Ko‘z inson organizmidagi eng murakkab va nozik tuzilmaga ega a’zo bo‘lib, u tashqi muhitni idrok etishda muhim rol o‘ynaydi. Kundalik hayotda ko‘zlar turli omillarga duchor bo‘lishi sababli turli kasalliklar rivojlanadi. Ko‘z sog‘lig‘iga befarq bo‘lmaslik, kasalliklarni erta aniqlab davolash, ko‘rish qobiliyatini saqlab qolishda asosiy vositadir

Ko‘z kasalliklarining asosiy sabablari

Ko‘z kasalliklarining kelib chiqishida bir qator omillar ishtirok etadi. Ularga genetik moyillik, yoshi o‘tishi, noto‘g‘ri ovqatlanish, zararli odatlar (masalan, chekish), atrof-muhit ifloslanishi va stress kiradi. Shuningdek, ko‘p vaqt davomida kompyuter, telefon, televizor kabi ekranlarga qarash, yoritishning yetarli emasligi ham ko‘zga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Vitamin yetishmovchiligi, ayniqsa A vitamini tanqisligi, ko‘rish qobiliyatini pasaytiradi. Shuningdek, qandli diabet, gipertenziya kabi surunkali kasalliklar ham ko‘zga ta’sir ko‘rsatadi.

Tez-tez uchraydigan ko‘z kasalliklari

Ko‘z bilan bog‘liq muammolar juda xilma-xil bo‘lib, ularning har biri turlicha alomat va oqibatlarga olib keladi. Quyida ko‘p uchraydigan ko‘z kasalliklari keltiriladi:

Konyuktivit

Bu kasallik ko‘zning tashqi shilliq pardasining yallig‘lanishi bilan xarakterlanadi. Virusli, bakterial va allergik shakllari mavjud. Ko‘z qichishishi, yoshlanish, qizarish, yiringlash kabi belgilar bilan kechadi. Virusli konyunktivit yuqumli bo‘lishi mumkin. Davolash turi yallig‘lanish sababiga qarab belgilanadi. Bakterial holatlarda antibiotikli tomchilar, allergik shakllarda esa antigistamin vositalar qo‘llaniladi.

Katarakta

Bu ko‘z ichidagi linzaning xiralashuvi bo‘lib, yoshi kattalarda tez-tez uchraydi. Ko‘rishning sekin-asta yomonlashuvi, xiralik, yorug‘likka sezuvchanlik, ikki marta ko‘rish kabi alomatlar bilan namoyon bo‘ladi. Kasallikning asosiy sababi qarish jarayoni bo‘lsa-da, shikastlanish, radiatsiya, dori-darmonlar ham sababchi bo‘lishi mumkin. Katarakta odatda jarrohlik yo‘li bilan davolanadi.

Glaukoma

Bu kasallik ko‘z ichidagi bosimning oshishi natijasida ko‘rish nervining zararlanishi bilan kechadi. Asta-sekin rivojlanadi va erta bosqichda hech qanday simptom bermasligi mumkin. Ko‘rish maydonining torayishi, ko‘z og‘rig‘i, bosh og‘rig‘i, ko‘zda og‘irlik hissi kuzatiladi. Glaukoma ko‘rishning to‘liq yo‘qolishiga olib kelishi mumkin. Davolash bosimni tushiruvchi dorilar, lazer yoki jarrohlik aralashuvi orqali olib boriladi.

Quruq ko‘z sindromi

Ko‘z yoshi ajralishining kamayishi yoki sifatining pasayishi tufayli ko‘zda qurish, achishish, qichishish, qulay bo‘lmagan holat yuzaga keladi. Bu holat uzoq muddatli kompyuter ishlatish, kontakt linzalar, ba’zi dori vositalari va gormonal o‘zgarishlar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Ko‘zga sun’iy yosh tomchilari yoki maxsus gel vositalari bilan davolanadi.

Miopiya (yaqinni ko‘ra olish) va gipermetropiya (uzoqni ko‘ra olish)

Miopiyada odam yaqin joydagi narsalarni aniq ko‘radi, lekin uzoqdagi ob’ektlar xira bo‘lib ko‘rinadi. Aksincha, gipermetropiyada uzoqdagi narsalar aniq, ammo yaqinidagi matn yoki buyumlarni o‘qish qiyinlashadi. Bu holatlar tug‘ma yoki yoshga bog‘liq bo‘lishi mumkin. Davolash ko‘zoynak, kontakt linzalar yoki lazer operatsiyasi yordamida amalga oshiriladi.

Astigmatizm

Bu holatda ko‘z nurlari to‘g‘ri fokuslanmaydi va natijada ko‘rish buziladi. Narsa va matnlar xira yoki egri ko‘rinadi. Astigmatizm ko‘pincha tug‘ma bo‘ladi, lekin ko‘z jarohatlari yoki jarrohlikdan so‘ng ham paydo bo‘lishi mumkin. Ko‘zoynak, kontakt linzalar yoki lazer orqali tuzatish mumkin.

Retinopatiyalar

Ko‘rish nervi va to‘r pardadagi o‘zgarishlar bilan bog‘liq kasalliklarga retinopatiyalar deyiladi. Qandli diabet, gipertenziya, buyrak kasalliklari kabi xastaliklar retinopatiya chaqirishi mumkin. Bu holat kech bosqichlarda ko‘rishning to‘liq yo‘qolishiga olib kelishi mumkin. Erta tashxis qo‘yish va asoratlarni oldini olish uchun doimiy ko‘z tekshiruvlari muhim.

Ko‘z kasalliklarining oldini olish

Ko‘z sog‘ligini saqlash uchun muntazam ravishda ko‘z shifokoriga murojaat qilish zarur. Yaxshi yoritilgan xonada o‘qish va ishlash, ko‘zga dam berish, 20-20-20 qoidasiga amal qilish (20 daqiqa ishlagandan keyin 20 soniya davomida 20 fut (6 metr) uzoqlikka qarash) muhim. To‘g‘ri ovqatlanish, ayniqsa A, C va E vitaminlariga boy mahsulotlarni iste’mol qilish, ko‘z uchun foydali mikroelementlar (masalan, rux, lutein, zeaksantin) tanovul qilish zarur. Zarur bo‘lsa, vitaminli komplekslar yoki biologik faol qo‘shimchalar qabul qilish mumkin.

Kompyuter ko‘z sindromi

Zamonaviy hayotda odamlar juda ko‘p vaqtini raqamli qurilmalar qarshisida o‘tkazadi. Bu esa ko‘z charchoqligiga olib keladi. Kompyuter ko‘z sindromi ko‘zda qurish, charchoq, qizarish, bosh og‘rig‘i, diqqatning pasayishi bilan namoyon bo‘ladi. Buning oldini olish uchun monitor bilan ko‘z orasidagi masofani to‘g‘ri saqlash, xonaning yorug‘ligini nazorat qilish, ko‘zga dam berish mashqlarini bajarish tavsiya etiladi

Bolalarda uchraydigan ko‘z muammolari

Bolalarda ko‘rish bilan bog‘liq muammolar erta aniqlanmasa, kelajakda doimiy nuqsonlarga olib kelishi mumkin. Shuning uchun har 6 oyda yoki yiliga bir marta oftalmologik tekshiruvdan o‘tkazish muhim. Bolalarda tez-tez uchraydigan muammolar – tug‘ma katarakta, tug‘ma glaukoma, strabizm (qarashning qiyshayishi), ambliopiya (sust ko‘ruv) va boshqa turli sinchkovlikni talab qiluvchi holatlardir.

Ko‘z travmalari va ularning oqibatlari

Ko‘zga tushgan begona jismlar, kimyoviy moddalar yoki jismoniy shikastlanishlar ko‘z uchun juda xavfli. Har qanday shikastda, hatto kichik ko‘rinishdagi holatlarda ham shifokorga murojaat qilish shart. O‘z-o‘zicha davolanish yoki xalq tabobati vositalaridan foydalanish holatni og‘irlashtirishi mumkin. Himoya ko‘zoynaklaridan foydalanish ishlab chiqarish, qurilish, kimyo laboratoriyalari va sport mashg‘ulotlari vaqtida ko‘z travmalarining oldini oladi.

Ko‘z kasalliklarini davolashda zamonaviy usullar

Zamonaviy oftalmologiya juda katta yutuqlarga erishdi. Bugungi kunda lazer texnologiyasi, ultratovush usullari, mikrojarrrohlik operatsiyalari orqali ko‘p kasalliklar muvaffaqiyatli davolanmoqda. Ko‘z uchun maxsus tomchilar, antibiotiklar, yallig‘lanishga qarshi dorilar, gormonal preparatlar va boshqa turli zamonaviy vositalar qo‘llaniladi. Ko‘rish lazer korreksiyasi (LASIK, PRK) usuli bilan astigmatizm, miopiya va gipermetropiyadan xalos bo‘lish mumkin.

Xulosa

Ko‘z sog‘lig‘i inson hayoti sifatiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Ko‘z kasalliklarining oldini olish uchun sog‘lom turmush tarziga amal qilish, muntazam tekshiruvdan o‘tish, zararli odatlardan voz kechish va ko‘zga ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo‘lish kerak. Har qanday ko‘zdagi o‘zgarishni befarq qoldirmasdan, tezda mutaxassisga murojaat qilish orqali ko‘rish qobiliyatini asrab qolish mumkin. Zamonaviy davolash usullari va ehtiyot choralariga rioya qilish orqali ko‘plab ko‘z muammolarining oldini olish mumkin.