Vitamin C nima?
Vitamin C yoki askorbin kislotasi - bu suvda eriydigan vitamin bo‘lib, inson organizmi uchun muhim hisoblanadi. U tabiiy antioksidant sifatida tanilgan va turli biologik jarayonlarda muhim rol o‘ynaydi. Vitamin C inson organizmida ishlab chiqarilmaydi, shuning uchun uni oziq-ovqat yoki qo‘shimchalar orqali qabul qilish kerak.
Vitamin C ning foydalari
Vitamin C ning inson organizmi uchun foydalari juda ko‘p. U immun tizimini mustahkamlash, teri salomatligini yaxshilash va yurak-qon tomir kasalliklarining oldini olish kabi jarayonlarda muhim rol o‘ynaydi.
Immunitetni kuchaytiradi. Vitamin C immun tizimining samarali ishlashiga yordam beradi. U infeksiyalar bilan kurashishda oq qon hujayralari ishlab chiqarilishini rag‘batlantiradi va tanani virus hamda bakteriyalardan himoya qiladi.
Antioksidant xususiyatlarga ega. Askorbin kislotasi kuchli antioksidant sifatida hujayralarni erkin radikallardan himoya qiladi. Bu esa erta qarish jarayonini sekinlashtiradi va saraton xavfini kamaytirishga yordam beradi.
Teri salomatligini yaxshilaydi. Kollagen sintezida ishtirok etganligi sababli, vitamin C terining elastikligini saqlab qolishga yordam beradi. Shu sababli, u ajinlarning oldini olish va terini silliq hamda yosh saqlashda muhim ahamiyatga ega.
Yara va jarohatlarning tez bitishiga yordam beradi. Yaralarning tez bitishi uchun kollagen muhim bo‘lib, uning sintezida vitamin C asosiy rol o‘ynaydi. Shuning uchun vitamin yetishmovchiligi bo‘lgan insonlarda jarohatlar sekin bitishi kuzatiladi.
Temirning so‘rilishini yaxshilaydi. Organizmda temir yetishmovchiligi anemiyaga olib kelishi mumkin. Vitamin C esa temirning so‘rilishini oshirib, qon tarkibida gemoglobin miqdorini normallashtirishga yordam beradi.
Yurak-qon tomir salomatligini saqlaydi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, vitamin C yurak xastaliklari xavfini kamaytirishda muhim rol o‘ynaydi. U qon bosimini me’yorda ushlab turishga va qon tomirlarini mustahkamlashga yordam beradi.
Vitamin C ga boy oziq-ovqatlar
Vitamin C tabiiy ravishda turli xil mahsulotlarda uchraydi. Quyidagi mahsulotlar uning eng yaxshi manbalari hisoblanadi:
- Sitrus mevalari (apelsin, limon, mandarin, greyfrut)
- Qizil va yashil bulg‘or qalampiri
- Brokkoli va gulkaram
- Kivi
- Qulupnay va malina
- Pomidor va kartoshka
Oziq-ovqatlar tarkibidagi vitamin C termik ishlov berish jarayonida parchalanishi mumkin, shuning uchun yangi meva va sabzavotlarni iste’mol qilish tavsiya etiladi.
Vitamin C yetishmovchiligi
Agar organizm yetarli miqdorda vitamin C qabul qilmasa, turli xil muammolar yuzaga kelishi mumkin. Eng keng tarqalgan yetishmovchilik alomatlari quyidagilar:
- Charchoq va holsizlik
- Immunitetning zaiflashishi
- Teri quruqligi va ajinlarning tez paydo bo‘lishi
- Yara va jarohatlarning sekin bitishi
- Tishlarning qonashi va milklarning zaiflashishi
Agar vitamin C yetishmovchiligi uzoq davom etsa, u skorbut (askorbin kislotasi yetishmovchiligi natijasida kelib chiqadigan kasallik)ga olib kelishi mumkin.
Vitamin C ning kunlik normasi
Vitamin C ning tavsiya etilgan kunlik iste’mol miqdori yosh va jinsga qarab farqlanadi:
- Bolalar: 15-45 mg
- Ayollar: 75 mg
- Homilador ayollar: 85 mg
- Erkaklar: 90 mg
- Chekuvchilar: 110-125 mg (Chekish vitamin C ni kamaytiradi, shuning uchun ko‘proq iste’mol qilish tavsiya etiladi)
Vitamin C qo‘shimchalari va ularning foydasi
Vitamin C ni faqat tabiiy oziq-ovqatlardan olish imkoni bo‘lmagan hollarda, qo‘shimchalar yordamida ham iste’mol qilish mumkin. Askorbin kislotasi tabletkalar, kapsulalar, kukun yoki suyuqlik shaklida mavjud. Biroq, haddan tashqari ko‘p miqdorda qabul qilish oshqozon bezovtaligi yoki buyrak toshlarining shakllanishiga olib kelishi mumkin.
Xulosa
Vitamin C inson organizmi uchun muhim ozuqa moddasi bo‘lib, immun tizimini mustahkamlash, teri salomatligini saqlash va yurak-qon tomir tizimini qo‘llab-quvvatlash kabi ko‘plab foydali xususiyatlarga ega. Uni yetarli miqdorda qabul qilish sog‘liq uchun juda muhim, shuning uchun ratsionda meva va sabzavotlarni yetarli darajada iste’mol qilish tavsiya etiladi. Shuningdek, agar kerak bo‘lsa, vitamin C qo‘shimchalaridan ham foydalanish mumkin, lekin haddan tashqari iste’mol qilishdan ehtiyot bo‘lish lozim.
