GPS navigator nima

GPS-GLONASS navigatori
GPS-GLONASS harbiy maqsadlarga mo‘ljallangan NAP 14Ts822 «Grot-M» qurilmasi

GPS-navigator — Yer yuzidagi qurilmaning joriy joylashuvini aniqlash uchun global joylashuvni aniqlash tizimi signallarini qabul qiladigan qurilma. GPS qurilmalari geografik kenglik va uzunlik haqida ma’lumot beradi, ayrimlari esa balandlikni ham hisoblay oladi.

Tuzilishi

Apparat qismi

GPS-navigator tarkibida bir nechta muhim komponent mavjud bo‘lib, qurilmaning aniqligi va ishlash sifati ko‘p jihatdan ularga bog‘liq:

  • GPS-chipset — mikrosxemalar majmuasi bo‘lib, undagi eng muhim qism protsessordir. Protsessor butun qurilmaning ishlashini ta’minlaydi, shuningdek, GPS modulidan keladigan sun’iy yo‘ldosh signalini qayta ishlab, koordinatalarni hisoblaydi.
  • GPS antennasi navigatsiya sun’iy yo‘ldoshlari ma’lumot uzatadigan chastotalarga moslangan.
  • Displey axborotni ko‘rsatish uchun xizmat qiladi.
  • Operativ xotira navigatorning tezkor ishlashini ta’minlaydi.
  • Xotira BIOS apparat va dasturiy qismlar o‘rtasidagi aloqani ta’minlaydi.
  • Ichki flesh-xotira operatsion tizim, dasturiy ta’minot va foydalanuvchi ma’lumotlarini saqlash uchun ishlatiladi.
  • Plataning boshqa elementlari — GPRS moduli, Bluetooth moduli, radioqabulqilgich va boshqalar. Bu elementlarning mavjudligi navigatorning muayyan modeli arxitekturasiga bog‘liq.
  • Ulagichlar (tashqi interfeyslar) — tashqi quvvat manbai ulagichi, quloqchin ulash uyasi, xotira kartalari va SIM-kartalar uchun slotlar. Ulagichlar to‘plami navigatorning muayyan modeli xususiyatlariga bog‘liq.
Dasturiy qism

Odatda, dasturiy qism BIOS, operatsion tizim, dasturiy qobiq, navigatsiya dasturlari va qo‘shimcha ilovalardan tashkil topadi.

  • BIOS — mikrodastur bo‘lib, operatsion tizimga navigatorning apparat vositalaridan API orqali foydalanish imkonini beradi.
  • Operatsion tizim — qurilmaning o‘z operatsion tizimi (odatda mavjud tizimlar asosida yaratilgan) yoki boshqa ishlab chiqaruvchining operatsion tizimi. Boshqa ishlab chiqaruvchilarning eng ommabop operatsion tizimi — Windows CE.
  • Dasturiy qobiq — navigator dasturlari bilan qulay ishlashni ta’minlaydigan va dasturlarning to‘g‘ri ishlashi uchun zarur kutubxonalarni o‘z ichiga oladigan dasturiy muhit.
  • Navigatsiya dasturi — qurilma ishlab chiqaruvchisining o‘z ishlanmasi yoki boshqa ishlab chiqaruvchining dasturiy ta’minoti. Boshqa ishlab chiqaruvchilarning eng ommabop[manba 1301 kundan beri ko‘rsatilmagan] navigatsiya dasturlari — CityGuide, Navitel Navigator, Avtosputnik, ProGorod va boshqalar.
  • Qo‘shimcha ilovalar — multimedia ilovalari, o‘yinlar va boshqa dasturlar bo‘lib, odatda ishlab chiqaruvchi tomonidan oldindan o‘rnatiladi.

Ayrim ishlab chiqaruvchilarning navigatorlarida dasturiy qismning ba’zi elementlari birlashtirilishi mumkin. Masalan, dasturiy qobiq vazifalarini operatsion tizim bajarishi, qo‘shimcha ilovalar esa navigatsiya tizimi tarkibiga kirishi mumkin.

Avtomobil navigatorlari

avtomobil navigatori

Zamonaviy avtomobil navigatorlari marshrutni yo‘l harakatini tashkil etish tartibini hisobga olgan holda tuza oladi va manzil bo‘yicha qidiruvni amalga oshira oladi. Ularda infratuzilma obyektlarining keng ma’lumotlar bazasi bo‘lishi mumkin. Bu baza umumiy ovqatlanish shoxobchalari, yoqilg‘i quyish shoxobchalari, avtomobil to‘xtash va dam olish joylarini tez topishga xizmat qiladi. Ayrim modellar marshrut tuzishda yo‘llardagi vaziyat haqidagi ma’lumotlarni qabul qilib, ularni hisobga oladi va imkon qadar katta transport tirbandliklarini chetlab o‘tishga harakat qiladi. Tirbandliklar haqidagi ma’lumotlar navigatorga mobil aloqa (GPRS protokoli) orqali yoki RDS radiokanallari orqali, FM diapazonida yetkazilishi mumkin.

GPS-navigatorlardan tashqari, bir vaqtning o‘zida ham GPS, ham GLONASS tizimi bilan ishlay oladigan qurilmalar ham sotuvda mavjud. Ikki tizimli navigatorlarni ommaviy ishlab chiqarish 2010-yil may oyida boshlandi: ayni vaqtda Lexand SG-555 va Explay GN-510 navigatorlari sotuvga chiqarildi. Hozirgi kunda GLONASS va GPS qo‘llab-quvvatlanadigan modellar Explay, Lexand, Prestigio, Prology va boshqa ayrim savdo belgilarining mahsulot qatorida mavjud. Bunday qurilmalarning navigatorlar yillik umumiy sotuv hajmidagi ulushi 6,6 % ga yetadi.

«Vedomosti» gazetasi bitta tizimli va ikki tizimli navigatorlarni taqqoslagan:

Sinov shuni ko‘rsatdiki, Moskva bo‘ylab harakatlanishda bitta tizimli navigatordan ham foydalanish mumkin. Ammo «GLONASS/GPS» navigatorlari aniqroq va ishonchliroq ishlashi amaliyotda tasdiqlandi. Ikki tizimli qurilmalarning ustun xususiyatlari kundalik hayotda ham muhim — masalan, burilish uchun kerakli harakatlanish qatoriga o‘z vaqtida o‘tib olmoqchi bo‘lsangiz.

Turistik navigatorlar

Garmin eTrex Legend HCx portativ turistik navigatori

Portativ navigatorlar turizmda (suvda, tog‘da va piyoda sayohatlarda) hamda faol dam olish paytida foydalanish uchun mo‘ljallangan. Odatda, bunday navigatorlar zarbaga chidamli va suv o‘tkazmaydigan (IPX7 standarti bo‘yicha) korpusga ega bo‘ladi, qalin o‘rmonlar va tog‘li hududlarning eng murakkab sharoitlarida ham ishlay oladi va sun’iy yo‘ldosh signallarini qabul qiladi. Ko‘pgina modellarda hudud xaritalaridan foydalanish imkoniyati mavjud. Bundan tashqari, ular uzoq sayohatlarda asqatishi mumkin bo‘lgan qo‘shimcha imkoniyatlar, jumladan magnit kompas va barometrik balandlik o‘lchagich bilan ham jihozlanishi mumkin.

Sport navigatorlari

Garmin Forerunner 310 XT navigatori

Ochiq havoda siklik sport turlari (yugurish, chang‘i poygasi, velosport) bilan shug‘ullanuvchi sportchilar mashg‘ulot va musobaqalarda foydalanadi. Qurilmalar sportchi organizmining holat ko‘rsatkichlari (yurak qisqarishlari chastotasi) va harakat ko‘rsatkichlarini (trayektoriya, tezlik, bosib o‘tilgan masofa, balandlikka ko‘tarilish) birgalikda qayd etishni ta’minlaydi. Ular namlik o‘tkazmaydigan, zarbadan himoyalangan, o‘lchami va vazni minimal qilib ishlab chiqariladi. Qurilmalar qo‘lga taqiladigan soat shaklidagi korpusda yoki velosiped ruliga mahkamlash uchun to‘rtburchak korpusda tayyorlanadi. Asosiy qurilma bilan radioaloqa orqali ma’lumot almashadigan tashqi datchiklar (yurak urishini o‘lchovchi kontakt datchigi, velosiped pedali aylanish datchigi, qadam datchigi) bilan jihozlanadi. Ichiga o‘rnatilgan barometrik altimetr ham bo‘lishi mumkin. Sportchiga kerakli ma’lumotni o‘z displeyi, ovozli va vibratsion signallar orqali yetkazadi. Shaxsiy kompyuterdan oldindan tayyorlangan mashg‘ulot topshirig‘ini (masofa, harakat sur’ati, belgilangan harakat yo‘nalishi, yurak qisqarishlari chastotasi) qabul qiladi. Mashg‘ulot yoki musobaqadagi natijalarni tahlil qilish hamda sport kundaligini yuritish uchun ma’lumotlarni keyinchalik shaxsiy kompyuterga uzatish maqsadida o‘zining energiyaga bog‘liq bo‘lmagan xotirasiga yozib boradi.

GPS-navigatorlardagi xaritalar

Velosipedchilar uchun ochiq manba kodli navigatsiya dasturi — Gosmore; ochiq kartografik ma’lumotlar manbai — OpenStreetMap.

Xaritaning mavjudligi navigatorning foydalanuvchi uchun qulayligini sezilarli darajada oshiradi. Xaritali navigatorlar nafaqat qabulqilgichning o‘zi, balki uning atrofidagi obyektlarning joylashuvini ham ko‘rsatadi.

Barcha elektron GPS xaritalarini ikki asosiy turga ajratish mumkin — vektorli va rastrli.

Rastrli xaritalar — xaritalarning eng sodda va hamyonbop turidir. Aslida, bu geografik koordinatalar bilan bog‘langan hudud tasviridir. Rastrli xaritaning masshtabi bevosita dastlabki manba turiga bog‘liq: u sun’iy yo‘ldoshdan olingan fotosurat yoki skanerlangan qog‘oz xarita bo‘lishi mumkin. Rossiyada yirik shaharlarning rastrli xaritalari yaxshiroq taqdim etilgan, boshqa hududlar uchun esa xarita topish qiyin. Shuningdek, xaritadagi koordinatalarni qabulqilgich aniqlagan koordinatalarga moslashtirish muammosi (geodezik datum muammosi) ham mavjud. Windows va Windows Mobile platformalarida rastrli xaritalardan foydalanish uchun ommabop OziExplorer dasturi mavjud. Bundan tashqari, Google Xaritalar, Yandex Xaritalar, OpenStreetMap kabi internet xizmatlari ham rastrli xaritalarning (fotografik hamda rastrlashtirilgan vektor xaritalarning) ulkan to‘plamini va ular bilan ishlash vositalarini, jumladan GPS qabulqilgichlarini qo‘llab-quvvatlash imkoniyatini taqdim etadi.

Vektorli xaritalar — obyektlar, ularning xususiyatlari, o‘zaro joylashuvi, geografik koordinatalari va boshqa ma’lumotlar saqlanadigan ma’lumotlar bazasidir. Bunday xaritalarda hududning turli xususiyatlari: tog‘lar, daryolar, ko‘llar, botiqlar, yo‘llar, ko‘priklar, inson faoliyati natijasidagi ifloslanish darajalari, o‘simlik qoplami turlari va elektr uzatish liniyalarining joylashuvi aks etishi mumkin. Ko‘plab batafsil xaritalarda yoqilg‘i quyish shoxobchalari, mehmonxonalar, kafelar va restoranlar, avtoturargohlar, yo‘l-patrul xizmati postlari, harakatlanish taqiqlangan hududlar, diqqatga sazovor joylar va yodgorliklar, madaniy artefaktlar, shifoxonalar kabi ko‘plab obyektlar ham saqlanadi.

Ularda hajmli grafik tasvirlar bo‘lmagani sababli, rastrli xaritalarga qaraganda xotirada ancha kam joy egallaydi, biroq sekinroq ishlaydi. Vektorli xaritalarning shubhasiz afzalligi — manzil bo‘yicha qidiruvni, shuningdek, berilgan nuqtaga eng yaqin infratuzilma obyektlarini qidirishni amalga oshirish imkoniyatidir. Bundan tashqari, vektorli xaritalar turli masshtablarda ko‘rsatilganda obyektlarni turli darajadagi tafsilotlar bilan aks ettirish imkonini beradi.

Foydalanuvchiga navigator xaritalarini o‘zi yaratgan obyektlar bilan to‘ldirish imkonini beradigan navigatsiya tizimlari mavjud.

Maxsus avtomobil GPS-navigatorlarida vektorli navigatsiya xaritasi asosida marshrut tuzishda yo‘l belgilari, ruxsat etilgan burilishlar va hatto yo‘l tirbandliklari ham hisobga olinadi.

Bo‘lajak turistik sayohatlarni rejalashtirishda ayrim hollarda bo‘lajak safar hududining o‘z xaritasini chizish maqsadga muvofiq bo‘ladi. Bunday xarita maxsus vektor grafikasi muharriri yordamida chiziladi va GPS qabulqilgichga yuklash uchun mos vektorli formatda saqlanishi mumkin. Shu tariqa, GPS uchun turistik xaritalarning soni va sifati ham vaqt o‘tishi bilan oshib bormoqda. Eng zamonaviy navigator modellari xaritalarni rastrli formatlarda yuklash imkonini beradi (Garmin Oregon, Dakota va boshqalar).

Havolalar