| Shahar | |||
| Sheroz | |||
|---|---|---|---|
| fors. شیراز | |||
| | |||
|
|||
| 29°36′37″ shim. k. 52°31′52″ sharq. u.HGYaO | |||
| Mamlakat |
|
||
| Uston | Fors | ||
| Shahriston | Sheroz | ||
| Maʼmuriy bo‘linishi | 9 ta shahar tumani | ||
| Shahar hokimi | Mehron Eʼtemodiy | ||
| Tarixi va geografiyasi | |||
| Ilk bor tilga olinishi | miloddan avvalgi 2000-yil | ||
| Maydoni | 340 km² | ||
| Markazining dengiz sathidan balandligi | 1545 m | ||
| Vaqt mintaqasi | UTC+3:30 | ||
| Aholisi | |||
| Aholisi | 1 869 001 kishi (2016) | ||
| Aholi zichligi | 4296 kishi/km² | ||
| Aholisining atalishi | sherozliklar | ||
| Rasmiy til | Fors tili | ||
| Raqamli identifikatorlar | |||
| Telefon kodi | +98 711 | ||
| Pochta indeksi | 711xx-xxxxx – 719xx-xxxxx | ||
|
|
|||
| eshiraz.ir (fors.) | |||
|
Sheroz |
|||
Sheroz (fors. شیراز Xalqaro fonetik alifbo: fayl haqida) — shahar; joylashuvi — janubiy Eron, bu shahar maʼmuriy markazi bo‘lgan viloyat — Fors, Sheroz aholi soni bo‘yicha mamlakatda oltinchi o‘rinda turadi: 2016-yilda bu yerda 1 869 001 kishi yashagan. Sheroz munitsipaliteti 11 ta mustaqil shahar hududiga bo‘lingan bo‘lib, umumiy maydoni 240 km² ni tashkil etadi.
Sheroz Fors viloyatining markaziy qismida, dengiz sathidan 1486 metr balandlikda, kichik Xoshk daryosi vodiysida, Zagros tog‘li hududida joylashgan va mo‘tadil iqlimga ega. Shahar Derak tog‘idan g‘arbda, Bomu, Sabzpushon, Chehel Maqom va Bobokuhi tog‘laridan janubda joylashgan.
Shahar haqida dastlabki maʼlumot Tirozis nomi bilan miloddan avvalgi 2-ming yillikning boshlariga taqaladi[manba 1263 kundan beri ko‘rsatilmagan]. «Sheroz» nomi tarixiy kitob va hujjatlarda «Torasiz», «Chiroj» va «Sheroze» kabi turli shakllarda uchraydi. Shahar dastlab Abu Nasr qalʼasi o‘rnida joylashgan. Umaviylar hukmronligi davrida Sheroz hozirgi joyiga ko‘chirilgan va Forsning qadimgi poytaxti Istaxrning vayron bo‘lishi hisobiga ravnaq topgan. Shahar Sabkariylar, Safforiylar, Buvayhiylar va Zandiylar davrida Eron poytaxti bo‘lgan. 1766–1791-yillarda ham Sheroz Fors poytaxti bo‘lgan. O‘sha davrda hukmron sulola — Zandiylar.
Sherozdan 60 km masofada qadimgi poytaxt xarobalari bor. Ular ilk Fors imperiyasi — Ahamoniylar davriga oid. Poytaxt nomi — Persepol.
Sheroz shoirlar, gullar va sharob shahri sifatida mashhur. Bu yer o‘rta asr Eron madaniyatining ko‘plab atoqli namoyandalari, jumladan, Hofiz, Saʼdiy va boshqalarning vatanidir. 1979-yilgi inqilobgacha bu yer eng yirik vinochilik markazi bo‘lgan. Hozirgi vaqtda shahar neft va elektronika sanoati, shuningdek, turizm markazi hisoblanadi. Sheroz nisbatan yumshoq iqlimi va ko‘chalaridagi ko‘plab yashil daraxtlari bilan mashhur. Shahar Qurʼonda taʼriflangan oxiratdagi saodat bog‘lariga mos tarzda tashkil etilgan vohalari bilan ham tanilgan.
Nomining kelib chiqishi
Shahar haqida eng qadimgi maʼlumot 1970-yilda shaharning janubi-g‘arbiy qismida g‘isht pishirish pechini qurish ishlari paytida topilgan, taxminan miloddan avvalgi 2000-yilga oid sopol lavhalarda aniqlangan. Ushbu elam tilida yozilgan lavhalarda Sheroz «Tirozis» nomi bilan tilga olinadi. Talaffuziga ko‘ra, bu nom «Torasiz» yoki «Sirasiz» shaklida tushuniladi; u «Sirojis» nomidan kelib chiqqan bo‘lib, bu nom qadimgi fors tilida qo‘llangan. Muntazam fonetik o‘zgarishlar natijasida u «Sheroz»ga aylangan va bu nom hozirgi fors tilida ham ishlatiladi.
Persepolda Jorj Kemeron rahbarligida 1914-yilda o‘tkazilgan arxeologik qazishmalarda elam tilidagi sopol bitiklar topilgan. Ularning ayrimlarida «Torasiz» yoki «Shirozis» deb atalgan qalʼa tilga olinadi. Bundan tashqari, Qasre Abunasr saroyi o‘rnidan kechki Sosoniylar va ilk islom davrlariga oid «Sheroz» nomi bitilgan muhrlar topilgan. Ibn Havqal — X asr musulmon geografi — Sheroz nomini sherning ichki aʼzolariga o‘xshatgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, boshqa hududlardan oziq-ovqat asosan shu yerga olib kelingan, bu yerdan esa deyarli hech narsa olib chiqilmagan. Tedesko tadqiqotiga ko‘ra, Sheroz «yaxshi uzumlar markazi» degan maʼnoni anglatadi. Biroq Benvenist va Henning kabi boshqa tadqiqotchilar bu fikrni rad etgan.
Tarix
Geografiya
Sheroz Zagros tog‘lari etagida, dengiz sathidan taxminan 1500 m balandlikda joylashgan. Qo‘shni Yazd va Xuziston viloyatlariga qaraganda, Sherozning iqlimi yumshoqroq.
Shahar Tang Alloh Akbar tog‘lari etagidagi keng yashil tekislikda joylashgan.
Shaharning janubi-sharqida sho‘r Maharlu ko‘li bor.
Iqlim
Sherozda yoz issiq, qish esa mo‘tadil sovuq bo‘ladi.
| Ko‘rsatkich \ Davr | Yan | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| O‘rtacha maksimal harorat, °C | 11 | 13 | 17 | 24 | 30 | 35 | 37 | 36 | 32 | 27 | 18 | 13 | 24 |
| O‘rtacha harorat, °C | 6 | 8 | 11 | 18 | 23 | 28 | 30 | 30 | 25 | 20 | 12 | 8 | 18 |
| O‘rtacha minimal harorat, °C | 1 | 3 | 6 | 11 | 16 | 20 | 23 | 22 | 17 | 12 | 6 | 3 | 12 |
| Manba: | |||||||||||||
Aholisi

Aynan 2006-yilda Sheroz shahristoni aholisi 1 227 331 kishini tashkil etgan. Aholining asosiy qismi — forslar. Bundan tashqari, Sherozda yahudiy ozchilik ham yashaydi. XX asr oxirida olti ming kishilik jamoaning ko‘p aʼzolari ko‘chib ketgan mamlakatlar — AQSH va Isroil.
Iqtisodiyot
Sanoat
Eron Neft vazirligi Sherozda «Pars» neftni qayta ishlash zavodini qurishni rejalashtirgan.
Shaharning mashhur mahsulotlari — mahalliy gilamlar.
Qishloq xo‘jaligi
Qishloq xo‘jaligi Sheroz va uning atrofidagi hududlar hayotida muhim o‘rin tutadi. Sheroz bog‘lari butun mamlakatda mashhur, ular suv bilan yaxshi taʼminlangan. Shahar mevali bog‘lar markazi bo‘lib, bu yerda uzum, sitrus mevalar, paxta va sholi yetishtiriladi.
Turizm
Shaharga sayyohlar ko‘p tashrif buyuradi. Sherozdan 60 km masofada Persepol va Naqshi Rustam kabi tarixiy yodgorliklar, 130 km masofada esa Pasargad joylashgan. Shaharda ko‘plab sayyohlik diqqatga sazovor joylari mavjud: tabiiy obidalar (Margun sharsharasi, Bomu milliy bog‘i, Eram bog‘i, Shopur g‘ori), meʼmoriy obidalar (Qurʼon darvozasi, Vakil hammomi, Sarviston saroyi), diniy obidalar (Nosir ul-Mulk masjidi, Saʼdiy maqbarasi, Shoh Cherog‘ maqbarasi), muzeylar (Fors muzeyi) va boshqalar.
Bundan tashqari, Sheroz tibbiy turizm markazi sifatida ham tanilgan. Bu yerga har yili turli mamlakatlardan bir necha ming bemor davolanish uchun keladi. Shahardagi tibbiy turizm xizmatlarini tashkil qilish va nazorat qilishga masʼul muassasa — Sheroz tibbiyot fanlari universiteti .
Transport
Sheroz avtomobil magistrali orqali quyidagi shaharlar bilan bog‘langan: Isfahon va Tehron.
Quyidagi shaharlarga temiryo‘l qatnovi ham mavjud: Isfahon va Tehron.

Sherozda uchta metropoliten liniyasi qurilmoqda. 11-oktabr 2014-yilda birinchi liniyaning 8 ta bekatdan iborat shimoli-g‘arbiy qismi ochilgan. Sheroz metropoliteni Eronda ishga tushgan uchinchi metropoliten bo‘ldi.
Aeroport
Sheroz xalqaro aeroporti — mamlakat janubidagi eng yirik aeroport bo‘lib, Dubay, Istanbul va Qatar bilan, shuningdek, Eronning ko‘plab shaharlari bilan havo qatnoviga ega. 2005-yilgi rekonstruksiyadan so‘ng u parvozlar xavfsizligi jihatidan Imom Xumayniy aeroportidan keyin mamlakatdagi ikkinchi eng ishonchli aeroport deb hisoblanadi. Bu aeroport Tehron shahrida joylashgan bo‘lib, zamonaviy elektron va navigatsiya uskunalari bilan jihozlangan.
Taʼlim
Shaharda quyidagi oliy taʼlim muassasasi joylashgan: Sheroz universiteti, u Eronning eng kuchli oliy taʼlim muassasasi sifatida obro‘ qozongan. 1970-yillardan boshlab, universitetni isloh qilishda Pensilvaniya universiteti ishtirok etganidan so‘ng ko‘plab fanlar ingliz tilida o‘qitila boshlandi, taʼlim jarayoni esa AQSH oliy taʼlim tizimi tamoyillari asosida tashkil etildi. Islom inqilobidan keyin universitet 3 yilga yopildi, biroq keyinchalik hozirgi nomi ostida faoliyatini qayta boshladi. Inqilobgacha u Pahlaviy universiteti deb atalgan.
Madaniyat va sanʼat
Muzeylar
- Fors muzeyi — qadimiy sanʼat va hunarmandchilik asarlari to‘plami.
- Eron matbuot agentligi muzeyi — Zandiylar sulolasiga oid osori atiqalarning katta ekspozitsiyasi.
- Norenjiston-Qavom muzeyi — arxeologik topilmalar.
- Para muzeyi — Zandiylar sulolasiga oid yodgorliklar.
- Harbiy muzey joylashgan maskan: Afifobod bog‘i (Afif-Abad Garden yoki Golshan Garden).
- Anatomiya muzeyi.
- Tabiat tarixi muzeyi joylashgan joy: Sheroz universiteti.
- Haft-Tanon muzeyi — Zandiylar sulolasi tarixi.
Sport
- «Hofiziya» stadioni (sig‘imi 35 000 kishi).
- «Quds» stadioni (sig‘imi 75 000 kishi).
Diqqatga sazovor joylar



Shaharning asosiy diqqatga sazovor joylari:
- Sayyid Mir Muhammad maqbarasi,
- Maqbara — Hofiz,
- Maqbara — Saʼdiy,
- Maqbara — Xoju Kirmoniy,
- Shoh Cherog‘ maqbarasi,
- Atiq jome masjidi — IX asr,
- Nosir ul-Mulk masjidi,
- Shoh Shojaʼ maqbarasi,
- Vakil bozori,
- Vakil masjidi,
- Qurʼon darvozasi,
- Afifobod bog‘i va qurol-yarog‘ muzeyi,
- Eram bog‘i,
- Maqbara — Bobokuhi,
- Maqbara — Karimxon va Fors viloyati muzeyi,
- Karimxon qalʼasi.
Sheroz atrofida qadimgi shaharlar xarobalari va tarixiy joylar bor:
Sherozda hanuz ko‘plab eronlik yahudiylar yashaydi. XX asr oxirida, ayniqsa Islom inqilobidan keyin, ularning ko‘pchiligi quyidagi mamlakatlarga ko‘chib ketgan: AQSH va Isroil. Sherozda bir nechta sinagoga faoliyat yuritadi.
Birodarlashgan shaharlar
Adabiyotlar
- Shopur Shahboziy, Alirizo. Sheroz. 1-qism: 1940-yilgacha bo‘lgan tarix (ingl.) // Encyclopædia Iranica. — 4-sentabr 2004-yilda.
Havolalar
- Shaharning rasmiy sayti. Arxivlangan: asl nusxa 4-mart 2016-yilda.—
- Sherozning diqqatga sazovor joylari haqida umumiy maʼlumot Arxiv nusxasi 30-oktabr 2015-yilda Wayback Machine
- Sheroz: shoirlar, yodgorliklar va bog‘lar shahrida
- Gusterin P. V. Sherozdagi rossiyalik ayol: 190 yil o‘tgach… Arxiv nusxasi 15-fevral 2019-yilda Wayback Machine
