| Shahar | |||||
| Drezden | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| nem. Dresden | |||||
| Yuqori o‘ng burchakdan boshlab soat miliga teskari yo‘nalishda: Frauenkirxe, saroy-qarorgoh, Zemper operasi, Harbiy-tarix muzeyi, Bryul terrassasi, Tsvinger. | |||||
|
|||||
| 51°02′58″ sh. k. 13°44′17″ sh. u.HGYaO | |||||
| Mamlakat |
|
||||
| Maqomi |
federal yerning maʼmuriy markazi okrugning maʼmuriy markazi tuman tarkibiga kirmaydigan shahar |
||||
| Federal yer | Saksoniya erkin davlati | ||||
| Maʼmuriy okrug | Drezden | ||||
| Bosh burgomistr | Dirk Gilbert (Erkin demokratik partiya) | ||||
| Tarixi va geografiyasi | |||||
| Asos solingan | 1206 | ||||
| Birinchi marta tilga olingan | 1206 | ||||
| Maydoni |
|
||||
| Markazining balandligi | 126 m | ||||
| Vaqt mintaqasi | UTC+1:00, yozda UTC+2:00 | ||||
| Aholisi | |||||
| Aholi soni | 571 510 kishi (2025) | ||||
| Aholi zichligi | 1741 kishi/km² | ||||
| Milliy tarkibi |
nemislar — 87,5 %, boshqa millatlar — 12,5 % (2024) |
||||
| Raqamli identifikatorlar | |||||
| Telefon kodi | 0351, 035201 | ||||
| Pochta indekslari | 01067–01328, 01465 | ||||
| Avtomobil raqam kodi | DD | ||||
| Identifikatsiya kodi | 14 6 12 | ||||
| dresden.de (nem.) (ingl.) (frans.) (isp.) (ital.) (chex.) (polyak.) (rus.) | |||||
Drezden (nem. Dresden, yuqori luzitscha Drježdźany) — shahar — Germaniya hududida, poytaxti Saksoniya, Elba daryosi bo‘yida; shahardan qariyb qirq kilometr masofada Chexiya chegarasi joylashgan. Drezden Germaniyaning yirik sanoat, transport va madaniyat markazlaridan biridir. Aholisi 571 510 kishi (31-dekabr 2025-yil holatiga ko‘ra), bu uni Saksoniyada aholisi bo‘yicha ikkinchi shaharga aylantiradi ( Leypsigdan keyin) va Germaniyada o‘n ikkinchi o‘ringa qo‘yadi.
Shahar 10 ta shahar okrugi va 9 ta qishloq jamoasiga bo‘lingan; ular o‘z navbatida jami 64 ta tumanga ajratilgan. Elbaning o‘ng qirg‘og‘ida Noyshtadt (nem. Neustadt), Pishen (nem. Pieschen), Kloche sanoat okrugi (nem. Klotzsche) va Loshvits (nem. Loschwitz) okruglari joylashgan. Chap qirg‘oqda esa Altshtadt (nem. Altstadt), Plauen (nem. Plauen), Prolis (nem. Prolis), Blazevits (nem. Blasewitz), Kotta (nem. Cotta) va Loyben (nem.Leuben) okruglari mavjud.
Eski shahar[nem.] (nem. Innere Altstadt), Britaniya va Amerika aviatsiyasining bombardimonlari oqibatida Ikkinchi jahon urushi oxirida vayron bo‘lib, keyin qisman tiklangan. U Elbaning chap qirg‘og‘ida joylashgan. Nemis adabiyotida Drezden «Elba bo‘yidagi Florensiya» (nem. Elb-Florenz) nomi bilan tanilgan. Xorijda ham u barokko uslubidagi meʼmoriy yodgorliklari, rangtasvir va boshqa sanʼat asarlarining ajoyib to‘plamlari bilan mashhur.
Toponim
«Drezden» nomi va ayrim tuman nomlarining slavyan ildizlari qadimgi luzitscha drežďany so‘ziga borib taqaladi (« suv qayiridagi o‘rmonlarda yashovchilar»).
Tarix
Maysen markasi 1206—1288
Chexiya qirolligi 1288—1316
Brandenburg markgrafligi 1316—1319
Maysen markasi 1319—1423
Saksoniya kurfyurstligi 1423—1697
Polsha-Saksoniya 1697—1706
Saksoniya kurfyurstligi 1706—1709
Polsha-Saksoniya 1709—1763
Saksoniya kurfyurstligi 1763—1806
Saksoniya qirolligi 1806—1871
Germaniya imperiyasi 1871—1918
Veymar respublikasi 1918—1933
Natsistlar Germaniyasi 1933—1945
Germaniya Demokratik Respublikasi 1949—1990
Germaniya Federativ Respublikasi 1990-yildan

Drezden ilk bor 1206-yilda Maysen cherkovi va fon Dona grafi o‘rtasidagi bahsli hududlar yuzasidan sud ishiga doir hujjatda tilga olingan (Acta sunt hec dresdene). Drezden shahar sifatida boshqa bir hujjatda 1216-yilda qayd etilgan (Acta sunt hec … in civitate nostra dresdene).
1270-yildan boshlab Drezden Maysen markgrafligining poytaxtiga aylandi va Maysen markgrafligi hamda Saksoniya kurfyurstligi 1422-yilda birlashguniga qadar shu maqomni saqlab qoldi. 1485-yilda Leypsig bo‘linishi natijasida birlashgan davlat bo‘lindi va Drezden yana Maysen markgrafligining poytaxti bo‘ldi (markgraflar esa Saksoniya gersoglari unvonini oldilar).
1547-yilda Saksoniya kurfyurstligi yana Maysenga qo‘shildi va Drezden Saksoniya kurfyurstligining poytaxtiga aylandi. Saksoniya (hamda uning poytaxti Drezden) XVIII asr boshida Kuchli Avgust hukmronligi davrida eng ravnaq topdi; u Rech Pospolitani boshqarishdan katta daromad olardi. Uning davrida Pyoppelman va boshqa saroy ustalarining mehnati bilan Drezden markazi bugungi o‘ziga xos qiyofasini oldi — barokko uslubida.

XVIII asrda Saksoniya nemis knyazliklari orasida yetakchi o‘ringa intilib, Prussiya bilan muntazam urush olib bordi. Yetti yillik urush davrida Drezden Prussiya qiroli Fridrix II qo‘shinlari tomonidan egallanib, uzoq vaqt bosib olingan holda qoldi. Bu istilo shaharga katta zarar yetkazdi, jumladan, 1760-yilda Kroytskirxe vayron qilindi.
26–27-avgust 1813-yilda Oltinchi koalitsiya urushi davrida Drezden yaqinida yirik jang bo‘lib o‘tdi : bir tomonda Fransiya armiyasi — uning qo‘mondoni Napoleon I , ikkinchi tomonda esa ittifoqchilarning Bogemiya armiyasi — uning qo‘mondoni Karl Shvartsenberg. Fransuzlar g‘alaba qozondi; bu jangda ikki rus generali (F. A. Lukov va A. P. Melissino) halok bo‘ldi. Napoleon urushlari oqibatida Saksoniya katta hududiy yo‘qotishlarga uchradi, Drezdenning Yevropa siyosatidagi ahamiyati kamaydi, ammo shahar hanuz yirik madaniy markazlardan biri hisoblanardi.
Aynan 1849-yilgi inqilob davrida qo‘zg‘olonchi shaharliklar S. Born va M. Bakunin boshchiligida Drezden qirolini shahardan quvib chiqardilar. Qirol Prussiya qiroli yordamiga tayanib, hokimiyatni qaytarib oldi. 1892-yilda bir nechta shahar atrofi hududlari Drezdenga qo‘shib olindi.

Ikkinchi jahon urushi oxirida Drezden keng ko‘lamli bombardimonga uchradi. 13–14-fevral 1945-yilda shahar markazi Britaniya va Amerika aviatsiyasining zarbalari oqibatida butunlay vayron bo‘ldi. Bu paytda Drezden qochqinlar bilan to‘lib ketgan edi; ular Sharqiy front janglaridan qochib kelgan bo‘lib, orasida ayollar va bolalar ko‘p edi. Turli sabablarga ko‘ra shahar zenit qurollari bilan deyarli himoyalanmagan, qolaversa, havo hujumidan mudofaa aviatsiyasi havoga ko‘tarila olmagan. Halok bo‘lganlar soni 25 ming kishigacha yetgan; ularning ko‘pchiligi yuzaga kelgan olov bo‘roni oqibatida nobud bo‘lgan. Drezdenning saroy-qarorgohi, Tsvinger va Zemper operasi deyarli butunlay vayron bo‘lgan, biroz keyinroq Frauenkirxe gumbazi qulab tushgan. Bu bombardimondan omon qolgan kam sonli odamlardan biri amerikalik yozuvchi Kurt Vonnegut bo‘lib, u keyinchalik ushbu voqealar haqida mashhur «Beshinchi raqamli qassobxona» romanini yozgan.
Drezden 8-may 1945-yilda sovet qo‘shinlari tomonidan Praga operatsiyasi davomida egallandi.
Urushdan keyin Drezdenda SSSR 1-gvardiya tank armiyasining shtabi va ayrim bo‘linmalari, shuningdek, garnizon qabristoni ham joylashgan.
Urushdan so‘ng saroylar, cherkovlar va tarixiy binolar xarobalari ehtiyotkorlik bilan qismlarga ajratilib, barcha bo‘laklar qayd etildi va shahar tashqarisiga olib chiqildi. Qolgan xarobalar shunchaki buzib tashlandi. Shahar o‘rnida eski ko‘chalar va binolar chegaralari belgilangan deyarli tekis maydon paydo bo‘ldi. Shundan keyin GDR rahbariyati tiklanayotgan tarixiy markaz atrofida o‘sha davr uchun zamonaviy xiyobonlar va ko‘p qavatli binolar qurdi. Markazni tiklash deyarli qirq yil davom etdi. Imkon qadar saqlanib qolgan bo‘laklardan foydalanildi, yetishmayotgan tosh bloklar va meʼmoriy unsurlar yangidan yo‘nildi — ular ochroq tosh rangi bilan yaqqol ajralib turadi. Ko‘plab muhim binolar Germaniya birlashganidan keyingina qayta tiklandi.
Aholi
31-dekabr 2013-yil holatida hudud aholisi 530 754 kishi deb baholangan. 31-dekabr 2011-yil maʼlumotlariga ko‘ra (2011-yilgi aholini ro‘yxatga olish natijalari hisobga olingan holda), shaharda 517 765 kishi yashagan (ilgari ayni sana uchun bu ko‘rsatkich 529 781 kishi deb baholangan).
Geografik maʼlumotlar
Iqlim
Drezden iqlimi mo‘tadil bo‘lib, kontinental iqlimdan dengiz iqlimiga o‘tuvchi xususiyatga ega. Qishi yumshoq, barqaror qor qoplami faqat nisbatan sovuq qishlarda shakllanadi. Yozi seryomg‘ir, iliq bo‘lsa-da, qisqa. Odatda Drezdenda kuchli issiq yoki sovuq kuzatilmaydi; bunday holatlar yuz bersa ham uzoq davom etmaydi.
| Ko‘rsatkich \ Davr | Yan | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mutlaq maksimal t, °C | 16,2 | 19,7 | 24,4 | 29,5 | 31,7 | 35,3 | 36,6 | 36,9 | 33,0 | 27,1 | 19,1 | 16,4 | 36,9 |
| O‘rtacha maksimal t, °C | 2,8 | 4,0 | 8,4 | 13,8 | 19,0 | 21,6 | 24,3 | 23,9 | 19,0 | 13,7 | 7,2 | 3,5 | 13,4 |
| O‘rtacha harorat, °C | 0,1 | 0,9 | 4,5 | 9,0 | 13,9 | 16,7 | 19,0 | 18,6 | 14,3 | 9,8 | 4,5 | 1,1 | 9,4 |
| O‘rtacha minimal t, °C | −2,3 | −1,8 | 1,3 | 4,5 | 9,1 | 12,0 | 14,2 | 13,9 | 10,6 | 6,6 | 2,2 | −1,1 | 5,8 |
| Mutlaq minimal t, °C | −25,3 | −30,5 | −17,6 | −9,6 | −3,4 | 0,6 | 6,3 | 5,3 | 1,0 | −6,9 | −13,2 | −21 | −30,5 |
| Yog‘in miqdori (meʼyor), mm | 45 | 36 | 45 | 42 | 65 | 61 | 85 | 84 | 50 | 43 | 56 | 53 | 664 |
| Manba: Ob-havo va iqlim | |||||||||||||
Iqtisodiyot

Iqtisodiyot Drezden shahri portining faoliyatiga va ixtisoslashtirilgan optik hamda tibbiy uskunalar, savdo uskunalari, kompyuterlar, musiqa asboblari, mashina va asbob-uskunalar kabi yuqori texnologiyali mahsulotlar ishlab chiqarishga tayanadi. Yaqin atrofdagi Fraytal shahrida «Drezden chinni manufakturasi»da (nem. Die Sächsische Porzellan-Manufaktur Dresden GmbH) 1872-yildan buyon mashhur Drezden chinnisi ishlab chiqariladi.
Sanoat

Drezden «Saksoniya kremniy vodiysi» markazidir: bu yerda yirik protsessorlar ishlab chiqaruvchi korxonalar — Intel, NXP Semiconductors, Infineon, Bosch va GlobalFoundries, shuningdek, yarimo‘tkazgich ishlab chiqarish uskunalari tayyorlaydigan Applied Materials va uyali aloqa sohasidagi innovatsiya markaziga ega bo‘lgan Vodafone. «Saksoniya kremniy vodiysi» elektronika tarmog‘ida 2300 ga yaqin korxona faoliyat yuritadi, ularda 65 mingdan ortiq ish o‘rni bor.
Shahar markazida Gläserne Manufaktur «Volkswagen» elektromobil ishlab chiqarish korxonasi joylashgan. Ilgari unda qimmatbaho VW Phaeton avtomobillari mijozlar huzurida yakka tartibda yig‘ilgan. Binoning barcha devorlari shaffof bo‘lib, hozir u shaharning diqqatga sazovor joylaridan biri.
Drezdenda aerokosmik sanoatning bir nechta korxonalari, jumladan, Elbe Flugzeugwerke GmbH (avval VEB Flugzeugwerke Dresden deb atalgan) joylashgan. Zavod GDRda aviatsiya texnikasini, jumladan, Baade 152, Germaniyada yaratilgan birinchi reaktiv yo‘lovchi samolyotini ishlab chiqaruvchi yagona korxona bo‘lgan. Keyinchalik Il-14 va Baade 152 samolyotlari seriyali ishlab chiqarilishi yakunlangach, zavodda harbiy-havo kuchlarining samolyotlari va vertolyotlari taʼmirlangan. Bu havo kuchlari Sharqiy blok mamlakatlariga tegishli edi. Hozir korxona qo‘shma korxona bo‘lib, uning hamkorlari ST Engineering va Airbus.
Transport


Drezdendagi shahar transportining asosiy turlari tramvay va avtobusdir.
Drezden yirik temiryo‘l tuguni hisoblanadi. Bu yerda besh yo‘nalishdagi temiryo‘l liniyalari tutashadi. Tezyurar EC poyezdida Berlinga 2 soat 10 daqiqada yetib borish mumkin.
Drezdenda aeroport (Drezden Kloche) bo‘lib, u shahar bilan shahar atrofi temiryo‘li (S-Bahn S2, 21 daqiqalik yo‘l — bosh vokzalgacha) orqali bog‘langan. Ilgari Drezden — Moskva yo‘nalishida haftasiga 2–3 marta to‘g‘ridan-to‘g‘ri reyslar ham bo‘lgan.
Loshvits hududida tarixiy tog‘ temiryo‘llari ham mavjud: Drezden funikulyori (Standseilbahn) yo‘lovchilarni Loshvitsdan Vayser Xirsh hududiga olib boradi; Drezden osma temiryo‘li (Schwebebahn) esa Oberloshvits hududigacha qatnaydi. Uning tog‘dagi bekatidan shahar va janubi-g‘arbiy atroflarining ajoyib manzarasi ochiladi.
Elba daryosida qatnovchi bug‘li kemalar sayyohlarni daryo oqimi bo‘ylab yuqoridagi Saksoniya Shveytsariyasi va quyidagi Maysen tomon tashiydi. Drezden daryo kruiz operatorlarining yo‘lovchi kemalari ham to‘xtaydigan bekatdir.
Shahardagi 10 ta ko‘prik, shu jumladan, Moviy mo‘jiza, Valdshlyosxen, Avgust, Albert, Karola ko‘priklari va boshqalardan tashqari, shaharda Elbadan o‘tadigan uchta parom ham bor: Yoxannshtadtdan Noyshtadtga, Niderpoyritsdan Alttolkevitsga va Klyaynshaxvitsdan Pilnitsga.
Drezden Germaniya va Chexiyaning boshqa shaharlari bilan turli tashuvchilarning avtobus qatnovlari orqali ham bog‘langan.
Turizm









Drezdenning asosiy meʼmoriy yodgorliklari Elba daryosi bo‘ylab joylashgan. 1893-yilda daryo ustidan nafisligi tufayli «Moviy mo‘jiza» laqabini olgan ko‘prik qurildi. Daryoda «Oq flot» (Weiße Flotte) nomi bilan mashhur eski g‘ildirakli bug‘ kemalari sayyohlik sayrlarini tashkil etadi. 2009-yilgacha Elba vodiysining butun hududi Jahon madaniy merosi ro‘yxatiga kiritilgan edi ( YUNESKO). Keyinchalik shaharning tarixiy qismida Elba ustidan yangi ko‘prik qurilgani sababli ro‘yxatdan chiqarildi.
Shaharda jahonga mashhur sanʼat asarlari to‘plamlari mavjud — Drezden galereyasi, Gryunes Gevyolbe, Qurol-aslaha palatasi. Bu yerda har yili o‘tkaziladigan ko‘plab ommaviy tadbirlar Germaniya va dunyoning boshqa mamlakatlaridan sayyohlarni jalb etadi. Drezden eng ko‘p sayyoh tashrif buyuradigan Germaniya shaharlaridan biridir (8 mln, 2009-yil). Xorijiy sayyohlar orasida rossiyaliklar, polyaklar va italiyaliklar son jihatidan ustun.
Shahar hududining 63 foizini o‘rmonlar va bog‘lar egallaydi. Eng katta bog‘ — «Grosser Garten»[nem.] shahar markazida joylashgan bo‘lib, uning maydoni 1,8 km². Shaharning shimoliy tomonini «Drezdner Xayde» o‘rmoni o‘rab turadi.
Yoshlar madaniy hayoti Drezden-Noyshtadt[nem.]hududida jamlangan: bu yerda ko‘plab tungi klublar, galereyalar, restoran va kafelar mavjud. 1990—1993-yillarda Noyshtadtning bir qismida«Noyshtadt rang-barang respublikasi»[nem.]deb atalgan o‘zini o‘zi eʼlon qilgan yoshlar mikrodavlati mavjud bo‘lgan.
XXI asr boshlarida Drezden markazida yirik savdo markazlari (Centrum-Galerie, Altmarkt-Galerie, Neumarkt-Galerie, Prager Strasse) ochildi. Ularda turli narx toifalaridagi ko‘plab do‘kon va butiklar mavjud. Shu tufayli Drezden avvalgidek faqat Saksoniya aholisini emas, balki qo‘shni Chexiya va Polshadan ham xaridorlarni jalb eta boshladi.
Asosiy diqqatga sazovor joylar
- Drezden saroy-qarorgohi (XV—XIX asrlar) — Saksoniya monarxlarining 1918-yilgacha bo‘lgan qarorgohi. Hozir binoda bir nechta muzey, jumladan, Qurol-aslaha palatasi, Tangalar kabineti, eski globuslar to‘plamiga ega Fizika-matematika saloni va zargarlik buyumlari xazinasi — Gryunes Gevyolbe.
- Tsvinger saroyi (1710—1728) — barokko uslubida qurilgan meʼmoriy ansambl — meʼmor Matteus Pyoppelmannning durdona asari. XIX asr o‘rtalarida meʼmor Gotfrid Zemper ansamblga neorenessans uslubidagi korpusni mashhur rangtasvir galereyasinijoylashtirish uchun qo‘shgan. Saroyda Chinni muzeyi ham bor.
- Yapon saroyi (1715—1741) — Elbaning o‘ng qirg‘og‘idagi barokko uslubida qurilgan inshoot.
- Pilnits qasri (1722—1765) — barokko uslubidagi Elba bo‘yidagi «xitoy uslubi»ga mansub saroy ansambli (meʼmor Matteus Pyoppelmann) — Saksoniya qirollarining shahar tashqarisidagi qarorgohi bo‘lib, Drezden markazidan taxminan 10 kilometr uzoqlikda joylashgan.
- Frauenkirxe (1726—1743) — barokko uslubidagi protestant cherkovi. Meʼmor Georg Ber. Bino 1945-yilda deyarli butunlay vayron bo‘lgan (ikki devori saqlangan) va 1993-yilgacha Drezden bombardimonlari xotirasiga yodgorlik sifatida xaroba holida turgan. 1993—2005-yillarda Berning chizmalari asosida, zamonaviy materiallardan foydalanmasdan qayta tiklangan.
- «Oltin chavandoz» (1735) — Saksoniya kurfyursti va Polsha qiroli Kuchli Avgustning otliq haykali.
- Xofkirxe yoki Muqaddas Uchlik kafedral sobori (1738—1756) — barokko uslubidagi katolik sobori, sobiq saroy cherkovi va Saksoniya monarxlari maqbarasi. Hozir u Drezden-Maysen yeparxiyasi Rim-katolik cherkovining bosh ibodatxonasi hisoblanadi. Meʼmori Gaetano Kyaveri.
- Muqaddas Xoch cherkovi (1764—1800) — barokko uslubidagi protestant cherkovi.
- Bryul terrassasi tantanavor zinapoyasi (1814, meʼmor G. F. Tormeyer) hamda neobarokko uslubidagi hashamatli binolari bilan: Saksoniya parlamenti (1901—1907), Sanʼat akademiyasi (1884—1894), Albertinum muzeyi (1884—1887) va boshqalar.
- Gauptvaxta (1830—1833) — klassitsizm uslubidagi inshoot. Meʼmori Karl Shinkel.
- Vabo favvorasi (Gutsshmidt favvorasi) — 1843-yilda Drezden markazida baron fon Gutsshmidtning xayriyalari hisobiga o‘rnatilgan. Shaharni birinchi vabo pandemiyasi chetlab o‘tganiga minnatdorchilik ramzi hisoblanadi. Favvora qumtoshdan yasalgan, balandligi 18 m bo‘lgan obelisk shaklidagi inshoot bo‘lib, haykallar bilan bezatilgan. Uni to‘rtta haykal bezatadi: Saksoniyalik Vidukind (Saksoniyaning xristianlikni qabul qilgan birinchi hukmdori), avliyo Bonifatsiy (Germaniya havoriysi), Ioann Cho‘qintiruvchi va Vengriyalik avliyo Yelizaveta. Favvora kosasini yelkalarida to‘rtta soqolli mitti odam haykali ko‘tarib turadi.
- Zemper operasi (1881—1887) — Yevropaning eng dabdabali teatr binolaridan biri, neobarokkoning durdona asari. Meʼmori Gotfrid Zemper. 1945-yilda jiddiy zarar ko‘rgan, 1977-yilgacha xaroba holida qolgan. 1977—1985-yillarda to‘liq taʼmirlangan.
- «Moviy mo‘jiza» (1891—1893) — Elba ustidagi Blazevits va Loshvits hududlarini birlashtiruvchi vantli ko‘prik.
- «Knyazlar yurishi» (1904—1907) — panno bo‘lib, unda barcha hukmdorlar tasvirlangan. Bu hukmdorlar Saksoniyaning Vettinlar sulolasiga mansub edi. Panno saroy-qarorgoh binosiga o‘rnatilgan va dunyodagi eng katta chinni panno sanaladi.
- Yangi ratusha (1905—1910) — balandligi 100 metr bo‘lgan minorali bino. 1945-yilda qisman vayron bo‘lgan, 1950-yillarda qayta tiklangan.
- Avgust ko‘prigi (1907—1910, 1731-yilda qurilgan shu nomli ko‘prik o‘rnida) — Eski shaharni Yangi shahar yoki Noyshtadt bilan bog‘laydi. Yangi shahar tomonda, ko‘prik yonidagi maydonda 1735-yildan beri Kuchli Avgustning otliq haykali — «Oltin chavandoz».
Boshqa ibodatxonalar
- Uch qirol cherkovi (1732—1739) — Elbaning o‘ng qirg‘og‘ida, Yangi shaharda
- Muqaddas Anna cherkovi (1760-yillar)
- Divnogoretslik Simeon cherkovi (1874), pravoslav (Rus pravoslav cherkovi)
- Muqaddas Martin garnizon cherkovi (1893—1907), katolik.
- Masih cherkovi (1903—1905)
Boshqa saroylar
- Tashenberg saroyi (XVIII asr) — barokko uslubidagi bino bo‘lib, kurfyurst Kuchli Avgust tomonidan o‘z suyuklisi grafinya Kozel uchun qurilgan. Keyinroq davlat mulkiga qaytgan va ko‘p martalab qayta qurish ishlari chog‘ida monarxlar qarorgohi bo‘lib xizmat qilgan. 1945-yilda vayron bo‘lib, 1990-yillargacha xaroba holida qolgan. Keyinroq saroyni qayta tiklagan mehmonxonalar tarmog‘i — Kempinski.
- Yozgi saroy Grosser Gartenda, yaʼni Katta bog‘da (1678—1680, meʼmor I. G. Shtarke)
- Kurlyandiya saroyi (1729, 1945-yilda vayron bo‘lgan, 2008-yilda qayta tiklangan) — Saksoniyadagi ilk rokoko uslubidagi inshoot
- Elba qasrlari — XIX asr o‘rtalarida Loshvits hududida qurilgan
Yo‘qolib ketgan binolar
- Muqaddas Sofiya cherkovi (XIV—XIX asrlar) — Eski shahardagi yagona gotika uslubidagi inshoot. Bino 1945-yilda vayron bo‘lgan, xarobalari 1962-yilda olib tashlangan. Uning Pochta maydonidagi joyini kichik ibodatxona eslatib turadi.
Savdo va sanoat binolari
- Gevandxaus (Drezden) (1768—1770), 1967-yildan mehmonxona sifatida faoliyat yuritadi
- Sobiq sigaret fabrikasi Yenidtse (1907), masjid uslubida bezatilgan
- «Pfunds Molkeray» sut do‘koni
Atrof hududlari
Drezden atroflari ham ko‘plab sayyohlarni jalb etadi:
- Maysen — Saksoniyaning sobiq poytaxti. Bu yerda eski binolar va kurfyurstlarning Uyg‘onish davriga oid qasri. saqlangan. Bu shahar Yevropadagi birinchi chinni ishlab chiqarish markazi ham hisoblanadi. Manufaktura huzurida katta muzey bor. Unda zavod mahsulotlari va ularni ishlab chiqarish asoslari bilan tanishish mumkin.
- Saksoniya Shveytsariyasi — go‘zal manzarali qumtosh tog‘lar massivi va milliy bog‘
- Kyonigshteyn qalʼasi — Markaziy Yevropadagi eng katta qalʼalardan biri
- Moritsburg qasri — Kuchli Avgustning ov qasri; unda suratga olingan mashhur ertak-film — «Zolushka uchun uchta yong‘oq».
- Frayberg — o‘rta asrlarga oid binolari yaxshi saqlangan qadimiy konchilar shahri.
- Bautsen — tarixiy binolari va qalʼasi yaxshi saqlangan shahar, yuqori luzits slavyanlarining markazi. Shaharga yaqin Klyaynvelka shahar atrofi hududida Dinozavrlar bog‘i.
- Radeboyl — Drezdendan 2 km narida joylashgan shahar bo‘lib, boy villalari (masalan, Vakerbart) sababli «Saksoniya Nitssasi» deb ham ataladi; Saksoniya vinochiligi markazi.
- Ruda tog‘lari — piyoda sayohat va tog‘ chang‘isi uchun ko‘plab yo‘nalishlarga ega.
- Ko‘plab qasr va qalʼalar, masalan, Vezenstayn qasri, Shtolpen qalʼasi.
Drezdenning qulay geografik o‘rni uni boshqa shaharlarga, masalan, Berlin, Leypsig, Gyorlits, Praga, Karlovi Variga sayohat qilish uchun boshlang‘ich nuqta etib tanlash imkonini beradi; bu shaharlarga poyezd yoki avtomobilda atigi 1—2 soatda yetib borish mumkin.
Madaniyat va sanʼat
Teatrlar





- Drezden davlat operasi (Zemperoper) (Sächsische Staatsoper Dresden), Germaniyaning eng muhim va yirik opera teatrlaridan biri. Uning kichik sahnasi ham bor (Semper Zwei)
- Drezden davlat drama teatri (Staatsschauspiel Dresden), kichik sahnasi ham mavjud (Kleines Haus)
- Drezden davlat operetta teatri (Staatsoperette Dresden)
- Yosh tomoshabinlar teatri (Theater Junge Generation)
- Jamoat teatri (Societaetstheater)
- Drezden komediya teatri (Comödie Dresden)
- Xellerau festival teatri (Festspielhaus Hellerau)
- Drezden bulvar teatri (Boulevardtheater Dresden)
- Drezdenning «Gerakl gurzisi» kabare-teatri (Die Herkuleskeule)
Orkestrlar
- Saksoniya davlat kapellasi (1548)
- Drezden filarmoniya orkestri (1870)
- Drezden simfonik orkestri (1997)
Muzeylar
- Drezden davlat sanʼat to‘plamlari, dunyodagi eng muhim muzey majmualaridan biri. Unda rangtasvir, haykaltaroshlik, qimmatbaho buyumlar, qurol-yarog‘, chinni hamda amaliy-bezak sanʼatiga oid noyob to‘plamlar saqlanadi. Majmua tarkibiga quyidagilar kiradi:
- Harbiy-tarix muzeyi (Germaniyaning ikkita eng yirik harbiy muzeyidan biri)
- Transport muzeyi (sobiq manej binosi — Yoxanneum)
- Nemis gigiyena muzeyi
- Kunstxaus
- Drezden zoologiya muzeyi
- Drezden mineralogiya va geologiya muzeyi
- Drezden davlat texnika to‘plamlari
- Drezden kriminologiya muzeyi
- Drezden shahar galereyasi
- Drezden shahar muzeyi
- Xalq sanʼati va qo‘g‘irchoq teatri muzeyi Yagerxof saroyida[nem.] (1569—1617)
- Muzey: Karl Mariya fon Veber
- Muzey: Yuzef Krashevskiy
- Muzey: Iogann Palich
- Muzey: Erik Kestner
- Drezden romantizm muzeyi (Kugelgenxaus)
- Shoir Shillerning uyi
- Temiryo‘l muzeyi
- Drezden qalʼasi muzeyi
- Drezden futbol muzeyi
- Drezden qo‘g‘irchoqlar muzeyi
Muntazam madaniy tadbirlar
- Aprel — Drezden qisqa metrajli filmlar festivali[nem.]
- May (10 kun) — («Diksilend»[nem.]), xalqaro jaz va blyuz musiqasi festivali
- May–iyun — Drezden musiqa festivali
- Avgust (3 kun) — shahar kuni
- Dekabr (1,5 oy — noyabr oxiridan 24-dekabrgacha) — Shtritselmarkt, Germaniyaning eng qadimiy va Yevropaning eng mashhur bozorlaridan biri bo‘lgan Rojdestvo bozori.
Boshqalar
Drezdenning janubiy qismida, Drezden texnika universiteti hududida Saksoniya federal yer kutubxonasi joylashgan. 1996-yilda tashkil etilgan bu kutubxona Germaniyadagi eng yirik kutubxonalardan biridir. Unda mashhur Drezden kodeksi — bizgacha yetib kelgan to‘rtta mayya sivilizatsiyasiga oid qo‘lyozmadan biri saqlanadi. Kutubxonada, shuningdek, Nemis fototekasi (Deutsche Fotothek) joylashgan. Drezden sharafiga asteroid (263) Drezda ham nomlangan; u 1886-yilda kashf etilgan.
Taʼlim


- Drezden texnika universiteti (asos solingan: 1828)
- Oliy tasviriy sanʼat maktabi (asos solingan: 1764)
- Greta Palukka nomidagi oliy raqs maktabi (asos solingan: 1925)
- Oliy cherkov musiqasi maktabi (asos solingan: 1949)
- Karl Mariya fon Veber nomidagi oliy musiqa maktabi (asos solingan: 1952)
- Yevangelist oliy maktabi (asos solingan: 1991)
- Drezden davlat tadqiqot akademiyasi (asos solingan: 1991)
- Texnika va iqtisodiyot oliy maktabi (asos solingan: 1992)
- Germaniya armiyasi ofitserlar maktabi (asos solingan: 1956 yilda Gannoverda; 1998-yildan Drezdenda joylashgan)
- Drezdendagi filial Myunxen iqtisodiy tadqiqotlar instituti
- BMT universitetining material va resurslar oqimini kompleks boshqarish instituti
- Molekulyar hujayra biologiyasi va genetika instituti Maks Plank jamiyati
- Maks Plankning murakkab tizimlar instituti
- Polimerlarni tadqiq qilish instituti Leybnits uyushmasi
Birodarlashgan shaharlar
|
|
|
Adabiyotlar
- Stepanov G. P., Shchedrina G. K. Drezden / Leningraddagi tashkiloti SSSR Meʼmorlar ittifoqi. — L.: Stroyizdat, Leningrad bo‘limi, 1976. — 120 bet — (Leningrad bilan birodarlashgan shaharlar).
- Sovet armiyasining Drezden aholisiga ko‘magi // «Harbiy-tarix jurnali», № 11, 1965, 76—85-betlar
Havolalar
- Drezden shahrining rasmiy sayti Arxiv nusxasi 28-iyun 2015-yil holatida Wayback Machine (nem.) (ingl.) (rus.)
- Drezden haqida umumiy maʼlumot Arxiv nusxasi 31-yanvar 2022-yil holatida Wayback Machine (ingl.)
- Drezden leksikoni Arxiv nusxasi 22-oktabr 2020-yil holatida Wayback Machine (Kirish: «Drezden — Elba bo‘yidagi shahar») (nem.) (ingl.) (rus.)