| Ob | |
|---|---|
| Ob daryosining yuqori oqimi | |
| Xususiyatlari | |
| Uzunligi | 3650 km |
| Havzasi | 2 990 000 km² |
| Suv sarfi | 12 492 m3/s (Salexard) |
| Suv oqimi | |
| Boshlanish joyi | daryolarning qoʻshilish joyi: Biya va Katun |
| • Joylashuvi | Biysk, Oltoy oʻlkasi |
| • Balandligi | 160 m |
| • Koordinatalari | 52°25′56″ sh. k. 84°59′07″ shq. u.HGYaO |
| Quyilish joyi | Kara dengizi |
| • Joylashuvi | Ob qoʻltigʻi |
| • Balandligi | 0 m |
| • Koordinatalari | 66°47′13″ sh. k. 68°57′23″ shq. u.HGYaO |
| Daryoning nishabligi | 0,046 m/km |
| Joylashuvi | |
| Suv tizimi | Kara dengizi |
|
|
|
| Mamlakat | |
| Hududlar | Oltoy oʻlkasi, Novosibirsk viloyati, Tomsk viloyati, Xanti-Mansi avtonom okrugi — Yugra, Yamal-Nenets avtonom okrugi |
| Kodi dagi Davlat suv reyestri | 13010200312115200000019, 14010100112115300000010 hamda 13010500112115200000019 |
| Raqami dagi Davlat geografik nomlar katalogi | 0143448 |
Ob — Rossiyadagi Gʻarbiy Sibirhududi boʻylab oqadigan daryo. U dunyodagi eng yirik daryolardan biridir. Obning uzunligi — 3650 km ( Irtish daryosining boshlanish joyidan hisoblaganda — 5410 km), suv yigʻish havzasining maydoni — 2 990 000 km². Quyilish joyidan 287 km yuqorida ( Salexardyaqinida) suv sarfi — 12 492 m³/s. Koʻp yillik oʻrtacha oqim hajmi — 403,981 km³/yil. Daryo Biya va Katun daryolarining Oltoytogʻ etaklarida qoʻshilishidan boshlanadi. Quyilish qismida Ob qoʻltigʻini hosil qilib, Kara dengiziga quyiladi.
Etimologiyasi
Daryo nomining kelib chiqishi aniq maʼlum emas. Taxminlardan biriga koʻra, u komi tilidagi«qor», «qor uyumi», «qor yonidagi joy» maʼnosini bildirgan soʻzdan kelib chiqqan.
Tadqiqotchilar Volfgang Shtaynits va Andrey Dulzon fikricha, daryoning nomi komi-ziryan tilidagi obva — «qor suvi» degan maʼnoni anglatuvchi soʻz bilan bogʻliq. Chunki ruslar Ob bilan avval uning quyi oqimida tanishgan va daryo nomini komi yoʻlboshchilaridan oʻzlashtirishgan.
Boshqa taxminga koʻra, daryo nomi eroniy tillardan kelib chiqqan boʻlib, *ap «suv» soʻziga borib taqaladi (tojikcha Ob). Gʻarbiy Sibirning janubida ilk bronza davridan oʻrta asrlargacha yashagan eroniy tilli dasht xalqlari bu sersuv daryoga shunday nom bergan boʻlishi mumkin.
Ob daryosining turli tillardagi nomlari
Tarixi

Zamonaviy tadqiqotlarga koʻra, Gʻarbiy Sibir shimolida muzlik davri 60 ming yil avval tugagan. Shundan soʻng Ob daryosining okeanga erkin oqishiga hech narsa toʻsqinlik qilmagan, daryo vodiysining soʻnggi paleolit davridagi relyefi esa hozirgisiga oʻxshash boʻlgan.
Ruslar daryo bilan ilk bor ovchilar va savdogarlarziryan yoʻlboshchilari bilan Ural togʻlari ortiga borganlarida tanishgan[manba 271 kundan beri koʻrsatilmagan]. Ob atrofidagi hudud Yermak Sibirni egallashidan oldin ham Obdor oʻlkasi deb atalgan.
1187-yildayoq Obning quyi oqimi Buyuk Novgorodning«qaram volostlari» tarkibiga kirgan; Novgorod qulagach, bu yerlar Moskva knyazlariga oʻtgan. Ular 1502-yildan boshlab oʻz unvonlariga «Obdor va Yugra knyazlari» soʻzlarini ham qoʻsha boshlashgan.
1844-yilda Ob daryosida paroxod qatnoviyoʻlga qoʻyildi; dastlabki paroxoddan tijorat maslahatchisi N. F. Myasnikov foydalangan:16. 1895-yilga kelib Ob va uning irmoqlarida qatnaydigan paroxodlar soni 120 taga yetgan; ularning aksariyati xususiy mulkdorlarga tegishli edi.:17.
1923-yildan boshlab Ob daryosida yoʻlovchi va yuk tashish Gʻarbiy Sibir daryo paroxodchiligi tomonidan amalga oshirilgan (Ob–Irtish daryo paroxodchiligi).
Oqimi
Daryo tarmogʻi, toʻyinish sharoitlari va suv rejimining shakllanishiga koʻra, Ob 3 qismga boʻlinadi: yuqori ( Tomdaryosining quyilish joyigacha), oʻrta ( Irtishdaryosining quyilish joyigacha) va quyi ( Ob qoʻltigʻigacha). Novosibirsk suv ombori qurilgach, Obning yuqori oqimi ham quyidagi qismlarga ajratilgan: Biya va Katun qoʻshilgan joydan Barnaulgacha (bu yerda Novosibirsk gidrouzeli suv rejimiga taʼsir qilmaydi), Barnauldan Kamen-na-Obigacha (bu yerda gidrouzelning taʼsiri seziladi), Novosibirsk gidrouzelining oʻzi hamda Novosibirsk GESi ning quyi byefidan Tom daryosining quyilish joyigacha boʻlgan, oqimi Novosibirsk gidrouzeli tomonidan tartibga solinadigan qism. Oqimning oʻrtacha tezligi bahorda 5—5,6 km/soat, suv kamaygan davrda 2,7—3,0 km/soatni tashkil qiladi. Daryo burilishlari va toraygan joylarida qirgʻoqqa siquvchi oqimlar, tarmoqlarga ajraladigan joylarda esa, ayniqsa suv sathi yuqori boʻlganida, choʻziluvchi oqimlar kuzatiladi. Koʻp joylarda koʻndalang siljituvchi oqimlar mavjud. Daryoning nishabligi 0,046 m/km.
Ob nomi Katun va Biyadaryolari qoʻshilgandan keyingi, yaʼni Biyskshahridan pastdagi, dengiz sathidan 160 m balandlikdan boshlanadigan suv oqimiga nisbatan qoʻllanadi. Daryo Oltoy oʻlkasidan oʻtib, Barnaulorqali oqadi, soʻng bir muddat Oltoy oʻlkasi bilan Novosibirsk viloyatiorasidagi chegarani tashkil etadi. Oqimning qariyb 300 km qismi Novosibirsk viloyatidan, jumladan, Novosibirskshahridan oʻtadi. Shimolroqda, Tom daryosi Tomsk viloyatidaObga qoʻshilgach, daryo shimoli-gʻarbga buriladi va Tomsk viloyati boʻylab qariyb 900 km davomida quyidagi yirik irmoqlarni qabul qiladi: Tom, Chulim, Ket, Chaya, Parabel va Vasyugan. Xanti-Mansi avtonom okrugi — Yugrada Ob Nijnevartovskqirgʻoqlari boʻylab oqadi, keyin gʻarbga burilib, Surgutni janubdan, Nefteyuganskni esa shimoldan aylanib oʻtadi. Xanti-Mansiyskdan soʻng Ob oʻzining bosh irmogʻi — Irtishni qabul qiladi va shimolga burilib, yana qariyb 660 km davomida Yugra hamda Yamal orqali Salexard va Labitnangishaharlari tomon yoʻnaladi. Peregryobnoye posyolkasigacha Ob bir oʻzanda oqadi, keyin Katta Ob va Kichik Obdeb ataladigan ikki tarmoqqa ajraladi. Bu tarmoqlar 460 km dan soʻng, 20 km janubroqda, Salexarddanatrofida, Sibir Uvallaritepaliklarini aylanib oʻtib, yana qoʻshiladi. Bu yerda vodiy 20 km dan 6—8 km gacha torayadi, oʻzan chuqurligi esa qariyb 2 baravar oshib, 10—15 metrga yetadi. Salexarddan keyin Ob keskin sharqqa buriladi. Obning oʻziga xos soʻnggi kesimi Salemal burnidan daryoning qavariq qirgʻogʻidagi chiqintigacha oʻtkazilgan chiziq bilan belgilanadi. Bu yerdan pastda daryo delta hosil qiladi. Asosiy oʻzan Ob qoʻltigʻiga — Kara dengiziga quyiladigan nuqtadan boshlab suv oqimi sezilarli darajada kengayadi. Ob maydoni 4,5 ming km² boʻlgan ulkan delta hosil qiladi. Daryo deltasi Obning sharq-gʻarb boʻylab joylashgan qismida, Katta Yari orolidan (Salemal posyolkasidan quyiroqda) boshlanadi. Shu yerda daryo Nadim Obi va Xamanel Obi deb ataladigan ikki keng tarmoqqa boʻlinadi (Ganeyzer, 1975); u 69°11′ va 71°40′ sharqiy uzunliklar oraligʻida joylashgan.
Daryoning toʻyinishi va suv rejimi


Daryo asosan qor suvlari bilan toʻyinadi, Oltoyda esa toʻyinish aralash: qor suvlari ulushi — 40 %, muzlik suvlari — 22 %, yomgʻir suvlari — 19 %, yerosti suvlari — 15 %; tayga zonasida qor suvlari ulushi — 55 %, yomgʻir suvlari — 25 %, yerosti suvlari — 20 %. Yillik oqimning asosiy qismi bahor-yozgi toʻlinsuv davriga toʻgʻri keladi. Yuqori oqimda toʻlinsuv aprel boshida, oʻrta oqimda aprelning ikkinchi yarmida, quyi oqimda esa aprel oxiri — may boshida boshlanadi. Suv sathi daryo hali muz bilan qoplangan paytdayoq koʻtarila boshlaydi; muz yorilib, muz tiqinlari hosil boʻlganda suv sathi qisqa muddatda keskin koʻtariladi. Shu sababli ayrim irmoqlarning oqim yoʻnalishi vaqtincha teskari tomonga oʻzgarishi mumkin. Yuqori oqimda toʻlinsuv iyulda tugaydi, yozgi kam suvli davr beqaror kechadi, sentabr–oktabrda yomgʻir sababli toshqin kuzatiladi. Oʻrta va quyi oqimda toʻlinsuvning pasayishi yomgʻir toshqinlari bilan qoʻshilib, daryo muzlaguncha davom etadi. Qishning qanchalik sovuqligiga qarab, daryo yiliga oʻrtacha 180 dan 220 kungacha muz ostida boʻladi.

Havzasi

Ob havzasining maydoni 2 million 990 ming km². Bu koʻrsatkich boʻyicha daryo Rossiyadabirinchi oʻrinni egallaydi. Ob suv miqdori boʻyicha ham Rossiyadagi uchinchi daryo ( Yenisey va Lena daryolaridan keyin).
Obning janubiy qismida Novosibirsk suv omborijoylashgan. U Novosibirsk GESitoʻgʻoni yordamida hosil qilingan. Toʻgʻon 1950-yildan 1961-yilgacha qurilgan; suv ombori barpo etilganda koʻplab qishloqlar va Berdsk shahrining katta qismi suv ostida qolgan. Ob dengizi (mahalliy aholi uni shunday ataydi) koʻplab novosibirskliklar uchun dam olish maskanidir; uning qirgʻoqlarida koʻplab dam olish bazalari va sanatoriylarjoylashgan. Bu yerga qoʻshni hududlardan ham sayyohlar keladi.
XIX asr oxirida Ob–Yenisey kanaliqurilib, Ob va Yenisey daryolari oʻzaro bogʻlangan. Hozir bu kanal ishlatilmaydi va qarovsiz qolgan.
Irmoqlari
Daryoning eng asosiy irmogʻi — Irtish. Irtish Obga chap tomondan quyiladi. Uning Moʻgʻuliston va Xitoy chegarasidagi boshlanish joyidan Obga chapdan quyilishigacha boʻlgan uzunligi 4248 km, yaʼni u Obdan 598 km uzunroq.

Boshqa muhim irmoqlari:
- chap irmoqlar — Peschanaya, Anuy, Charish, Aley, Barnaulka, Kasmala, Shegarka, Chaya, Parabel, Vasyugan, Katta Yugan, Shimoliy Sosva, Shchuchya, Sinya;
- oʻng irmoqlar — Chemrovka, Chumish, Berd, Inya, Tom, Chulim, Ket, Tim, Kiyevskiy Yogan, Vax, Vatinskiy Yogan, Tromyogan, Pim, Lyamin, Kazim, Poluy.


Kema qatnovi
Obning butun uzunligi boʻylab kemalar qatnay oladi. Ob va uning irmoqlarida quyidagi kema qatnovi hududlari ajratiladi:
- Barnaul hududi — Biya va Katun qoʻshilgan joydan Kamen-na-Obigacha, shu jumladan Biya, Katun va Charishning quyilish qismlari hamda Teletskoye koʻli. Kafolatlangan chuqurlik — 110—140 sm;
- Novosibirsk suv ombori hududi — Kamen-na-Obidan Novosibirsk shlyuzining avangavanigacha;
- Novosibirsk hududi — Novosibirsk shlyuzining avangavanidan, shlyuzning oʻzini ham qoʻshgan holda, Tom daryosining quyilish joyigacha. Kafolatlangan chuqurlik — 210—240 sm;

Novosibirsk suv ombori. Berdsk burnidan koʻrinish - Tomsk hududi — Tom daryosining quyilish joyidan Parabel tarmogʻigacha hamda Tomning quyilish joyidan Kemerovogacha boʻlgan qismi. Ob va Tomda Tomskkacha kafolatlangan chuqurlik — 210—240 sm;
- Kolpashevo hududi — Parabel tarmogʻidan Tomsk viloyati chegarasigacha va Ket daryosining 274 kilometrlik qismi. Obdagi kafolatlangan chuqurlik — 240—270 sm;
- Ob–Irtish hududi — Irtish boʻylab Omskdan uning quyilish joyigacha. Obdagi kafolatlangan chuqurlik[aniqlashtirish kerak] 140—180 sm;
- Surgut hududi — Tomsk viloyati chegarasidan Irtishning quyilish joyigacha. Obdagi kafolatlangan chuqurlik — 240—270 sm;
- Xanti-Mansiysk hududi — Irtishning quyilish joyidan Kazimning quyilish joyigacha. Obdagi kafolatlangan chuqurlik — 270—300 sm;
- Salexard hududi — Kazimning quyilish joyidan Ob qoʻltigʻigacha. Obdagi kafolatlangan chuqurlik — 270—300 sm.
2010-yillarning oxiridan 2022-yilgacha suv miqdori juda kamaygan. Bu Qozogʻiston hududidagi suv omborlari kaskadining ish rejimi, shuningdek yogʻingarchilik kamligi sababli yon irmoqlardan keladigan suv miqdorining ozligi bilan bogʻliq. Shu bois daryo oʻzanlarini tartibga keltirish ishlari faol olib borildi. Jumladan, 2021-yilda 47 ta, 2022-yilda 53 ta sayoz oʻtish joyida tubni chuqurlashtirish ishlari bajarildi. Bundan tashqari, navigatsiya jihozlariga masʼul guruhlar toshqin suvlari qirgʻoqlarni yuvishi natijasida daryoga tushgan, ildizi bilan qoʻporilgan va choʻkib qolgan daraxtlarni olib tashlash uchun tubni trallash ishlarini bajardi. 2022-yilda daryo tubidan 460 tonna chiqindi tozalandi, tubni chuqurlashtirish ishlari hajmi esa 1 075,89 ming m³ gruntni tashkil etdi. Ushbu qiyinchiliklarga qaramay, kema qatnovi belgilangan davlat topshirigʻiga muvofiq taʼminlandi, xususan, Irtishda 149 sutka davom etdi. Koʻrilgan choralar yuk tashish hajmini 10 % ga oshirib, 7359,2 ming tonnaga, yoʻlovchi tashishni esa 100 ming kishiga oshirib, 848 ming kishiga yetkazdi (2021-yilga nisbatan).
Ob qoʻltigʻida dengiz kema qatnovi tartibi amal qiladi.
Ixtiofauna
Ob daryosida baliqchilik qadimdan rivojlangan. Masalan, XIX asr oxirida baliqchilarning toʻrlariga quyidagi baliqlar tushgan:
turlari. Hozir Ob va Ob qoʻltigʻi suvlarida baliqlarning 50 ga yaqin turi va kenja turi yashaydi; ularning yarmi sanoat ahamiyatiga ega. Eng qimmatli turlar: osyotr, sterlyad, nelma, muksun, chir, tugun, sig, pelyad. Baliq ovlash obyektlari asosan mayda tangachali baliqlar: — sudak, choʻrtanbaliq, yaz, nalim, leshch, yelets, plotva, karas, olaboʻgʻa.
Ob boʻyidagi shaharlar
Gʻarbiy Sibir aholisining katta qismi Ob qirgʻoqlari va unga quyiladigan daryolarning etaklarida yashaydi. Rossiyaning aholi soni boʻyicha uchinchi yirik shahri — Novosibirsk oʻz aglomeratsiyasi bilan shu yerda joylashgan. Bu yerda, shuningdek, yirik Barnaul-— Novoaltayskaglomeratsiyasi mavjud. Obga tutash Gʻarbiy Sibir hududi Obboʻyi.
- Biysk — shaharning asosiy qurilgan hududi Biya daryosi boʻyida boʻlsa-da, janubi-gʻarbiy chekkalardagi bogʻdorchilik shirkatlari va kottej posyolkalari (Sorokino, Odintsovka, Odintsovskiy Posad), shuningdek shahar chegarasiga kiradigan Fominskoye qishlogʻi allaqachon Ob daryosi qirgʻogʻida joylashgan.
- Barnaul
- Novoaltaysk
- Kamen-na-Obi
- Berdsk (Novosibirsk suv omborining Berdsk qoʻltigʻida)
- Novosibirsk
- Kolpashevo
- Strejevoy (Pasol tarmogʻida)
- Nijnevartovsk
- Megion
- Langepas ( Kayukovskaya tarmogʻida)
- Surgut
- Nefteyugansk
- Labitnangi
- Salexard.
Ob–Irtish havzasining asosiy portlari va pristanlari: Biysk daryo porti, Barnaul daryo porti, Novosibirsk, Tomsk, Samus, Nijnevartovsk, Surgut, Labitnangi, Pavlodar, Omsk, Tobolsk, Tyumen, Xanti-Mansiysk.
Koʻpriklar
Quyilish joyidan boshlanish joyiga qarab:
- Yugra koʻprigi (Surgut, Yugra)
- Ob yulduzi (Surgut, Yugra)
- Temiryoʻl koʻprigi (Surgut);
- Shegarka koʻprigi ( Melnikovo qishlogʻi yaqinida, Tomsk viloyati);
- Shimoliy koʻprik (Novosibirsk viloyati);
- Novosibirskdagi Dimitrov koʻprigi;
- Transsibir temiryoʻli koʻprigi (Novosibirsk);
- Markaziy koʻprik (Novosibirsk);
- Oktabr koʻprigi (Novosibirsk);
- Novosibirskdagi metro koʻprigi;
- Bugrinskiy koʻprigi Novosibirskda;
- Komsomol temiryoʻl koʻprigi Novosibirskda;
- Novosibirsk GESi shlyuzi ustidagi koʻprik;
- Temiryoʻl koʻprigi Kamen-na-Obida;
- Temiryoʻl koʻprigi Barnaulda;
- Tugallanmagan temiryoʻl koʻprigi Barnaulda;
- Kommunal («Eski») koʻprik (avtomobil va temiryoʻl harakati uchun umumiy) Barnaulda;
- Barnauldagi yangi koʻprik.
Ob daryosida koʻpriklar qurilguniga qadar qadimiy quruqlik yoʻllari, masalan, «Taradan Baraba orqali Tomskka» («Buxoro yoʻli») yoʻnalishida suvdan oʻtish joylari ishlatilgan («Perevoz» — Urtamka daryosining Obga quyilish joyida). Aynan shu yerda Urtam istehkomi).
Kelgusida Ob ustidan Strejevoy, shahri yaqinida, Aleksandrovsk tumani Tomsk viloyati hududida, kelajakdagi Shimoliy kenglik magistraliboʻylab uzluksiz transport qatnovini taʼminlash uchun yana bir koʻprik qurish rejalashtirilgan, ammo moliyalashtirish yoʻq. Agar Oltoy oʻlkasi va Oltoy Respublikasining togʻoldi hududlariga temiryoʻl tarmogʻi qurilishi boshlansa, Bistroy Istok tumani hududida, Biya va Katun qoʻshilgan joydan taxminan 20 km masofada yana bir koʻprik quriladi.[manba 2617 kundan beri koʻrsatilmagan]
Ekologik holati
Daryo suvi sezilarli darajada ifloslangan. Quyi oqimda neft mahsulotlarining ruxsat etilgan eng yuqori konsentratsiyasi 9-10 baravar oshgan. Suvdagi kislorod miqdori meʼyordan 4 baravar past.
Adabiyotlar
- Ob (daryo) // Nikko — Otolitlar. — M. : Sovet ensiklopediyasi, 1974. — (Katta sovet ensiklopediyasi : [30 jildda] / bosh muharrir A. M. Proxorov ; 1969—1978, j. 18).
- Varpaxovskiy N. A. Ob daryosi havzasida baliq ovlash. II. Ob havzasining baliqlari. — Sankt-Peterburg, 1902.
- Ob. Zamonaviy geografik nomlar. Rossiya Fanlar akademiyasi Geografiya instituti. Murojaat qilingan sana: 12 aprel 2016. Arxivlangan 24 aprel 2016-yil.
- Ob daryosida pashsha yem bilan baliq ovlash. Novosibirsklik mashhur baliqchi Sergey Shatalovning kitobi. Murojaat qilingan sana: 13 yanvar 2019. Asl nusxadan arxivlangan 1 may 2009-yil.
- Kirillov V. V., Bezmaternix D. M., Yanigina L. V., Tretyakova Ye. I., Kirillova T. V., Kotovshchikov A. V., Yermolayeva N. I. Ob daryosining oʻz-oʻzini tozalash omillari va koʻrsatkichlari // Suv va suv resurslarining fundamental muammolari: xalqaro ishtirokdagi III Butunrossiya konferensiyasi materiallari (Barnaul, 24-28 avgust 2010-yil). — Barnaul: ART nashriyoti, 2010. — B. 137—140. bezmater.narod.ru. Murojaat qilingan sana: 13 yanvar 2019. Arxivlangan 4 mart 2016-yil.
- 1930—1999-yillarda Salexard yaqinidagi suv sarfi. www.r-arcticnet.sr.unh.edu. Murojaat qilingan sana: 13 yanvar 2019.
- Ob daryosining navigatsiya yoʻriqnomasi. www.fishingsib.ru. Murojaat qilingan sana: 13 yanvar 2019. Asl nusxadan arxivlangan 5 noyabr 2013-yil.
- Puzanov A. V., Bezmaternix D. M., Vinokurov Yu. I., Zinovyev A. T., Kirillov V. V., Krasnoyarova B. A., Ribkina I. D., Kotovshchikov A. V., Dyachenko A. V. Ob–Irtish havzasining hozirgi holati va ekologik muammolari. waterjournal.ru. Murojaat qilingan sana: 19 aprel 2021. Arxivlangan 20 aprel 2021-yil. // Rossiyada suv xoʻjaligi: muammolar, texnologiyalar, boshqaruv. — 2017. — № 6. — B. 106—118.
- Puzanov A. V., Zinovyev A. T., Bezmaternix D. M., Reznikov V. F., Troshkin D. N. Yuqori Ob havzasidagi xavfli gidrologik hodisalar: zamonaviy tendensiyalar va prognozlash. waterjournal.ru. Murojaat qilingan sana: 19 aprel 2021. Arxivlangan 17 aprel 2021-yil. // Rossiyada suv xoʻjaligi: muammolar, texnologiyalar, boshqaruv. — 2018. — № 4. — B. 69—77.
- Bezmaternix D. M., Puzanov A. V., Papina T. S., Kirillov V. V., Ribkina I. D., Lovtskaya O. V., Kuznyak Ya. E. Ob–Irtish havzasidagi yer usti suvlarining ekologik monitoringi texnologiyasini takomillashtirish istiqbollari. rgo-journal.ru. Murojaat qilingan sana: 19 aprel 2021. Arxivlangan 18 aprel 2021-yil. // Rossiya geografiya jamiyati Oltoy boʻlimining axborotnomasi. — 2020. — № 2. — B. 49—58. DOI: 10.24411/2410-1192-2020-15704