Bo'ron (shamol) haqida

Bo'ron (shamol) haqida

Bo‘ron (türkiycha boran so‘zidan) — keng, ochiq dasht hududlarida ro‘y beradigan nihoyatda kuchli qor bo‘roni turi. U Orenburg va Boshqirdiston dashtlaridan boshlab Qozog‘iston, Ukrainaning janubi hamda Qrimning dasht qismlarigacha bo‘lgan mintaqalarda kuzatiladi.

Qozog‘iston

Qozog‘istonda mahalliy ob-havo amaliyotida bo'ron (qor yog‘ishi, haroratning nisbatan ko‘tarilishi va odatda siklon hamda iliq frontlar bilan bog‘liq) bilan bo‘ron qat’iy farqlanadi. Bo‘ron odatda yog‘ingarchiliksiz, tiniq osmon va juda past — taxminan −30 °C va undan past haroratli antitsiklon sharoitida esadi. Bo‘ron vaqtida deyarli hamisha pozëmyok — yer bo‘yi bo‘roni rivojlanadi; u yo‘llarda qalin, zich va sovuq qor uyumlari (peremët) hosil qilib, baʼzan bir necha sutkalik bo‘ron transport qatnovini butkul to‘xtatadi. Natijada har yili o‘nlab odamlar hayotdan ko‘z yumadi. Bo‘ron paytida shamol tezligi 24–34 m/s gacha yetishi mumkin. Qozog‘iston shimoliy dashtlarida qish davomida har bir yo‘l metriga 300–600 m³, ayrim uchastkalarda esa hattoki 800–1500 m³ qor uyilib qoladi; bu ko‘rsatkich bo‘yicha mintaqa Arktikadan keyingi ikkinchi o‘rinda turadi. Qishdagi bo‘ronlar yo‘lovchi va yuk tashish tizimiga jiddiy zarar yetkazib, mamlakat iqtisodiyotiga sezilarli talafot keltiradi.

Janubiy Ural

Yozgi iliq ob-havodan so‘ng mart oxiri — aprel o‘rtalarida Janubiy Ural va Zaa­ralda boshlanib ketadigan bahorgi bo‘ron bishkunak nomi bilan ma’lum; bu atama asosan Qozog‘iston hududlarida ishlatiladi. Boshqirdistonda esa xuddi shu hodisa Akman Tokman deb yuritiladi. Rivoyatlarga ko‘ra, Akman va Tokman ismli aka-ukalar mo‘g‘ullar bosqiniga qarshi kurashgan jangchilardir; afsonalarning barcha variantlarida ular mart oyidagi dahshatli bo‘ronga duch kelib, sovuqdan halok bo‘lgan.