| Sokotra | |
|---|---|
| arab. سقطرى | |
| Xususiyatlari | |
| Orollar soni | 4 |
| Eng yirik orol | Sokotra |
| Umumiy maydoni | 3796 km² |
| Eng baland nuqtasi | 1503 m |
| Aholisi | 42 842 kishi (2004) |
| Aholi zichligi | 11,29 kishi/km² |
| Joylashuvi | |
| 12°31′50″ sh. k. 53°20′09″ sh. u.HGЯO | |
| Suv havzasi | Hind okeani |
| Mamlakat | |
| Hudud | Sokotra |
| Sokotra arxipelagi | |
| Havola | № 1263 ro‘yxatida Jahon merosi obyektlari (en) |
| Mezonlar | x |
| Mintaqa | Arab davlatlari |
| Ro‘yxatga kiritilgan | 2008 (32-sessiya) |
Sokotra (arab. سقطرى) — arxipelag to‘rtta orol va ikkita qoyadan iborat bo‘lib, Hind okeanida, Somali qirg‘og‘i yaqinida, taxminan 350 km narida, Arabiston yarimorolining janubida joylashgan. Arxipelag tarkibiga odamlar yashaydigan uchta orol (Sokotra, Abd al-Kuriy va Samha), aholi yashamaydigan Darsa oroli, shuningdek, Sabuniya va Kal-Firaun qoyalari kiradi. Umumiy maydoni — 3796 km².
Arxipelag Sokotra muhofazasi orqali Yaman Respublikasi tarkibiga kiradi. Maʼmuriy jihatdan ikkita «mudiriya» (tuman)ga bo‘linadi: Hadibo (maʼmuriy markazi shu nomdagi shahar) va Kalansiya va Abd al-Kuriy (maʼmuriy markazi Kalansiya shahri).
2020-yil iyun oyida Sokotra arxipelagi Janubiy Yaman O‘tish kengashi qurolli kuchlari nazoratiga o‘tdi. 19-iyunda Hodiy hukumati qo‘shinlari bilan bo‘lgan janglarda Sokotra poytaxti — Hadibu shahri egallandi. 29-iyulga kelib Janubiy Yaman separatistlari tomonidan Saudiya Arabistoni taklif qilgan shartlar qabul qilindi va ilgari egallangan hududlar, jumladan Sokotra uchun o‘zini o‘zi boshqarishdan voz kechildi.
Geografiyasi
Sokotra dunyodagi eng ajralgan materik (yaʼni vulqon kelib chiqishiga ega bo‘lmagan) arxipelaglardan biridir. Ilmiy farazlardan biriga ko‘ra, u Afrikadan o‘rta pliotsen davrida (taxminan 6 mln yil avval) ajralgan. Asosan kristalli tog‘ jinslaridan tashkil topgan.
Arxipelag asosiy Sokotra oroli (3625 km²), Abd al-Kuriy oroli (133 km²), «Al-Ixvon» («Birodarlar») umumiy nomi bilan ataladigan ikkita kichik orol — Samha (41 km²) va Darsa (taxminan 5 km²), shuningdek, aholi yashamaydigan ikkita kichik qoyali tuzilma — Sabuniya (0,03 km²) va Kal-Firaun (0,09 km²)dan iborat.
Arxipelagning asosiy oroli uch geografik zonaga bo‘linadi: tor qirg‘oqbo‘yi tekisliklari, ohaktoshli plato va undagi karst g‘orlari, shuningdek, eng baland nuqtasi 1503 m (Mashanig) bo‘lgan Hojir tog‘lari.
Iqlimi
Arxipelagning iqlimi — tropik cho‘l va chala cho‘l (Köppen iqlim tasnifi: BWh va BSh). Qishda yog‘in kam tushadi, ammo orolning ichki tog‘li hududlarida u qirg‘oqbo‘yi tekisliklariga qaraganda ko‘proq bo‘ladi. Mussonlar mavsumida kuchli shamol va baland to‘lqinlar kuzatiladi.
| Ko‘rsatkich \Davr | Yanv | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| O‘rtacha maksimal harorat, °C | 27,2 | 28,5 | 30,5 | 32,7 | 34,2 | 33,9 | 32,0 | 32,3 | 32,7 | 31,4 | 29,8 | 28,0 | 31,1 |
| O‘rtacha harorat, °C | 22,0 | 23,4 | 25,1 | 27,5 | 28,9 | 29,0 | 27,6 | 27,5 | 27,6 | 26,0 | 24,2 | 22,7 | 26,0 |
| O‘rtacha minimal harorat, °C | 16,8 | 18,3 | 19,8 | 22,2 | 23,7 | 24,1 | 23,2 | 22,8 | 22,6 | 20,6 | 18,7 | 17,5 | 20,9 |
| Yog‘in miqdori (meʼyor), mm | 23 | 18 | 14 | 22 | 37 | 18 | 12 | 15 | 27 | 38 | 18 | 16 | 256 |
| Manba: http://www.cru.uea.ac.uk/~timm/cty/obs/data/obs.Socotra.htm | |||||||||||||
O‘simlik va hayvonot dunyosi
Sokotraning uzoq davom etgan geologik va biologik yakkalanishi, iqlimining o‘ziga xosligi (kuchli issiq va qurg‘oqchilik, maydan sentabrgacha davom etadigan mavsumiy dovulli mussonlar, qish oylarida iqlimning sezilarli yumshashi, shuningdek, tog‘li hududlardagi alohida iqlim sharoitlari) arxipelagda o‘ziga xos o‘simlik va hayvonot dunyosi shakllanishiga sabab bo‘lgan. Bu dunyoga yuqori darajadagi endemizm xosdir. Shu sababli Sokotra arxipelagi YUNESKOning Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan.
Sokotra tabiatiga eng katta xavfni chetdan kirib kelgan turlar, iqlim o‘zgarishi hamda inson faoliyatining taʼsiri (shu jumladan chorva hayvonlari bilan bog‘liq taʼsir) tug‘diradi.
Bu yerga xos landshaft turlaridan biri — kserofit butazorlar.

O‘simliklari
Sokotrada o‘sadigan o‘simlik turlarining umumiy soni (2006-yil maʼlumotlariga ko‘ra) 825 ta; hudud florasidagi endemik turlar ulushi 37 % ni tashkil etadi. Birinchi Britaniya tadqiqot ekspeditsiyasiga (1880) professor Ayzek Balfur rahbarlik qilgan. Uning natijalarida fan uchun yangi bo‘lgan ikki yuzdan ortiq o‘simlik turi tavsiflangan; ularning ayrimlari yigirmata yangi turkumga kiritilgan.
Sokotraning eng mashhur endemik o‘simliklaridan biri va orol ramzi — kinovar-qizil dratsena (Dracaena cinnabari) bo‘lib, balandligi 10 metrgacha yetadigan, yashil qalpoqli qo‘ziqoringa o‘xshaydi. Daraxt po‘stlog‘i tilinganda undan qizil shira oqib chiqadi va tezda qotadi; hosil bo‘ladigan to‘q qizil yelimsmolani mahalliy aholi qadimdan tibbiyot, veterinariya va kosmetika maqsadlarida ishlatib keladi.
Orolning yana bir mashhur o‘simligi — semiz adenium (Adenium obesum) bo‘lib, gullarining rangi qizildan och pushtigacha o‘zgaradi. Ko‘p tillarda uning nomi so‘zma-so‘z «cho‘l atirguli» degan maʼnoni bildiradi. «Butilka daraxti» nomi ham keng tarqalgan.
Sokotrada aloening ko‘plab turlari o‘sadi, ularning aksariyati qadimdan tibbiyotda ishlatiladi. Yana bir g‘ayrioddiy endemik o‘simlik — ulkan dorsteniya (Dorstenia gigas).
Hayvonot dunyosi

Orollarda ko‘plab qushlar, shu jumladan bir qancha endemik turlar yashaydi. Masalan, Sokotra uzun dumli chug‘urchug‘i (Onychognathus frater), Sokotra nektarchisi (Chalcomitra balfouri), Sokotra chumchug‘i (Passer insularis) va oltin qanotli vyurok (Rhynchostruthus socotranus). Bundan tashqari, arxipelag orollarida Sokotra tasqaralarini tez-tez uchratish mumkin.
Sokotraga tashqaridan olib kelinmagan sutemizuvchilar — Sokotra jayroni, sivetta, ko‘rshapalaklardir.
Arxipelagning entomofaunasi 1564 tur hasharotni, yaʼni 25 turkum vakillarini o‘z ichiga oladi (olti oyoqlilar — Hexapoda; qayd etilgan, lekin aniqlanmagan ikki dumlilar — Diplura va bir kunliklar — Ephemeroptera bundan mustasno). Eng katta xilma-xillik qo‘ng‘izlar turkumi (Coleoptera)ga xos bo‘lib, u 540 tur bilan ifodalangan. Arxipelagdagi endemik taksonlar soni jami 662 ta hasharot turiga yoki butun entomofaunaning 42 % iga teng. Eng ko‘p tur arxipelagning eng yirik oroli — Sokotrada qayd etilgan (1520 tur, 635 endemik takson).
Dengiz florasi va faunasi
Orol yaqinidagi dengiz o‘simlik va hayvonot dunyosi juda xilma-xildir. Bu yerda marvarid — qo‘rg‘oshinsimon tovlanadigan qora marvarid olinadi. Mahalliy aholi qirg‘oqdan ambra yig‘adi. Bu moddaning manbai — uni ovqat hazm qilish yo‘lida hosil qiladigan kashalotlar.
Tarixiy maʼlumotlar
- Bundan kamida 1,4 mln yil oldin. Olduvay madaniyati Sokotra orolida mavjud bo‘lgan.
- Miloddan avvalgi I ming yillik — Sokotra Hadramavt.
- hukmdorlari tasarrufida bo‘lgan. Miloddan avvalgi 330-yil. Arastuning maslahati bilan uning shogirdi — Iskandar Zulqarnayn (Makedoniyalik Aleksandr) — Sokotrani egallash va dunyodagi eng yaxshi aloega erishish imkonini taʼminlash uchun Arastuning yunon vatandoshlaridan iborat otryadni yuboradi. Yunonlar oroldan hindlarni siqib chiqaradi. Hindlar orolni «Dvipa sukhadhara» («saodat oroli») deb atashgan. Yunonlar esa uni avvalgi nomi bilan bog‘lab, shuningdek, Dioskoriya deb atashgan. Bu nom dengizchilarning homiylari sanalgan Dioskurlar — aka-uka Kastor va Polluksga bag‘ishlangan bo‘lib, yunon mifologiyasiga ko‘ra, ular dengizchilarga homiylik qilgan.
- Milodiy I asr — «Eritreya dengizi peripli» asari muallifi o‘z asarida sokotraliklar haqida yozadi: ular Dioskoriyaning shimoliy qismida istiqomat qilishadi. Aholi arablar, hindlar va yunonlardan iborat aralash jamoa edi. Orol Hadramavt hukmdoriga bo‘ysungan.
- Milodiy IV asr. Qadimgi dunyoda xristianlik keng tarqalishi munosabati bilan arablarning xushbo‘y moddalar savdosi to‘xtaydi. Dunyo Sokotraga bo‘lgan qiziqishini butunlay yo‘qotadi.
- Milodiy 582-yil. Orolga Kosma Indikoplov tashrif buyuradi. U quyidagilarni taʼkidlaydi: «Sokotra aholisi — yunon xristianlar bo‘lib, ularning oliy ruhoniy rahbari nestorian katolikos Bobilda istiqomat qiladi».
- Taxminan 916-yilda ilk islom davri arab sayyohlaridan biri Abu Zayd al-Hasan ibn Yazid as-Sirofiy o‘zining «Min axbor as-Sin val-Hind» («Xitoy va Hindiston xabarlaridan») asarida Iskandar Doro ustidan g‘alaba qozonganidan so‘ng Makedoniya hukmdori bilan doimiy yozishib turgan Arastu unga Sokotra orolini topib, egallashni maslahat berganini xabar qiladi. Sababi, «u yerda muhim dori vositasi bo‘lgan aloe o‘sadigan joylar bor; usiz dori mukammal bo‘la olmaydi». Arastu orol aholisini ko‘chirib, o‘rniga orolni qo‘riqlaydigan hamda dorivor moddani Suriya, Yunoniston va Misrga jo‘natadigan yunonlarni joylashtirishni maslahat bergan. Iskandar orol aholisini ko‘chirib, u yerga bir guruh yunonlarni yuborgan. Shu bilan birga, u Doro vafotidan beri faqat o‘ziga bo‘ysunadigan viloyat hokimlariga orolni qo‘riqlash haqida buyruq bergan. As-Sirofiy xabar berishicha, keyinchalik xristianlikni qabul qilgan o‘sha yunonlarning avlodlari orolda «hozirgacha boshqa (orol aholisi) bilan birga» yashaydi.
- X asr. Yaman tarixchisi al-Hamdoniy shunday yozadi: «Sokotraliklar — Mahraning barcha qabilalaridan tashkil topgan xalq. Bu yerda 10 ming xristian jangchi, ehtimol, rohiblar bor. Xorijiylar Sokotradagi boshqa musulmonlarga hujum qilgan». Arab muallifi al-Masʼudiy Sokotra qaroqchilar.
- panohgohi ekanini taʼkidlaydi. XII—XIII asrlar. Mashhur arab geografi Yoqut al-Hamaviy Sokotrada yunonlar manzilgohi va dengiz qaroqchilari boshpanasi borligi haqida xabar beradi.
- XIV asr. Arab sayyohi Ibn Battuta Sokotradagi qaroqchilar haqida maʼlumot beradi.
- XV asr o‘rtalari. Sokotra sultonlari al-Kasiriylar sulolasi, Shihr ( (Hadramavt viloyati) hukmronligi ostida bo‘lgan.).
- 1503-yil. Orolga, ehtimol, birinchi yevropalik kapitan — portugaliyalik Diogu Fernandish Pereyra.
- keladi. 1507-yil yanvardan 1511-yilgacha — portugallar tomonidan Sokotraning bosib olinishi.
- . 1541-yil. Portugal admirali Juan di Kashtru Sokotraga tashrif buyurib, orol haqida qiziqarli tavsif qoldiradi.
- 1541–1542-yillar. Hindistonga ketayotgan Fransisk Ksaveriy.
- Sokotrada bo‘lgan. XVI asr o‘rtalari. Ignatiy Loyola, iyezuitlar ordenining asoschisi, Sokotrada xristian ibodatlari o‘tkazilishi, ammo ruhoniylar ham, rohiblar ham yo‘qligini xabar qilgan.
- 1608-yil aprel. Britaniya Sharqiy Hindiston kompaniyasi kemasi birinchi bor Sokotraga, orolning yangi poytaxti Tamarida (Hadibu)ga keladi. Britaniyalik savdogar Uilyam Finch orolda uch oy yashagan; uning Sokotra haqidagi qaydlari saqlanib qolgan.
- 1615-yil avgust. Sokotraga ingliz diplomati ser Tomas Rou tashrif buyuradi.
- XIX asr
- 1800-yil. Sokotrani qisqa muddatga vahhobiylar.
- 1834-yil. O‘sha yili sulton Amr ibn Saʼd inglizlarning orolni ularga berish taklifini rad etadi va Sokotra Sharqiy Hindiston kompaniyasining ingliz-hind dengiz desanti tomonidan bosib olinadi. Inglizlar Sokotrada o‘z paroxodlari uchun ko‘mir taʼminoti stansiyasi qurmoqchi bo‘lgan. Biroq bezgak epidemiyasi sababli oroldagi ingliz garnizoni nihoyatda og‘ir sharoitda qoladi.
- 1839-yil. Adan egallangach, inglizlar Sokotrani tark etadi.
- 23-yanvar 1876-yil. Inglizlar Qishn sultoni (Mahra va Sokotra sultoni) bilan shartnoma imzolaydi.
- 1880-yil boshi. Ayzek Beyli Balfur (1853–1922) — Edinburg qirollik botanika bog‘i professori — Sokotrada yetti hafta davomida birinchi botanika ekspeditsiyasini o‘tkazadi. Fan uchun yangi 200 dan ortiq o‘simlik turi kashf etiladi.
- 1881–1882-yillar. Nemis sayyohi Georg Shvaynfurtning Sokotraga ekspeditsiyalari.
- 23-aprel 1886-yil. Buyuk Britaniya Mahra va Sokotra sultoni bilan uning mulklari ustidan Britaniya protektorati o‘rnatish haqida shartnoma imzolaydi. Sulton Qishndan Sokotraga izzat-ikrom bilan ko‘chiriladi; shartnomaga ko‘ra, endilikda uning poytaxti shu yerda joylashishi kerak edi. Tamarida (Hadibu) va Kalansiyada Britaniya bayrog‘i ko‘tariladi.
- 1899-yil. Venadagi Imperator Fanlar akademiyasining Janubiy Arabiston ekspeditsiyasi ishtirokchilari David Myuller va Genri Forbes Sokotraga tashrif buyuradi. Katta hajmdagi tilshunoslik materiallari to‘planadi va ular keyinchalik Myuller hamda Maksimilian Bittner tomonidan 1902–1918-yillarda Venada nashr etiladi. Myuller sokotralik suhbatdosh yordamida Venada Sokotra tili namunalari ilk fonografik yozuvlarini 1902-yilda amalga oshirgan.
- XX asr
- 1938-yil. Parijda nashr etilgan Lexique Soqotri — Volf Leslauning sokotra tili lug‘ati (1898–1899-yillardagi Avstriya ekspeditsiyasi materiallariga asoslangan sokotra–fransuz ilmiy lug‘ati).
- 1939—1945. Ikkinchi jahon urushi. Sokotra Britaniya qo‘mondonligi alohida eʼtibor qaratadigan hududga aylanadi.
- 1941–1944-yillar. Sokotra yaqinida Italiya, Yaponiya (I-29) va Germaniya suvosti kemalari («musson suvosti kemalari», admiral Dyonits qo‘mondonligida) Sokotra yaqinida faol harakat qiladi. Bunga javoban Britaniya aviatsiyasi va floti hamda uning ittifoqchilari.
- 1943-yil may–iyun. Inglizlar razvedka ishlarini olib borib, keyin Sokotrada suvosti kemalariga qarshi aviatsiyaning 621- va 321-«Niderlandiya» eskadrilyalari uchun baza tashkil etadi (samolyotlar: «Katalina» va «Vellington», shaxsiy tarkibi britaniyaliklar, avstraliyaliklar, kanadaliklar va niderlandiyaliklardan iborat), radioaloqa markazi va qo‘riqlash kuchlarini (hindlar, «Hadramavt legioni») joylashtiradi. Baza 1945-yil dekabrda tugatiladi.
- 1956. Oksford ekspeditsiyasi — Sokotrada o‘tkazilgan ilk kompleks ilmiy ekspeditsiya (ekspeditsiya hatto o‘z pochta markalarini chiqargan). Unda Duglas Botting qatnashgan va tez orada Sokotra haqida Island of the Dragon’s Blood («Ajdarho qoni oroli») nomli kitob yozgan.
- 1964-yil dekabr — 1965-yil fevral. Kapitan Piter Boksholl boshchiligidagi Britaniya ekspeditsiyasi Sokotrada ishlaydi.
- 1967-yil. Britaniyaning Yaqin Sharqqa kompleks ekspeditsiyasi Sokotraga keladi.
- 30-noyabr 1967-yil. Janubiy Yaman Xalq Respublikasi mustaqilligining birinchi kuni (1970-yil oktabrdan — Yaman Xalq Demokratik Respublikasi). Shu kuni Milliy front vakillari Sokotraga tushadi va orol yangi mustaqil davlat tarkibiga kiradi (Mahra va Sokotraning so‘nggi sultoni Iso ibn Afror bundan avval, 1967-yil oktabrda Qishda Milliy front vakillari tomonidan hibsga olingan edi). Tez orada Sokotra va arxipelagning qo‘shni orollari 1-viloyatning «mudiriya»si — tumaniga (1979-yildan Adan viloyati) aylandi, ammo bevosita mamlakat bosh vaziri tasarrufida qoldi.
- 1971–1975-yillar. Orolda yo‘l qurilishi boshlanadi (BMT Taraqqiyot dasturi ko‘magida), yirik qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishini tashkil etishga urinishlar qilinadi, sog‘liqni saqlash tizimi, xalq taʼlimi va savodsizlikni tugatish tizimi yaratiladi. Hadibu va Murida o‘rta maktablar ochiladi. Ulardan ikkinchisi — «Madrasat Salmin» — maktab-internati — Yaman Xalq Demokratik Respublikasi Mudofaa vazirligi va Harbiy-dengiz kuchlari ko‘magida tashkil etilgan.
Orol «sotsialistik haddan oshishlar»dan ham chetda qolmagan: yirik mulkdorlarni «quloq qilish» va baliqchilarni jamoalashtirish (bu 9-fevral 1971-yildagi «baliqchilar qo‘zg‘oloni»ga sabab bo‘lgan), shuningdek, Adandagi markaziy hokimiyat tomonidan qoralangan qatag‘onlar sodir bo‘lgan. Sultonning sobiq bosh vaziri Ibrohim ibn Xolid va noqonuniy qatag‘on qilingan yana o‘n kishi 1974-yilda inqilobiy tribunal hukmi bilan otib tashlangan; ular xotirasiga Heybak dovonida yodgorlik o‘rnatilgan. - 1977-yil dekabr. Sokotra aholisi birinchi marta Yaman Xalq Demokratik Respublikasining Oliy xalq kengashi (parlamenti) uchun muqobil saylovlarda ishtirok etadi. Mamlakat parlamentidagi Sokotraga ajratilgan bitta o‘rin uchun ikki nomzod — bir erkak va bir ayol orasidan tanlov qilingan.
- 1983-yil. Hadramavt va Sokotra orolida qo‘shma Sovet–Yaman kompleks ekspeditsiyasi doirasida Sokotra ekspeditsiyalari ish boshlaydi (Yaman Respublikasi hukumati bilan kelishuvga ko‘ra, faoliyatini davom ettiradi).
- 22-may 1990-yil. Yaman Arab Respublikasi va Yaman Xalq Demokratik Respublikasi yagona Yaman davlatiga — Yaman Respublikasiga birlashgan kun. Sokotra birlashgan Yaman tarkibiga kiradi. 1990-yillarning ikkinchi yarmidan mamlakatda qabul qilingan maʼmuriy-hududiy bo‘linishga muvofiq Sokotra arxipelagi Hadramavt muhofazasi tarkibidagi ikki «mudiriya» (tuman) — Hadibo hamda Kalansiya va Abd al-Kuriyga bo‘lingan (bundan oldin arxipelag Adan muhofazasi tarkibida bo‘lgan).
- XXI asr
- 2018-yilda Birlashgan Arab Amirliklari armiyasi Sokotraga qisqa muddatli bostirib kirgan.
- 19-iyul 2020-yil. Orol Janubiy O‘tish kengashi kuchlari nazoratiga o‘tib, o‘zini o‘zi eʼlon qilgan Janubiy Yaman.
- tarkibiga kirdi. 29-iyul 2020-yilda Janubiy Yaman separatistlari Saudiya Arabistoni shartlarini qabul qilib, ilgari egallab olgan hududlarda, jumladan Sokotrada o‘zini o‘zi boshqarishdan voz kechdi.
Aholisi

Arxipelag aholisining deyarli barchasi asosiy orol — Sokotrada yashaydi (42 442 kishi, 2004). Asosiy shahar — Hadibu (aholisi — taxminan 33 ming, 2004). Abd al-Kuriyda (300 kishi, 2004) va Samhada (100 kishi, 2004) atigi bir necha yuz kishi yashaydi; Darsa, Sabuniya va Kal-Firaun orollarida aholi yo‘q.
Sokotraning tub aholisi — sokotraliklar — mahalliy sokotra tilining zamonaviy janubiy arab tillariga mansub, somiy tillari oilasiga kiradigan lahjalarida hamda arab tilida so‘zlashadi. Sokotra tili uchun yozuv 2014-yil noyabrda rossiyalik tilshunoslar tomonidan yaratilgan.
Sokotra tilida qadimdan boy og‘zaki sheʼriyat, qo‘shiqchilik va nasriy ijod anʼanalari mavjud. Zamonaviy Sokotra sheʼriyatiga arab lahjalari taʼsir ko‘rsatmoqda. Sheʼriy shakllar orasida anʼanaviy hikmatli to‘rtliklar — temetxel (temethel) eng keng tarqalgan. Mahalliy koloritga boy Sokotra ertaklarida sokotraliklarning qadimiy madaniyati bilan O‘rta dengizbo‘yi va qadimgi Yevropa madaniy anʼanalari o‘rtasidagi aloqalar ko‘zga tashlanadi (jumladan, qadimgi Misrning ikki aka-uka haqidagi qissasiga va Zolushka haqidagi ertakka o‘xshash syujetlar bor; Sokotra anʼanasida bu obraz Mexazelo (Mehazelo) nomi bilan tanilgan va boshqalar).
Iqtisodiyoti
Orolning asosiy mahsulotlari: baliq, yelimsmola — ajdarho daraxtining shirasi, quritilgan aloe shirasi — sabur, jundan to‘qilgan gilamlar (qo‘lda tayyorlangan), xurmo, eritilgan sariyog‘, tamaki. Mahalliy ehtiyojlar uchun mahalliy zotdagi qoramol, mayda shoxli chorva va tuyalar boqiladi. Hadibo vodiysida tomorqa sabzavotchiligi rivojlangan.
Ko‘plab sokotraliklar hozirgacha elektr energiyasi va vodoprovodsiz yashaydi.
1990-yillarning oxirida Sokotra orolini sinchiklab kuzatish maqsadida BMTning Taraqqiyot dasturi qabul qilingan.
Transporti
Orolda quruqlikdagi jamoat transporti faqat Kalansiya va shimoli-sharqiy qirg‘oqdagi qishloqlarga qatnovchi, jadvali muntazam bo‘lmagan mikroavtobuslardan iborat. Haydovchisi bilan birga to‘rt g‘ildiragi tortuvchi (4WD) avtomobillar — jiplarni ijaraga olish eng ommabop xizmatdir.
1999-yil iyulda doimiy ishlovchi aeroport ochilgan.
Ommaviy madaniyatda
- Sokotra oroli Aleksandr Kartsevning «Sokotraning qora marvaridi» trillerida tasvirlangan.
- Sokotra va uning yaqinidagi Abd al-Kuriy oroli Andrey Gusevning «Bir kuni Malindida» romanida (22-bobda) tasvirlangan. XXI asr boshida roman bosh qahramonlaridan biri Sergey Medov shu orollarga borib qoladi.
Adabiyotlar
- rus tilida
- Gusterin P. V. Yaman Respublikasi va uning shaharlari. — M.: Xalqaro munosabatlar, 2006.
- Jukov V. A. Sokotra orolining (Yaman) 2008–2012-yillardagi tosh davri yodgorliklarini o‘rganish natijalari. — M.: Triada Ltd, 2014. — 114 b., rasmlar. ISBN 978-5-89282-591-7
- Naumkin V. V. Sokotraliklar. Tarixiy-etnografik ocherk. — M.: Nauka, 1988.
- Naumkin V. V. Sokotra arxipelagi orollari (1974–2010-yillardagi ekspeditsiyalar). — M.: Slavyan madaniyati tillari, 2012. — 528 b. — 800 nusxa — ISBN 978-5-9551-0574-1. — UDK 94(677.28)+904:72
- Travina I. Baraka maskani // Dunyo bo‘ylab : jurnal. — 2006. — № 2 (2785).
- boshqa tillarda
- Agafonov, Vladimir. Temetxel — Sokotra xalq sheʼriyatining eng yorqin unsuri. Folia Orientalia, 42/43-jild, 2006/07, 241–249-betlar
- Biderman, Zoltan: Sokotra — Hind okeanidagi xristian orolining qadimgi davrdan ilk yangi davrgacha bo‘lgan tarixi (Soqotra, Geschichte einer christlichen Insel im Indischen Ozean vom Altertum bis zur frühen Neuzeit), Visbaden, 2006, ISBN 978-3-447-05421-8
- Kasson, Layionel. 1989. Eritreya dengizi peripli. Prinston universiteti nashriyoti. ISBN 0-691-04060-5
- Cheung, Ketrin va Devantye, Lindon. 2006. Sokotra: orollar va ularning aholisining tabiiy tarixi (ingl.). www.nhbs.com. Murojaat sanasi: 22-iyun 2021-yil.. Kay Van Damm tahriri ostida. Odyssey Books & Guides, ISBN 962-217-770-0.
- Dou, D. Brayan. 1970. Sokotra: 1967-yildagi arxeologik razvedka. Genri Fild va Edit M. Lerd tahriri ostida. Field Research Projects, Mayami.
- Dou, D. Brayan. Sokotra: osoyishtalik oroli. London: Immel, 1992.
- Eli, D. Serj. Hadibu: chekka qishloqdan rivojlanayotgan shahargacha. Chroniques Yéménites, 12 (2004)
- Eli, D. Serj. Sokotra: Janubiy Arabistonning strategik darvozasi va ramziy maydoni. British Journal of Middle Eastern Studies, 2006-yil noyabr, 33(2), 131—160 ISSN 1353-0194 ISSN 1469-3542
- Miller, Entoni G. va Morris, Miranda M. Sokotra arxipelagining etnoflorasi (ingl.) / Rut Atkinson tahriri ostida. — Edinburg: Qirollik botanika bog‘i, 2004.
- RBGE Sokotra bibliografiyasi: RBGE hamda Sokotra do‘stlari tashkilotida (ingl.). Arxivlangan: asl nusxasi 2-dekabr 2007-yilda. veb-saytlarida.
- Shoff, Uilfred H. 1912. Eritreya dengizi peripli. Longmans, Green and Co., Nyu-York, ikkinchi nashr. Qayta nashr: Nyu-Dehli, Oriental Books Reprint Corporation, 1974. (Yangi muqovali nashr Coronet Books Inc. tomonidan ham mavjud. South Asia Books tomonidan ham 1995-yilda qayta nashr qilingan, ISBN 81-215-0699-9)
- Vranik, Volfgang: Sokotra — inson va tabiat (Sokotra — Mensch und Natur), Visbaden, 1999, ISBN 978-3-89500-099-7
Havolalar
- Sokotra haqida rus tilida batafsil maʼlumot. Sayohatlar va individual dasturlarni tashkil etish. Sokotradagi hayot haqida blog. www.socotra.ru. Murojaat sanasi: 22-iyun 2021-yil.
- Yaman: Sokotra arxipelagi. Fotosuratlar (ishlamaydigan havola — tarixi).
- Sokotra — Jon Farrarning 1964-yildan 2003-yilgacha bo‘lgan shaxsiy qarashlari. Ko‘plab foydali maʼlumotlar, fotosuratlar, videolar, maqolalar, folklor, havolalar va forum
- Sokotrada olib borilgan tadqiqotlar. annales.info. Murojaat sanasi: 22-iyun 2021-yil.
- Stiven Endryu Missik. Sokotra — Sharqiy Assuriya cherkovining sirli oroli. Arxivlangan: asl nusxasi 1-fevral 2007-yilda.
- Sokotra haqida maʼlumot: tirik organizmlarning xilma-xilligi, anʼanaviy turmush tarzi. Arxivlangan: asl nusxasi 11-fevral 2004-yilda.
- Sokotra aholisi nutqi namunasi — shimoli-sharqiy lahja — MP3 (nem.) (ishlamaydigan havola — tarixi). www.semarch.uni-hd.de. Murojaat sanasi: 22-iyun 2021-yil.
- Sokotra haqida maʼlumot, fotosuratlar, muhokama. Arxivlangan: asl nusxasi 29-dekabr 2008-yilda.