| Shahar | |||||
| Leypsig | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| nem. Leipzig | |||||
| Yuqoridan pastga, chapdan oʻngga: Eski ratusha; Federal maʼmuriy sud; Xalqlar jangi yodgorligi; Gevandxaus va Mendelson favvorasi; Yangi ratusha va Avliyo Foma cherkovi; Augustusplats maydoni | |||||
|
|||||
| 51°20′26″ sh. k. 12°22′29″ sharq. uz.HGYO | |||||
| Mamlakat | |||||
| Maqomi |
okrugning maʼmuriy markazi tumanga boʻysunmaydigan shahar |
||||
| Federal yer | Saksoniya | ||||
| Maʼmuriy okrug | Leypsig | ||||
| Ober-burgomistr | Burkxard Yung (2006-yildan) | ||||
| Tarix va geografiya | |||||
| Ilk bor tilga olinishi | 1015 | ||||
| Shahar dan boshlab | 1165 | ||||
| Maydoni |
|
||||
| Markaz balandligi | taxminan 110 m va 116 m | ||||
| Aholisi | |||||
| Aholisi | 631 760 kishi (2025) | ||||
| Zichligi | 1 992 kishi/km² | ||||
| Milliy tarkibi | nemislar | ||||
| Diniy mansubligi | dinga eʼtiqod qilmaydiganlar, lyuteranlar, katoliklar | ||||
| Rasmiy til | nemis tili | ||||
| Raqamli identifikatorlar | |||||
| Telefon kodi | +49 341 | ||||
| Pochta indeksi | 04003, 04357, 04275, 04155, 04157, 04109, 04105, 04229, 04317, 04159 va 04177 | ||||
| Avtomobil raqam kodi | L | ||||
| Identifikatsiya kodi | 14 7 13 | ||||
| leipzig.de (nem.) | |||||
Léypsig (nem. Leipzig, XFA (nem.): XFA: audiofayl haqida, lot. Lipsia, yuqori sorb tilida Lipsk) — shahar. U Germaniyada joylashgan, aniqrogʻi, Saksoniya federal yerining gʻarbida.
Aholisi soni boʻyicha (taxminan 632 000 kishi) Leypsig Saksoniyaning eng yirik shahri hamda Germaniyada yettinchi oʻrindaturadi va mamlakatning eng tez oʻsayotgan yirik shaharlaridan biri hisoblanadi. Oʻzining universiteti va yarmarkalaribilan mashhur Leypsig Markaziy Germaniyaning iqtisodiy, madaniy, ilmiy va transport markazidir. Gʻarbidan 32 km masofada joylashgan Halle shahri ( Saksoniya-Anxalt federal yeri) bilan birga Leypsig shahar aglomeratsiyasini tashkil etadi. Taxminan 1,1 million kishi yashaydigan bu aglomeratsiya iqtisodiy jihatdan eng rivojlangan hududlardan biri boʻlib, Sharqiy Germaniyada joylashgan.
1165-yilda shahar va savdo imtiyozlarini olgach, Leypsig nemislarning sharqqa koʻchib joylashishi davridayoq, avvalo, keyinchalik Ikkinchi jahon urushidansoʻng susaygan moʻyna savdosi tufayli muhim savdo markaziga aylandi. Bundan tashqari, Soʻnggi oʻrta asrlardan boshlab, ayniqsa, Leypsig universitetitashkil etilganidan keyin, shahar nemis kitob bosish va kitob savdosi markaziga aylandi. Bu mavqeyini 1940-yillarning oxirigacha saqladi. Bax va Mendelsonning koʻp yillik faoliyati Leypsigning hozirgacha davom etayotgan boy musiqa anʼanasini shakllantirdi. Uning bugungi timsollari — Avliyo Foma xori va Gevandxaus.
Tarix
Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, Leypsig taxminan 900-yilda Parte daryosining ikki sohilida joylashgan slavyan (sorb) manzilgohi sifatida vujudga kelgan. X asr boshida Leypsig pasttekisligi franklartomonidan bosib olindi va boʻlajak shaharning shimolida kichik istehkom qurildi; uning qurilishi, ehtimol, 930-yil atrofida tugallangan. Shahar haqida lot. urbs Libzi nomi bilan ilk yozma maʼlumot Titmar Merzeburgskiyyilnomasida 1015-yilda uchraydi (Chronikon VII, 25). Unda qayd etilishicha, Maysen yepiskopi Eydon I (nem. Eido I, 955—1015) Polshadan qaytayotgan yoʻlda shu yerda vafot etgan.
1165-yilda manzilgoh Maysen markgrafi Otton II sharofati bilan shahar huquqlari va bozor imtiyozlariga ega boʻldi. Taxminan shu davrda Avliyo Nikolay cherkovi hamda monastirga qarashli Avliyo Foma cherkovi qurildi. Ular bugun ham shahar markazining meʼmoriy qiyofasini belgilab turadi.
Oʻrta asrlardagi muhim savdo yoʻllari kesishgan joyda joylashgan Leypsig, jumladan, Via Regia (Santyago-de-Kompostela — Parij — Frankfurt — Leypsig — Krakov) va Via Imperii (Shtettin — Nyurnberg — Rim) yoʻllari tufayli asta-sekin yirik savdo markaziga aylandi. Leypsig savdo yarmarkasi1497-yilda imperiyahimoyasidagi maqomni oldi. U oʻz turidagi ilk yarmarkalardan biri boʻlib, nafaqat Germaniyaning Sharqiy Yevropa bilan iqtisodiy aloqalarida, balki, eng avvalo, shaharning oʻz taraqqiyotida muhim oʻrin tutdi.
1439-yilda Leypsig Maysen markgrafligi tarkibida Saksoniya kurfyurstligiga qoʻshildi; 1485-yildan esa, Leypsig boʻlinishi deb atalgan voqealardan soʻng, Saksoniya gersoglarihukmronligiga oʻtdi. Ular poytaxt sifatida avvallari uncha katta ahamiyatga ega boʻlmagan Drezdenni tanladilar.
Shahar uchun ogʻir zarba boʻlgan Oʻttiz yillik urushkatta vayronagarchilik keltirdi (1631—1642-yillarda Leypsig besh marta qamal qilindi), aholi sonini esa uchdan birga — 18 mingdan 12 ming kishiga kamaytirdi. Bundan tashqari, Leypsig bu urushning ikki yirik jangiga guvoh boʻldi: Braytenfeld jangi 1631-yil 17-sentabrda va Lyutsen jangi 1632-yil 16-noyabrda boʻlib oʻtdi. Ikkinchi jangda Shvetsiya qiroli Gustav II Adolf halok boʻldi.
Yetti yillik urushdavrida, 1756—1763-yillarda, shahar Prussiya qoʻshinlari tomonidan egallandi. Natijada keyingi yillarda samarasizligi ayon boʻlgan eski shahar istehkomlari buzib tashlandi va ularning oʻrniga daraxtlar ekila boshlandi. 1784-yildan oʻsha davr burgomistri Karl Vilgelm Myuller tashabbusi bilan eski shaharni oʻrab oluvchi keng sayilgoh tashkil etildi. Uning tartibli yashil hududlari asosan bugungi kungacha saqlangan.
1813-yil oktabr oyida Leypsig va uning atrofi tarixga Xalqlar janginomi bilan kirgan bir necha kunlik shiddatli janglar maydoniga aylandi. Bu toʻqnashuv nafaqat Napoleon urushlaridavrininggina emas, balki butun XIX asrning ham eng yirik qurolli toʻqnashuvi boʻldi. Oʻsha yili Leypsigda Rixard Vagner tugʻilgan.
Fridrix Listning gʻoyalari taʼsirida hamda xususiy Leypsig—Drezden temiryoʻl kompaniyasining saʼy-harakatlari bilan 1839-yilda Drezden ga toʻgʻridan-toʻgʻri temiryoʻl qatnovi ochildi (Alten shahrigacha, hozirda Leypsigning bir qismi boʻlgan hududgacha qatnov 1837-yil 24-aprelda ochilgan edi). Bu Germaniyadagi birinchi uzoq masofali temiryoʻl yoʻnalishi boʻldi. Natijada Leypsig tezda Markaziy Germaniyaning eng muhim transport markaziga aylandi va XIX asrning ikkinchi yarmida shaharda oltita vokzal mavjud edi.
Shaharning jadal rivojlanishi va kengayishi uning tashqi qiyofasini oʻzgartirdi: XIX va XX asrlar chegarasida Imperiya sudi, universitet kutubxonasi, Yangi ratusha, Konservatoriya, yangi Gevandxaus, shahar savdo saroyi, Bosh vokzal, Yangi teatr, Bosh pochta va Augustus maydonidagi universitet binosi va boshqa koʻplab inshootlar qurildi. 1912-yilda shaharda Nemis kutubxonasi (nem. Deutsche Bücherei) tashkil etildi. Bugun u Germaniya milliy kutubxonasining asosiy qismlaridan biri hisoblanadi.
1918-yil Noyabr inqilobidavrida monarxiya agʻdarilib, Leypsigda shahar Ishchilar va askarlar kengashi tuzilishi sababli ikki hokimiyatlilik yuzaga keldi. Unga Mustaqil sotsial-demokratik partiya rahbarlik qildi. Mojaro 1919-yil bahorida umumiy ish tashlash boshlanishi hamda 12-aprelda Drezdenda Saksoniya harbiy vaziri Gustav Noyring (nem. Gustav Neuring) oʻldirilishi bilan keskinlashdi. Bu Saksoniyada favqulodda holat va imperiya harbiy aralashuvijoriy etilishiga olib keldi. 10-mayda Leypsigga reyxsverning Georg Merker boshchiligidagi 16-brigadasi kirib keldi va qisqa toʻqnashuvlardan soʻng shaharni markaziy hukumat nazoratiga qaytardi. Kapp putchi Leypsigda koʻcha janglariga va janubiy chekkadagi kasaba uyushmalarining «Xalq uyi» (nem. Volkshaus) binosi vayron boʻlishiga sabab boʻldi. Millatchi kayfiyatdagi askarlar bu yerda spartakchilar shtab-kvartirasi joylashgan deb oʻylashgan.
1933-yil sentabr—dekabr oylarida Imperiya sudi natsist hokimiyat tomonidan uyushtirilgan Reyxstagga oʻt qoʻyishishi boʻyicha sud jarayonini koʻrib chiqdi. Ikkinchi jahon urushi yillarida Leypsig harbiy ishlab chiqarishning eng muhim markazlaridan biri boʻlgan va 1943-yil dekabrida ittifoqchilar aviatsiyasining keng koʻlamli bombardimoniga uchragan. Natijada tarixiy shahar markazining taxminan 60 % qismi vayron boʻldi. Shahar hududida Buxenvald konslagerining «Tekla / Abtnaundorf» va «Leypsig» boʻlinmalari mavjud edi.
GDR tarkibida Leypsig aholisi soni boʻyicha ikkinchi oʻrinda turgan va har yili oʻtkaziladigan savdo-sanoat koʻrgazmasihamda anʼanaviy kitob savdosi sanoati tufayli respublikaning oʻziga xos tashrif qogʻozi boʻlib xizmat qilgan, yakkalanish siyosatiga qaramay, bir qator muhim xalqaro aloqalarni saqlab qolgan. Biroq 1970-yillardan boshlab shaharning tarixiy binolari qarovsiz qoldirilib, eskirganlari odatiy panel uyli turarjoy mavzelari bilan almashtirila boshlandi. 1980-yillarda siyosiy turgʻunlik va jiddiy ekologik muammolar kuchaygan bir paytda Leypsig dissidentlik harakatida nisbatan erkin fikr bildirish mumkin boʻlgan cherkov guruhlari asosiy oʻrin tutdi. 1982-yildan dushanba kungi uchrashuvlar va tinchlik uchun ibodatlar ayniqsa mashhur boʻldi. Ular Avliyo Nikolay cherkovida oʻtkazilgan.
1989-yilda Germaniya Sotsialistik birlik partiyasi (GSEP) hukumatidan norozilik sentabr oyidan boshlab «dushanba namoyishlari» shaklida ochiq namoyon boʻldi va oʻsha yil oktabrida respublikaning 40 yilligi nishonlangach yanada keskinlashdi. 1989-yil noyabrida Leypsigdagi siyosiy namoyishlarda qariyb 400 000 kishi qatnashdi. Shu sababli Leypsig « Tinch inqilob shahri» deb ham ataladi. Bundan tashqari, Berlindagi kabi bu yerda ham Tinch inqilobga bagʻishlangan milliy yodgorlik qurish rejalashtirilgan.
Germaniya birlashganidan keyin, xususiylashtirish jarayonida sanoat korxonalarining tugatilishi va aholining gʻarbiy federal yerlarga koʻchib ketishi davom etgani sababli Leypsig ogʻir ijtimoiy-iqtisodiy turgʻunlikni boshdan kechirdi. Faqat 2000-yillarning boshlarida biroz iqtisodiy oʻsish boshlandi, jumladan, Porsche va BMW zavodlari ishga tushirildi.
2003-yilda Leypsig 2012-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlarini oʻtkazishga daʼvogarlik qilgan.
Etimologiya
1165-yilga oid manbalarda Lipz, 1190-yilga oid manbalarda ham Lipz, 1196-yilda — Lipzk, 1216-yilda — Lipzc, 1240-yilda — Lipzik, 1292-yilda — Lipzic, 1350-yilda — Lipzcikshakli qayd etilgan. Ayrim tilshunoslar fikricha, bu toponim joʻka daraxti nomidan kelib chiqqan. Shu jihatdan Leypsig Rossiyadagi Lipetsk shahrining oʻziga xos nomdoshi hisoblanishi mumkin.
Manbalarda qayd etilgan boshqa transkripsiya shakllari bu nemis qalʼasining slavyancha nomini boshqacha, yaʼni *Libьcь deb tiklash imkonini beradi. Bu nom, oʻz navbatida, koʻchib kelgan slavyanlar tomonidan germancha *Lībja «suvi koʻp joy» soʻzidan oʻzlashtirilgan boʻlishi mumkin.
Tabiiy-geografik xususiyatlari
Geografik oʻrni

Leypsig nem. Leipziger Tieflandbuchtdeb ataluvchi pasttekislikning markazida joylashgan. U Shimoliy Germaniya pasttekisliginingjanubiy qismini tashkil etadi. Shahar Vayse-Elster, Playse va Parte daryolari qoʻshiladigan joyda joylashgan. Shahar hududidagi koʻp sonli tarmoqlar oʻziga xos ichki deltani hamda shaharni shimoldan janubga kesib oʻtuvchi keng qayir oʻrmonlarinihosil qiladi. Hozirda shahar atrofi oʻrmonlarga nisbatan kambagʻal boʻlsa-da, lyoss yotqiziqlari tufayli hudud qishloq xoʻjaligida faol foydalaniladi.
XX asrdan boshlab shaharning janubida qoʻngʻir koʻmir konlari ochiq usulda qazib olinmoqda (Markaziy Germaniya koʻmir havzasi). Zaxiralar tugagach, rekultivatsiya loyihasi doirasida ayrim karyerlar suv bilan toʻldirildi va Yangi Leypsig koʻllari (nem. Leipziger Neuseenland) deb ataladigan koʻllar tizimi hosil boʻldi. Ular shaharliklarning ommaviy dam olish va choʻmilish maskanidir.
Iqlimi
Leypsig moʻtadil iqlim mintaqasidagi nam moʻtadil kontinental iqlimhududida joylashgan. Okean taʼsiri katta boʻlgani uchun qishda harorat Rossiyaning xuddi shu kengliklaridagi hududlarga nisbatan ancha yuqori. Yoz iliq va nam, qish salqin va oʻzgaruvchan. Qishda oʻrtacha harorat −5 dan +7 °C gacha, yozda esa +13 dan +23 °C gacha boʻladi. Ob-havo juda beqaror: qishda bir kuni +10 °C haroratda yomgʻir yogʻishi, ertasi kuni esa −10 °C dan ham past kuchli sovuq tushishi tez-tez uchraydi. Bu yoʻllarda muammolar keltirib chiqaradi va shahar infratuzilmasi ishini izdan chiqaradi. Markaziy Yevropaga xos oʻzgaruvchan va injiq iqlim tufayli qanday ob-havo boʻlishini oldindan aniq aytish deyarli hech qachon mumkin emas.
| Koʻrsatkich \ Davr | Yan | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mutlaq maksimal t, °C | 15,9 | 18,9 | 24,7 | 31,1 | 33,4 | 35,0 | 37,9 | 37,2 | 34,5 | 28,6 | 21,6 | 16,9 | 37,9 |
| Oʻrtacha maksimal t, °C | 3,2 | 4,3 | 8,8 | 14,0 | 19,1 | 21,8 | 24,6 | 24,2 | 19,4 | 14,1 | 7,7 | 3,7 | 13,7 |
| Oʻrtacha harorat, °C | 0,5 | 1,2 | 4,7 | 8,9 | 13,8 | 16,5 | 19,0 | 18,6 | 14,4 | 9,8 | 4,7 | 1,3 | 9,5 |
| Oʻrtacha minimal t, °C | −2,1 | −1,9 | 1,2 | 4,2 | 8,6 | 11,6 | 13,9 | 13,7 | 10,3 | 6,3 | 2,2 | −1,1 | 5,6 |
| Mutlaq minimal t, °C | −27,6 | −27,1 | −16,6 | −6,5 | −2,6 | 1,1 | 5,7 | 5,5 | 0,5 | −7 | −14 | −22,5 | −27,6 |
| Yogʻin miqdori (meʼyor), mm | 32 | 26 | 39 | 40 | 47 | 55 | 69 | 63 | 50 | 31 | 43 | 40 | 534 |
| Manba: Ob-havo va iqlim | |||||||||||||
Maʼmuriy boʻlinishi

1992-yildan Leypsig maʼmuriy jihatdan oʻnta shahar okrugiga (nem. Stadtbezirk) boʻlingan. Ular XIX—XX asrlarda shaharga qoʻshilgan, ilgari mustaqil boʻlgan shahar atrofi hududlari va qishloqlaridan shakllangan 63 ta tarixiy mahallani qamrab oladi.
Leypsigning maʼmuriy okruglari:
Aholisi
Yevropaning aksariyat shaharlarida boʻlgani kabi, Leypsig aholisi ham Oʻrta asrlarda va ilk yangi davrda urushlar, epidemiyalar va ocharchiliklar tez-tez sodir boʻlgani sababli juda sekin oʻsgan. Aholi soni faqat XIX asrda sanoatlashtirish boshlangach jadal koʻpaya boshladi. 1800-yil atrofida Leypsigda atigi 32 000 ga yaqin kishi yashagan va ularning aksariyati sobiq oʻrta asr devorlari ichida istiqomat qilgan. 1870-yilga kelib kengaygan shahar aholisi 100 000 kishidan oshdi. 1930-yilda Leypsig aholisi eng yuqori koʻrsatkich — 718 200 kishiga yetdi. Ikkinchi jahon urushi oxiriga kelib esa shaharda atigi 580 000 ga yaqin aholi qoldi. 1950-yilga kelib 617 000 kishiga yetgan aholi soni keyingi oʻn yilliklarda muntazam kamayib, 1990-yilda 530 000 kishini, 1998-yilda esa yangi tarixdagi eng past daraja — 437 000 kishini tashkil etdi. 1999—2000-yillarda Leypsig hududi deyarli ikki baravar kengaytirilgach, aholi sonining oʻzgarishi barqarorlashdi va 2000-yillarning oʻrtalaridan boshlab, dastlab sekin boʻlsa-da, yana oʻsish boshlandi. Shahar FHDYO maʼlumotlariga koʻra, 2015-yilda aholi 15 975 kishiga koʻpaydi. Bu Germaniyaning yirik shaharlari orasida rekord koʻrsatkich edi (2014-yilda oʻsish qariyb 13 000 kishi boʻlgan). Ijobiy oʻsishga nafaqat mamlakatning boshqa hududlari va shaharlaridan, shuningdek Germaniya hamda Yevropadan tashqaridan, asosan, yoshlarning koʻchib kelishi, balki 2013-yildan boshlab tugʻilishlar sonining oʻlimlar sonidan oshishi ham sabab boʻldi (1965-yildan beri birinchi marta).
Saksoniya statistika idorasining rasmiy (ehtiyotkor) baholashiga koʻra, 2018-yil 31-dekabrda Leypsig aholisi 587 857 kishini tashkil etgan. Shu bilan birga, 2011-yil 31-dekabrdagi maʼlumotlarga koʻra (2011-yilgi aholini roʻyxatga olish natijalari hisobga olinganda), aholi atigi 510 043 kishi boʻlgan (ilgari shu sanaga 531 809 kishi deb baholangan). Shahar FHDYOning muntazam yangilanadigan reyestriga koʻra, 2019-yil oxirida Leypsig aholisi 601 668 kishini tashkil etgan (asosiy yashash joyi shaharda boʻlganlar); ikkinchi yashash joyi huquqiga ega shaxslar qoʻshilganda — 606 959 kishi.
2017-yil oxirida Leypsig aholisining 13,4 % ini chet elliklar tashkil etgan. Bu Sharqiy Germaniyadagi eng yuqori koʻrsatkichlardan biridir. Ularning aksariyati Rossiya Federatsiyasidan (taxminan 8 000 kishi), Suriyadan (taxminan 5 000 kishi), Polshadan (taxminan 4 000 kishi), Ukrainadan (3 000 kishidan sal koʻproq), Vyetnamdan va Qozogʻistondan kelganlar.
Din

Hozirgi vaqtda Leypsig aholisining katta qismi (2015-yilgi maʼlumotlarga koʻra, 83 % dan ortigʻi) oʻzini muayyan bir dinga mansub deb hisoblamaydi.
Oʻrta asrlardan Reformatsiyagacha Leypsig Merzeburg yepiskopligigaqarashli boʻlgan. Shaharda XIII asrda asos solingan toʻrtta monastir mavjud edi: dominikanlar Avliyo Pavel monastiri, avgustinlar Avliyo Foma monastiri, fransiskanlar Muqaddas Ruh monastiri hamda sistersianslar (keyinchalik benediktchilar) Avliyo Georgiy monastiri.
Birinchi protestantcha vaʼzlar Leypsigda 1522-yildayoq oʻqilgan. Biroq shahar Albertinlar gersogligiga kirgani uchun Reformatsiya rasman faqat 1539-yil mayida, katolik diniga qatʼiy sodiq boʻlgan Soqolli Georgvafotidan keyin joriy etildi. Hozirda maʼmuriy nuqtayi nazardan shahardagi barcha lyuteran jamoalari Saksoniya yer cherkoviyoki Mustaqil evangelik cherkoviga boʻysunadi. 2015-yilgi maʼlumotlarga koʻra, 65 000 ga yaqin kishi (shahar aholisining 11 % i) oʻzini evangelik-lyuteran cherkoviga mansub deb hisoblagan.
Katolik diniy marosimlariga 1697-yildan, Kuchli Avgust katoliklikni qabul qilishi munosabati bilan, yana ruxsat berilgan. Maysen yepiskopligi 1921-yilda qayta tiklangach, Leypsig tegishli dekanatningmaʼmuriy markaziga aylandi. Hozirda shaharning asosiy katolik ibodatxonasi 2015-yilda muqaddaslangan Muqaddas Uchlik cherkovi. Katolik cherkovi Leypsigda taxminan 25 000 kishini (aholining qariyb 4 % ini) birlashtiradi.
1700-yildan shaharda faol evangelik-islohotchi jamoa ham mavjud boʻlib, u Leypsigga gugenotlarkelgach tashkil topgan. Uning asosiy ibodatxonasi 1900-yilda qurilgan Reformatsiya cherkovi boʻlib, Ring-shtrasse koʻchasida joylashgan.
Shahardagi boshqa xristian konfessiyalari orasida turli pravoslav cherkovlari jamoalari (taxminan 1700-yildan), shuningdek, anglikanlar, eski katoliklar, baptistlar, metodistlar, mennonitlar, Yettinchi kun adventistlari va boshqalar bor.
Leypsigdagi yahudiy diniy hayotining ilk yozma dalili 1248-yilga oid. Biroq yahudiy jamoasi bu yerda faqat 1441-yilgacha mavjud boʻlgan. Keyingi asrlarda yahudiylarga moʻyna savdogarlari sifatida shaharga faqat savdo yarmarkalaripaytida kelishga ruxsat etilgan. XIX asr oʻrtalarida diniy yahudiy jamoasi qayta tashkil etildi; 1855-yilda Katta sinagoga qurildi (1938-yilda vayron qilingan). 1929-yilga kelib jamoada 14 000 dan ortiq kishi boʻlib, u Saksoniyadagi eng yirik va Germaniyadagi eng katta yahudiy jamoalaridan biriga aylangan edi. Leypsigda yahudiy hayotini tizimli ravishda yoʻq qilish milliy sotsialistlarhokimiyatga kelishi bilanoq boshlandi. Jarayon shu darajada «muvaffaqiyatli» boʻldiki, Ikkinchi jahon urushi oxirida shaharda jamoaning atigi 24 nafar omon qolgan aʼzosi bor edi. Faqat 1980—1990-yillarda sobiq SSSR mamlakatlaridan yahudiylarning ommaviy koʻchishi tufayli jamoa yana kengaydi va hozir uning aʼzolari 1000 kishidan oshadi. Ilgari mavjud boʻlgan 17 ta sinagogadan bugun faqat bittasi faoliyat koʻrsatmoqda.
Shahardagi eng yosh diniy jamoa musulmonlar jamoasi boʻlib, unda taxminan 20 000 kishi bor.
Iqtisodiyot
2016-yilda Leypsigning yalpi ichki mahsuloti (YIM) 19,872 milliard yevroni tashkil etib, iqtisodiy koʻrsatkichlar boʻyicha Germaniya shaharlari reytingida 17-oʻrinni egalladi. Saksoniya federal yerining iqtisodiy mahsulotidagi ulushi 16,8 foizni tashkil etdi. Aholi jon boshiga YIM oʻsha yilda 35 123 yevro boʻldi (Saksoniya: 28 947 yevro, Germaniya: 38 180 yevro). 2016-yilda shaharda taxminan 328 700 kishi ishlagan. Ishsizlik darajasi 2018-yil dekabrida 6,1 foiz boʻlib, Saksoniya boʻyicha oʻrtacha koʻrsatkichdan (5,6 foiz) biroz yuqori edi.
Hozirgi vaqtda Leypsig Savdo-sanoat palatasida 38 000 dan ortiq kompaniya va 5100 dan ortiq hunarmandchilik korxonasi roʻyxatga olingan (2011-yil holatiga koʻra).

Shaharda BMW kompaniyasining elektromobillar va ular uchun akkumulyatorlar ishlab chiqaruvchi zavodi joylashgan.
Leypsigda faoliyat yurituvchi boshqa kompaniyalar:
- Amazon
- Blüthner, pianino
- Comparex
- Porsche
- Siemens
- EMAG Leipzig Maschinenfabrik GmbH
- DHL, Leypsig/Halle aeroporti uchun
- Microsoft, arzon bokslar
Transport
Shahar transportining asosiy turlari tramvaybilan bir qatorda avtobus va shahar elektr poyezdi (S-Bahn)dir. Shahar elektr poyezdlari Halle va yaqin atrofdagi boshqa bir qator shaharlarga ham qatnaydi. Leypsig markazida ularning metroga oʻxshash, bekatlari boʻlgan yerosti qismi — Siti-tunnel — Bosh vokzal bilan Bavariya vokzali oʻrtasida joylashgan.
Leypsig markaziy temiryoʻl vokzali nafaqat butun Markaziy Germaniyaning nihoyatda muhim transport va oʻtish tuguni, balki binolari maydoni boʻyicha Yevropadagi eng yirik temiryoʻl vokzallaridan biri hisoblanadi.
Havo qatnovini xalqaro Leypsig/Halle aeroporti (Germaniyaning yuk tashish hajmi boʻyicha ikkinchi yirik aviahabi) va hududiy Leypsig-Altenburg aeroporti taʼminlaydi; ikkinchisi Tyuringiyada joylashgan.
Diqqatga sazovor joylar
- Avliyo Foma cherkovi (nem. Thomaskirche) XIV asrga oid va gotika uslubida qurilgan. U 1212-yilda asos solingan oʻgʻil bolalar xori (nem. Thomanerchor) bilan mashhur; xorga 27 yil davomida Iogann Sebastyan Bax rahbarlik qilgan. Cherkov oldidagi maydonda (nem. Thomaskirchhof) Bax haykali va uning ijodiga bagʻishlangan muzey joylashgan.
- Gevandxaus (nem. Gewandhaus) — shahar filarmoniyasi hamda shu nomdagi orkestrning doimiy konsert sahnasi (nem. Gewandhausorchester).
- Eski ratusha (nem. Altes Rathaus) 1556—1567-yillarda renessansuslubida qurilgan va Bozor maydonida joylashgan, hozir shahar tarixi muzeyisifatida xizmat qiladi. Binoning fasadi oʻsha davrda keng tarqalgan oʻq boʻyicha simmetriyaqoidasiga emas, balki oltin kesim qoidasiga asoslangan: ratusha minorasi fasadning markaziy oʻqidan chetga surilgan.
- Eski birja (nem. Alte Börse) barokkouslubidagi bino boʻlib, XVIII asrda shahar savdogarlari yigʻiladigan joy boʻlgan.
- Yangi ratusha (nem. Neues Rathaus) — shahar hokimiyati binosi.
- Avliyo Nikolay cherkovi (nem. Nikolaikirche) XII asrda qurilgan va shaharning eng qadimiy cherkovi hisoblanadi. Unda dushanba namoyishlari boʻlib oʻtgan.
- Sobiq Imperiya sudi binosi (nem. Reichsgerichtsgebäude) 1887—1895-yillarda Lyudvig Xofman va Peter Dyubvadloyihasi asosida qurilgan. Hozir bu yerda Federal maʼmuriy sud joylashgan.
- Xalqlar jangi yodgorligi (nem. Völkerschlachtdenkmal) — Yevropadagi eng yirik yodgorlik. U 1898—1913-yillarda 1813-yil oktabridagi Leypsig jangi xotirasiga qurilgan.
- Rus xotira cherkovi (nem. Russische Gedächtniskirche) Xalqlar jangida halok boʻlgan 22 000 rus askari xotirasiga bagʻishlangan.
- Auerbax yertoʻlasi (nem. Auerbachs Keller) — Gyotening «Faust» asarida tilga olingani bilan mashhur restoran boʻlib, Medler passajida joylashgan.
- Kafe va muzey «Sum arabishen kofe baum» (nem. Zum arabischen Coffe Baum) — Yevropaning eng qadimgi qahvaxonalaridan biri.
- Leypsig hayvonot bogʻi (nem. Leipziger Zoo) jihozlanish darajasi boʻyicha Yevropaning eng zamonaviy hayvonot bogʻlaridan biri boʻlib, qitʼadagi eng yaxshi hayvon kolleksiyalaridan biriga ega; yovvoyi hayvonlarni tutqunlikda koʻpaytirish anʼanasi bilan mashhur.
- Golis saroyi (nem. Gohliser Schlösschen) — Leypsigda saqlanib qolgan yagona barokko davriga oid qarorgoh.
- Shiller uy-muzeyi (nem. Schillerhaus) — adabiyot muzeyi va Leypsigda saqlangan eng qadimgi dehqon uyi.
- Eski tarozi binosi (nem. Alte Waage).
- I. S. Bax haykali Avliyo Foma cherkovi yonida
- Waldstrassenviertel mavzesidagi tarixiy imoratlar
- Muzey Shtazi
- Porsche Diamond
- Kleinmesse attraksionlar bogʻi
Tadbirlar
- Bax festivali (nem. Das Bachfest) — Iogann Sebastyan Bax musiqasi yangraydigan eng yirik festivallardan biri har yozda shaharning bir nechta joyida oʻtkaziladi. Ochilish va yopilish marosimlari Avliyo Foma cherkovidaboʻlib oʻtadi. Birinchi festival 1904-yilda boʻlib oʻtgan, 1999-yildan esa har yili tashkil etiladi.
- Leypsig yarmarkasi (nem. Leipziger Messe).
- Xalqaro hujjatli va animatsion filmlar festivali.
- Wave-Gotik-Treffen — Yevropaning eng yirik gotika festivali boʻlib, 4 kundan koʻproq davom etadi.
Madaniyat va taʼlim
- Leypsig universiteti (nem. Universität Leipzig) 1409-yil 4-dekabrda tashkil etilgan. Yevropaningeng qadimgi universitetlaridan biridir. Bu yerda Nobel mukofoti sovrindori Verner Karl Geyzenberg (1927—1942-yillarda fizika professori), fizik Gustav Lyudvig Gerts, kimyogar Vilgelm Fridrix Ostvald, filolog Teodor Mommsenishlagan. Universitet talabalari orasida yozuvchilar Iogann Volfgang Gyote va Erik Kestner, faylasuflar Gotfrid Vilgelm fon Leybnits va Fridrix Vilgelm Nitsshe, siyosat arbobi Karl Libknext hamda bastakor Rixard Vagnerham boʻlgan. Germaniya kansleri Angela Merkel 1978-yilda universitetni fizika mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. 2007—2008-yilgi qishki semestrda universitetda qariyb 27 000 talaba tahsil olgan.
- Amaliy fanlar universiteti (nem. Hochschule für Technik, Wirtschaft und Kultur, HTWK) shaharning janubida joylashgan; 2007-yil holatiga koʻra, unda 6000 ga yaqin talaba tahsil olgan. Bu Leypsigdagi ahamiyati boʻyicha ikkinchi oliy taʼlim muassasasi boʻlib, 1992-yilda bir nechta taʼlim muassasasining birlashishi natijasida tashkil etilgan. Bu yerda turli texnik fanlar, matematika, kutubxonashunoslik oʻqitiladi.
- Leypsigdagi Lankaster universiteti — 2020-yilda tashkil etilgan Lankaster universitetining filiali boʻlib, Germaniyada kampusga ega boʻlgan Buyuk Britaniyaning birinchi davlat universitetidir.
- Grafika va kitob sanʼati oliy maktabi (nem. Hochschule für Grafik und Buchkunst) 1764-yilda asos solingan. Akademiya talabalari rangtasvir, grafika, dizayn va fotografiya boʻyicha mashgʻulotlarda qatnashadi. 2006-yilda akademiyada 530 ga yaqin talaba bor edi.
- Leypsig operasi (nem. Oper Leipzig) 1693-yilda tashkil etilgan boʻlib, Yevropaning eng qadimiy opera teatrlaridan biridir. Oʻzining tajribaviy va kutilmagan opera hamda balet sahnalashtirishlari bilan mashhur. Teatr sahnasida dunyoning eng yaxshi teatr jamoalari muntazam gastrol qiladi.
- Musiqa va teatr oliy maktabi (nem. Hochschule Leipzig für Musik und Theater) 1843-yilda konservatoriya sifatida tashkil etilgan. Germaniyaningbirinchi oliy musiqa taʼlim muassasasi. Uning asoschilaridan biri taniqli bastakor Feliks Mendelson boʻlgan. 2006-yilda bu yerda 900 ga yaqin talaba tahsil olgan.
- Leypsig menejment oliy maktabi (nem. Handelshochschule Leipzig, HHL) 1889-yilda tashkil etilgan, AACSB International va ACQUIN akkreditatsiyalariga ega hamda Germaniyaning eng yaxshi biznes maktablaridan biri sifatida eʼtirof etiladi.
- Grassi muzeyi — shaharning eng yirik muzey majmuasi.
- Tasviriy sanʼat muzeyi
- Shahar tarixi muzeyi
- Tabiat tarixi muzeyi
- Iogann Sebastyan Bax muzeyi
- Feliks Mendelson Bartoldi muzeyi
- Robert va Klara Shuman muzeyi
- Panometr
Sport

- 1900-yilda Leypsigda Germaniya futbol ittifoqi.
- «Leypsig» futbol klubi 1893-yilda tashkil etilgan va 1903-yilda futbol boʻyicha Germaniyaning birinchi chempioniga aylangan.
- Shahar 2006-yilgi futbol boʻyicha jahon chempionatigamezbonlik qilgan. Markaziy stadionda («Red Bull Arena») chempionatning 5 ta oʻyini oʻtkazilgan.
- Mahalliy «RB Leypsig» futbol klubi 2009-yilda tuzilgan boʻlib, 2014-yildan Ikkinchi Bundesligadaishtirok etgan. 2016-yilda Germaniya futbolining oliy ligasiga koʻtarilgan va darhol 2016/17-yilgi mavsumda ikkinchi oʻrinni egallab, UEFA Chempionlar ligasida qatnashish huquqini qoʻlga kiritgan.
- Boshqa mahalliy «Lokomotiv» klubi GDR davrida muvaffaqiyatli oʻynagan: 4 marta GDR kubogini qoʻlga kiritgan, 1987-yilda esa UEFA Kubok egalari kubogi finalida oʻynab magʻlub boʻlgan (raqibi «Ayaks»).
- Leypsigda Germaniyaning eng kuchli ayollar gandbol jamoalaridan biri[ingl.] faoliyat yuritadi. U GDR chempionatida 15 marta, Germaniya chempionatida 6 marta gʻolib boʻlgan va ikki marta Yevropa chempionlar kubogini (1966 va 1974) qoʻlga kiritgan
- Leypsig erkaklar gandbol klubi[ingl.] ham Yevropa chempionlar kubogida gʻolib chiqqan (1966-yilda, ayollar jamoasi bilan bir yilda) va 6 marta GDR chempioni boʻlgan.
- Shaharda 2005-yilgi qilichbozlik boʻyicha jahon chempionati.
- 1965-yilda bu yerda XIII jahon chempionati hamda I oʻsmirlar jahon chempionati zamonaviy beshkurash boʻyicha oʻtkazilgan..
Ommaviy axborot vositalari
- Leypsigda Kitob yarmarkasi mavjudligi va yaqin vaqtgacha shaharda koʻplab nashriyotlar faoliyat yuritgani sababli Leypsig baʼzan «Kitob shahri Leypsig» deb ham ataladi (nem. Buchstadt Leipzig).
- Gazeta «Leipziger Volkszeitung» (LVZ) — shahardagi yagona kundalik gazeta. 1894-yilda asos solingan. Dunyoning birinchi kundalik gazetasiga aylangan.
Qardosh shaharlar

Addis-Abeba, Efiopiya, 2004-yildan
Birmingem, Angliya, Buyuk Britaniya , 1992-yildan
Bolonya, Italiya, 1962-yildan
Brno, Chexiya, 1973-yildan
Frankfurt-Mayn, Germaniya, 1990-yildan
Gannover, Germaniya, 1987-yildan
Xyuston, AQSh, 1993-yildan
Gersliya, Isroil, 2010-yildan
Kiyev, Ukraina, 1961-yildan
Krakov, Polsha, 1973-yildan
Lion, Fransiya, 1981-yildan
Nankin, Xitoy, 1988-yildan
Saloniki, Gretsiya, 1984-yildan
Travnik, Bosniya va Gersegovina, 2003-yildan
Plovdiv, Bolgariya, 1975-yildan
Ufa, Rossiya.
Havolalar
- Leypsig shahrining rasmiy sayti (nem.)
- Oskar Kruus. Qutb yoʻli posboni. — Tallin: Eesti Raamat, 1976. — 160 b.