ChatGPT’dan foydalanayotganda oddiy savol berish bilan yaxshi prompt yozish o‘rtasida katta farq bor. Bir xil mavzu bo‘yicha berilgan ikki xil prompt butunlay boshqa sifatdagi javoblarni berishi mumkin.
Masalan, shunchaki:
“Qora tuynikni tushuntir.”
deb yozish mumkin.
Ammo:
/ELI5 /ANALOGY /STEP-BY-STEP Qora tuynik qanday ishlashini tushuntir.
deb yozilsa, ChatGPT mavzuni sodda tilda, o‘xshatishlar va bosqichma-bosqich tushuntirishga harakat qiladi.
Shu sababli foydalanuvchilar orasida promptlarni boshqarish uchun /ELI5, /TABLE, /SUMMARY, /DEEPDIVE, /HUMANIZE kabi qisqa teg yoki modifierlardan foydalanish ommalashgan.
Quyida ChatGPT va boshqa sun’iy intellekt modellarida ishlatish mumkin bo‘lgan 99 ta foydali prompt teglar bilan tanishamiz.
1. Matnni sodda yoki murakkab tushuntirish uchun prompt teglar
1. /ELI5
“Explain Like I’m 5” — ya’ni 5 yoshli bolaga tushuntirgandek sodda izoh berish.
Misol:
/ELI5 Kvant fizikasi nima?
Bu usul murakkab ilmiy tushunchalarni juda sodda qilib o‘rganishda foydali.
2. /ELI10
Mavzuni taxminan 10 yoshli bola tushunadigan darajada tushuntirish.
3. /BEGINNER
Boshlovchi foydalanuvchi uchun tushuntirish.
4. /INTERMEDIATE
O‘rta darajadagi bilimga ega foydalanuvchi uchun javob.
5. /ADVANCED
Mavzuni chuqur va professional darajada tushuntirish.
6. /SIMPLIFY
Murakkab matn yoki tushunchani soddalashtirish.
7. /TLDR
Uzun matnning juda qisqa mazmunini chiqarish.
TL;DR — “Too Long; Didn’t Read” iborasining qisqartmasi.
8. /BRIEFLY
Qisqa javob olish uchun.
9. /CONCISE
Faqat asosiy ma’lumotlarni ixcham shaklda berish.
10. /DETAILED
Mavzuni batafsil tushuntirish.
11. /DEEPDIVE
Mavzuni juda chuqur tahlil qilish.
Misol:
/DEEPDIVE Transformer arxitekturasi qanday ishlaydi?
12. /OVERVIEW
Mavzu haqida umumiy tasavvur olish.
13. /SUMMARY
Matn yoki mavzuning asosiy mazmunini chiqarish.
14. /EXEC-SUMMARY
Rahbar yoki biznes vakili uchun qisqa va muhim xulosa tayyorlash.
15. /BLUF
“Bottom Line Up Front” — eng muhim xulosani javobning boshida berish.
16. /KEY-POINTS
Faqat asosiy nuqtalarni ajratib berish.
17. /TAKEAWAYS
Mavzudan olinishi kerak bo‘lgan eng muhim xulosalarni chiqarish.
18. /NOFLUFF
Ortiqcha izoh va keraksiz gaplarsiz javob berish.
2. Javob formatini boshqaruvchi prompt teglar
19. /STEP-BY-STEP
Jarayonni bosqichma-bosqich tushuntirish.
20. /CHECKLIST
Natijani bajariladigan ishlar ro‘yxati shaklida chiqarish.
21. /BULLETS
Javobni punktlar ko‘rinishida berish.
22. /NUMBERED
Raqamlangan ro‘yxat yaratish.
23. /TABLE
Ma’lumotlarni jadval shaklida ko‘rsatish.
24. /OUTLINE
Maqola, video yoki loyiha uchun struktura yaratish.
25. /FAQ
Savol-javob shaklida javob berish.
26. /TIMELINE
Voqea yoki jarayonlarni vaqt ketma-ketligida ko‘rsatish.
27. /FLOW
Jarayon qanday ketishini bosqichli oqim sifatida tushuntirish.
28. /TEMPLATE
Tayyor shablon yaratish.
29. /JSON
Natijani JSON formatida chiqarish.
30. /CSV
Natijani CSV formatiga mos shaklda berish.
31. /MARKDOWN
Javobni Markdown formatida tayyorlash.
32. /CODEBLOCK
Kod yoki matnni alohida kod blokida chiqarish.
33. /ONE-LINER
Javobni bitta jumlada berish.
34. /3-POINTS
Faqat uchta asosiy fikrni berish.
35. /5-POINTS
Faqat beshta asosiy fikrni berish.
3. Tushuntirishni yaxshilovchi prompt teglar
36. /EXAMPLES
Mavzuni misollar bilan tushuntirish.
37. /ANALOGY
Murakkab tushunchani boshqa oddiy narsa bilan o‘xshatib tushuntirish.
Masalan:
/ELI5 /ANALOGY Internet qanday ishlaydi?
38. /METAPHOR
Metaforalardan foydalanib tushuntirish.
39. /REAL-WORLD
Real hayotdan misollar bilan izohlash.
40. /USE-CASE
Texnologiya yoki mahsulotning amaliy qo‘llanish holatlarini ko‘rsatish.
41. /CASE-STUDY
Muammoni konkret holat misolida tahlil qilish.
4. Taqqoslash va qaror qabul qilish uchun teglar
42. /COMPARE
Ikki yoki undan ortiq variantni solishtirish.
43. /VS
Ikki variant o‘rtasidagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri taqqoslash.
Masalan:
/VS ChatGPT vs Claude
44. /PROS-CONS
Afzallik va kamchiliklarni chiqarish.
45. /RANK
Variantlarni eng yaxshidan eng yomonigacha tartiblash.
46. /SCORE
Har bir variantni mezonlar asosida ball bilan baholash.
47. /SWOT
SWOT tahlili:
Strengths — kuchli tomonlar
Weaknesses — zaif tomonlar
Opportunities — imkoniyatlar
Threats — xavflar
48. /COST-BENEFIT
Xarajat va foydani taqqoslash.
49. /TRADEOFFS
Bir variantni tanlashda nima yutilishi va nima yo‘qotilishini ko‘rsatish.
50. /DECIDE
Variantlarni tahlil qilib, eng maqbulini tanlash.
51. /RECOMMEND
Eng yaxshi variantni tavsiya qilish.
5. Chuqur tahlil qilish uchun prompt teglar
52. /CRITIQUE
Matn, loyiha, g‘oya yoki strategiyani tanqidiy tahlil qilish.
53. /DEVILS-ADVOCATE
Sizning fikringizga qarshi kuchli argumentlarni topish.
Bu usul qarorni tekshirishda juda foydali.
54. /COUNTERARGUMENT
Berilgan fikrga qarshi dalillar yaratish.
55. /PRE-MORTEM
Loyiha muvaffaqiyatsiz tugadi deb tasavvur qilib, bunga nima sabab bo‘lishi mumkinligini oldindan aniqlash.
56. /ROOT-CAUSE
Muammoning asl sababini topish.
57. /5-WHYS
“Nega?” savolini bir necha marta takrorlash orqali muammoning ildiz sababiga yetib borish.
58. /PARETO
80/20 tamoyiliga asoslanib eng katta natija beruvchi omillarni aniqlash.
59. /MECE
Ma’lumotlarni bir-birini takrorlamaydigan va barcha imkoniyatlarni qamrab oladigan kategoriyalarga ajratish.
6. Fakt va xatolarni tekshirish uchun prompt teglar
60. /VERIFY
Berilgan javob yoki ma’lumotni qayta tekshirish.
61. /FACT-CHECK
Faktlarning to‘g‘riligini tekshirish.
62. /SOURCES
Javob uchun manbalarni ko‘rsatishni so‘rash.
63. /CITE
Muhim da’volar uchun manba keltirish.
64. /UNCERTAINTY
Model qaysi joylarda ma’lumotga to‘liq ishonmasligini ko‘rsatish.
65. /ASSUMPTIONS
Javobda qanday taxminlar ishlatilganini ko‘rsatish.
66. /LIMITATIONS
Tahlil yoki yechimning cheklovlarini aniqlash.
67. /RISKS
Potensial xavflarni ko‘rsatish.
68. /EDGE-CASES
Kam uchraydigan yoki noodatiy holatlarni ham hisobga olish.
69. /ERROR-CHECK
Xatolarni aniqlash.
7. Dasturlash uchun prompt teglar
70. /DEBUG
Koddagi xatoni topish va tuzatish.
71. /OPTIMIZE
Kod, algoritm yoki jarayonni optimallashtirish.
72. /REFACTOR
Kodning ishlash mantig‘ini saqlagan holda uni toza va tushunarli shaklga keltirish.
73. /TESTS
Kod uchun testlar yaratish.
74. /PSEUDOCODE
Algoritmni dasturlash tilisiz, oddiy psevdokod shaklida tushuntirish.
75. /EXPLAIN-CODE
Kodning har bir qismi nima qilayotganini tushuntirish.
76. /CODE-REVIEW
Kodni professional dasturchi sifatida tekshirish.
8. ChatGPT’ga rol beruvchi prompt teglar
77. /ACT-AS
Modelga ma’lum bir rol berish.
Masalan:
/ACT-AS Sen tajribali Python dasturchisisan.
78. /EXPERT
Mavzu bo‘yicha ekspert kabi javob berish.
79. /TEACHER
O‘qituvchi kabi tushuntirish.
80. /COACH
Murabbiy sifatida maslahat va yo‘l-yo‘riq berish.
81. /TUTOR
Repetitor sifatida mavzuni o‘rgatish.
82. /SOCRATIC
Tayyor javobni darhol bermasdan, savollar orqali foydalanuvchini javobga olib kelish.
83. /INTERVIEWER
Intervyu oluvchi rolida savollar berish.
84. /AUDIENCE
Natijani ma’lum auditoriyaga moslashtirish.
Masalan:
/AUDIENCE 12–15 yoshli o‘quvchilar uchun sun’iy intellektni tushuntir.
9. Matn uslubi va ohangini boshqaruvchi teglar
85. /TONE
Javobning umumiy ohangini belgilash.
86. /PROFESSIONAL
Professional uslubda yozish.
87. /FORMAL
Rasmiy uslubda yozish.
88. /CASUAL
Oddiy kundalik suhbat uslubida yozish.
89. /FRIENDLY
Do‘stona ohangda javob berish.
90. /PERSUASIVE
Ishontiruvchi matn yaratish.
91. /ACADEMIC
Ilmiy yoki akademik uslubdan foydalanish.
92. /TECHNICAL
Texnik terminlar va professional izohlar bilan javob berish.
93. /HUMANIZE
Matnni robot yozgandek emas, tabiiyroq va o‘qilishi oson shaklga keltirish.
10. Matn yozish va tahrirlash uchun prompt teglar
94. /REWRITE
Matnni boshqa uslubda qayta yozish.
95. /IMPROVE
Mavjud matnni yaxshilash.
96. /SHORTEN
Matnni mazmunini saqlagan holda qisqartirish.
97. /EXPAND
Qisqa matnni batafsilroq shaklga kengaytirish.
98. /GRAMMAR
Grammatika, imlo va uslubiy xatolarni tuzatish.
99. /TRANSLATE
Matnni boshqa tilga tarjima qilish.
Misol:
/TRANSLATE Quyidagi matnni tabiiy o‘zbek tiliga tarjima qil.
Prompt teglarni birga ishlatish mumkinmi?
Ha. Aslida ularning eng katta foydasi bir nechta ko‘rsatmani kombinatsiya qilganda ko‘rinadi.
Masalan:
/DEEPDIVE /COMPARE /TABLE /PROS-CONS
Bu ChatGPT’ga:
mavzuni chuqur tahlil qilish;
variantlarni solishtirish;
natijani jadvalga joylashtirish;
afzallik va kamchiliklarni ko‘rsatish
kerakligini bildiradi.
Yana bir misol:
/ELI5 /ANALOGY /STEP-BY-STEP /EXAMPLES
Bunda ChatGPT murakkab mavzuni:
sodda tilda;
o‘xshatish bilan;
bosqichma-bosqich;
misollar orqali
tushuntiradi.
Masalan:
/ELI5 /ANALOGY /STEP-BY-STEP Transformer neyron tarmog‘i qanday ishlaydi?
oddiy:
“Transformer nima?”
degan savoldan ko‘pincha tushunarliroq va strukturali javob beradi.
Prompt teglar haqiqatan ham ChatGPT buyrug‘imi?
Bu yerda muhim bir narsani tushunish kerak.
/ELI5, /DEEPDIVE, /HUMANIZE yoki /TABLE kabi teglarning aksariyati ChatGPT ichidagi maxsus dasturiy buyruqlar emas.
Ya’ni /TABLE yozilganda ChatGPT ichida alohida “TABLE funksiyasi” ishga tushmaydi.
Model shunchaki bu yozuvning ma’nosini tushunadi va:
“Javobni jadval shaklida berish kerak”
degan ko‘rsatma sifatida qabul qiladi.
Shuning uchun siz xohlasangiz o‘zingizga qulay yangi teglarni ham yaratishingiz mumkin.
Masalan:
/UZBEK-SIMPLE
/YOUTUBE-SCRIPT
/SCIENTIFIC
/15-SEC-VIDEO
kabi teglar yaratib, keyin prompt ichida ularning vazifasini tushuntirib qo‘yishingiz mumkin.
Yaxshi promptning oddiy formulasi
Faqat prompt teg ishlatishning o‘zi har doim ham yetarli emas.
Yaxshi natija olish uchun quyidagi formuladan foydalanish mumkin:
ROL + VAZIFA + KONTEKST + FORMAT + CHEKLOV
Masalan:
ROL:
Sen tajribali ilmiy jurnalistsan.
VAZIFA:
Qora tuyniklarning Hawking nurlanishi orqali qanday yo‘qolishini tushuntir.
AUDITORIYA:
Ilmga qiziqadigan, lekin fizika bo‘yicha chuqur bilimga ega bo‘lmagan odamlar.
FORMAT:
/ELI10 /STEP-BY-STEP /ANALOGY /KEY-POINTS
CHEKLOV:
Murakkab formulalardan foydalanma. 700 so‘zdan oshmasin.
Bunday prompt oddiy:
“Hawking radiatsiyasini tushuntir”
degan savolga qaraganda ancha boshqariladigan natija beradi.
Eng foydali prompt teglar qaysilar?
Agar 99 tasining hammasini eslab qolishni istamasangiz, boshlash uchun quyidagi teglarning o‘zi yetarli:
/ELI5/SIMPLIFY/TLDR/DEEPDIVE/STEP-BY-STEP/TABLE/EXAMPLES/ANALOGY/COMPARE/PROS-CONS/FACT-CHECK/SOURCES/ACT-AS/HUMANIZE/REWRITE/IMPROVE/NOFLUFF/KEY-POINTS
Ularni turli kombinatsiyalarda ishlatish orqali ChatGPT’dan ancha aniq, tushunarli va kerakli formatdagi javob olish mumkin..
