Elektr kuchlanishi quyidagi nuqtalar orasida aniqlanadi: A va B — bu skalyar fizik kattalik. Bunda ish ${\displaystyle A_{AB}^{ef}}$ — samarali elektr maydoni kuchlari ${\displaystyle {\overrightarrow{E}}_{ef}}$ (jumladan, tashqi maydonlar) sinov zaryadini A nuqtadan B nuqtaga tanlangan yoʻl boʻylab koʻchirishda bajaradigan ish boʻlib, kuchlanish shu ishning zaryad miqdoriga nisbatidir:

${\displaystyle U_{AB}=A_{AB}^{ef}/q}$.

Taʼrifiga koʻra, sinov zaryadi koʻchirilganda, bu jarayon maydon manbalaridagi zaryadlarning taqsimlanishini oʻzgartirmaydi, deb hisoblanadi. A, B nuqtalari muayyan elektr zanjiri qismida joylashishi mumkin.

Umumiy holda kuchlanish ikki turdagi ishning hissasidan hosil boʻladi: elektr kuchlarining ishi ${\displaystyle A_{AB}^{el}}$ va tashqi kuchlarning ishi ${\displaystyle A_{AB}^{ex}}$. Agar zanjirning muayyan qismida tashqi kuchlar taʼsir qilmasa (yaʼni ${\displaystyle A_{AB}^{ex}=0}$), zaryadni koʻchirishda faqat potensial elektr maydoni bajargan ish ${\displaystyle A_{AB}^{el}}$ hisobga olinadi (bu ish zaryad koʻchirilgan yoʻlga bogʻliq emas). Shunda kuchlanish ${\displaystyle U_{AB}}$ — A va B nuqtalari orasidagi potensiallar farqiga teng (chunki ${\displaystyle {\phi }_A-{\phi }_B=A_{AB}^{el}/q}$).

Umumiy holda kuchlanish ${\displaystyle U_{AB}}$ — A va B nuqtalari orasidagi potensiallar farqidan birlik musbat zaryadni koʻchirishda tashqi kuchlar bajaradigan ish miqdoricha farq qiladi:

${\displaystyle U_{AB}={\phi }_A-{\phi }_B+{ℰ}_{AB}}$.

Bu ish zanjirning mazkur qismidagi elektr yurituvchi kuch ${\displaystyle {ℰ}_{AB}=A_{AB}^{ex}/q}$ deb ataladi.

Elektr kuchlanishining taʼrifini boshqacha ham yozish mumkin. Buning uchun bajarilgan ishni ${\displaystyle A_{AB}^{ef}}$ quyidagi integral orqali ifodalash kerak:

${\displaystyle U_{AB}=\underset{L}{\int }{\overrightarrow{E}}_{ef}d\overrightarrow{l}}$

Bu integral L trayektoriya boʻylab, yaʼni A nuqtadan B nuqtagacha, samarali elektr maydonining kuchlanganligi ${\displaystyle {\overrightarrow{E}}_{ef}}$ (tashqi maydonlarni ham oʻz ichiga oladi) ning L trayektoriyaga urinma boʻylab proyeksiyasidan olinadi; urinmaning yoʻnalishi trayektoriyaning har bir nuqtasida ${\displaystyle d\overrightarrow{l}}$ vektori yoʻnalishiga mos keladi. Tashqi kuchlar boʻlmagan elektrostatik maydonda ushbu integral qiymati integrallash yoʻliga bogʻliq emas va potensiallar farqiga teng boʻladi.

Elektr kuchlanishining oʻlchamligi Xalqaro kattaliklar tizimida (ingl. International System of Quantities, ISQ), uning asosida Xalqaro birliklar tizimi (SI) ishlab chiqilgan, — L²MT^-3I^-1. SI tizimida kuchlanishning oʻlchov birligi volt (ruscha belgilanishi: В; xalqaro belgilanishi: V).

«Kuchlanish» tushunchasini Georg Om 1827-yilgi ishida kiritgan; bu ishda elektr tokining gidrodinamik modeli 1826-yilda oʻzi kashf etgan empirik Om qonunini tushuntirish uchun taklif etilgan: ${\displaystyle U=IR}$.

Zanjirda doimiy tok mavjud boʻlganda A va B nuqtalari orasidagi kuchlanish — elektr maydoni musbat sinov zaryadini A nuqtadan B nuqtaga koʻchirishda bajaradigan, birlik zaryadga toʻgʻri keluvchi ishdir.

Kuchlanish shartli ravishda manfiy ham boʻlishi mumkin, masalan, ikki qutbli quvvat manbai ishlatilganda.

Bir qutbli quvvat manbaida odatda manbaning chiqishlaridan biri, koʻpincha manfiy chiqishi «yer» deb olinadi. Masalan, avtomobillarda «yer» sifatida avtomobil kuzovi qabul qilinadi va u qoʻrgʻoshinli akkumulyatorning manfiy (ingichka) klemmasiga ulanadi (biroq bu har doim ham shunday boʻlmagan).

Ikki qutbli manbada uning oʻrta nuqtasi «yer» deb qabul qilinadi. Shunga koʻra, manbaning oʻrta nuqtasidan musbat klemmasigacha boʻlgan kuchlanish shartli musbat, oʻrta nuqtasidan manfiy klemmasigacha boʻlgan kuchlanish esa shartli manfiy hisoblanadi. Bu shartli kelishuv «kuchlanish qutbliligi» deb ataladi.

Oʻzgaruvchan tok zanjirlarini tavsiflash uchun kuchlanishning quyidagi qiymatlaridan foydalaniladi:

• oniy kuchlanish;
• kuchlanishning amplituda qiymati;
• kuchlanishning oʻrtacha qiymati;
• kuchlanishning oʻrtacha kvadratik qiymati;
• kuchlanishning toʻgʻrilangan oʻrtacha qiymati.

Oniy kuchlanish — ayni vaqt lahzasida oʻlchangan ikki nuqta orasidagi potensiallar farqidir. U vaqtga bogʻliq (vaqtning funksiyasi hisoblanadi):

${\displaystyle u=u(t).}$

Amplituda qiymatidagi kuchlanish — butun tebranish davrida oniy kuchlanish modulining eng katta qiymatidir:

${\displaystyle U_M=max(|u(t)|).}$

Garmonik (sinusoidal) kuchlanish tebranishlarida kuchlanishning oniy qiymati quyidagicha ifodalanadi:

${\displaystyle u(t)=U_M\sin (\omega t+\varphi ).}$

Oʻrtacha kvadratik qiymati 220 V boʻlgan sinusoidal oʻzgaruvchan tok tarmogʻida amplituda kuchlanishi taxminan 311 V ga teng.

Amplituda kuchlanishini oʻlchashda ossillografdan foydalanish mumkin.

Kuchlanishning oʻrtacha qiymati (kuchlanishning doimiy tarkibiy qismi) butun tebranish davri uchun quyidagicha aniqlanadi:

${\displaystyle U_m=\frac{1}{T}{\int }_0^{T}u(t)dt.}$

Sinusoida uchun kuchlanishning oʻrtacha qiymati nolga teng.

Kuchlanishning oʻrtacha kvadratik qiymati (elektrotexnikada taʼsir etuvchi, samarali deb ham ataladi) butun tebranish davri uchun quyidagicha aniqlanadi:

${\displaystyle U_q=\sqrt{\frac{1}{T}\underset{0}{\overset{T}{\int }}{u}^2(t)dt}.}$

Kuchlanishning oʻrtacha kvadratik qiymati amaliy hisob-kitoblar uchun eng qulaydir. Chunki u chiziqli aktiv yuklamada xuddi shunday qiymatdagi doimiy kuchlanish bilan bir xil ish bajaradi (masalan, choʻgʻlanma lampa bir xil yorqinlikda yonadi, qizdirish elementi esa bir xil miqdorda issiqlik ajratadi).

Sinusoidal kuchlanish uchun quyidagi tenglik oʻrinli:

${\displaystyle U_q=\frac{1}{\sqrt{2}}{U}_M\approx 0,707U_M;U_M=\sqrt{2}{U}_q\approx 1,414U_q.}$

Texnikada va kundalik hayotda oʻzgaruvchan tok ishlatilganda «kuchlanish» deganda aynan kuchlanishning oʻrtacha kvadratik qiymati tushuniladi va barcha voltmetrlar shu qiymatga muvofiq darajalangan. Biroq tuzilishiga koʻra, asboblarning aksariyati amalda oʻrtacha kvadratik qiymatni emas, balki toʻgʻrilangan oʻrtacha qiymatni (quyiga qarang) oʻlchaydi. Shu sababli sinusoidal boʻlmagan signalda ularning koʻrsatkichlari haqiqiy qiymatdan farq qilishi mumkin.

Kuchlanishning toʻgʻrilangan oʻrtacha qiymati — kuchlanish modulining oʻrtacha qiymati:

${\displaystyle U_m=\frac{1}{T}\underset{0}{\overset{T}{\int }}|u(t)|dt.}$

Sinusoidal kuchlanish uchun quyidagi tenglik oʻrinli:

${\displaystyle U_m=\frac{2}{\pi }{U}_M(\approx 0,637U_M)=\frac{2\sqrt{2}}{\pi }{U}_q(\approx 0,9U_q).}$

Amalda kam qoʻllanadi. Biroq oʻzgaruvchan tok voltmetrlarining aksariyati (ularda oʻlchashdan oldin tok toʻgʻrilanadi) aynan shu kattalikni oʻlchaydi, garchi ularning shkalasi oʻrtacha kvadratik qiymatlarga moslab darajalangan boʻlsa ham.

Uch fazali tok zanjirlarida faza kuchlanishi va liniya kuchlanishi farqlanadi. Faza kuchlanishi deganda yuklamaning har bir fazasi bilan neytral nuqta orasidagi kuchlanishning oʻrtacha kvadratik qiymati, liniya kuchlanishi deganda esa faza oʻtkazgichlari orasidagi kuchlanish tushuniladi. Yuklama uchburchak shaklida ulanganda faza kuchlanishi liniya kuchlanishiga teng, yulduz shaklida ulanganda esa (simmetrik yuklama yoki toʻgʻridan toʻgʻri yerga ulangan neytral mavjud boʻlsa) liniya kuchlanishi faza kuchlanishidan ${\displaystyle \sqrt{3}}$ marta katta boʻladi.

Amaliyotda uch fazali tarmoq kuchlanishi kasr shaklida belgilanadi: suratda yulduz shaklidagi ulanishda faza kuchlanishi (yoki har bir liniyaning yerga nisbatan potensiali), maxrajda esa liniya kuchlanishi yoziladi. Masalan, Rossiyada eng keng tarqalgan tarmoqlar kuchlanishi 220/380 В; baʼzan 127/220 В va 380/660 В.

• M. A. Miller, G. V. Permitin Elektr kuchlanishi // Fizika ensiklopediyasi / Bosh muharrir A. M. Proxorov. — M.: Katta Rossiya ensiklopediyasi, 1992. — J. 3. — B. 244—245. — 672 b. — 48 000 nusxa — ISBN 5-85270-019-3.
• A. A. Detlaf, B. M. Yavorskiy, L. B. Milkovskaya. Fizika kursi. Elektr va magnetizm. — M.: «VYSSHAYA SHKOLA», 1977. — J. 2.

• Elektr kuchlanishi // Brokgauz va Yefron ensiklopedik lugʻati : 86 jildda (82 jild va 4 qoʻshimcha jild). — Sankt-Peterburg, 1890—1907.
• Potensiallar farqi, elektr yurituvchi kuch va kuchlanish haqida
• «Glossariy.ru»: Tabiiy fanlar lugʻati.