| Shahar | |
| Sharm-esh-Sheyx | |
|---|---|
| arabcha شرم الشيخ | |
| 27°58′43″ sh. k. 34°23′37″ sh. u.HGYaO | |
| Mamlakat |
|
| Muhofaza | Janubiy Sinay |
| Tarixi va geografiyasi | |
| Avvalgi nomlari |
gacha 1967 — Sharm-esh-Sheyx gacha 1982 — Ofira |
| Markazining balandligi | 1 m va 11 m |
| Vaqt mintaqasi | UTC+2:00 |
| Aholisi | |
| Aholisi | ↗13 616 kishi (2023) |
| Raqamli identifikatorlar | |
| Telefon kodi | +20 69 |
| sharm-city.com | |
Sharm-esh-Sheyx (arabcha شرم الشيخ, shuningdek, Sharm-el-Sheyx, 1982-yilgacha — Ofira (ivritcha אופירה)) — shahar-kurort — Misrda, Sinay yarimorolining janubiy uchida joylashgan. U Qizil dengiz sohilidagi Misr Rivyerasida joylashgan. Shahar quyidagi muhofazaning tuman markazlaridan biri: Janubiy Sinay.
Shahardan Qohiragacha avtomobil yo‘li bo‘ylab 500 km, havo yo‘li bo‘ylab esa 385 km masofa bor.
Geografiyasi


Tarixan shaharning barcha hududlari bir vaqtning o‘zida yaxlit tarzda qurilmagan. Shu sababli shahar ko‘plab alohida tumanlarning rivojlanishi hisobiga kengaymoqda. Shaharning asosiy magistral ko‘chasi — El-Salom xiyoboni (arabcha السلام) dengiz bo‘ylab yoyilgan shahar qismlarini birlashtiradi.



Arab tilidan Sharm-esh-Sheyx nomi «shayx ko‘rfazi» deb tarjima qilinadi. Sharm-esh-Sheyx shimoli-sharqdan janubi-g‘arbga qariyb 30 kilometr masofaga, Aqaba ko‘rfazining g‘arbiy qirg‘og‘i bo‘ylab cho‘zilgan. Shahar hududida Naama-Bey va boshqa ko‘rfazchalar bor. Janubi-g‘arbda u Ras-Muhammadmilliy bog‘i bilan, Sinay yarimorolining eng janubiy nuqtasida, shimoli-sharqda esa Nabqmilliy qo‘riqxonasi bilan chegaradosh. Shimoli-g‘arbda uni shamol va yog‘ingarchilikdan Sinay tog‘laritizmasi himoya qiladi, janubi-sharqiy qirg‘oqlarini esa Qizil dengiz suvlari yuvib turadi.
Shahar qirg‘og‘idan uncha uzoqda joylashgan orol — Tiran.
Iqlimi
Sharm-esh-Sheyxda yil davomida yog‘ingarchilik juda kam bo‘ladigan tropik cho‘l iqlimi hukm suradi. Yanvar–fevral oylarida tungi harorat +15 °C gacha (kamdan-kam hollarda +10 °C gacha) pasayadi, ba’zan salqin shamol esadi. Eng past harorat 23-fevral, 2000-yil sanasida qayd etilgan bo‘lib, +5 °C ni tashkil qilgan. Kunduzi esa quyosh charaqlab turadi.
Yozda soyadagi harorat +45 °C va undan ham yuqoriga ko‘tarilishi mumkin (mutlaq maksimum 3-iyun, 2013-yil sanasida qayd etilgan — +46 °C). Eng issiq oy — avgust, bu oyda o‘rtacha maksimal harorat +38 °C ni tashkil etadi; hatto kechasi ham harorat, odatda, +30 °C dan pastga tushmaydi.
Dengiz suvi harorati hatto qishda ham +20 °C dan pastga tushmaydi (yozda +28 °C gacha ko‘tariladi). Sharm-esh-Sheyxda yomg‘ir juda kam yog‘adi, havo esa yilning istalgan vaqtida quruq va iliq bo‘ladi.
| Ko‘rsatkich \ Davr | Yan | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mutlaq maksimal t, °C | 31 | 34 | 37 | 41 | 44 | 46 | 46 | 45 | 43 | 41 | 37 | 32 | 46 |
| O‘rtacha maksimal t, °C | 21,7 | 22,4 | 25,1 | 29,8 | 33,9 | 37,0 | 37,5 | 37,5 | 35,4 | 31,5 | 27,0 | 23,2 | 30,2 |
| O‘rtacha harorat, °C | 18,0 | 19,4 | 21,7 | 25,5 | 29,1 | 31,2 | 32,4 | 32,2 | 31,1 | 28,0 | 23,8 | 19,9 | 26,0 |
| O‘rtacha minimal t, °C | 13,3 | 13,7 | 16,1 | 20,1 | 23,8 | 26,5 | 26,7 | 28,0 | 26,5 | 23,4 | 18,9 | 15,0 | 21,0 |
| Mutlaq minimal t, °C | 7 | 5 | 10 | 12 | 17 | 23 | 20 | 23 | 22 | 17 | 14 | 8 | 5 |
| Yog‘in miqdori (me’yor), mm | 0,5 | 0,2 | 1,2 | 0,2 | 0,5 | 0 | 0 | 0 | 0,04 | 0,8 | 3,3 | 0,5 | 7,24 |
| Suv harorati, °C | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 28 | 27 | 26 | 24 | 26 |
| Manba: Jahon meteorologiya tashkiloti, WeatherTravel, Ob-havo va iqlim, 1991–2020 | |||||||||||||
Aholisi
1996 va 2006-yillardagi aholini ro‘yxatga olish ma’lumotlariga ko‘ra aholi soni.
| 1996 | 2006 | 2015 | 2017 | 2021 | 2023 |
|---|---|---|---|---|---|
| 4306 | ↗38 478 | ↗73 000 | ↘13 201 | ↗13 561 | ↗13 616 |
Tuzilishi va hududiy bo‘linishi
Kurort shahar sohil bo‘ylab, asosiy ko‘rfazchalar atrofida bunyod etilgan bir necha tumandan iborat:
- Sharm-el-Mayya (Sharm El Maya) — kurortning eng janubi-g‘arbida, shu nomdagi portli ko‘rfazcha bo‘yida joylashgan vodiy tumani. U qumli plyajlari, mehmonxonalari va «Eski bozor» (Old Market) deb ataladigan sharqona bozori bilan mashhur. Bozor Eski shahar hududida joylashgan.
- Hadaba (Hadaba Um Sid) tumani, shu jumladan unga tutash Aida, Tauer, Il-Merkatokichik tumanlari — balandlikda joylashgan hudud bo‘lib, mehmonxona va turarjoy mavzelari, dam olish markazlari hamda shu ko‘rfazning qoyali qirg‘og‘idagi marjonli plyajlarni o‘z ichiga oladi.
- Hay-en-Nur — diniy inshootlar va turarjoy binolari joylashgan tuman.
- Naama-Bey (arabcha خليج نعمة xalij na’ama) — eng mashhur sayyohlik maskani, Sharm-esh-Sheyxning norasmiy markazi. Bu hududda mehmonxonalar yonida nufuzli savdo markazlari, kazinolar, sport maydonlari, dayvingmarkazlari, restoranlar, tungi klublar va boshqa obyektlar, shuningdek, Kleo-park hamda dengiz bo‘yidagi piyodalar sayr yo‘lagi mavjud. Naama-Beydagi deyarli barcha plyajlarning tubi qumli.
- Gardens-Bey (Gardens Bay) — mehmonxonalar joylashgan tuman; ularning aksariyati to‘rt va besh yulduzli.
- Koral-Bey (Coral Bay) — mehmonxonalar va dayving markazlari joylashgan tuman.
- Sharks-Bey (Sharks Bay) — mehmonxonalar va dayving markazlari joylashgan tuman.
- Ras-Nasrani (Ras Nusrani), jumladan, SOHO, Montaza — ishbilarmonlik markazlari va mehmonxonalar joylashgan hudud. Unga aeroport tutashgan.
- Nabq (Nabq) — Naama-Beydan bir necha kilometr shimoli-sharqda, Nabq milliy qo‘riqxonasi (Nabq), Tiran orolining ro‘parasida joylashgan eng olis tuman.

Sharm-esh-Sheyx dengizgacha cho‘zilgan ikkita milliy qo‘riqxona bilan chegaralangan. Shu sababli qurilish olib borish mumkin bo‘lgan sohil bo‘lagining uzunligi qariyb 30 km ni tashkil etadi. Hozirda qurilishga yaroqli sohil uchastkalarining deyarli barchasida hashamatli mehmonxonalar qurilgan yoki ular yangi turarjoy majmualari uchun ajratilgan. Shahar tog‘ tizmasi tomon, qirg‘oqdan ichkariga qarab kengayishda davom etmoqda.
Sharm-esh-Sheyxning eng mashhur tuman va kichik tumanlari: Naama, Eski shahar, Hadaba, Aida, Tauer, Il-Merkato, Delta-Sharmva SOHO, Hay-en-Nur, Rivyera, Hay-Salom, Kriss, Nabq.
Ko‘plab yangi mehmonxona va turarjoy mavzelari qurilmoqda: Gold-Sharm, San-Shayn, Sanni-Leyk, Montazava boshqalar.
Sharm-esh-Sheyx xalqaro aeroportiyaqinida quyidagi hududlar joylashgan: Rauabi, Imar, Montaza.
Shaharda baland osmono‘par, hatto ko‘p qavatli binolar ham yo‘q. Turarjoylar odatda obodonlashtirilgan bir va ikki qavatli villalardan iborat kichik majmualar, shuningdek, taunhauslar ko‘rinishida quriladi. Ular ko‘plab ikki va uch qavatli mehmonxonalar singari zamonaviy infratuzilma, do‘konlar, restoranlar, basseynlar hamda bog‘larga ega yaxshi ko‘kalamzorlashtirilgan hududlar atrofida joylashgan.
Transport aloqalari
Shaharning geografik joylashuvi butun Sinay yarimorolining transport tizimida katta ahamiyat kasb etadi.
Sharm-esh-Sheyx — Sinayning «havo darvozasi». Sharm-esh-Sheyx xalqaro aeroporti, ilgari Ras-Nazrani aeroporti (Ras Nasrani) — Sinay yarimorolidagi birinchi va eng yirik xalqaro aeroportdir. U orqali Sharm-esh-Sheyxning o‘zi va yarimorolning boshqa kurortlari — Dahab, Taba, Nuveybabilan havo qatnovlari amalga oshiriladi. Sayyohlar va mehmonlarning aksariyati yarimorolga aynan samolyotda kelib, shu yo‘l bilan qaytadi.

Avtomobil transporti. Sinayning ayrim kam qatnovli, yarimorol ichkarisidan Ahmad Hamdi tunneliga olib boruvchi yo‘llaridan tashqari, deyarli barcha avtomobil yo‘llari Sharm-esh-Sheyx orqali o‘tadi. Barcha yo‘llar yaxshi holatda saqlanadi, zarur jihozlar bilan ta’minlanadi (svetoforlar bundan mustasno) va muntazam rivojlantiriladi. Shaharda avtomobillar va yengil skuterlarni ijaraga berish xizmati rivojlangan. Bir necha kun ichida Sharm-esh-Sheyx va uning atrofini mustaqil aylanib chiqish mumkin. Yo‘l politsiyasi odatda chet elliklarga xayrixoh munosabatda bo‘ladi. Shahar avtovokzalidan Quyi Misrning turli shaharlariga muntazam shaharlararo avtobuslar qatnaydi.
Shahar transportiasosan yo‘nalishlari ko‘rsatilmagan va qatnov jadvalisiz harakatlanadigan yo‘nalishli taksilardan iborat (yo‘lovchilar qo‘l ko‘tarib to‘xtatadi va kerakli tuman nomini aytadi). Shunga qaramay, ularning ko‘pligi sababli kunduzi kutish vaqti odatda 1—2 daqiqadan oshmaydi. Xususiy taksi xizmati ham rivojlangan; taksilar soni talabdan ancha ortiq. Shu bois haydovchilar mehmonxona yonida turgan yoki ular harakatlanayotgan yo‘nalishda piyodalar yo‘lagidan ketayotgan deyarli har bir odamga signal chalib murojaat qiladi. Kunning istalgan vaqtida shaharning istalgan chekkasiga borish uchun taksi topish oson.
Dengiz transportimuntazam Xurgadaqatnovlari (yo‘l taxminan 2 soat davom etadi), shuningdek, odatda yirik sayyohlik kompaniyalari tomonidan bosh port va shaharning ayrim qismlaridagi pristanlardan tashkil etiladigan kruiz va ekskursiya yo‘nalishlari bilan cheklanadi.
Ichki havo qatnoviMisr bo‘ylab juda faol. Sharm-esh-Sheyxdan Qohiraga kuniga qariyb 10 ta reys amalga oshiriladi. Luksor, Xurgada va boshqa shaharlarga ham reyslar mavjud.
Suvosti dunyosi

Sharm-esh-Sheyx suvosti suzishi uchun qulay maskan. Toza, iliq va tiniq suv, boy suvosti dunyosi hamda ko‘plab marjon riflari dayvingva snorklingbilan qishda ham, yozda ham shug‘ullanishga qulay sharoit yaratadi. Sayyohlar xizmatida ko‘plab dayving klublari, suvosti suzish maktablari, yaxtalar, instruktorlar, shuningdek, niqob, last, akvalang va boshqa jihozlarni ijaraga berish punktlari mavjud.
Suvosti olamining go‘zalligini qadrlovchilar uchun Ras-Muhammadmilliy bog‘iga ekskursiyalar tashkil etiladi. Bu hudud marjonlar va dengiz o‘simliklari hamda hayvonot dunyosining boshqa shakllari xilma-xilligi bilan ajralib turadi.
Suveys ko‘rfazida 1941-yilda cho‘kkan Britaniya yuk kemasi — SS Thistlegormjoylashgan. Uning bortida harbiy yuk bo‘lgan. Tegishli tayyorgarlik va sertifikatga ega dayverlar uchun ushbu kemaga suvosti ekskursiyalari uyushtiriladi.
Sharm-esh-Sheyx qirg‘oqlarining deyarli hamma joyida, ayrim plyajlardan tashqari, suvga maxsus poyabzalda kirish kerak, chunki qirg‘oq yaqinidayoq o‘tkir marjon riflariboshlanadi. Bu riflarda ko‘plab dengiz tipratikanlari uchraydi.
Qirg‘oq yaqinida meduzalarva akulalarjuda kam uchraydi, ammo kamdan-kam hollarda akulalar hujumi sayyohlar o‘limiga sabab bo‘lgan.
Turizm va dam olish


Sharm-esh-Sheyx sohilida ko‘plab mehmonxonalar, plyajlar va dam olish maskanlari bor. Shaharda turli toifa va narxdagi 200 dan ortiq mehmonxona faoliyat yuritadi. Deyarli barcha mehmonxonalarda basseynlar mavjud, shuningdek, plyajlarga bepul kirish yoki ularga avtobusda bepul yetkazib qo‘yish xizmati ko‘rsatiladi. Plyajlarda cho‘milish va quyoshda toblanishdan tashqari snorkling, dayving, suv chang‘isi va skuterida uchish, shisha tubli katerlarda va batiskaflarda suzish, suvosti hamda boshqa dengiz ekskursiyalari taklif etiladi. Turarjoy qurilishi ham rivojlangan: iqlim va infratuzilma turli mamlakatlardan investorlarni jalb qiladi. Sohil bo‘ylab va shaharning boshqa bo‘sh uchastkalarida yangi mehmonxonalar, turarjoy majmualari va ko‘ngilochar markazlar qurilishi davom etmoqda.
Rossiya, Ukraina, Yevropa Ittifoqi va yana bir qator mamlakat fuqarolari Sharm-esh-Sheyxda, Sinay yarimorolining qolgan qismidagi kabi, vizasiz dam olishi mumkin. Bepul Sinay shtampi15 kungacha qolish huquqini beradi va butun Sinay bo‘ylab bo‘lish (shuningdek, Isroil va Iordaniyaga chiqish) uchun yetarli hisoblanadi. Sayyohlik vizasiesa 25 dollar turadi va Misrning butun hududida 30 kun qolishga ruxsat beradi (Piramidalar va Luksorga borish rejalashtirilgan bo‘lsa, majburiy). Ikkala ruxsatnoma ham aeroportda sayyohning tanloviga ko‘ra rasmiylashtiriladi.
2007-yilda xalqaro aeroportningkuniga 50 tagacha samolyotni qabul qilish va jo‘natish imkoniga ega yangi terminali ochildi. Shaharda Xalqaro tibbiyot markazi faoliyat yuritadi. Hay-en-Nurtumanida yangi pravoslav cherkovi va katta masjid qurilgan (2007-yilda ochilgan; Eski shahardagi masjid qurib bitkazilguniga qadar eng yirigi bo‘lgan).
Shahar hayoti turizm sohasi atrofida shakllangan. Shahardagi sayyohlarning ko‘pchiligi Rossiya va MDH mamlakatlaridan keladi. Italiya va Polshadan kelgan dam oluvchilar ham salmoqli ulushni tashkil etadi, boshqa mamlakatlardan keluvchilar kamroq. Aksariyat peshlavhalar rus tilida ham yozilgan. Shahardan atrofdagi diqqatga sazovor joylarga avtobus va samolyot ekskursiyalari uyushtiriladi, jumladan, Misrning Qohira, Giza piramidalari, Iskandariya, Luksor, Avliyo Yekaterina monastiri, Muso tog‘i, Isroilning Qudduskabi shaharlari va O‘lik dengizga, Falastinning Baytlahmshahriga, Iordaniyaning Petra.
Sharm-esh-Sheyx tungi hayoti diskotekalari, tungi klublari, kazinolari va shou tomoshalari bilan mashhur. Shaharda odatiy politsiyadan tashqari, «sayyohlik politsiyasi» deb ataluvchi xizmat ham ishlaydi (Touristiq Police) — bular maxsus tayyorgarlikdan o‘tgan xodimlar bo‘lib, vazifasi shahar mehmonlari duch kelishi mumkin bo‘lgan muammolarning oldini olishdir.
Diqqatga sazovor joylar

Sharm-esh-Sheyxga kelgan sayyohlar uchun shaharda va uning yaqinida quyidagi asosiy diqqatga sazovor joylar mavjud:
- Sinay tog‘lari, shu jumladan Muso tog‘iva uning yonidagi Avliyo Yekaterina monastirihamda yonib, ammo kuyib ketmaydigan buta
- milliy qo‘riqxona — Ras-Muhammad
- milliy qo‘riqxona — Nabq
- Marjon riflari bilan mashhur orol — Tiran
- Eski shahar, «Eski bozor» nomli sharqona bozor (Old Market) va manzara tomosha qilinadigan qoyasi bilan
- Kopt xristian cherkovi
- tuman — Naama-Bey, savdo-ko‘ngilochar mavze, sun’iy sharshara, piyodalar uchun «Promenad» va «Sharm panoramasi» bilan
- «1001 kecha» ko‘ngilochar majmuasi va unga tutash savdo galereyasi — Hadabada
- ko‘ngilochar majmua — Hollywood
- SOHO maydoni
- Hadabadagi yangi akvapark
- Naama-Beydagi Kleo-park
- delfinariy — Dolphina — Nabqda
Strategik ahamiyati
Sharm-esh-Sheyxning qulay geografik o‘rni Misrga zarurat tug‘ilganda uning portidan turib quyidagi dengiz yo‘lini to‘sish imkonini beradi: Tiran bo‘g‘ozlari. Ular Iordaniya va Isroilning Qizil dengizga chiqadigan yagona yo‘lidir. 1967-yilda Misr bu imkoniyatdan amalda foydalanishga urindi va bu Isroil bilan qurolli to‘qnashuv — Olti kunlik urushga olib keldi. Ilgari mintaqadagi vaziyat ancha keskin edi: Misr 1979-yilgacha bir necha mahalliy urushlarda qatnashdi. 2005-yilda esa shaharning sayyohlar uchun ochiqligidan norozi bo‘lgan islomiy aqidaparastlar bir marta hujum uyushtirdi. Hozir shahar hududida bir nechta harbiy qism joylashgan.[manba 3475 kundan beri ko‘rsatilmagan]
Misrning zamonaviy rahbariyati Yaqin Sharqda jangovar siyosatdan voz kechgan va turizmni rivojlantirishga ko‘maklashmoqda. Turizm mamlakat uchun kemalarning Suveys kanaliorqali o‘tishidan olinadigan to‘lovlardan keyingi ikkinchi yirik daromad manbaiga aylandi. Mamlakatda turizm daromadlari neft qazib olish va sotishdan tushadigan daromaddan oshib ketdi. Xurgada bilan bir qatorda Sharm-esh-Sheyx Misrning eng muhim kurortlaridan biriga aylandi. Shahardagi sayyohlar soni (ayniqsa, yuqori mavsumda) shaharning o‘zidagi 40 ming kishilik aholidan bir necha barobar ko‘p bo‘lib, amaldagi aholi sonini 200 ming va undan ortiqqa yetkazadi.
Hukumat mintaqada siyosiy barqarorlikni saqlash ustida muntazam ishlaydi. Misr va Isroil o‘rtasida 1979-yilda imzolangan tinchlik shartnomasiamal qiladi. Unga muvofiq, shahar butun Sinay yarimoroli bilan birga Misrga qaytarilgan va harbiy kuchlardan xoli hududga aylantirilgan. O‘z navbatida, Isroil fuqarolari Sinayga vizasiz kirishi mumkin. Sharm-esh-Sheyx Sinay yarimorolining «C» zonasida joylashgan bo‘lib, bu hududda Misrga harbiy garnizonlar joylashtirish taqiqlangan. Shaharda tinchlikparvarlik missiyasi — Ko‘pmillatli kuchlar va kuzatuvchilar tashkilotining lagerlaridan biri joylashgan. Ko‘chalarda tartibni, aholi hamda sayyohlar xavfsizligini ta’minlaydigan harbiylashtirilgan politsiya patrullari xizmat qiladi.
Sharm-esh-Sheyxda milliy, umumarab va xalqaro konferensiyalar tez-tez o‘tkaziladi. 1999-yilda AQSh davlat kotibi, Misr prezidenti va Iordaniya qiroli ishtirokida Isroil bosh vaziri bilan Falastin yetakchisi o‘rtasida Sharm-esh-Sheyx memorandumi[ingl.]imzolangan. U Falastin hududlaridagi vaziyatni tartibga solishga qaratilgan edi. 2005-yilda shahar sammitga— Yaqin Sharqmamlakatlari yetakchilari uchrashuviga mezbonlik qilgan. 2006 va 2008-yillarda shaharda Jahon iqtisodiy forumining Yaqin Sharqqa bag‘ishlangan yig‘ilishlari bo‘lib o‘tgan. Shaharning xalqaro kongress markazi 4700 nafargacha ishtirokchini qabul qila oladi.
Adabiyotlar
- Gusterin P. V. Arab Sharqi shaharlari. — Moskva: Sharq–G‘arb, 2007. — 352 b. — (Ensiklopedik ma’lumotnoma). — 2000 nusxa. — ISBN 978-5-478-00729-4.