
Kot-d’Ivuar (frans. Côte d'Ivoire [kot diˈvwaʁ]), rasmiy nomi — Kot-d’Ivuar Respublikasi (frans. République de Côte d'Ivoire [ʁe.py.ˈblik də kot diˈvwaʁ] — Fil Suyagi Sohili) — davlat bo‘lib, u G‘arbiy Afrikada joylashgan. U Liberiya, Gvineya, Mali, Burkina-Faso va Ganabilan chegaradosh; janubdan uni Gvineya qo‘ltig‘i orqali Atlantika okeanisuvlari yuvib turadi. 1960-yilgacha bu hudud mustamlaka bo‘lgan. Mustamlakachi davlat — Fransiya.
Mamlakatda 60 dan ortiq etnik guruh mavjud. Rasmiy poytaxti — Yamusukro (shahar hududi aholisi 422 ming kishi), mamlakatning asosiy iqtisodiy va madaniy markazi hamda amaldagi poytaxti — Abidjan (taxminan 6,3 mln kishi). Rasmiy til — fransuz tili, asosiy mahalliy tillar — dyula, baule, bate. Milliy bayram — Mustaqillik e’lon qilingan kun (7-avgust, 1960-yil).
Nomining kelib chiqishi
1986-yilgacha davlat nomi rasman rus tiliga quyidagicha tarjima qilingan: Fil Suyagi Sohili Respublikasi. 1985-yil oktabrda hukmron Demokratik partiya syezdi «Kot-d’Ivuar» so‘zini geografik nom deb e’tirof etdi va uni quyidagi tildan tarjima qilish shart emas deb belgiladi: fransuz tili.
Shunga qaramay, sobiq SSSR mamlakatlaridan tashqarida ham davlat nomi hanuz tarjima qilinadi: ingl. Ivory Coast, nem. Elfenbeinküste, isp. Costa del Marfil, port. Costa do Marfim, polyak. Wybrzeże Kości Słoniowej va hokazo.
Tabiiy sharoiti
Mamlakat hududi asosan tekisliklardan iborat bo‘lib, janubini nam tropik o‘rmonlar, shimolini esa baland o‘tli savannalar qoplagan.
Tabiiy resurslari — neft, gaz, olmos, marganes, temir rudasi, kobalt, boksit, mis, oltin, nikel, tantal.
Iqlimi
Iqlimi — ekvatorial janubda va subekvatorial shimolda. O‘rtacha yillik harorat +26 dan +28 °C gacha. Yillik yog‘in miqdori shimolda 1100 mm dan janubda 5000 mm gacha.
Mamlakat ikki iqlim mintaqasida joylashgan — subekvatorial shimolda va ekvatorial janubda. Barcha hududlarda o‘rtacha oylik harorat +25 dan +30 °C gacha, biroq yog‘in miqdori va uning mavsumiy taqsimoti turlicha. Mamlakat janubidagi ekvatorial iqlim mintaqasi issiq va nam, kuchli yomg‘irlar bilan ajralib turadi. Harorat +22 dan +32 °C gacha o‘zgaradi, eng kuchli yomg‘irlar apreldan iyulgacha, shuningdek, oktabr va noyabr oylarida yog‘adi. Bu yerda yil bo‘yi okean havosi hukmron bo‘lib, yog‘in yog‘maydigan oy bo‘lmaydi; yillik yog‘in miqdori 2400 mm gacha yetadi. Shimoldagi subekvatorial iqlimda harorat tafovuti keskinroq (yanvarda kechasi +12 °C gacha tushadi, yozda esa +40 °C dan oshadi), yog‘in ancha kam (1100—1800 mm), qishning quruq davri yaqqol namoyon bo‘ladi. Dekabrdan fevralgacha mamlakat shimolida harmatanshamollari esib, ular Sahroi Kabirdanissiq havo va qum olib keladi, natijada ko‘rish masofasi keskin qisqarib, nafas olish qiyinlashadi.
Ichki daryolari
Asosiy daryolari — Sassandra, Bandama va Komoe, biroq ko‘plab ostonalar va quruq mavsumda suv sathining pasayishi sababli ularning hech birida 65 km dan ortiq masofaga kema qatnamaydi. Masofa quyilish joyidan hisoblanadi.
O‘simlik dunyosi
Kot-d’Ivuarning qirg‘oqbo‘yi va markaziy hududlarida to‘rt iqlim mavsumi, shimoliy savannadaesa ikki mavsum kuzatiladi. Kot-d’Ivuar florasi janubda o‘sadigan zich tropik o‘rmonlardan , jumladan doim yashil o‘simliklardan (Afrika lofirasi, iroko, qizil basam daraxti, iangon, qora eben daraxti va boshqalar) shimoldagi ustunlik qiluvchi savannagacha o‘zgarib boradi; u yerda siyrak o‘rmonlar va o‘t-o‘lanlarkeng tarqalgan. Janubda, taxminan 4-parallel atrofidagi suv havzalari bo‘ylarida, suvda o‘sadigan daraxtlardan iborat tropik o‘rmonlar mintaqasi mavjud. Bu hududda qahva, kakao, banan va ananasyetishtiriladi. Bu mintaqaning g‘arbida Tai milliy bog‘i joylashgan. U Afrikada saqlanib qolgan so‘nggi birlamchi o‘rmonlardan biri bo‘lib, UNESCO tomonidan jahon merosi sifatida e’tirof etilgan.
Undan shimolroqda, mamlakat markazida nam tropik mintaqa joylashgan. Bu yerda savannalar ustunlik qila boshlaydi, biroq ushbu kengliklarda ham daraxtlar ko‘p. Savannadan qahva yetishtirish uchun foydalaniladi, uning shimoliy chegaralarida esa quyidagi ekinning plantatsiyalari joylashgan — g‘o‘za. Shu yerdan boshlab tropik iqlim qalin o‘tli, butazorlar o‘sadigan katta savannalar keng tarqalishiga sabab bo‘ladi. Bu yerda quyidagi ekinlar yetishtiriladi: tariq, jo‘xori (sorgo), sholi, g‘o‘za va ko‘plab sabzavot ekinlari.
Kot-d’Ivuar florasidagi ko‘plab o‘simliklar oziq-ovqat, texnik va dorivor mahsulotlar manbai sifatida ahamiyatga ega.
Hayvonot dunyosi
Kot-d’Ivuarda quyidagi hayvonlar uchraydi: chiyabo‘rilar, sirtlonlar, qoplonlar, fillar, shimpanzelar, timsohlar, bir necha turdagi kaltakesaklar va zaharli ilonlar.
Muhofaza etiladigan tabiiy hududlar
Mamlakat milliy bog‘lar tizimi rivojlanganligi jihatidan mintaqadagi yetakchilardan biridir, ayniqsa G‘arbiy Afrikada. Tai milliy bog‘i quyidagi ro‘yxatga kiritilgan: Jahon merosi.
Tarixi
Mustamlakachilikdan oldingi davr
Hozirgi Kot-d’Ivuar hududida miloddan avvalgi 1-ming yillikdayoq pigmeylaryashagan; ular tosh davri sharoitida ovchilik va terimchilikbilan shug‘ullangan. Keyinchalik bu yerga boshqa Afrika xalqlari ko‘chib kela boshlagan. Ulardan dastlabkilari senufobo‘lib, XI asrda shimoli-g‘arbdan kelgan.
XV—XVI asrlarda shimoldan senufolarni siqib chiqargan qabilalar kelgan — mande (malinke, dyula va boshqalar). XVIII asr boshlarida mande xalqi Kong davlatinibarpo etgan. U G‘arbiy Afrikadagi muhim savdo va islom dinini yoyish markaziga aylangan.
Mustamlaka davri

Yevropaliklar hozirgi Kot-d’Ivuar sohillariga ilk bor XV asrda kelgan. Ular quyidagi xalqlarning vakillari edi: portugallar, gollandlar, daniyaliklar. Dastlab 1460-yillarda portugallar kelgan. Yevropaliklar mahalliy aholidan quyidagi narsalarni sotib olgan: fil suyagi, oltin, qullar.
Yevropadan kelgan birinchi ko‘chmanchilar 1637-yilda bu yerga tushgan fransuz missionerlari edi. Ularning ilk manzilgohi ko‘p o‘tmay mahalliy aholi tomonidan vayron qilingan. Yarim asr o‘tib, 1687-yilda fransuzlarning yangi missiyasi, bu gal qurolli qo‘riqlov ostida, tashkil etildi. XVIII asr boshlarida fransuzlar qirg‘oqda yana ikki manzilgoh barpo etishga urindilar, lekin ular atigi bir necha yil mavjud bo‘ldi.
Fransuzlar 1842-yildan Fil Suyagi Sohilini yana o‘zlashtira boshladilar. Ular hozirgi Abidjanyaqinidagi qirg‘oqda joylashgan Gran-Basam qal’asini tikladilar va 1846-yilgacha deyarli barcha qirg‘oqbo‘yi qabilalari ustidan protektorat o‘rnatdilar.
Fransuzlar 1887-yildan mamlakat ichkarisiga kirib bora boshladilar. Ikki yil ichida qirg‘oqdan mamlakatning hozirgi shimoliy chegarasigacha yashovchi qabilalarning aksariyati bilan shartnomalar tuzdilar.
1892-yilda chegara belgilangan davlat — Liberiya, 1893-yilda esa chegara belgilangan hudud — Britaniyaning Oltin Sohil mustamlakasi (hozirgi Gana).
1893-yilda Fil Suyagi Sohili alohida fransuz mustamlakasiga aylantirildi (ilgari Senegalmustamlakasi tarkibida edi), 1895-yilda esa Fransuz G‘arbiy Afrikasi tarkibiga kiritildi.
Mustamlaka davrida fransuzlar eksport qilinadigan ekinlar (qahva, kakao, banan va boshqalar) yetishtirishni hamda olmos, oltin va marganes rudalarini qazib olishni rivojlantirdilar, o‘rmon boyliklaridan foydalandilar. Shuningdek, infratuzilma, xususan, temir yo‘llar, avtomobil yo‘llari va dengiz portlari qurilishiga kirishdilar.
Oktabr oyida, 1946-yilda Fil Suyagi Sohiliga Fransiyaning dengizorti hududi maqomi berildi va hududning Bosh kengashi tashkil etildi.
1958-yil martda avtonom Fil Suyagi Sohili Respublikasi e’lon qilindi.
Mustaqillikdan keyingi davr
7-avgust, 1960-yilda mamlakat mustaqilligi e’lon qilindi. Demokratik partiya rahbari Ufuye-Buanyi uning prezidenti bo‘ldi, partiya esa mamlakatdagi yagona hukmron partiyaga aylandi. Xususiy mulk daxlsizligi tamoyili e’lon qilindi. Mamlakat Fransiya uchun qishloq xo‘jaligi mahsulotlari va xomashyo yetkazib beruvchi hudud bo‘lib qolaverdi, ammo Afrika mezonlariga ko‘ra, uning iqtisodiy ahvoli yaxshi edi: iqtisodiy o‘sish sur’ati yiliga 11 % ga yetdi. 1979-yilda Fil Suyagi Sohili kakao dukkaklari yetishtirish bo‘yicha jahonda yetakchiga aylandi. Biroq bu muvaffaqiyat qulay bozor sharoiti, malakali menejerlar, xorijiy investitsiyalar va ko‘plab arzon ishchi kuchi, asosan qo‘shni davlatlardan kelgan mehnat migrantlari mavjudligiga tayanardi.


Biroq 1980-yillarda jahon bozorlarida qahva va kakao narxlari tushib ketdi, 1982—1983-yillarda mamlakatda qattiq qurg‘oqchilikyuz berdi va iqtisodiy pasayish boshlandi. 1980-yillar oxiriga kelib, aholi jon boshiga tashqi qarz ko‘rsatkichi Nigeriyadan tashqari barcha Afrika davlatlarinikidan oshdi. Jamoatchilik bosimi ostida Ufuye-Buanyi siyosiy yon berishlarga bordi, hukmron partiyadan boshqa siyosiy partiyalarni qonuniylashtirdi, saylov jarayonini boshladi va 1990-yilda prezident etib saylandi.
U 1993-yilda vafot etdi va mamlakatga uning uzoq vaqtdan beri vorisi deb hisoblangan Anri Konan Bedyerahbarlik qila boshladi. 1995-yilda mamlakat iqtisodiyotiga investitsiya kiritish masalalari bo‘yicha forum bo‘lib o‘tdi, unda Rossiya kompaniyalari ham qatnashdi. 1990-yillar oxirida siyosiy beqarorlik kuchaydi, Bedyening jiddiy raqibi paydo bo‘ldi: Alassan Uattara. U Kot-d’Ivuar hududida tug‘ilgan, ota-onasi esa Burkina-Fasodan bo‘lib, keyinchalik Kot-d’Ivuar fuqaroligini olgan. Ammo mamlakat Konstitutsiyasiga ko‘ra, prezidentlikka faqat ota-onasining ikkalasi ham fuqarolikni keyinchalik olgan emas, tug‘ilganidan kot-d’ivuarlik bo‘lgan nomzod da’vogarlik qilishi mumkin edi. Shunday qilib, turli kelib chiqishga mansub ota-onalardan tug‘ilgan barcha odamlar prezidentlik uchun kurashish imkoniyatidan mahrum qilindi. Bu holat jamiyatda etnik belgilar asosida allaqachon sezila boshlagan bo‘linishni kuchaytirdi. O‘sha paytda mamlakat aholisining uchdan biridan yarmigacha bo‘lgan qismini xorijiy kelib chiqishga ega kishilar tashkil etardi. Ularning ko‘pchiligi avval qishloq xo‘jaligida ishlagan, iqtisodiy sharoit yomonlashgani sababli bu tarmoq tanazzulga yuz tutgan edi.
25-dekabr, 1999-yilda mamlakatda harbiy davlat to‘ntarishisodir bo‘ldi. To‘ntarish tashkilotchisi Rober Gey, sobiq armiya ofitseri, 2000-yilda soxtalashtirish va ommaviy tartibsizliklar bilan kechgan prezidentlik saylovlarini o‘tkazdi. Rasmiy ravishda saylov g‘olibi deb muxolifat yetakchisi e’tirof etildi — Loran Gbagbo.
19-sentabr, 2002-yilda Abidjanda unga qarshi Rober Gey tashkil qilgan harbiy isyon boshlandi. Isyon davomida Gey, shuningdek, mamlakat ichki ishlar vaziri Emil Boga Dudu o‘ldirildi. Isyon bostirildi, biroq u mamlakat shimoli va janubining siyosiy guruhlari o‘rtasida fuqarolar urushi boshlanishiga sabab bo‘ldi.
Shimoldagi asosiy isyonchi guruh, ehtimol, Burkina-Fasohukumatining ko‘magidan foydalangan «Kot-d’Ivuar vatanparvar kuchlari» bo‘lib, unga Giyom Kigbafori Soroboshchilik qilgan. Bundan tashqari, mamlakat sharqida boshqa guruhlar ham harakat qilgan.
2002-yil oxiridan mojaroga quyidagi davlat ham aralashdi — Liberiya.
Gbagboni qo‘llab-quvvatlagan davlat — Fransiya («Likorn» operatsiyasi doirasida) — mamlakatdagi ko‘plab yevropaliklarni himoya qilishni sabab qilib ko‘rsatgan holda prezidentga o‘z qurolli kuchlari bilan yordam berdi.
Kot-d’Ivuarga qo‘shni Afrika davlatlaridan (jumladan, Nigeriyadan) ham qo‘shinlar yuborildi.
2003-yilda rasmiy hukumat bilan isyonchilar o‘rtasida to‘qnashuvlarni to‘xtatish bo‘yicha kelishuvga erishildi, ammo vaziyat beqarorligicha qoldi: hukumat faqat mamlakat janubini nazorat qilardi.
Mustahkam tinchlik kelishuvi faqat 2007-yil bahorida imzolandi.
2010-yil oxirida Kot-d’Ivuarda prezidentlik saylovlaribo‘lib o‘tdi. Ular keskin siyosiy inqiroz va oqibatda fuqarolar urushiga olib keldi. Xalqaro tashkilotlar har ikki tomonning inson huquqlarini ko‘plab buzganini qayd etdi, bir necha yuz kishi halok bo‘ldi. BMT va fransuz qo‘shinlarining qo‘shma amaliyoti davomida Loran Gbagbo hokimiyatdan chetlatildi, yangi prezident etib quyidagi siyosatchi tanlandi — Alassan Uattara.
Siyosiy tuzumi
Kot-d’Ivuar — prezidentlik respublikasi. Mamlakat prezidenti to‘g‘ridan to‘g‘ri ovoz berish orqali 5 yil muddatga saylanadi va faqat bir marta qayta saylanishi mumkin. U barcha ijro hokimiyati vakolatlariga ega, jumladan, bosh vazirnitayinlash va lavozimidan ozod etish huquqiga ega. Prezident bilan bir qatorda qonunchilik tashabbusi huquqiga ega bo‘lgan organ — ikki palatali parlament.
Tahliliy markaz Economist Intelligence Unit ma’lumotlariga ko‘ra, 2018-yilda mamlakat demokratiya indeksi bo‘yicha quyidagi turga kiritilgan: gibrid rejim.
Ma’muriy bo‘linishi


2011-yildan boshlab mamlakat ma’muriy jihatdan 12 ta okrug va ikkita avtonom shahar okrugiga bo‘lingan. Okruglar 31 ta mintaqaga, mintaqalar esa 108 ta departamentga bo‘linadi; departamentlar 510 ta subprefekturaga ajratilgan. Ayrim hollarda bir nechta qishloq kommunalarga birlashtirilgan. Avtonom okruglar tumanlarga bo‘linmaydi, lekin ularning tarkibida departamentlar, subprefekturalar va kommunalar bor.
Aholisi

Aholi soni — 29 389 150 kishi (2021-yilgi aholini ro‘yxatga olish).
Yillik o‘sish — 2,16 % (2021-yilgi aholini ro‘yxatga olish);
Tug‘ilish — 29,1 ta, har 1000 kishiga (umumiy tug‘ilish koeffitsiyenti — har bir ayolga 3,67 ta tug‘ilish, chaqaloqlar o‘limi — 59,1 ta (har 1000 tug‘ilishga)) (2020-yilgi aholini ro‘yxatga olish);
O‘lim — 7,9 ta (har 1000 kishiga) (2023-yilgi aholini ro‘yxatga olish);
O‘rtacha umr ko‘rish davomiyligi — erkaklarda 59 yil, ayollarda 64 yil (2023-yilgi aholini ro‘yxatga olish);
Odam immunitet tanqisligi virusi (OIV) bilan zararlanish — 2,6 % (2018-yilgi baho).
Savodxonlik — erkaklarda 54 %, ayollarda 41 % (2018-yilgi baho).
Shahar aholisi — 51,7 % (2020-yilda).
Etnik tarkibi — akanlar (aboronlar, baule va boshqalar) — 28,9 %; gur xalqlari (lobi) — 16,1 %; shimoliy mande — 14,5 %; kru — 8,5 %; janubiy mande (dan va boshqalar) — 6,9 %; boshqalar — 25,1 % (jumladan, taxminan 100 ming arab va taxminan 14 ming fransuz) (2014-yilgi baho).
Tillar — fransuz tili (rasmiy), shuningdek, taxminan 60 ta Afrika tili mavjud; ulardan eng keng tarqalgani — dyula (qabilalararo muloqot tili sifatida).
Dinlar — musulmonlar 42,9 %; katoliklar 17,2 %; yevangelistlar 11,8 %; metodistlar — 1,7 %; boshqa xristianlar 3,2 %; animistlar — 3,6 %; mahalliy an’anaviy e’tiqodlar — 0,5 %, dinsizlar — 19,1 %. Xristianlar quyidagi yo‘nalishlarga mansub: katoliklar, pravoslavlar va protestantlar (asosan pentekostalchilar , jumladan «Xudo assambleyalari», metodistlar, adventistlar).
Xorijiy migrantlarning 70 % i musulmonlar, 20 % i xristianlardir (2008-yilgi baho).
Madaniyati
Zamonaviy Kot-d’Ivuar adabiyotida roman yozuvchilar (Jozett Abondyo, Tanella Boni, Ahmadu Kuruma), bolalar adabiyoti mualliflari (Veronika Tadjo), grafik romanlar mualliflari (Margarita Abue), dramaturglar (Bernar Binlen Dadye) ijod qiladi. Kot-d’Ivuar yozuvchilari fransuz tilida ham, boshqa ko‘plab tillarda ham asarlar yaratadilar. Ularning ko‘pchiligi ijodida postmustamlakachilik nazariyasidanfoydalanib, mamlakat tarixi va ijtimoiy muammolarini muhokama qiladi.
Mamlakatda quyidagi muassasa faoliyat ko‘rsatadi: Kot-d’Ivuar milliy kutubxonasi.
Kot-d’Ivuar musiqiy guruhi dunyoda, jumladan, Fransiyada ham mashhur — Magic System.
Ta’lim
1968-yilda aholining taxminan 80 % i savodsiz edi. Boshlang‘ich maktablarda 353,7 ming kishi (1968), 9,5 mln (1980) ta’lim olgan, 2012-yilga kelib bolalarning 94,2 % i boshlang‘ich maktabga qatnagan. 2012-yilda bolalarning 39 % i o‘rta maktabga qatnagan. 2020-yilda erkaklarning 60,3 foizi savodli edi, ammo ayollar ta’limida katta tafovut saqlanib qolgan — ularning atigi 38,6 % i maktabga qatnagan. Kambag‘al oilalardagi 6 yoshdan 10 yoshgacha bo‘lgan ko‘plab bolalar maktabga qatnamagan. 1980-yil oxirida fransuz maktab darsliklari asosida tayyorlangan va ularga mahalliy urf-odatlar hamda qadriyatlar haqidagi boblar qo‘shilgan milliy maktab darsliklarini nashr etish boshlandi.
Mustaqillikdan keyingi davrda oliy ta’limda katta yutuqlarga erishildi: 1969-yilda atigi bitta Abidjan universitetibo‘lib, uning to‘rt fakultetida 1067 talaba o‘qigan bo‘lsa, 1987-yilda universitetda 18 732 kishi, jumladan, 3200 ayol ta’lim olgan. 2020-yilda uchta universitet mavjud edi: Abidjan, Buake va Yamusukroda. Aholining 4 % i oliy ma’lumotga ega. 2010-yillardagi zo‘ravonlik va siyosiy noaniqlik tufayli talabalar soni keskin kamaygan.
2009-yildan oliy ta’limda quyidagiga o‘xshash yangi tuzilma amal qiladi — Bolonya darajalar tizimi.
Tashqi siyosati
Iqtisodiyoti
Afzalliklari. Qishloq xo‘jaligi yaxshi rivojlangan; mamlakat kakao yetishtirish bo‘yicha dunyoda birinchi va qahva yetishtirish bo‘yicha o‘n to‘rtinchi o‘rinda turadi. Infratuzilmasi nisbatan yaxshi. Neft va gaz sanoati rivojlanmoqda, xorijiy investitsiyalar katta. Qarzlarni qayta taqsimlash qulay yo‘lga qo‘yilgan.
Zaif tomonlari. Beqarorlik. Ta’limga investitsiya yetishmasligi. Kakao va qahvaga kuchli qaramlik (mamlakat YAIMining taxminan choragi kakao dukkaklari va qahva eksportidan olinadi), plantatsiyalarda bolalarning og‘ir noqonuniy mehnati.
Oxirgi yillarda mamlakat iqtisodiyoti o‘rtacha yiliga 2,5—3 % barqaror o‘sishni ko‘rsatdi (inflyatsiya hisobga olinmaganda), 2009-yilda Kot-d’Ivuarda aholi jon boshiga YAIM 1,7 ming AQSH dollarini tashkil etdi. Bu Sahroi Kabirdan janubdagi Afrika mamlakatlari mezonlariga ko‘ra ancha yuqori (mintaqada 15-o‘rin). Aholining 42 % i kambag‘allik chegarasidan pastda yashagan (2006-yilda).
Mamlakatdagi iqtisodiy faol aholining taxminan 70 % i qishloq xo‘jaligida band; ushbu tarmoq mahsulotlari davlat byudjetiga tushadigan eksport daromadlarining 60 % dan ortig‘ini ta’minlaydi. Kot-d’Ivuar Afrikada quyidagi mahsulotlarning eng yirik eksportchisidir: palma yog‘i va tabiiy kauchuk. Kakao va qahvadan tashqari, asosiy eksport ekinlari quyidagilardan iborat: banan, paxta, shakarqamish, tamaki. Shuningdek, quyidagi ekinlarni yetishtirish ham rivojlangan: kokos palmasi, yeryong‘oq.
Hozirda Kot-d’Ivuar yetakchi eksportchilardan biri sifatida ananasni yetkazib beradi — Rossiyaga.
O‘rmonlarda qimmatbaho yog‘och turlari (jumladan, qora eben daraxti) tayyorlanadi, kauchuk ishlab chiqarish uchun geveya sharbati yig‘iladi. Qishloq xo‘jaligi ehtiyojlari uchun qo‘y va echki boqiladi; baliqchilik tijorat asosida olib boriladi.
Neft va gaz asosan kontinental shelfda qazib olinadi. Bundan tashqari, nikel, marganes va temir rudalari, shuningdek, quyidagi foydali qazilmalar konlari o‘zlashtirilmoqda: boksit, olmos va oltin.
Xorijiy kapital
Mamlakat iqtisodiyotida fransuz kapitali katta ahamiyatga ega. Kot-d’Ivuarda faoliyat yurituvchi yirik fransuz korporatsiyalari orasida Total (neft qazib olish va qayta ishlash), Électricité de France (energetika), Michelin (shina ishlab chiqarish), Lafarge (qurilish materiallari ishlab chiqarish), «Transdev» / «Setao» va «Buig» (qurilish), France Télécom (telekommunikatsiyalar), Castel Group (pivo va ichimliklar ishlab chiqarish), BNP Paribas, «Kredi Agrikol» / «Kredi Lione» va Société Générale (moliyaviy xizmatlar) bor.
Mamlakatda Amerika kompaniyalari ham faoliyat yuritadi: ExxonMobil (neft qazib olish), Citibank va JPMorgan Chase (moliyaviy xizmatlar); Britaniya kompaniyalari: Royal Dutch Shell (neft qazib olish), Unilever (oziq-ovqat va maishiy kimyo mahsulotlari ishlab chiqarish) hamda Barclays (moliyaviy xizmatlar); Shveysariya kompaniyalari: Nestlé (qahva ishlab chiqarish) va Holcim[ingl.] (qurilish materiallari ishlab chiqarish); Hindiston kompaniyalari: Tata Steel (metallurgiya) va Oil and Natural Gas Corporation (neft qazib olish).
Tashqi savdo
2017-yil ma’lumotlariga ko‘ra:
Eksport — $10,3 mlrd — kakao dukkaklari (37 %) va boshqa kakao mahsulotlari, rezina va kauchuk (11 %), xom neft hamda neft mahsulotlari, oltin, qahva, banan, mevalar va yong‘oqlar.
Asosiy xaridorlar — Niderlandiya 15 %, AQSH — 12 %, Fransiya — 9 %, Germaniya — 7,1 %, Belgiya va Lyuksemburg — 7,1 %.
Import — $8,37 mlrd — xom neft (7,9 %) va neft mahsulotlari; sanoat mahsulotlari (mashina va uskunalar — 16,8 %, kimyo mahsulotlari, jumladan, dori vositalari — 11,2 %, metallar — 7,2 %); oziq-ovqat (asosan guruch — 4,1 %, baliq — 3,4 % va bug‘doy — 1,6 %, shuningdek, ichimliklar, tamaki mahsulotlari, chorvachilik mahsulotlari va kanop).
Asosiy yetkazib beruvchilar — Xitoy 20 %, Fransiya 16 %, Nigeriya 8,1 %, Hindiston 6,3 %.
Mamlakat xalqaro AKT mamlakatlari tashkilotiga a’zo.
Ommaviy axborot vositalari
RTI davlat teleradiokompaniyasi (Radiodiffusion télévision ivoirienne — «Kot-d’Ivuar radioeshittirish va televideniyesi») 26-oktabr, 1962-yilda tashkil etilgan. Shu vaqtda Radio Côte d’Ivoire radiostansiyasi ham ishga tushirilgan. 7-avgust kuni RTI shu nomdagi telekanalni ishga tushirdi, 9-dekabr, 1983-yilda esa Canal 2 telekanali ochildi. RTI telekanali La Première deb qayta nomlandi. 11-noyabr, 1991-yilda RTI Fréquence 2 radiostansiyasini ishga tushirdi. OAV qonunchiligiga rioya etilishini Audiovizual kommunikatsiya oliy organi (Haute Autorité de la communication audiovisuelle) nazorat qiladi; uning a’zolari Vazirlar Kengashi tomonidan tayinlanadi (2011-yilgacha — Audiovizual kommunikatsiya milliy kengashi (Conseil national de la communication audiovisuelle)).