Sheroz haqida

Shahar
Sheroz
fors. شیراز‎
29°36′37″ shim. k. 52°31′52″ sharq. u.HGYaO
Mamlakat  Eron
Uston Fors
Shahriston Sheroz
Maʼmuriy bo‘linishi 9 ta shahar tumani
Shahar hokimi Mehron Eʼtemodiy
Tarixi va geografiyasi
Ilk bor tilga olinishi miloddan avvalgi 2000-yil
Maydoni 340 km²
Markazining dengiz sathidan balandligi 1545 m
Vaqt mintaqasi UTC+3:30
Aholisi
Aholisi 1 869 001 kishi (2016)
Aholi zichligi 4296 kishi/km²
Aholisining atalishi sherozliklar
Rasmiy til Fors tili
Raqamli identifikatorlar
Telefon kodi +98 711
Pochta indeksi 711xx-xxxxx – 719xx-xxxxx

eshiraz.ir  (fors.)
Шираз на карте
Sheroz xaritada
Шираз
Sheroz
Логотип Викисклада Vikimedia Commonsdagi mediafayllar
Логотип Викигида Vikisayohatdagi yo‘lko‘rsatkich

Sheroz (fors. شیراز‎ Xalqaro fonetik alifbo: [ʃiːˈrɒːz]fayl haqida) — shahar; joylashuvi — janubiy Eron, bu shahar maʼmuriy markazi bo‘lgan viloyat — Fors, Sheroz aholi soni bo‘yicha mamlakatda oltinchi o‘rinda turadi: 2016-yilda bu yerda 1 869 001 kishi yashagan. Sheroz munitsipaliteti 11 ta mustaqil shahar hududiga bo‘lingan bo‘lib, umumiy maydoni 240 km² ni tashkil etadi.

Sheroz Fors viloyatining markaziy qismida, dengiz sathidan 1486 metr balandlikda, kichik Xoshk daryosi vodiysida, Zagros tog‘li hududida joylashgan va mo‘tadil iqlimga ega. Shahar Derak tog‘idan g‘arbda, Bomu, Sabzpushon, Chehel Maqom va Bobokuhi tog‘laridan janubda joylashgan.

Shahar haqida dastlabki maʼlumot Tirozis nomi bilan miloddan avvalgi 2-ming yillikning boshlariga taqaladi[manba 1263 kundan beri ko‘rsatilmagan]. «Sheroz» nomi tarixiy kitob va hujjatlarda «Torasiz», «Chiroj» va «Sheroze» kabi turli shakllarda uchraydi. Shahar dastlab Abu Nasr qalʼasi o‘rnida joylashgan. Umaviylar hukmronligi davrida Sheroz hozirgi joyiga ko‘chirilgan va Forsning qadimgi poytaxti Istaxrning vayron bo‘lishi hisobiga ravnaq topgan. Shahar Sabkariylar, Safforiylar, Buvayhiylar va Zandiylar davrida Eron poytaxti bo‘lgan. 1766–1791-yillarda ham Sheroz Fors poytaxti bo‘lgan. O‘sha davrda hukmron sulola — Zandiylar.

Sherozdan 60 km masofada qadimgi poytaxt xarobalari bor. Ular ilk Fors imperiyasi — Ahamoniylar davriga oid. Poytaxt nomi —  Persepol.

Sheroz shoirlar, gullar va sharob shahri sifatida mashhur. Bu yer o‘rta asr Eron madaniyatining ko‘plab atoqli namoyandalari, jumladan, Hofiz, Saʼdiy va boshqalarning vatanidir. 1979-yilgi inqilobgacha bu yer eng yirik vinochilik markazi bo‘lgan. Hozirgi vaqtda shahar neft va elektronika sanoati, shuningdek, turizm markazi hisoblanadi. Sheroz nisbatan yumshoq iqlimi va ko‘chalaridagi ko‘plab yashil daraxtlari bilan mashhur. Shahar Qurʼonda taʼriflangan oxiratdagi saodat bog‘lariga mos tarzda tashkil etilgan vohalari bilan ham tanilgan.

Nomining kelib chiqishi

Shahar haqida eng qadimgi maʼlumot 1970-yilda shaharning janubi-g‘arbiy qismida g‘isht pishirish pechini qurish ishlari paytida topilgan, taxminan miloddan avvalgi 2000-yilga oid sopol lavhalarda aniqlangan. Ushbu elam tilida yozilgan lavhalarda Sheroz «Tirozis» nomi bilan tilga olinadi. Talaffuziga ko‘ra, bu nom «Torasiz» yoki «Sirasiz» shaklida tushuniladi; u «Sirojis» nomidan kelib chiqqan bo‘lib, bu nom qadimgi fors tilida qo‘llangan. Muntazam fonetik o‘zgarishlar natijasida u «Sheroz»ga aylangan va bu nom hozirgi fors tilida ham ishlatiladi.

Persepolda Jorj Kemeron rahbarligida 1914-yilda o‘tkazilgan arxeologik qazishmalarda elam tilidagi sopol bitiklar topilgan. Ularning ayrimlarida «Torasiz» yoki «Shirozis» deb atalgan qalʼa tilga olinadi. Bundan tashqari, Qasre Abunasr saroyi o‘rnidan kechki Sosoniylar va ilk islom davrlariga oid «Sheroz» nomi bitilgan muhrlar topilgan. Ibn Havqal — X asr musulmon geografi — Sheroz nomini sherning ichki aʼzolariga o‘xshatgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, boshqa hududlardan oziq-ovqat asosan shu yerga olib kelingan, bu yerdan esa deyarli hech narsa olib chiqilmagan. Tedesko tadqiqotiga ko‘ra, Sheroz «yaxshi uzumlar markazi» degan maʼnoni anglatadi. Biroq Benvenist va Henning kabi boshqa tadqiqotchilar bu fikrni rad etgan.

Tarix

Geografiya

Sheroz Zagros tog‘lari etagida, dengiz sathidan taxminan 1500 m balandlikda joylashgan. Qo‘shni Yazd va Xuziston viloyatlariga qaraganda, Sherozning iqlimi yumshoqroq.

Shahar Tang Alloh Akbar tog‘lari etagidagi keng yashil tekislikda joylashgan.

Shaharning janubi-sharqida sho‘r Maharlu ko‘li bor.

Iqlim

Sherozda yoz issiq, qish esa mo‘tadil sovuq bo‘ladi.

Sheroz iqlimi
Ko‘rsatkich \ Davr Yan Fev Mar Apr May Iyun Iyul Avg Sen Okt Noy Dek Yil
O‘rtacha maksimal harorat, °C 11 13 17 24 30 35 37 36 32 27 18 13 24
O‘rtacha harorat, °C 6 8 11 18 23 28 30 30 25 20 12 8 18
O‘rtacha minimal harorat, °C 1 3 6 11 16 20 23 22 17 12 6 3 12

Aholisi

2014-yilda Sheroz aholisining yosh-jins piramidasi

Aynan 2006-yilda Sheroz shahristoni aholisi 1 227 331 kishini tashkil etgan. Aholining asosiy qismi — forslar. Bundan tashqari, Sherozda yahudiy ozchilik ham yashaydi. XX asr oxirida olti ming kishilik jamoaning ko‘p aʼzolari ko‘chib ketgan mamlakatlar — AQSH va Isroil.

Iqtisodiyot

Sanoat

Eron Neft vazirligi Sherozda «Pars» neftni qayta ishlash zavodini qurishni rejalashtirgan.

Shaharning mashhur mahsulotlari — mahalliy gilamlar.

Qishloq xo‘jaligi

Qishloq xo‘jaligi Sheroz va uning atrofidagi hududlar hayotida muhim o‘rin tutadi. Sheroz bog‘lari butun mamlakatda mashhur, ular suv bilan yaxshi taʼminlangan. Shahar mevali bog‘lar markazi bo‘lib, bu yerda uzum, sitrus mevalar, paxta va sholi yetishtiriladi.

Turizm

Shaharga sayyohlar ko‘p tashrif buyuradi. Sherozdan 60 km masofada Persepol va Naqshi Rustam kabi tarixiy yodgorliklar, 130 km masofada esa Pasargad joylashgan. Shaharda ko‘plab sayyohlik diqqatga sazovor joylari mavjud: tabiiy obidalar (Margun sharsharasi, Bomu milliy bog‘i, Eram bog‘i, Shopur g‘ori), meʼmoriy obidalar (Qurʼon darvozasi, Vakil hammomi, Sarviston saroyi), diniy obidalar (Nosir ul-Mulk masjidi, Saʼdiy maqbarasi, Shoh Cherog‘ maqbarasi), muzeylar (Fors muzeyi) va boshqalar.

Bundan tashqari, Sheroz tibbiy turizm markazi sifatida ham tanilgan. Bu yerga har yili turli mamlakatlardan bir necha ming bemor davolanish uchun keladi. Shahardagi tibbiy turizm xizmatlarini tashkil qilish va nazorat qilishga masʼul muassasa — Sheroz tibbiyot fanlari universiteti .

Transport

Sheroz avtomobil magistrali orqali quyidagi shaharlar bilan bog‘langan: Isfahon va Tehron.

Quyidagi shaharlarga temiryo‘l qatnovi ham mavjud: Isfahon va Tehron.

Sheroz temiryo‘l bekati

Sherozda uchta metropoliten liniyasi qurilmoqda. 11-oktabr 2014-yilda birinchi liniyaning 8 ta bekatdan iborat shimoli-g‘arbiy qismi ochilgan. Sheroz metropoliteni Eronda ishga tushgan uchinchi metropoliten bo‘ldi.

Aeroport

Sheroz xalqaro aeroporti — mamlakat janubidagi eng yirik aeroport bo‘lib, Dubay, Istanbul va Qatar bilan, shuningdek, Eronning ko‘plab shaharlari bilan havo qatnoviga ega. 2005-yilgi rekonstruksiyadan so‘ng u parvozlar xavfsizligi jihatidan Imom Xumayniy aeroportidan keyin mamlakatdagi ikkinchi eng ishonchli aeroport deb hisoblanadi. Bu aeroport Tehron shahrida joylashgan bo‘lib, zamonaviy elektron va navigatsiya uskunalari bilan jihozlangan.

Taʼlim

Shaharda quyidagi oliy taʼlim muassasasi joylashgan: Sheroz universiteti, u Eronning eng kuchli oliy taʼlim muassasasi sifatida obro‘ qozongan. 1970-yillardan boshlab, universitetni isloh qilishda Pensilvaniya universiteti ishtirok etganidan so‘ng ko‘plab fanlar ingliz tilida o‘qitila boshlandi, taʼlim jarayoni esa AQSH oliy taʼlim tizimi tamoyillari asosida tashkil etildi. Islom inqilobidan keyin universitet 3 yilga yopildi, biroq keyinchalik hozirgi nomi ostida faoliyatini qayta boshladi. Inqilobgacha u Pahlaviy universiteti deb atalgan.

Madaniyat va sanʼat

Muzeylar

Fors muzeyi binosi
  • Fors muzeyi — qadimiy sanʼat va hunarmandchilik asarlari to‘plami.
  • Eron matbuot agentligi muzeyi — Zandiylar sulolasiga oid osori atiqalarning katta ekspozitsiyasi.
  • Norenjiston-Qavom muzeyi — arxeologik topilmalar.
  • Para muzeyi — Zandiylar sulolasiga oid yodgorliklar.
  • Harbiy muzey joylashgan maskan: Afifobod bog‘i (Afif-Abad Garden yoki Golshan Garden).
  • Anatomiya muzeyi.
  • Tabiat tarixi muzeyi joylashgan joy: Sheroz universiteti.
  • Haft-Tanon muzeyi — Zandiylar sulolasi tarixi.

Sport

  • «Hofiziya» stadioni (sig‘imi 35 000 kishi).
  • «Quds» stadioni (sig‘imi 75 000 kishi).

Diqqatga sazovor joylar

Eram bog‘i (Sheroz)
Qavom bog‘i — Sherozdagi eng qadimiy bog‘lardan biri
Sherozdagi Afifobod bog‘i
Sherozda dafn etilgan shoir: Hofiz

Shaharning asosiy diqqatga sazovor joylari:

Sheroz atrofida qadimgi shaharlar xarobalari va tarixiy joylar bor:

Sherozda hanuz ko‘plab eronlik yahudiylar yashaydi. XX asr oxirida, ayniqsa Islom inqilobidan keyin, ularning ko‘pchiligi quyidagi mamlakatlarga ko‘chib ketgan: AQSH va Isroil. Sherozda bir nechta sinagoga faoliyat yuritadi.

Birodarlashgan shaharlar

Adabiyotlar

Havolalar