| Viloyat | |
| Buxoro viloyati | |
|---|---|
| oʻzb. Buxoro viloyati / Бухоро вилояти | |
| | |
| 40°10′ sh. k. 63°40′ sh. u.HGYaO | |
| Mamlakat | |
| Tarkibiga kiradi | 11 ta tuman |
| Maʼmuriy markazi | Buxoro |
| Viloyat hokimi | Botir Komilovich Zaripov |
| Tarix va geografiya | |
| Tashkil etilgan sana | 15-yanvar 1938 |
| Maydoni |
39 400 km²
|
| Balandligi | 206 m |
| Vaqt mintaqasi | UTC+5 |
| Eng yirik aholi punkti | Buxoro |
| Boshqa yirik aholi punktlari | Gʻallaosiyo, Gʻijduvon, Kogon |
| Aholisi | |
| Aholisi |
2 044 000 kishi (2024)
|
| Zichligi | 42,74 kishi/km² (12-oʻrin) |
| Rasmiy til | oʻzbek tili |
| Raqamli identifikatorlar | |
| Qisqartmasi | UZ-BU |
| Kod ISO 3166-2 | UZ-BU |
| Avtomobil raqam kodi |
BX (1959-1991), 20 (eski namunadagi, 1998-2008), 80-84 (yangi namunadagi, 2008-yildan) |
|
|
|
| Rasmiy sayt | |
|
|
|
Buxoro viloyati (oʻzb. Buxoro viloyati / Бухоро вилояти) — Oʻzbekistonning maʼmuriy-hududiy birligi. Maʼmuriy markazi — Buxoro.
Tarixi
Buxoro viloyati 15-yanvarda, 1938-yilda tashkil etilgan. Oʻsha yil oxirida uning tarkibiga Surxondaryo okrugi, Beshkent, Buxoro, Vobkent, Gʻijduvon, Gʻuzor, Dehqonobod, Kogon, Qamashi, Qorakoʻl, Qarshi, Koson, Konimex, Karmana, Qiziltepa, Kitob, Romitan, Sverdlov, Chiroqchi, Shofirkon, Shahrisabz, Yakkabogʻ tumanlari va viloyatga boʻysunuvchi Buxoro, Gʻijduvon, Kogon, Qarshi hamda Shahrisabz shaharlari ham kirgan.
6-mart 1941-yilda Surxondaryo okrugi Buxoro viloyati tarkibidan chiqarilib, Surxondaryo viloyatiga aylantirildi.
20-yanvar 1943-yilda yangi tashkil etilgan Qashqadaryo viloyatiga Buxoro viloyatidan Beshkent, Gʻuzor, Dehqonobod, Qamashi, Qarshi, Koson, Kitob, Chiroqchi, Shahrisabz, Yakkabogʻ tumanlari hamda Qarshi va Shahrisabz shaharlari oʻtkazildi. 13-fevral 1943-yilda Olot tumani tashkil etildi, 2-avgust 1943-yilda esa Qoraqalpogʻiston ASSRdan Buxoro viloyatiga Tomdi tumani oʻtkazildi.
15-aprel 1950-yilda Peshku tumani tashkil etildi, 16-aprel 1952-yilda esa Gʻallaosiyo tumani tashkil etildi.
22-sentabr 1958-yilda Karmana tumani Navoiy tumani deb qayta nomlandi.
1959-yilda Gʻallaosiyo, Peshku (19.03.1969) va Olot (09.12.1959) tumanlari tugatildi.
1962-yil dekabrda Kogon, Konimex, Qiziltepa, Sverdlov va Shofirkon tumanlari tugatildi.
31-dekabr 1964-yilda Kogon tumani, 1965-yilda Konimex, 9-yanvar 1967-yilda Sverdlov, 1968-yilda Shofirkon, 1970-yilda Qiziltepa, 1973-yilda Olot, 1978-yilda Peshku, 12-mart 1980-yilda esa Navbahor, 1982-yilda Gazli va Uchquduq tumanlari tashkil etildi. Viloyatga boʻysunuvchi shahar maqomi 1972-yilda Zarafshonga, 1978-yilda esa Uchquduqqa berildi.
20-aprel 1982-yilda Buxoro viloyati hududidan Navoiy viloyati ajratib tashkil etildi. Uning tarkibiga Konimex, Qiziltepa, Navbahor, Navoiy, Tomdi va Uchquduq tumanlari, shuningdek, Zarafshon va Uchquduq shaharlari oʻtdi.
1984-yilda Gazli tumani tugatildi.
Geografiyasi
Viloyatning maydoni — 40 220 km². U Oʻzbekistonning janubi-gʻarbida joylashgan. Viloyat Turkmaniston, Xorazm, Navoiy va Qashqadaryo viloyatlari, shuningdek, suveren Qoraqalpogʻiston Respublikasi bilan chegaradosh.
Viloyat hududi — ayrim balandliklari boʻlgan choʻl tekisligidan iborat. Maydonining 90 % dan ortigʻini Qizilqum.
choʻlining qumlari egallaydi. Faqat janubda, Zarafshon daryosining quyi oqimida Gʻijduvon, Buxoro va Qorakoʻl kabi kichik sugʻoriladigan vohalar mavjud.
Iqlimi
Iqlimi — choʻlga xos, keskin kontinental. Qishi juda sovuq, yozi issiq va quruq.
Suv resurslari cheklangan. Asosiy daryolari — Zarafshon va Amudaryo. Amudaryodan sugʻoriladigan vohalarga Amu–Buxoro va Amu–Qorakoʻl mashina kanallari oʻtkazilgan.
Aholisi tarixi
Buxoro viloyatida turli xalqlar — oʻzbeklar, tojiklar, arablar, turkmanlar, qozoqlar, eronliklar va boshqalar yashaydi. 1836-yilda Buxoroda boʻlgan Rossiya elchisi I. V. Vitkevich «Buxoroda butun Oʻzbekiston yoki Turon aholisining vakillarini topish mumkin», deb yozgan. Ye. K. Meyendorf maʼlumotlariga koʻra, 1820-yilda Buxoro amirligida mamlakatdagi 2,5 million aholining 1,1 millionini oʻzbeklar tashkil etgan.
1-yanvar 2024-yil holatiga koʻra, Buxoro viloyati aholisi 2,044,000 kishini tashkil etgan. Bu koʻrsatkich boʻyicha viloyat Oʻzbekiston hududlari orasida 9-oʻrinni (14 ta hududdan) egallaydi. Qishloq aholisi 62 %, shahar aholisi esa 38 % ni tashkil etadi.
Milliy tarkibi
2021-yilda Oʻzbekistonning Buxoro viloyati aholisining milliy tarkibi:
Roʻyxatda viloyatdagi soni 500 kishidan ortiq boʻlgan xalqlar koʻrsatilgan.
- Oʻzbeklar — 1801896 kishi yoki 92,54 %
- Tojiklar — 60898 kishi yoki 3,13 %
- Ruslar — 24978 kishi yoki 1,28 %
- Qozoqlar — 16510 kishi yoki 0,85 %
- Turkmanlar — 11633 kishi yoki 0,60 %
- Tatarlar (asosan Volgaboʻyi tatarlari) — 4905 kishi yoki 0,25 %
- Loʻlilar (asosan lyulilar) — 3391 kishi yoki 0,17 %
- Ukrainlar — 2585 kishi yoki 0,13 %
- Ozarbayjonlar — 2144 kishi yoki 0,11 %
- Koreyslar — 1778 kishi yoki 0,09 %
- Yahudiylar (asosan Buxoro yahudiylari) — 1044 kishi yoki 0,05 %
- Armanlar — 944 kishi yoki 0,05 %
- Qoraqalpoqlar — 932 kishi yoki 0,05 %
- Belaruslar — 763 kishi yoki 0,04 %
- Nemislar — 533 kishi yoki 0,03 %
- Qirgʻizlar — 98 kishi yoki 0,01 %
- Boshqa xalqlar — 11955 kishi yoki 0,61 %
Maʼmuriy-hududiy boʻlinishi

Buxoro viloyati 11 ta tumandan iborat:
- Olot tumani (markazi — Olot),
- Buxoro tumani (markazi — Gʻallaosiyo),
- Gʻijduvon tumani (markazi — Gʻijduvon),
- Jondor tumani (markazi — Jondor),
- Kogon tumani (markazi — Kogon),
- Qorakoʻl tumani (markazi — Qorakoʻl),
- Qorovulbozor tumani (markazi — Qorovulbozor),
- Peshku tumani (markazi — Yangibozor),
- Romitan tumani (markazi — Romitan),
- Shofirkon tumani (markazi — Shofirkon),
- Vobkent tumani (markazi — Vobkent).
Viloyatning maʼmuriy markazi — Buxoro shahri viloyatdagi eng yirik shahar hisoblanadi (264 000 dan ortiq aholi).
Viloyat tarkibida 11 ta shahar, 2 ta shaharcha va 107 ta qishloq mavjud: 11 ta shahar:
- Buxoro,
- Olot,
- Vobkent,
- Gazli,
- Gʻallaosiyo,
- Gʻijduvon,
- Kogon,
- Qorakoʻl,
- Qorovulbozor,
- Romitan,
- Shofirkon.
2 ta shaharcha:
Iqtisodiyoti
Buxoro viloyati muhim tabiiy resurslarga boy. Ularning eng muhimlari: tabiiy gaz (respublika zaxiralarining katta qismi), neft, grafit, bentonit, marmar va ohaktosh.
Sanoat tarmoqlari orasida toʻqimachilik eng rivojlangan, neft qazib olish va uni qayta ishlash, tabiiy gaz hamda qimmatbaho metallar qazib olish va qayta ishlash ham muhim oʻrin tutadi. Anʼanaviy oʻzbek hunarmandchilik ham keng tarqalgan.
Buxoro viloyatining Qorakoʻl tumanida joylashgan Qandim gazni qayta ishlash majmuasi Markaziy Osiyo gaz sanoatining eng yirik obyektlaridan biridir. Majmua Rossiyaning «LUKOYL» neft kompaniyasi loyihasi boʻlib, unga jami 3,5 milliard dollar sarmoya kiritilgan. Majmuaning yillik quvvati 8,1 milliard m³ gazni tashkil etadi. Uning ishga tushirilishi Oʻzbekiston Respublikasi hukumati neft-gaz sanoati oldiga qoʻygan tabiiy xomashyoni ilgʻor zamonaviy texnologiyalar yordamida chuqur qayta ishlash vazifasini hal etishga xizmat qiladi.
Buxoro viloyatida tabiiy mineral resurslarning 31 ta koni mavjud, ulardan hozir 19 tasi ishlatilmoqda (masalan, grafit, qoplama tosh, ohaktosh, qum; qum esa silikat, beton va gʻisht ishlab chiqarishda ishlatiladi).
ishlab chiqarishga zarur boʻlgan xomashyo). Ushbu konlarning asosiy qismi quyidagi tumanlarda joylashgan:
- Olot tumanida (gaz va kondensat — 293,8 milliard m³, texnik tuz — 100 000 tonna),
- Qorovulbozor tumanida (gaz — 66 751 million m³, kondensat — 2 104 000 tonna, neft — 9 119 000 tonna),
- Kogon tumanida (maydalangan tosh — 265 000 m³),
- Shofirkon tumanida (maydalangan tosh qorishmasi — 110 000 m³).
Shunday qilib, viloyat boʻyicha gips konlari zaxirasi jami 46 300 tonna, ohaktosh — 21,1 million tonna, kvars — 35,9 million tonna, grafit esa 805 900 tonnani tashkil etadi.
Buxoro viloyatining asosiy mineral resurslari hajmi
| Resurs nomi | Oʻlchov birligi | Miqdori |
|---|---|---|
| Gaz kondensati | milliard m³ | 293,8 |
| Gaz | milliard m³ | 65,7 |
| Kondensat | million m³ | 2,1 |
| Neft | tonna | 9 119 000 |
| Texnik tuz | tonna | 100 000 |
| Qum-shagʻal materiallari | m³ | 265 000 |
| Shagʻal | m³ | 110 000 |
| Ohak | million tonna | 21,1 |
| Gips | million tonna | 46,3 |
| Grafit | tonna | 805 900 |
| Kvars | million tonna | 35,9 |
Turizm

Qadimiy Buxoro shahri, jahon merosi sifatida YUNESKO roʻyxatiga kiritilgan boʻlib, xalqaro turizm markazi hisoblanadi. Bu shahar-muzeyda 170 dan ortiq meʼmoriy va tarixiy yodgorlik saqlanib qolgan.
Buxoro viloyati barcha davrlarda hunarmandchilik va ilm-maʼrifat markazi boʻlib kelgan. Biroq koʻplab madrasalar bugungi kungacha saqlanib qolmagan. Ulardan biri — Ahmadjon Poʻstindoʻz madrasasi.
Hokimlar
Havolalar
- Buxoro viloyati hokimligi Arxiv nusxasi, 26-avgust 2018-yildagi holati, Wayback Machine
- Buxoro haqida sayt