Katarakta dunyoda ko'rish qobiliyatini yo'qotishning eng keng tarqalgan sabablaridan biri hisoblanadi. Ushbu kasallik ko'z gavharining xiralashishi natijasida yuzaga keladi va ko'rish qobiliyatining pasayishiga olib keladi. Katarakta odatda asta-sekin rivojlanadi va dastlab sezilmasligi mumkin. Ushbu maqolada kataraktaning sabablari, belgilar, diagnostika usullari hamda davolash usullari haqida batafsil ma'lumot beriladi.
Kataraktaning sabablari
Katarakta turli sabablarga ko'ra rivojlanishi mumkin. Uning eng keng tarqalgan sababi yosh bilan bog‘liq o‘zgarishlardir. Yosh o'tishi bilan ko'z gavhari tarkibidagi oqsillar parchalanib, xiralashishiga sabab bo'ladi. Bundan tashqari, genetik moyillik ham muhim omillardan biridir. Ba’zi insonlar tug‘ma katarakta bilan dunyoga keladi yoki yoshlik davrida ushbu kasallikka chalinishi mumkin.
Travmalar, masalan, ko‘zga qattiq zarba tegishi yoki kuyishlar kataraktaning erta rivojlanishiga sabab bo‘lishi mumkin. Shuningdek, ba’zi dorilar, ayniqsa, uzoq muddatli kortikosteroidlar iste’moli ham ushbu kasallikni keltirib chiqarishi mumkin. Qandli diabet, yuqori qon bosimi va boshqa surunkali kasalliklar ham kataraktaning rivojlanish xavfini oshiradi. Uzoq vaqt davomida ultrabinafsha nurlanishga duchor bo‘lish ham ko‘zning xiralashishiga olib kelishi mumkin.
Belgilar va simptomlar
Kataraktaning dastlabki bosqichlarida odam sezilarli muammolarga duch kelmasligi mumkin. Biroq, kasallik rivojlangan sari quyidagi simptomlar kuzatilishi mumkin:
- Ko‘rish qobiliyatining pasayishi, xiralashgan tasvir
- Yorqin nurlarga nisbatan sezuvchanlikning oshishi
- Ikki yoki bir nechta tasvirni ko‘rish (diplopiya)
- Ranglarning xiralashishi yoki sarg‘ayishi
- Ko‘zoynak yoki kontakt linzalar yordamida ham ko‘rish qobiliyatining yaxshilanmasligi
Agar ushbu simptomlar paydo bo‘lsa, imkon qadar tezroq oftalmologga murojaat qilish tavsiya etiladi.
Diagnostika usullari
Katarakta diagnostikasi uchun shifokor bir nechta tekshiruvlarni amalga oshiradi. Avvalo, ko‘rish qobiliyati sinovdan o‘tkaziladi va maxsus yorug‘lik bilan ko‘zning ichki tuzilishi tekshiriladi. Biomikroskopiya yordamida ko‘z gavhari xiralashish darajasi baholanadi. Bundan tashqari, retinoskopiya yoki oftalmoskopiya yordamida ko‘z tubining holati ham aniqlanadi. Ko‘zning bosimi ham o‘lchanishi mumkin, chunki ba’zi hollarda glaukoma bilan bog‘liq muammolar ham kuzatiladi.
Kataraktani davolash usullari
Kataraktani davolash kasallikning og‘irlik darajasiga bog‘liq. Dastlabki bosqichlarda ko‘zoynak yoki kontakt linzalar yordamida muammoni vaqtincha hal qilish mumkin. Biroq, kasallik rivojlangan sari yagona samarali davolash usuli jarrohlik amaliyotidir.
Katarakta jarrohligi bugungi kunda eng xavfsiz va samarali operatsiyalardan biri hisoblanadi. Operatsiya davomida xiralashgan ko‘z gavhari olib tashlanadi va sun’iy intraokulyar linza bilan almashtiriladi. Fakoemulsifikatsiya – eng zamonaviy va keng tarqalgan usul bo‘lib, unda ultratovush yordamida xiralashgan linza parchalanib chiqariladi. Ushbu usul kichik kesik orqali amalga oshiriladi va tiklanish davri qisqa bo‘ladi.
Ba’zi bemorlar uchun lazer katarakta jarrohligi ham tavsiya etiladi. Bu usul an’anaviy jarrohlikdan yanada aniq va kamroq invazivdir. Operatsiyadan keyin bemorlar bir necha kun ichida odatiy hayot tarziga qaytishi mumkin, biroq to‘liq tiklanish bir necha hafta davom etishi mumkin.
Kataraktani oldini olish usullari
Kataraktaning oldini olish uchun ba’zi profilaktik choralarni ko‘rish tavsiya etiladi. Eng muhimi, sog‘lom turmush tarzini yuritish va ko‘z salomatligiga e’tibor qaratishdir. Quyoshdan himoyalovchi ko‘zoynaklar taqish ultrabinafsha nurlanishining zararli ta’siridan ko‘zni himoya qiladi. Sog‘lom ovqatlanish, ayniqsa, antioksidantlarga boy mahsulotlarni iste’mol qilish ko‘z salomatligini saqlashga yordam beradi.
Shuningdek, diabet va qon bosimi kabi surunkali kasalliklarni nazorat qilish ham muhim ahamiyatga ega. Doimiy ravishda oftalmologik tekshiruvlardan o‘tish kataraktaning erta aniqlanishiga yordam beradi. Chekish va spirtli ichimliklarni iste’mol qilishni kamaytirish ham ko‘z sog‘lig‘iga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Xulosa
Katarakta ko‘rish qobiliyatining pasayishiga olib keluvchi jiddiy kasalliklardan biri bo‘lsa-da, uni zamonaviy tibbiyot yordamida muvaffaqiyatli davolash mumkin. Kasallikning sabablari va rivojlanish omillarini bilish, shuningdek, profilaktik choralarni ko‘rish orqali ko‘z salomatligini saqlash mumkin. Katarakta diagnostikasi va davolash usullari doimiy ravishda takomillashib borayotganligi sababli, har qanday shubhali belgilar paydo bo‘lganda, mutaxassisga murojaat qilish muhim hisoblanadi.
