Andijon viloyati

Viloyat
Andijon viloyati
o‘zb. Andijon viloyati / Андижон вилояти
40°45′ sh. k. 72°10′ sh. u.HGЯO
Mamlakat
Tarkibiga kiradi 2 ta shahar, 14 ta tuman
Ma’muriy markazi Andijon
Viloyat hokimi Abdurahmonov Shuhratbek Qo‘shoqboyevich
Tarixi va geografiyasi
Tashkil etilgan sana 6-mart 1941
Maydoni

4268 km²

  • (13- o‘rin)
Vaqt mintaqasi UTC+5
Eng yirik aholi punktlari Andijon, Asaka, Shahrixon, Xonobod, Qorasuv
Aholisi
Aholisi

3 394 000 kishi (2024)

  • (4-o‘rin)
Aholi zichligi 800 kishi/km² (2-o‘rin)
Millatlar o‘zbeklar, uyg‘urlar, qirg‘izlar, ruslar, koreyslar, tatarlar, boshqirdlar
Diniy e’tiqod musulmonlar-sunniylar
Rasmiy til o‘zbek tili
Raqamli identifikatorlar
Qisqartmasi UZ-AN
Kod ISO 3166-2 UZ-AN
Avtomobil raqam kodi 17 (eski, 1998—2008-yillarda), 60—69 (yangi, 2008-yildan)
Mukofotlari Орден Амира Темура

Rasmiy sayt
Андижанская область на карте
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

Andijon viloyati (o‘zb. Andijon viloyati / Андижон вилояти) — O‘zbekistonning Farg‘ona vodiysining sharqiy qismini egallagan eng sharqiy viloyati. Ma’muriy markazi — Andijon.

Tarixi

Viloyat 6-martda, 1941-yili SSSR Oliy Soveti Prezidiumi farmoni bilan O‘zbekiston SSR tarkibida Farg‘ona viloyatidan ajratib tashkil etilgan. Bungacha, 1926—1930-yillarda, bu hududda Andijon okrugi O‘zbekiston SSR tarkibida mavjud bo‘lgan.

Dastlab viloyat tarkibiga Oyim, Oltinko‘l, Andijon, Baliqchi, Voroshilov, Jalaquduq, Izboskan, Lenin, Marhamat, Paxtaobod, Stalin, Xo‘jaobod tumanlari, shuningdek, viloyatga bo‘ysunuvchi quyidagi shaharlar kirgan: Andijon va Leninsk.

1943-yilda Xaldvonbek va Chinobod tumanlaritashkil etilgan, 1950-yilda — Bo‘z tumani, 1953-yilda — Buloqboshi, Qo‘rg‘ontepa va Moskva tumanlari tashkil etilgan.

1959-yilda Moskva tumani tugatilgan.

1960-yilda tugatilgan Namangan viloyati dan Andijon viloyatiga quyidagilar o‘tkazilgan: Namangan, Norin, Uychi, Uchqo‘rg‘on, Yangiqo‘rg‘on tumani hamda viloyatga bo‘ysunuvchi shahar — Namangan.

1961-yilda Voroshilov tumani Ilichevsk, Stalin tumani esa Moskva tumani deb qayta nomlangan. Farg‘ona viloyatidan Andijon viloyatiga quyidagi tumanlar o‘tkazilgan: Kosonsoy, To‘raqo‘rg‘on va Chust.

1962-yil dekabrda Oyim, Oltinko‘l, Bo‘z, Buloqboshi, Jalaquduq, Ilichevsk, Kosonsoy, Lenin, Norin, Paxtaobod, To‘raqo‘rg‘on, Uychi, Xaldvonbek va Chinobod tumanlari tugatilgan.

1964-yilda Bo‘z va Zadaryo tumanlari tashkil etilgan. 1965-yilda Marhamat tumani Lenin tumani deb qayta nomlangan.

1967-yilda Uychi tumani tashkil etilgan. Shu yili qayta tashkil etilgan Namangan viloyatiga Zadaryo, Namangan, Uychi, Uchqo‘rg‘on, Chust, Yangiqo‘rg‘on tumanlari hamda Namangan shahri o‘tkazilgan.

1970-yilda Marhamat va Paxtaobod tumanlari, 1973-yilda esa Jalaquduq va Komsomolobodtumanlari, 1978-yilda Oltinko‘l tumani tashkil etilgan. 1972-yilda Sovetobodga, 1974-yilda esa Shahrixonga viloyatga bo‘ysunuvchi shahar maqomi berilgan.

1992-yilda Buloqboshi tumani tashkil etilgan.

2003-yilda viloyat Amir Temur ordeni bilan taqdirlangan.

Geografiyasi

Viloyat maydoni — 4240 km². U Qirg‘iziston (O‘sh va Jalolobod viloyatlari), Farg‘ona va Namangan viloyatlari bilan chegaradosh. Asosiy daryosi — Qoradaryo viloyat hududini sharqdan (Andijon suv ombori) g‘arbga qarab kesib o‘tadi (uzunligi taxminan 150 km), so‘ng Norin daryosi bilan qo‘shilib, Sirdaryoni hosil qiladi. Taxminan 20 km masofada Sirdaryo o‘zani Andijon va Namangan viloyatlarini ajratib turadi. Andijon viloyatining shimolida Tektyansoy (viloyat hududidagi uzunligi taxminan 40 km) va Andijonsoy (uzunligi 80 km) oqadi. Kanallar: Shahrixonsoy, Katta Andijon kanali, Katta Farg‘ona kanali, Janubiy Farg‘ona kanali.

Viloyatning g‘arbiy qismi baland tekislikdan iborat, sharqiy qismini esa Oloy va Farg‘ona tizmalarining tog‘oldi hududlari egallagan. Bu tizmalar vodiyni sovuq shamollardan himoya qiladi.

Iqlimi

Oloy va Farg‘ona tizmalari tufayli qishda ob-havo O‘rta Osiyoning boshqa hududlariga qaraganda barqarorroq bo‘ladi. Qishi iliq (−3,5 °C gacha), yozi issiq (37 °C gacha).

Aholisi

Viloyat aholisi 3 338 200 kishini tashkil etadi (1-aprel 2023-yil holatiga). Shundan shahar aholisi — 1 742,5 ming kishi, qishloq aholisi — 1 595,7 ming kishi. Andijon viloyati maydoni jihatidan mamlakatdagi eng kichik, ammo aholisi eng zich joylashgan viloyatdir (butun mamlakat aholisining qariyb 10 % i shu yerda yashaydi, garchi O‘zbekistonning umumiy maydonidagi ulushi 1 % dan ham kam bo‘lsa-da).

Aholining asosiy qismini o‘zbeklartashkil etadi, shuningdek, bu yerda andijonlik qirg‘izlar, ruslar, ukrainlar, armanlar, tatarlar, belaruslar, boshqirdlar va koreyslar ham yashaydi.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Millatlararo munosabatlar va xorijiy mamlakatlar bilan do‘stlik aloqalari qo‘mitasining rasmiy saytida Andijon viloyatidagi milliy ozchiliklar soniga oid quyidagi ma’lumotlar e’lon qilingan:

  • armanlar — 314 kishi
  • qirg‘izlar (andijonlik qirg‘izlar) — taxminan 400 ming kishi
  • koreyslar — 2 979 kishi
  • ruslar — 18 987 kishi

Ma’muriy-hududiy bo‘linishi

Andijon viloyatining ma’muriy-hududiy bo‘linishi:
1 Andijon tumani,
2 Asaka tumani,
3 Baliqchi tumani,
5 Buloqboshi tumani,
4 Bo‘ston tumani,
6 Izboskan tumani,
7 Jalaquduq tumani,
8 Xo‘jaobod tumani,
9 Qo‘rg‘ontepa tumani,
10 Marhamat tumani,
11 Oltinko‘l tumani,
12 Paxtaobod tumani,
13 Shahrixon tumani,
14 Ulug‘nor tumani.

Viloyat 14 ta ma’muriy birlikdan (tumandan) iborat)

Tuman (shahar)Aholi
(jami),
kishi, holatiga ko‘ra
01.01.2020
Shahar
aholisi,
kishi, holatiga ko‘ra
01.01.2020
Qishloq
aholisi,
kishi, holatiga ko‘ra
01.01.2020
Andijon (shahar)441 713441 713-
Xonobod (shahar)42 50735 6156 892
Oltinko‘l tumani176 66593 05583 610
Andijon tumani261 796200 95160 845
Asaka tumani325 72998 646227 083
Baliqchi tumani199 32567 814131 511
Bo‘ston tumani71 65525 08146 854
Buloqboshi tumani141 90569 04572 860
Jalaquduq tumani184 83477 358107 476
Izboskan tumani236 40175 835160 566
Qo‘rg‘ontepa tumani214 83291 796123 036
Marhamat tumani172 116135 81436 302
Paxtaobod tumani191 68670 359121 327
Ulug‘nor tumani59 3226 06553 257
Xo‘jaobod tumani109 48145 88963 592
Shahrixon tumani297 64298 711198 931
Andijon viloyati (jami):3 127 6831 626 3951 501 288

Ma’muriy markaz — Andijon viloyatning eng yirik shahri (441 700 kishi). Qo‘rg‘ontepa tumani hududida anklav sifatida Qirg‘iziston — ning Barak aholi punkti joylashgan.

Viloyat tarkibida 11 ta shahar (jumladan, viloyat ahamiyatidagi 2 ta shahar), 79 ta shaharcha va 455 ta qishloq aholi punkti mavjud.

11 ta shahar (1-yanvar 2017-yildagi aholi soni ularga ma’muriy jihatdan bo‘ysunuvchi aholi punktlari hisobga olinmasdan keltirilgan):

  1. Andijon — 441 713 kishi;
  2. Asaka (1924-yilgacha — Zelensk, 1991-yilgacha — Leninsk) — 65 315 kishi;
  3. Jalaquduq (2015-yilgacha — Oxunboboyev) — 24 779 kishi;
  4. Qorasuv (1991-yilgacha — Ilichevsk) — 34 346 kishi;
  5. Qo‘rg‘ontepa (1970-yilgacha — Qirg‘iztepa) — 32 302 kishi;
  6. Marhamat (1985-yilgacha — Russkoye Selo shaharchasi) — 14 374 kishi;
  7. Poytug‘ — 27 183 kishi;
  8. Paxtaobod — 35 543 kishi;
  9. Xonobod (1991-yilgacha — Sovetobod) — 28 131 kishi;
  10. Xo‘jaobod — 20 830 kishi;
  11. Shahrixon (1985-yilgacha — Moskovskiy shaharchasi) — 75 539 kishi.

79 ta shaharcha:

Iqtisodiyoti

Tabiiy resurslar qatoriga neft, tabiiy gaz, ozokerit va ohaktoshkonlari kiradi. Bu yerda Andijon, Polvontosh, Janubiy Olamushuk, Xartum, Bo‘ston va Xo‘jausmon neft-gaz konlari joylashgan.

Iliq iqlim g‘o‘za, subtropik ekinlar yetishtirish, shuningdek, ipakchilik va polizchilikni rivojlantirish imkonini beradi. Qishloq xo‘jaligida eng rivojlangan yo‘nalishlar quyidagilar: paxtachilik, pilla yetishtirish, donli ekinlaryetishtirish, bog‘dorchilik va uzumchilik.

Sanoatning rivojlangan yo‘nalishlariga foydali qazilmalarni, neft va gazni qazib olish va qayta ishlash, qurilish hamda to‘qimachilik sanoati kiradi.

Asaka shahrida 1-marta O‘rta Osiyo da avtomobilsozlik zavodi ochilgan. 1992-yilda davlatning O‘zavtosanoat kompaniyasi va Daewoo teng ulushli asosda yengil avtomobillarni yig‘ish uchun UzDaewooqo‘shma korxonasini tashkil etgan. 2002-yilda GM Daewoo Motor avtomobil korporatsiyasining nazorat aksiyalar paketini sotib olgan. 2005-yilda UzDaewoo bankrot bo‘lgan Koreya kompaniyasining ulushini sotib olgan. 2007-yil mayda O‘zbekiston hukumati GM DAT bilan strategik hamkorlik bitimini imzolagan. Bitim Nexia va Matiz modellarini modernizatsiya qilish, ishlab chiqarishni yanada mahalliylashtirish va hatto UzDaewoo zavodida yangi modellarni ishlab chiqarish imkoniyatini nazarda tutgan. 2008-yil martda esa yangi qo‘shma korxona — General Motors Uzbekistan tashkil etilgan.

Transport

Viloyatdagi temiryo‘llarning uzunligi 226,8 km. Viloyat hududidan Farg‘ona vodiysini Toshkent viloyati bilan bog‘laydigan Angren — Pop — Andijontemiryo‘li o‘tadi.

Andijon — Marg‘ilon (Farg‘ona), Andijon — Namangan, Andijon —Xonobod, Andijon — Toshko‘mir (Qirg‘iziston), Andijon — Jalolobod/O‘sh (Qirg‘iziston) temiryo‘l yo‘nalishlari viloyat markazini O‘rta Osiyoning yirik transport tuguniga aylantiradi.

Avtomobil yo‘llarining uzunligi 2463 km dan ortiq. Viloyatdan O‘zbekiston va MDHshaharlariga, shuningdek, boshqa mamlakatlarga (tijoriy talabga qarab) muntazam aviaqatnovlar amalga oshiriladi.

Hokimlar

  1. Qayum Xolmirzayev (1991 — 1993)
  2. Qobil Obidov (6-mart 1993 — oktabr 1996),
  3. Masharif Yusupov (1996—1997),
  4. Qobil Obidov (1997 — 24-may 2004),
  5. Begaliyev Saydullo (25-may 2004 — 12-oktabr 2006),
  6. Usmonov Ahmadjon (13-oktabr 2006 — 11-may 2013),
  7. Shuhrat Abdurahmonov (12-may 2013 — hozirgacha).

Havolalar