarda — yashil plastidalarda joylashgan. Xlorofilli yetishmaydigan yoki umuman bo‘lmagan o‘simliklar fotosintez qila olmaydi.

Ba’zi hollarda (qarang: O‘simlik ximeralari) somatik mutatsiyalar natijasida mezofillning ayrim qismlari xlorofill sintezlamaydigan mutant hujayralardan tuzilishi mumkin. Bunday o‘simlik barglari normal va mutant mezofill qismlarining almashinib kelishi tufayli ola-bula rangda bo‘ladi (qarang: Ola-bula barglilik).

O‘simliklar mo‘tadil va shimoliy kengliklarda, shuningdek, mavsumiy qurg‘oqchil iqlim hududlarida o‘sganda barg to‘kuvchi bo‘lishi mumkin. Ya’ni noqulay fasl boshlanganda ularning barglari to‘kiladi yoki nobud bo‘ladi. Bu hodisa «barg tashlash» yoki «barg to‘kilishi» deyiladi. To‘kilgan barg o‘rnida novdada chandiq — barg izi hosil bo‘ladi. Kuzda barglar sariq, to‘q sariq yoki qizil tusga kirishi mumkin. Chunki quyosh nuri kamayganda o‘simlik yashil xlorofill ishlab chiqarishni qisqartiradi va bargda karotinoidlar hamda antotsianlar.

Barg tomirchalari o‘tkazuvchi to‘qima bo‘lib, mezofillning g‘ovaksimon qatlamida joylashadi. Tomirchalarning shoxlanish ko‘rinishi odatda o‘simlikning shoxlanish tuzilishini takrorlaydi. Tomirchalar ksilema — suv va unda erigan mineral moddalarni o‘tkazuvchi to‘qima hamda floema — barglarda sintezlangan organik moddalarni tashuvchi to‘qimadan iborat. Odatda ksilema floemaning ustida joylashadi. Ikkalasi birgalikda barg o‘zagi deb ataladigan asosiy to‘qimani hosil qiladi.

Botanikada o‘simlik bargidagi tomirchalarning joylashuvi tomirlanish naqshi deb ataladi.

• Ayrim o‘simliklarda, masalan, qirqquloqlarda uchraydigan bargga o‘xshash o‘simta.
• Ignabargli daraxtlarning ignasimon yoki bigizsimon barglari (ignabarglar).
• Barglar: Yopiq urug‘li (gulli) o‘simliklarning barglari: odatdagi tuzilishida yonbargcha, barg bandi va barg plastinkasi bo‘ladi.
• Plaunsimonlar (Lycopodiophyta) mikrofill barglarga ega.
• O‘rovchi barglar (ko‘pchilik o‘tlarda uchraydigan tur).

Poya o‘sgani sari barglar unda yorug‘likdan eng samarali foydalanishni ta’minlaydigan muayyan tartibda joylashadi. Barglar poyada soat mili yo‘nalishida ham, unga teskari yo‘nalishda ham ma’lum ajralish burchagi (divergensiya) bilan joylashadi.

Barglar joylashuvining bir necha asosiy shakli farqlanadi:

• Navbatma-navbat (ketma-ket, tarqoq yoki spiralsimon) — barglar har bir bo‘g‘inda bittadan (qayin, olma, atirgul, tradeskansiya, sissus, pelargoniya) joylashadi. Eng keng tarqalgan shakl.
• Qarama-qarshi — barglar har bir bo‘g‘inda ikkitadan joylashadi. Odatda ular kesishgan juftlar holida bo‘lib, poyadagi keyingi har bir bo‘g‘in oldingisiga nisbatan 90° ga buriladi; yoki bo‘g‘inlar burilmasdan, barglar ikki qator hosil qiladi (nastarin, lamium, yalpiz, yasmin, fuksiya). Bu halqasimon joylashuvning xususiy holati bo‘lib, labguldoshlar, chinniguldoshlar va boshqa ayrim yirik gulli o‘simliklar oilalarining muhim va barqaror belgisidir.
• Halqasimon — barglar poyaning har bir bo‘g‘inida uchtadan yoki undan ko‘p bo‘lib, halqa hosil qiladi. Qarama-qarshi barglar singari, halqalar ham kesishgan bo‘lishi mumkin: keyingi halqa oldingisiga nisbatan 90° ga yoki barglar orasidagi burchakning yarmicha buriladi. Poya uchida qarama-qarshi barglar halqasimon ko‘rinishi mumkin (elodeya, qarg‘ako‘z, oleandr).
• Rozetkasimon — barglar rozetka shaklida joylashadi, ya’ni barcha barglar bir balandlikda bo‘lib, doira bo‘ylab tarqaladi (toshyorar, xlorofitum, agava).

O‘simliklar morfologiyasida har qanday bargning ikki tomoni bor: abaksial va adaksial.

Abaksial tomon ( lot. ab — «-dan», lot. axis — «o‘q») — o‘simlik novdasining yon organi (barg yoki sporofill) hosil bo‘layotganda novdaning o‘sish konusidan (uchidan) teskari tomonga qaragan yuzasi. Boshqa nomlari — orqa tomon, dorsal tomon.

Unga qarama-qarshi tomon adaksial ( lot. ad — «tomon», lot. axis — «o‘q») deyiladi. Boshqa nomlari — qorin tomoni, ventral tomon.

Aksariyat hollarda abaksial tomon — barg yoki sporofillning novda asosiga qaragan yuzasidir. Biroq ba’zan rivojlanish jarayonida dastlab abaksial shakllangan tomon 90° yoki 180° ga burilib, novdaning bo‘ylama o‘qiga parallel joylashadi yoki uning uchiga qarab qoladi. Bu, masalan, ayrim qoraqarag‘ay turlarining ignabarglariga xosdir.

«Abaksial» va «adaksial» atamalari qulay, chunki ular o‘simlik tuzilishini o‘simlikning o‘ziga nisbatan tavsiflashga imkon beradi va «ustki» yoki «ostki» tomon kabi ikki xil talqin qilinishi mumkin bo‘lgan ifodalarga ehtiyoj qoldirmaydi. Masalan, tik yuqoriga o‘suvchi novdalarda yon organlarning abaksial tomoni, odatda, pastki, adaksial tomoni esa ustki bo‘ladi. Novda tik yo‘nalishdan og‘sa, «ustki» va «ostki» atamalari chalg‘itishi mumkin.

Barg plastinkasining bo‘linishiga ko‘ra barglarning ikkita asosiy shakli farqlanadi.

• Oddiy barg bitta barg plastinkasi va bitta banddan tashkil topadi. Barg bir necha bo‘lakli bo‘lishi mumkin, biroq ular orasidagi o‘yiqlar bargning asosiy tomirchasigacha yetib bormaydi. Oddiy barg har doim butunligicha to‘kiladi.
  • Agar oddiy barg chetidagi o‘yiqlar barg plastinkasi yarim kengligining choragiga yetmasa, bunday barg yaxlit deb ataladi.
• Murakkab barg bir nechta bargchalardan iborat bo‘lib, ular umumiy bandda joylashadi (bu band raxis deb ataladi). Bargchalar o‘z plastinkasidan tashqari alohida bandga ham ega bo‘lishi mumkin (u bargcha bandi yoki ikkilamchi barg bandi deyiladi), shuningdek, ularning o‘z yonbargchalari ham bo‘lishi mumkin (ular kichik yonbargchalar yoki ikkilamchi yonbargchalar deyiladi). Murakkab bargda har bir plastinka alohida to‘kiladi. Har bir bargchani mustaqil barg deb hisoblash mumkinligi sababli o‘simlikni aniqlashda barg bandining joylashuvini bilish juda muhim. Murakkab barglar ayrim yuksak o‘simliklarga, masalan, dukkakdoshlarga xosdir.
  • Masalan, Panjasimon (yoki kaftsimon) barglarda barcha plastinkalar band uchidan qo‘l barmoqlari singari radial tarqaladi. Asosiy barg bandi bo‘lmaydi. Bunday barglarga misollar — kanop (Cannabis) va ot kashtani (Aesculus).
  • Shuningdek, Patsimon barglarda plastinkalar asosiy band bo‘ylab joylashadi. Patsimon barglar o‘z navbatida toq patsimon (uchida bitta plastinkasi bo‘lgan), masalan, shumtol (Fraxinus); yoki juft patsimon — uchida alohida plastinkasi bo‘lmagan barglar bo‘lishi mumkin, masalan, Swietenia.
  • Bundan tashqari, Ikki karra patsimon barglarda barglar ikki marta bo‘lingan: plastinkalar ikkilamchi bandlarda, ular esa asosiy bandda joylashadi. Masalan, albitsiya (Albizia).
  • Shuningdek, Uch bargchali barglarda atigi uchta plastinka mavjud. Masalan, sebarga (Trifolium), bo‘rikara (Laburnum).
  • Patsimon o‘yilgan barglar patsimon barglarga o‘xshaydi, biroq ularning plastinkalari to‘liq ajralmagan bo‘ladi. Masalan, ayrim chetanlar (Sorbus).

• 
  Oddiy barg, Tog‘terak (Populus tremula)
• 
  Toq patsimon barg, Atirgul (Rosa)
• 
  Panjasimon barg, Oddiy ot kashtani (Aesculus hippocastanum)
• 
  Panjasimon kesilgan barg, Qora ellobor (Helleborus niger)

Bandli barglar barg bandiga — barg birikadigan poyachaga ega. Qalqonsimon barglarda band plastinkaning chetidan ichkariroqqa birikadi. Bandsiz va poyani o‘rovchi barglarda band bo‘lmaydi. Bandsiz barglar bevosita poyaga birikadi; poyani o‘rovchi barglarda plastinka poyani to‘liq yoki qisman qoplab, novda go‘yoki bargning o‘zidan o‘sib chiqqandek taassurot uyg‘otadi (masalan, Teshikbargli klaytoniya, Claytonia perfoliata). Ayrim akatsiya turlarida, masalan, Acacia koa turida barg bandlari kattalashib, kengayadi va barg plastinkasi vazifasini bajaradi. Bunday bandlar fillodiyalar deb ataladi. Fillodiyaning uchida odatdagi barg bo‘lishi ham, bo‘lmasligi ham mumkin.

Ayrim o‘simliklarda barg bandining barg plastinkasi asosiga yaqin qismi yo‘g‘onlashadi. Bu yo‘g‘onlashgan joy bo‘g‘imcha yoki genikulum (lot. geniculum). Bo‘g‘imcha, masalan, kuchaladoshlar oilasining ko‘plab o‘simliklariga xosdir.

Yonbargcha ko‘plab ikki urug‘pallali o‘simliklar bargida uchraydi va barg bandi asosining har ikki tomonida joylashgan, kichik bargchaga o‘xshash o‘simtadir. Barg o‘sishi davomida yonbargchalar to‘kilib, chandiq qoldirishi yoki barg bilan birga saqlanib qolishi mumkin (masalan, ra’nodoshlar va dukkakdoshlarda).

Yonbargchalar quyidagicha bo‘lishi mumkin:

• erkin
• qo‘shilib o‘sgan — barg bandi asosi bilan birlashgan
• karnaysimon — kengaygan quvur shaklida (masalan, rovoch, Rheum)
• barg bandi asosini o‘rab turuvchi
• bandlararo — qarama-qarshi joylashgan ikki bargning bandlari orasida
• bandlararo — barg bandi bilan unga qarama-qarshi poya orasida

Tomirlanishning ikki kichik turi mavjud: chekkagacha yetuvchi (asosiy tomirchalar bargning uchlarigacha boradi) va yoysimon (asosiy tomirchalar barg chetiga yaqinlashib, unga yetmasdan buriladi).

Tomirlanish turlari:

• To‘rsimon — yon tomirchalar asosiy tomirchalardan patga o‘xshab tarqaladi va yanada mayda tomirchalarga tarmoqlanib, murakkab tizim hosil qiladi. Bu turdagi tomirlanish ikki urug‘pallali o‘simliklarga xos. To‘rsimon tomirlanish o‘z navbatida quyidagilarga bo‘linadi:
  • Patsimon tomirlanish — bargda odatda bitta asosiy tomircha va undan tarmoqlanib, o‘zaro parallel boradigan ko‘plab mayda tomirchalar bo‘ladi. Masalan, olma (Malus).
  • Radial — barg asosidan uchta asosiy tomircha chiqadi. Masalan, qizilildiz yoki seanotus (Ceanothus).
  • Panjasimon — bir nechta asosiy tomircha barg bandi asosiga yaqin joydan radial tarqaladi. Masalan, zarang (Acer).
• Parallel — tomirchalar bargning asosidan uchigacha o‘zaro parallel o‘tadi. Bu bir urug‘pallali o‘simliklarga, masalan, g‘alladoshlar (Poaceae).
• Dixotomik — ustun tomirchalar bo‘lmaydi, tomirchalar ikkiga ajraladi. ginkgo (Ginkgo) va ayrim qirqquloqlarda uchraydi.

Ayrim bir urug‘pallali o‘simliklarda markaziy tomircha (unga hamroh mexanik to‘qimalar bilan birga) barg plastinkasining pastki yuzasida (ba’zi o‘simliklarda esa barg qinida ham) cho‘zilgan bo‘rtma hosil qiladi. U kil (qirra).

Barg shakllari juda xilma-xil. Shakliga ko‘ra barglar quyidagicha bo‘lishi mumkin:

• Yelpig‘ichsimon: yarim doira yoki yelpig‘ich shaklida.
• Ikki karra patsimon: har bir bargcha patsimon bo‘lingan.
• Deltasimon: uchburchak barg, poyaga uchburchakning asosi bilan birikadi.
• Kaftsimon: ko‘plab bo‘laklarga ajralgan.
• Uchi o‘tkir: cho‘zilgan uchli, ponasimon.
• Ignasimon: ingichka va o‘tkir.
• Ponasimon: uchburchak barg poyaga uchburchakning uchi bilan birikadi.
• Nayzasimon: uchi o‘tkir, tikanli.
• Lansetsimon: uzun, o‘rtasi keng barg.
• Chiziqsimon: uzun va juda ingichka barg.
• Bo‘lakli: bir nechta bo‘lakka ega.
• Kuraksimon: kurakka o‘xshash barg.
• Toq patsimon: uchida bargchasi bo‘lgan patsimon barg.
• Teskari lansetsimon: yuqori qismi pastkisidan kengroq.
• Teskari yuraksimon: yurak shaklida, poyaga bo‘rtib chiqqan uchidan birikadi.
• Teskari tuxumsimon: ko‘z yoshi tomchisiga o‘xshaydi, poyaga bo‘rtib chiqqan uchidan birikadi.
• Oval: qisqa uchli, oval shakldagi barg.
• Oval: oval yoki tuxumsimon, asos tomoni o‘tkir uchli barg.
• Bir bo‘lakli: bitta bargchadan iborat.
• Yumaloq: doira shaklida.
• Panjasimon: barmoqsimon bo‘laklarga ajralgan.
• Juft patsimon: uchki bargchasi bo‘lmagan patsimon barg.
• Patsimon kesilgan (eskirgan shakli: patsimon qirqilgan): oddiy bo‘laklarga ajralgan barg bo‘lib, uning segmentlari plastinka o‘qiga nisbatan simmetrik joylashadi va barg plastinkasi yarim kengligining ⅔ qismidan ortiq chuqurlikkacha kesilgan bo‘ladi.
• Patsimon: ikki qator bargchalardan iborat.
• Buyraksimon: buyrak shaklidagi barg.
• Chuqur kesilgan: plastinkasida uning yarim kengligining uchdan ikki qismidan ham chuqurroq o‘yiqlar bo‘ladi; bunday barg plastinkasining qismlari segmentlar deb ataladi.
• Rombsimon: romb shaklida.
• O‘roqsimon: o‘roq shaklida.
• Yuraksimon: yurak shaklida, poyaga o‘yiq tomondan birikadi.
• O‘qsimon: o‘q uchiga o‘xshaydi, asosidagi bo‘laklari kengaygan.
• Uch karra patsimon: har bir bargcha o‘z navbatida uchga bo‘linadi.
• Uch bargchali: uchta bargchaga bo‘lingan.
• Bigizsimon: bigiz shaklida.
• Qalqonsimon: barg yumaloq, poyaga pastki tomonidan birikadi.

Barg cheti ko‘pincha o‘simlik turkumining belgisi bo‘lib, turni aniqlashga yordam beradi:

• Tekis chetli — tishchalarsiz, silliq chetli
• Kiprikli — chetlarida mayda tukli hoshiyasi bor
• Tishli — masalan, kashtan bargidagidek tishchalarga ega. Tishchalar oralig‘i katta ham, kichik ham bo‘lishi mumkin.
  • Yumaloq tishli — masalan, qoraqayin.
  • Mayda tishli — mayda tishchalarga ega
• Bo‘lakli — chetida o‘rtagacha yetmaydigan o‘yiqlar bor, masalan, ko‘plab emanlar
• Arrasimon — nosimmetrik tishchalari barg uchiga tomon yo‘nalgan, masalan, qichitqi o‘t.
  • Ikki karra arrasimon — har bir tishchada yana maydaroq tishchalar bor
  • Mayda arrasimon — mayda, nosimmetrik tishchali
• O‘yiqli — chuqur to‘lqinsimon o‘yiqli, masalan, ko‘plab otquloq
• Tikanli — egilmaydigan, o‘tkir uchli, masalan, ayrim padublar va qushqo‘nmaslar.