Qizilcha bu yuqori darajada yuqumli bo‘lgan virusli infeksion kasallik bo‘lib, odatda bolalar orasida keng tarqalgan. Bu kasallikning tibbiy nomi rubeolla bo‘lib, uni qizamiq bilan adashtirmaslik kerak. Garchi nomlari o‘xshash bo‘lsa-da, qizilcha va qizamiq turli viruslar sababli yuzaga keladi. Qizilcha kasalligi ko‘pincha yengil kechadi, ammo ba’zi hollarda u asoratlarga olib kelishi mumkin. Ayniqsa homilador ayollar uchun bu kasallik juda xavfli hisoblanadi, chunki u homilaga zarar yetkazishi yoki tug‘ma nuqsonlarga olib kelishi mumkin.

Qizilchaning kelib chiqish sababi

Qizilchani rubeolla virusi chaqiradi. Bu virus odam organizmiga nafas yo‘llari orqali kiradi va organizm bo‘ylab tarqaladi. Kasallik asosan tomchi yo‘li orqali yuqadi, ya’ni bemor yo‘talganda, aksirganda yoki gapirganda virus havoga tarqaladi va sog‘lom inson uni nafas bilan yutib oladi. Bu virus juda yuqumli bo‘lib, bemor bilan bevosita aloqada bo‘lgan odamlar orasida tez tarqaladi. Qizilcha bilan kasallangan odam atrofidagi odamlarga kasallikni yuqishi mumkin bo‘lgan davr simptomlar boshlanishidan bir hafta oldin boshlanadi va to‘liq tuzalguniga qadar davom etadi.

Kasallikning belgilar

Qizilcha simptomi dastlab shamollashga o‘xshash yengil belgilar bilan boshlanadi. Bemorlarda harorat ko‘tarilishi, umumiy holsizlik, ishtaha yo‘qolishi, burun bitishi, yo‘talish va ko‘zlarda yallig‘lanish (kon'yunktivit) kuzatiladi. Bu alomatlar bir necha kun davom etadi, so‘ngra tanada mayda, pushti yoki qizg‘ish toshmalar paydo bo‘ladi. Toshmalar dastlab yuzda boshlanib, keyin bo‘yinga, orqaga, qo‘l va oyoqlarga tarqaladi. Ba’zan limfa tugunlari shishadi, ayniqsa bo‘yin va quloq orqasidagi tugunlar sezilarli darajada kattalashadi. Bu toshmalar odatda og‘riqsiz bo‘ladi va uch-to‘rt kun ichida yo‘qoladi. Ayrim hollarda kasallik juda yengil kechadi, hatto bemor o‘zida kasallik mavjudligini sezmasligi ham mumkin.

Qizilchaning asoratlari

Aksariyat hollarda qizilcha yengil kechadi va hech qanday muammo tug‘dirmaydi. Biroq ba’zi hollarda, ayniqsa immuniteti zaif yoki homilador ayollarda bu kasallik jiddiy asoratlarga olib kelishi mumkin. Homilador ayollar uchun qizilcha ayniqsa xavfli, chunki bu virus tug‘ma rubeolla sindromi deb ataladigan holatga olib kelishi mumkin. Bu holatda yangi tug‘ilgan bolalarda yurak nuqsonlari, karsoqlik, ko‘rlik yoki miya rivojlanishida nuqsonlar kuzatiladi. Bundan tashqari, kamdan-kam hollarda, lekin ba’zi bemorlarda ensefalit (miya yallig‘lanishi) yoki qon ivishining buzilishi kabi jiddiy muammolar paydo bo‘lishi mumkin. Shuningdek, limfa tugunlarining yallig‘lanishi yoki revmatik belgilarga o‘xshash holatlar kuzatilgan.

Qizilchaning oldini olish

Qizilchaning oldini olishning eng samarali usuli — bu vaksina. Qizilchaga qarshi MMR (qizamiq, epidemik parotit va qizilcha) vaksinasini bolalikda olish zarur. Bu vaksina odatda 12 oylik chaqaloqlarga qilinadi, keyin esa 4-6 yosh oralig‘ida ikkinchi doza yuboriladi. Vaksina nafaqat kasallikdan himoya qiladi, balki kasallik tarqalishining oldini olishga ham yordam beradi. Ommaviy emlash dasturlari orqali butun aholining immuniteti mustahkamlanadi, bu esa infeksiya tarqalishini sezilarli darajada kamaytiradi. Vaksina olmagan shaxslar, ayniqsa homilador ayollar, kasallik tarqalayotgan davrda jamoat joylaridan yiroq bo‘lishlari va ehtiyot choralarini ko‘rishlari kerak.

Kasallikni tashxislash

Qizilchaning tashxisi odatda klinik simptomlar asosida qo‘yiladi, ya’ni shifokor toshmalar, tana harorati va boshqa belgilarni inobatga olib kasallikni aniqlaydi. Ammo ba’zan bu yetarli bo‘lmaydi, chunki boshqa ko‘plab virusli infeksiyalar ham shunga o‘xshash toshmalar bilan namoyon bo‘ladi. Shuning uchun ba’zi hollarda qon tahlillari orqali rubeolla virusiga qarshi antitanalar miqdori o‘lchanadi. Ayniqsa homilador ayollarda bu tahlillar muhim ahamiyatga ega, chunki virus homilaga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

Qizilchani davolash

Qizilcha uchun maxsus antiviral dori vositalari mavjud emas. Davolash asosan simptomlarni yengillashtirishga qaratilgan bo‘ladi. Bemor tinch va sokin muhitda bo‘lishi, yetarlicha suyuqlik ichishi, dam olishi va yengil ovqatlar iste’mol qilishi kerak. Ko‘zlarda achishish yoki qizarish bo‘lsa, yorug‘likdan saqlanish va ko‘z gigiyenasiga rioya qilish tavsiya etiladi. Harorat yuqori bo‘lsa, sovuq kompresslar qo‘llanilishi mumkin. Limfa tugunlari og‘riqli bo‘lsa, yengil og‘riq qoldiruvchi vositalar yordam beradi. Antibiotiklar faqat ikkilamchi bakterial infeksiya bo‘lsa buyuriladi, aks holda virusli kasalliklarda antibiotiklar foydasiz bo‘ladi.

Qizilcha va homiladorlik

Qizilcha homilador ayollar uchun eng xavfli bo‘lgan infeksiyalardan biri hisoblanadi. Agar ayol homiladorlikning birinchi uch oyida qizilcha bilan kasallansa, tug‘ma nuqsonlar xavfi juda yuqori bo‘ladi. Bu holat “tug‘ma rubeolla sindromi” deb yuritiladi. U yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda yurak kamchiliklari, katarakta, eshitishning yo‘qolishi, aqliy zaiflik kabi og‘ir holatlarga olib keladi. Shu sababli homiladorlikni rejalashtirayotgan ayollarga qizilchaga qarshi bor-yo‘qligini tekshirtirish tavsiya etiladi. Agar immunitet bo‘lmasa, homiladorlikdan kamida bir oy oldin emlanish kerak bo‘ladi. Homiladorlik paytida esa bu vaksina tavsiya etilmaydi.

Epidemiologik nazorat

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti va ko‘plab davlatlar qizilchani yo‘q qilishni maqsad qilgan. Buning uchun ommaviy emlash dasturlari olib boriladi, kasallik holatlari aniqlanganda esa ularni kuzatish va izolyatsiya qilish choralari ko‘riladi. Kasallik aniqlangan odamlar bilan bevosita aloqada bo‘lgan shaxslar aniqlanib, ularning vaksina olgan-olmaganligi aniqlanadi. Shuningdek, epidemiologik holat yaxshilanishi uchun sog‘lomlashtirish va sanitariya tadbirlari kuchaytiriladi. Aholi orasida vaksinaning ahamiyati, kasallikning xavfliligi haqida tushuntirish ishlari olib boriladi.

Xulosa

Qizilcha o‘zining yengil kechishi bilan ko‘pchilikda xavfli kasallik sifatida qabul qilinmasligi mumkin. Ammo bu noto‘g‘ri fikrdir, ayniqsa homilador ayollar va immuniteti zaif odamlarda bu infeksiya jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. Vaksinatsiya bu kasallikdan himoyalanishning eng samarali usulidir. O‘z vaqtida emlanish nafaqat shaxsiy salomatlikni, balki butun jamiyat sog‘lig‘ini himoya qiladi. Shu sababli har bir inson o‘zining va farzandlarining emlanganligiga ishonch hosil qilishi kerak. Kasallikning oldini olish, erta tashxis va to‘g‘ri parvarish qilish orqali qizilchaning salbiy oqibatlarini kamaytirish mumkin.