Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) — bu sog‘liqni saqlash sohasida xalqaro hamkorlikni muvofiqlashtiruvchi va global salomatlikni ta’minlashga xizmat qiluvchi muhim tashkilotdir. U 1948-yil 7-aprelda Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) qoshida tashkil etilgan bo‘lib, bugungi kunda dunyodagi eng nufuzli va ta’sirchan sog‘liqni saqlash tashkiloti sifatida tan olingan. Tashkilotning asosiy maqsadi har bir insonning eng yuqori darajadagi sog‘lom yashash huquqini ta’minlash, kasalliklarning oldini olish, ularni nazorat qilish va butun dunyo bo‘ylab tibbiy xizmatlar sifatini yaxshilashdan iborat.
JSST bosh qarorgohi Shveysariyaning Jeneva shahrida joylashgan bo‘lib, tashkilotga 190 dan ortiq davlat a’zo. Bu davlatlar tashkilot faoliyatida faol ishtirok etadilar, uning siyosati va dasturlarini shakllantirishda hamkorlik qiladilar. Har yili 7-aprel kuni JSST tashkil topgan kun “Butunjahon sog‘liq kuni” sifatida nishonlanadi va u sog‘liqni saqlash sohasidagi dolzarb masalalarga e’tibor qaratish uchun muhim imkoniyat yaratadi.
|
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti World Health Organization Organisation mondiale de la santé Organización Mundial de la Salud 世界卫生组织 منظمة الصحة العالمية |
|
|---|---|
|
|
|
|
|
|
|
JSST bosh qarorgohi Jenevada
|
|
| Bosh qarorgohi |
Jeneva (
Shveytsariya)
|
| Joylashuv | |
| Tashkilot turi | xalqaro tashkilot |
| Rasmiy tillar | ingliz tili, ispan tili, rus tili, fransuz tili, xitoy tili, arab tili |
| Rahbarlar | |
| Bosh direktor |
Tedros Adanom Gebreyesus
|
| Tashkil etilishi | |
| tashkil etilgan | 1948 yil 7 aprel |
| Soha | tibbiy tadqiqot [вд] va sog‘liqni saqlash faoliyati [2] |
| Mahsulotlar | Kasalliklar va sog‘liq muammolarining xalqaro statistik toifasi |
| Xodimlar soni |
|
| Bosh tashkilot | BMT Iqtisodiy va Ijtimoiy Kengashi [3] va BMT [2] |
| Mukofotlar | |
| Veb-sayt | who.int/ru/ |
JSSTning asosiy vazifalari va faoliyat yo‘nalishlari
JSSTning asosiy vazifalaridan biri — global miqyosda sog‘liqni saqlashni targ‘ib qilish, mamlakatlarga tibbiy xizmatlarni rivojlantirishda yordam berish va sog‘liq bilan bog‘liq muammolar yuzasidan ilmiy asoslangan siyosat ishlab chiqishdir. Tashkilot kasalliklar tarqalishini monitoring qilish, emlash dasturlarini yo‘lga qo‘yish, tibbiy infratuzilmani yaxshilash va sog‘liqni saqlash sohasida malakali mutaxassislar tayyorlash kabi bir qancha yo‘nalishlarda faoliyat yuritadi.
Pandemiya yoki epidemiyalar paytida JSST tezkor choralar ko‘radi, global miqyosda axborot almashish tizimini tashkil etadi va tegishli tavsiyalar beradi. Masalan, COVID-19 pandemiyasi paytida JSST butun dunyo bo‘ylab vaziyatni kuzatib bordi, hukumatlarga xavfni baholashda va sog‘liqni saqlash tizimlarini mustahkamlashda yo‘l-yo‘riq ko‘rsatdi. Shuningdek, JSST vaksinalar bo‘yicha xalqaro muvofiqlikni ta’minladi, emlash kampaniyalariga ko‘maklashdi.
Tashkilotning yana bir muhim faoliyat yo‘nalishi — sog‘liqni saqlash bo‘yicha ilmiy-tadqiqot ishlarini rag‘batlantirishdir. JSST kasalliklarni aniqlash va davolash bo‘yicha yangi usullarni ishlab chiqishda yetakchi ilmiy markazlar bilan hamkorlik qiladi, tibbiy ma’lumotlar bazasini yuritadi va dunyo miqyosida sog‘liqni saqlash statistikalarini to‘plash bilan shug‘ullanadi. Bu statistik ma’lumotlar orqali sog‘liqni saqlash sohasidagi muammolarni aniqlash, resurslarni samarali taqsimlash va maqsadli dasturlar ishlab chiqish imkoniyati yaratiladi.
JSSTning ustuvor yo‘nalishlari
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti o‘z faoliyatini bir nechta ustuvor yo‘nalishlar asosida amalga oshiradi. Ulardan birinchisi yuqumli kasalliklar bilan kurashishdir. Bu yo‘nalishda JSST VICH/OITS, sil, bezgak va boshqa infeksion kasalliklarning oldini olish va ularni davolash bo‘yicha global strategiyalar ishlab chiqadi. Ikkinchi yo‘nalish — surunkali, ya’ni yuqumsiz kasalliklar, jumladan, yurak-qon tomir kasalliklari, qandli diabet, saraton va ruhiy salomatlik bilan bog‘liq muammolarni hal qilishdir. JSST sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish, zararli odatlardan voz kechishga da’vat etish va profilaktik chora-tadbirlarni rivojlantirish orqali ushbu kasalliklar bilan kurashadi.
Uchinchi yo‘nalish — onalik va bolalikni muhofaza qilishga qaratilgan. JSST tug‘ruq davri xavfsizligini oshirish, bolalar o‘limini kamaytirish, emlash dasturlarini kengaytirish va tug‘ma kasalliklarning oldini olishda ko‘plab mamlakatlarga yordam beradi. Bundan tashqari, JSST toza ichimlik suvi, sanitariya va gigiyena sharoitlarini yaxshilash orqali sog‘liqni saqlash holatini yaxshilashga hissa qo‘shadi.
To‘rtinchi yo‘nalish — sog‘liqni saqlash tizimlarini mustahkamlashdir. JSST har bir mamlakatda barqaror va adolatli sog‘liqni saqlash tizimini yaratishga intiladi. Buning uchun tibbiy xizmatlar moliyalashtirilishini tahlil qiladi, sog‘liqni saqlash siyosatini ishlab chiqishda ko‘maklashadi, kadrlar salohiyatini oshirishga yo‘naltirilgan dasturlarni amalga oshiradi.
Hamkorlik va xalqaro muvofiqlik
JSST xalqaro miqyosda turli hukumatlar, nohukumat tashkilotlar, xususiy sektor va fuqarolik jamiyati bilan hamkorlik qiladi. Bu hamkorliklar orqali JSST global sog‘liqni saqlash sohasidagi yutuqlarni tezroq va samaraliroq amalga oshiradi. Xalqaro darajadagi hamkorlik, ayniqsa, favqulodda vaziyatlarda, masalan, pandemiyalar yoki tabiiy ofatlar vaqtida o‘z samarasini beradi. Tashkilot nafaqat yordam yetkazadi, balki inqiroz holatlaridan keyingi tiklanish jarayonlarini ham muvofiqlashtiradi.
JSSTning a’zolik tuzilmasi har bir mamlakatga sog‘liqni saqlash sohasidagi siyosatga ta’sir qilish imkonini beradi. Har yili bo‘lib o‘tadigan Jahon sog‘liqni saqlash assambleyasi orqali a’zo davlatlar o‘zaro tajriba almashadilar, muhim rezolyutsiyalarni qabul qiladilar va tashkilot faoliyatini yo‘naltiradilar. Bu Assambleya global sog‘liqni saqlash kun tartibini belgilashda muhim rol o‘ynaydi.
Tanqidlar va kelajak istiqbollari
JSST faoliyati ba’zida tanqidlarga ham uchraydi. Jumladan, ba’zi holatlarda tashkilotning pandemiyalarga nisbatan javobi sekin bo‘lganligi yoki siyosiy bosimlarga duch kelganligi haqida fikrlar bildirilgan. Shuningdek, moliyaviy resurslarning yetishmasligi va ayrim sohalarda mustaqil qarorlar qabul qilishdagi murakkabliklar ham muhokama qilinadi. Biroq, shunga qaramay, JSST global sog‘liqni saqlash tizimini takomillashtirishda hal qiluvchi rol o‘ynab kelmoqda.
Kelajakda JSST faoliyatini yanada samarali qilish uchun raqamli sog‘liqni saqlash texnologiyalarini kengroq joriy etish, sun’iy intellekt va katta ma’lumotlar tahlilidan foydalanish, shuningdek, iqlim o‘zgarishi kabi yangi sog‘liqni saqlash tahdidlariga qarshi kurashish yo‘nalishlarida faoliyat olib borishi zarur bo‘ladi. Ayniqsa, sog‘liqni saqlash xizmatlarining har bir inson uchun teng va qulay bo‘lishini ta’minlash tashkilot oldidagi muhim vazifalardan biri bo‘lib qolmoqda.
Xulosa
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti dunyo aholisining sog‘lom hayot kechirishi uchun hal qiluvchi rol o‘ynovchi muassasadir. U kasalliklarning oldini olish, ularni davolash, sog‘liqni saqlash tizimlarini takomillashtirish va tibbiy xizmatlarni teng taqsimlash orqali global salomatlikni ta’minlashga xizmat qiladi. Garchi tashkilot ba’zan tanqidlarga uchrasa-da, uning faoliyati global miqyosda inson salomatligini asrash yo‘lida beqiyos ahamiyat kasb etadi. Bugungi globallashuv sharoitida JSSTning roli faqat ortib boradi, chunki sog‘liq masalalari endilikda faqat bir davlat yoki mintaqaning emas, balki butun insoniyatning umumiy mas’uliyatiga aylangan. Shu boisdan JSSTni qo‘llab-quvvatlash va uning faoliyatida faol ishtirok etish har bir davlat va jamiyatning ustuvor vazifasidir.
