Shudring — nam havodan sovigan sirtlarda ajralib chiqadigan suyuq suv tomchilari; atmosfera yog‘ingarchiligining bir ko‘rinishi. Harorat yetarlicha past bo‘lsa, suv bug‘i bevosita muz holatiga o‘tib, izmorozi, iney yoki shakrak deb ataladigan turli muz shakllarini hosil qiladi.
Shudring odatda tun oxirida eng yaqqol seziladi, ayniqsa yer osti issiqligi bilan yetarlicha qizimaydigan sirtlarda — masalan, maysa, barg-yaproqlar, metall panjaralar, avtomobil tomlari va ko‘priklarda.
Shudringning hosil bo‘lishi
Suv bug‘i havoning sovishini kuzatib, ma’lum harorat va bosimda tomchilarga kondensatsiyalanadi. Bu harorat shudring nuqtasi deb ataladi. Yer sirtlari temperaturasi shudring nuqtasiga tushganda, atmosferadagi bug‘ sirtga o‘tirib, mayda tomchilarga aylanadi; bu jarayon aksariyat hollarda tun davomida ro‘y beradi. Sahrolarda shudring o‘simliklar uchun muhim namlik manbai bo‘lib xizmat qiladi.
Quyosh botgach, yer yuzasi tezda issiqlik nurlanishi orqali soviydi; ayniqsa begona issiqlik sig‘imi va issiqlik o‘tkazuvchanligi past bo‘lgan materiallarda (masalan, maysa) sovish kuchli bo‘ladi. Tropik mintaqalarda past havoda bug‘ miqdori yuqori, yerning tunda nurlanish yo‘qotishlari esa kuchli bo‘lgani sababli shudring ayniqsa ko‘p hosil bo‘ladi.
Rosa paydo bo‘lishiga eng qulay sharoit — bulutsiz osmon, yuqori qavatlarda oz miqdordagi suv bug‘i (issiqlik tutib qoluvchi «issiqxona effekti»ni kamaytiradi) va yer sathida yetarli namlikdir. Odatda sokin tunlar shudringga xos deb hisoblansa-da, agar namlik manbai atmosferaning o‘zi bo‘lsa, havoni yangilab turish uchun ma’lum shamol ham zarur; nam zamin buhori asosiy manba bo‘lsa, aksincha shamol noqulay omilga aylanadi.
Shudring faqat ochiq osmon ostida kechasi emas, balki iliq nam xonalarda yoki texnologik jarayonlarda ham paydo bo‘lishi mumkin; bu holatlarda «kondensatsiya» atamasi ishlatiladi.
Suvning uch nuqtali fazali diagrammasi shudring yoki sovuqning kondensatsiyasi uchun sharoitlarni ko'rsatadi.
Sun’iy yig‘ish (kondensatorlar)
Shudringni yig‘ish suv tanqis hududlarda muhim ichimlik manbai bo‘lishi mumkin. Qadimiy Ukrainadagi yirik tosh ustunlar, Angliya janubidagi o‘rta asr inshootlari yoki Kanar orollaridagi Lansarote vulkanik qoplamalari shudringni ushlash moslamalari sifatida talqin qilinadi (boshqa izohlar ham mavjud).
Bugungi kunda OPUR (Organisation pour l’exploitation de la rosée) shudringni samarali yig‘ish uchun folga qoplamali kondensatorlar ustida ishlamoqda. Hindistonning Kutch yarim-cho‘l sohilida IIMA instituti ishtirokida qurilgan katta yig‘ma tizim bir tunning o‘zida o‘rtacha 200 litrdan ortiq shudring to‘playdi; mavsumda (oktabr–may) taxminan 90 ta “shudringli tun” kuzatiladi.
Keng ko‘lamli loyihalar ham taklif etilgan: masalan, sohilbo‘yida sovuq dengiz suvini EPDM kollektorlari orqali aylantirib, shudring va tumanni kondensatsiyalash va toza ichimlik suvi sifatida yig‘ish sxemasi. Keyingi tadqiqotlar tom ostiga integratsiyalangan shudring yig‘ish moslamalarini ham samarali deb ko‘rsatmoqda.
