Qovushoqlik qovushoqlik koeffitsiyenti orqali hisoblanadi. U berilgan suyuqlik uchun doimiy bo‘lib, suyuqlikning tabiatiga bog‘liq. Ushbu maqolada qovushoqlik koeffitsiyenti va uning birliklari haqida qisqacha ma’lumot beriladi.
Qovushoqlik koeffitsiyenti nima?
Qovushoqlik koeffitsiyenti suyuqlikning ikkita parallel qatlami uchun ushbu qatlamlar orasida birlik tezlik gradientini saqlab turish uchun zarur bo‘ladigan urinma kuch sifatida aniqlanadi.
Qovushoqlik koeffitsiyentini boshqacha qilib, siljish kuchlanishining suyuqlik tezlik gradientiga nisbati sifatida ham ta’riflash mumkin. Matematik ifodasi:
Bu yerda,
𝛈: qovushoqlik koeffitsiyenti
F: urinma kuch
A: yuza
v: tezlik
r: qatlamlar orasidagi masofa
Qovushoqlik koeffitsiyentining o‘lcham formulasi
Matematik ifodasi:
Kuch F ning o‘lcham formulasi: M1L1T-2
Yuza A ning o‘lcham formulasi: M0L2T0
Masofa r ning o‘lcham formulasi: M1L1T0
Tezlik v ning o‘lcham formulasi: M0L1T-1
Qovushoqlik koeffitsiyenti η ning o‘lcham formulasi: M1L-1T-1
Qovushoqlik koeffitsiyentining birligi
Turli tizimlarda qovushoqlik koeffitsiyentining birligi quyidagicha:
- SI birligi: Ns.m-2
- CGS birligi: puaz (poise)
Suyuqlikning qovushoqlik koeffitsiyenti
Suyuqlikning qovushoqlik koeffitsiyenti suyuqlikning ikkita qo‘shni qatlami orasida, tezlik gradienti suyuqlik oqimi yo‘nalishiga normal bo‘lganda, birlik yuza uchun ta’sir etuvchi qovushoq kuch sifatida aniqlanadi. Matematik ifodasi:
Bu yerda,
F: qovushoq kuch
A: birlik yuza
Suyuqlikning qovushoqlik koeffitsiyentining SI birligi kg m-1 s-1 bo‘lib, u qovushoqlik birligi bilan bir xil.
Suvning qovushoqlik koeffitsiyenti
Puazeyl qonunidan (Poiseuille’s law) foydalanib, bir xil ko‘ndalang kesimga ega kapillyar nay orqali suyuqlik oqimida suvning qovushoqlik koeffitsiyentini o‘lchash mumkin.
Bu yerda,
P: ikki uch orasidagi bosim farqi
L: kapillyar nayning uzunligi
r: kapillyarning ichki radiusi
V: suyuqlik hajmi
𝛈: qovushoqlik koeffitsiyenti
Ko‘p beriladigan savollar – FAQ
Q1
Qovushoqlik nima?
Suyuqliklarda qovushoqlik — berilgan tezlikda suyuqlikning deformatsiyaga qarshilik ko‘rsatish darajasidir. Suyuqliklarda u odatda quyuqlik sifatida tushuniladi.
Q2
Qovushoqlikning birligi nima?
Qovushoqlikning SI birligi paskal-sekund (Pa·s) dir.
Q3
Nyutonning qovushoqlik qonuni nima?
Nyutonning qovushoqlik qonuni ma’lum bir suyuqlikning ketma-ket qatlamlari orasidagi siljish kuchlanishi suyuqlikning ikki qatlami orasidagi tezlik gradientiga proporsional ekanini ifodalaydi.
Q4
Qovushoqlik koeffitsiyenti deganda nima tushuniladi?
Qovushoqlik koeffitsiyenti suyuqlikning ikkita parallel qatlami uchun ushbu qatlamlar orasida birlik tezlik gradientini saqlab turish uchun zarur bo‘ladigan urinma kuch sifatida aniqlanadi. Boshqacha aytganda, qovushoqlik koeffitsiyenti siljish kuchlanishining suyuqlik tezlik gradientiga nisbatidir.
Q5
Suyuqlikning qovushoqlik koeffitsiyenti deganda nima tushuniladi?
Suyuqlikning qovushoqlik koeffitsiyenti suyuqlikning ikkita qo‘shni qatlami orasida, tezlik gradienti suyuqlik oqimi yo‘nalishiga normal bo‘lganda, birlik yuza uchun ta’sir etuvchi qovushoq kuch sifatida aniqlanadi.
