Riga haqida

Poytaxti — Latviya
Riga
latishcha Rīga
56°56′51″ sh. k. 24°06′25″ sh. u.HGЯO
Mamlakat  Latviya
Maqomi poytaxt, davlat ahamiyatiga ega shahar («davlat shahri»[latishcha])
Tarixiy viloyat Vidžeme
Ma’muriy bo‘linishi 3 ta tuman va 3 ta shahar atrofi hududi
Mer Viyesturs Kleynbergs
Tarix va geografiya
Asos solingan 1201-yil
Poytaxti — Latviya dan 1225-yil
Maydoni 304,05 km²
Dengiz sathidan balandligi 7 m
Iqlim turi mo‘tadil dengiz iqlimi
Vaqt mintaqasi UTC+2:00, yozda UTC+3:00
Aholisi
Aholisi ↘ 605 273 kishi (2024)
Zichligi 1991 kishi/km²
Millatlar latishlar — 46,6 %,
ruslar — 34,1 %,
ukrainlar — 5,3 %,
belaruslar — 3,4 %,
polyaklar — 1,6 %,
litvaliklar — 0,7 %,
yahudiylar — 0,5 %,
lo‘lilar — 0,1 %,
estonlar — 0,1 %,
boshqalar (shu jumladan millatini ko‘rsatmaganlar) — 7,5 % (2024)
Diniy konfessiyalar lyuteranlar, katoliklar, pravoslavlar va boshqalar
Aholi nomlanishi rigaliklar, rigalik ayol, rigalik erkak
Rasmiy til latish tili
Raqamli identifikatorlar
Telefon kodi +371
Pochta indeksi LV-1001 … LV-1084
Avtomobil kodi LV
ATVK kodi 0010000
Boshqa ma’lumotlar
Mukofotlari Орден Ленина
Рига (Латвия)
Рига (Рига)

riga.lv
 (latishcha) (inglizcha)
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar
Логотип Викигида Vikisayohatdagi yo‘lko‘rsatkich

Riga (latishcha Rīgafayl haqida [ˈriːɡa]) — Latviya poytaxti, mamlakatning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Aholi soni bo‘yicha Boltiqbo‘yi mamlakatlarida Vilnyus. dan keyin ikkinchi o‘rinda turadi. 2024-yil boshida shahar aholisi 605 273 kishini tashkil etgan.

Shahar Daugava (G‘arbiy Dvina) daryosining ikki qirg‘og‘ida, u Riga qo‘ltig‘iga quyiladigan joyda joylashgan.

Riga ko‘p asrlar davomida Ganza ittifoqiga kirgan shahar bo‘lgan. Uning me’moriy va tarixiy muhiti eski shahardagi o‘rta asr gotika me’morchiligidan shimoliy modern (800 dan ortiq bino), zamonaviy Bauxaus va postmodernizm uslublarigacha bo‘lgan rang-barang me’moriy yo‘nalishlar uyg‘unligidir. Shaharning tarixiy markazi YUNESKOning Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan (YUNESKO).

Etimologiyasi

Shahar nomi, ehtimol, gidronim «Riga»dan kelib chiqqan. Bu nom 1198-yildan ma’lum bo‘lgan, Daugava daryosining hozir mavjud bo‘lmagan eski tarmog‘ini bildirgan. Taxminlardan biriga ko‘ra, gidronim Boltiq dengizidagi Ryugen oroli va u yerda yashagan ruglar,nomidan kelib chiqqan; ular keyinchalik hozirgi Riga atrofiga ko‘chib kelgan.

Daryoning yana bir ma’lum nomi — Rizing — ham shahar nomining kelib chiqishi mumkin bo‘lgan manbalardan biri sifatida qaraladi. XVI asr o‘rtalariga kelib, latishlar daryoni Ridzene. deb atay boshlagan. XVI asr oxirlarida esa Daugavaning kichik tarmoqlari va irmoqlari uchun Ridzinya,degan kichraytirish shakli qo‘llanila boshlagan.

Professor Ye. M. Pospelov,fikricha, bu gidronim qayta tiklangan boltiq til ildizi — ring-,bilan bog‘liq; u litva tilidagi ringe, ringis — «daryo burilishi, qayrilma, ko‘rfazcha, qo‘ltiq» ma’nolarini anglatadi. ring- ildizi keng tarqalgan[aniqlashtirish kerak] qadimgi kursh hududlari toponimiyasida. Vidžeme latishlari tilida kursh tilidagi -in- shakliga cho‘ziq -i-,mos keladi, ya’ni boltiq tillaridagi ring- ildizi rig- shaklida xuddi shu ma’noni bildiradi. Egri-bugri oqimi sabab Rigasupe daryosi «burilishli daryo» deb nomlangan (hozir ko‘mib yuborilgan), uning gidronimidan esa oykonim «Riga» yuzaga kelgan.

Tarixi

XVI asrdagi Riga

Asos solinishi

1150-yildan boshlab Gotland savdogarlari muntazam ravishda G‘arbiy Dvina (nemischa Düna) daryosining quyi oqimidagi Riga (nemischa Riege) daryochasigacha qatnagan. Shahar nomi aynan shu daryochadan olingan ( Latviyalik Genrix solnomalarida ko‘l nomi ham uchraydi: lacus Riga, u tabiiy bandargoh bo‘lgan). Keyinchalik bu daryocha ko‘mib yuborilgan; hozir uning qayerdan oqib o‘tganini eski shahardagi ayrim ko‘chalar yo‘nalishidan bilish mumkin. Riga tashkil topadigan joyga bir necha bor missionerlik ekspeditsiyalari yuborilgan, ammo ular 1201-yilgacha natija bermagan. Nihoyat o‘sha yili Albert Buksgevden bir guruh nemis salibchi ritsarlari bilan daryo mansabiga kirib keldi.

Albert va uning qo‘shini Daugavaning o‘ng qirg‘og‘ida qal’a qurgach, Riga Livoniya. ning mustahkam harbiy-savdo markaziga aylandi. 1211-yilga kelib, yepiskop sa’y-harakatlari bilan Dom sobori. ga asos solindi. 1225-yilda shaharda saylanadigan fogt,lavozimi joriy qilindi. 1257-yilda esa Ikshkile qal’asidan Riga arxiyepiskoplari. Shahar hayotida savdoning ahamiyati tobora ortib bordi va 1282-yilda Riga Ganza ittifoqiga qo‘shildi.

Riga va Tevton ordeni

Sharqqa tomon nemis ekspansiyasi davomida yepiskoplar mahalliy majusiy aholi yerlariga nemislarning joylashishini rag‘batlantirgan. Harbiy ko‘chmanchilarni esa ritsarlik ordeni alohida qo‘llab-quvvatlagan: dastlab bu Livoniya Masih jangchilari birodarligi (Qilichbozlar ordeni) bo‘lib, keyinchalik Tevton (Nemis) ordeni.

ga qo‘shib yuborilgan. Salibchilar Falastindan quvilgach, Tevton ordeni Sharqiy Yevropada, avvalo Prussiya va Livoniya. da mustahkamlana boshladi. U kuchli va mustaqil diniy tashkilot bo‘lib, tez orada mintaqadagi ta’sir uchun katolik Riga arxiyepiskoplari bilan raqobatlasha boshladi. Tevton ordenining Livoniya bo‘limi tashkil etilib, unga bevosita ordenning buyuk magistri.

ga bo‘ysunadigan landmeyster boshchilik qildi. Riga arxiyepiskoplari bilan Tevton ordeni o‘rtasidagi nizolar ko‘pincha qurolli to‘qnashuv. larga olib kelgan. 1330-yilda Livoniyadagi fuqarolar urushi,davomida Riga bir muddat mustaqilligidan ayrildi, biroq 36 yildan so‘ng arxiyepiskop va orden o‘rtasida Dansigda imzolangan shartnoma (1366-yil) bilan uni qayta tikladi.

Reformatsiya

Qora boshlilar uyi.
Yog‘och o‘ymakorligi usulidagi gravyura, 1891-yil

1522-yilda Riga nemis tilida so‘zlashuvchi shimoliy hududlardagi cherkov islohotlari ortidan protestant — Reformatsiya,harakatiga qo‘shildi. Natijada katolik arxiyepiskoplar hokimiyati zaiflashdi, chunki rigalik islohotchilar Vatikanga. soliq to‘lamay qo‘yishdi. Riganing so‘nggi katolik arxiyepiskopi Brandenburgli Vilgelm.

Riga Livoniya urushi 1558-yilda boshlangach va Livoniya konfederatsiyasi 1561—1562-yillarda parchalangach, arxiyepiskop va ordenning Rech Pospolita. ga qo‘shilish qarorini qo‘llab-quvvatlamadi. Iqtisodiy mustaqillik uchun Riga erkin imperiya shahri maqomini Muqaddas Rim imperiyasi tarkibida olishga intildi. Erkin Riga shahri deyarli yigirma yil yashadi. Faqat 1581-yilda Rigaga rus qo‘shinlarining navbatdagi yurishi chog‘ida harbiy yordamsiz erkin shahar maqomini saqlashning iloji yo‘qligi ma’lum bo‘ldi. Shundan keyin Riga yordam so‘rab, sadoqat qasamyodi ichdi — Polsha qiroli Stefan Batoriyga.

Polsha hukmronligi qirq yil davom etdi. Bu davrda Riga aholisi Vatikanga qaramlikni kuchaytirish uchun majburiy kontrreformatsiyaga duchor etildi. Diniy ziddiyatlar, jumladan, «taqvim tartibsizliklari»ga sabab bo‘ldi va Riga shved qiroli Gustav II Adolf tomonidan egallangach, 1622-yilda tugadi. Shvetsiya qirolligida Riga Stokgolm,dan keyingi ikkinchi muhim shahar hisoblangan. Bunga shaharning Boltiq dengizi. mintaqasidagi yetakchi davlat bo‘lgan Shvetsiya manfaatlarini himoya qilishdagi strategik ahamiyati sabab edi. Shvedlar hukmronligi davrida Riga shahar hokimiyati keng o‘zini o‘zi boshqarish huquqiga ega bo‘lgan. 1656–1658-yillardagi rus-shved urushi davomida Riga rus qo‘shinlari tomonidan qamal qilindi, biroq oxir-oqibat qamal bekor qilinib, rus qo‘shinlari chekinishdi.

XVIII—XIX asrlar

XVIII asr boshlarida Riga Yevropadagi eng yirik qal’alardan biri edi. Shahar qudratli devorlar bilan o‘ralgan bo‘lib, ular bo‘ylab beshta bastion, ikkita ravelin va ikkita shans joylashgan edi. Ularning atrofini suvga to‘la chuqur xandaq o‘rab turgan. Daugava daryosining qarama-qarshi qirg‘og‘ida esa alohida mudofaa inshooti — Kobronshans,joylashgan bo‘lib, u ponton ko‘prikni himoya qilgan.

Bo‘lib o‘tgan Shimoliy urush (1700—1721) davrida Shvetsiya qirolligi va koalitsiyaga birlashgan Shimoliy Yevropa mamlakatlari (Saksoniya, Rossiya, Daniya, Rech Pospolita va boshqalar) Boltiqbo‘yi yerlarini egallash hamda hukmronlik o‘rnatish uchun Boltiq dengizi va uning sohillarida kurash olib bordi. Shved garnizoniga general-graf Nils Stromberg,qo‘mondonlik qilgan; 1709-yilda Rigani himoya qilgan garnizonda 13 mingdan ortiq kishi bo‘lgan. Uzoq davom etgan urushda shvedlarni sulhga majbur etish maqsadida rus podshosi Pyotr I o‘z qo‘shinlarining Boltiqbo‘yidagi harbiy harakatlarini kuchaytirishga qaror qildi va 1709-yil oktyabr boshida graf B. P. Sheremetevga Rigani egallashni buyurdi

27-oktabr (6-noyabr) 1709-yilda Riga rus armiyasi tomonidan qamalga olinib, 2 (13)-dekabr 1709-yilga kelib butunlay qamal qilindi.

Rassom A. Ye. Kotsebuning «Riganing Rossiyaga 1710-yilda sadoqat qasamyodi» nomli kartinasi (1868-y.)

4 (15) iyul 1710 yilda, uzoq davom etgan harbiy qamaldan,so‘ng shved qo‘shinlari mudofaa qilgan Riga shahri rus armiyasi tomonidan general-feldmarshal B. P. Sheremetev qo‘mondonligida egallandi. Shved garnizoni taslim bo‘ldi. Harbiy o‘lja sifatida rus armiyasi qamaldan so‘ng qolgan barcha shved artilleriyasini (561 ta to‘p, 66 ta mortira, 7 ta gaubitsa) qo‘lga kiritdi. Garnizonning qolgan 5132 a’zosi, jumladan 2905 nafar bemor, asirga tushdi. Shu kuni graf B. P. Sheremetev Pyotr Iga sadoqat qasamyodini Riga fuqarolari va Liflyandiya ritsarligi (zodagonlari) nomidan qabul qildi.

12 (23)-iyul 1710-yilda general-feldmarshal graf B. P. Sheremetev shaharga tantanali ravishda kirib keldi va shahar darvozasi oldida Riga shahar kengashidan shaharning ikkita ramziy oltin kalitini oldi.

Riga va butun Liflyandiyaning Rossiyaga qo‘shilishi rasman Nishtadt tinchlik shartnomasi bilan mustahkamlandi . Bu shartnoma Rossiya va Shvetsiya o‘rtasida 30-avgust (10-sentabr) 1721-yilda imzolangan. Rossiya Shvetsiyadan o‘ziga o‘tgan yerlar uchun 2 million yefimok (1,3 million rubl), ya’ni o‘sha davrda 56 tonna kumush qiymatidagi tovon to‘lashga majbur bo‘ldi.

17 (28)-iyul 1713-yilda Riga Riga guberniyasining markaziga aylandi. Rossiya tarkibida 1783—1796-yillarda shahar Riga noibligining, 1796—1918-yillarda esa Liflyandiya guberniyasining markazi bo‘ldi.

Rigadagi rus polizchilari. T. X. Rikman gravyurasi, 1842-y.

1809-yilda harbiy gubernator lavozimiga general-leytenant rus armiyasi zobiti I. N. Essen tayinlandi. 1812-yilgi Vatan urushi,davomida 11-iyuldan 12-iyulga o‘tar kechasi (eski taqvim bo‘yicha 23-iyuldan 24-iyulga o‘tar kechasi) 1812-yilda fon Essen tasdiqlanmagan razvedka xabarlariga ishonib, yaqinlashayotgan fransuz qo‘shinlaridan,qo‘rqib, Riganing ikki chekka mavzesini — Peterburg va Moskva mavzelarini yoqib yuborishni buyurdi. Bu shahar hududida katta yong‘inga sabab bo‘ldi. Natijada 705 ta turar joy, 35 ta jamoat binosi va 4 ta cherkov yonib ketdi, minglab odamlar boshpanasiz qoldi.

F. O. Pauluchchi — General-gubernator Boltiqbo'yi mintaqasi Va harbiy gubernator 1812-1822 yillarda Riga

23-oktabr 1812-yilda general-gubernator Boltiqbo‘yi o‘lkasiga va Riga harbiy gubernatorligiga rus generali F. O. Paulucci tayinlandi,. Uning rahbarligida Vatan urushidan keyin 1822-yilgacha 1812-yilgi yong‘inda vayron bo‘lgan Riga chekka mavzelari qayta tiklandi. Natijada shahar hozirgi kvartalli rejasiga ega bo‘ldi.

1841-yilda Rigada chinni va fayans fabrikasi M. S. Kuznetsovga tegishli bo‘lgan korxona ochildi.

1848—1861-yillarda Boltiqbo‘yi o‘lkasining general-gubernatori va Riga harbiy gubernatori lavozimlarini A. A. Suvorov,— generalissimus A. V. Suvorovning nabirasi — egallagan.

1896-yilda Riga. Fotoxrom Petra Pavlova

XIX asrning ikkinchi yarmida Riga sanoat markazi sifatida ravnaq topdi va Rossiya imperiyasining eng yirik sanoat shaharlaridan biriga aylandi.

1861-yilda temir yo‘l Riga — Dinaburg (hozirgi Daugavpils) yo‘nalishida qurildi va Riga temir yo‘l vokzali ochildi. Keyinchalik Rigadan Moskvaga, Sankt-Peterburgga, Varshavaga ham temir yo‘l qatnovi yo‘lga qo‘yildi. Shahar davlat miqyosidagi muhim temir yo‘l uzeliga aylandi. Asr oxirida Riga dengiz porti Rossiya imperiyasining eng muhim portlaridan biri bo‘ldi va yuk aylanmasi bo‘yicha ikkinchi o‘rinda turdi , faqat Sankt-Peterburg dengiz portidan keyin.

1869-yilda Rigada Rus-Boltiq vagon zavodi,ishga tushirilib, unda temir yo‘l vagonlari ishlab chiqarila boshlandi. 1872-yilda birinchi temir yo‘l ko‘prigi qurilib, u Daugava daryosidan,o‘tkazildi. Shaharda jamoat transporti ham paydo bo‘ldi — omnibuslar. 1884-yilda Ilgyutsiyem shisha fabrikasi ochildi. 1898-yilda Rigadagi savdogar ustaxonalari negizida Rus-Boltiq elektrotexnika zavodi tashkil etildi,; u keyingi Riga «VEF» elektrotexnika zavodining asoschisi edi.

Shaharda sanoat va savdoning jadal rivojlanishi sababli Riga aholisi 1800-yildan 1913-yilgacha 80 baravar, shahar hududi esa 1850-yildan 1913-yilgacha 10 baravar kengaydi.

XX asr

Kirish Germaniya qo'shinlari Rigaga 3-sentabr 1917-yilda kirishi
Armiya askarlarining bayramona yurishi Sovet Latviyasi 1-may 1919-yilda

Imperiyaning eng yirik shaharlaridan biri

Rossiya imperiyasida o‘tkazilgan 1881-yilgi aholini ro‘yxatga olish ma’lumotlariga,ko‘ra, Riga aholisining 33 % dan ortig‘i o‘zini Boltiqbo‘yi nemislari,deb, qariyb 30 % esa latishlar, 19 % — ruslar, 8,5 % — yahudiylar. deb bilgan. 1913-yilga kelib aholining qariyb 40 % ini latishlar, deyarli 20 % ini ruslar (shu jumladan eski e’tiqod tarafdorlari), qariyb 13 % ini Boltiqbo‘yi nemislari, qariyb 7 % ini yahudiylar tashkil etgan. Aholining kamroq qismini polyak millatiga mansub kishilar tashkil etgan.

1914-yil boshida Riga (shahar atrofi bilan birga) aholi soni bo‘yicha Rossiya imperiyasida to‘rtinchi o‘rinda bo‘lgan; undan oldinda Sankt-Peterburg, Moskva va Varshava turgan.

Sanoatning o‘sishi

1909-yil mayidan 1915-yilgacha Rus-Boltiq vagon zavodi Rigada «Russo-Balt rusumidagi dastlabki rus yengil avtomobillarini ishlab chiqargan».

Riganing sanoat taraqqiyotini Birinchi jahon urushi to‘xtatdi. 1915-yildan shahar front chizig‘iga yaqin joylashgani sababli 200 mingga yaqin kishi (ishchilar oilalari bilan) evakuatsiya qilindi zavodlar bilan birga Markaziy Rossiya, Ural va Ukrainaga ko‘chirildi. 1917-yil sentabrda shahar Germaniya armiyasi tomonidan egallandi.

Riga - Latviya Respublikasining poytaxti

18-noyabr 1918-yilda nemislar nazoratidagi Rigada mustaqil Latviya Respublikasi e’lon qilindi.

1919-yil davomida Rigada ketma-ket uch xil Latviya hukumati faoliyat yuritdi. 4-yanvardan 21-maygacha Latviya Sotsialistik Sovet Respublikasi mavjud bo‘ldi. U Boltiqbo‘yi landesveri va nemis ko‘ngillilar korpusi tomonidan ag‘darilgach, qisqa muddat hokimiyatga Andriyevs Niyedra keldi. Keyin esa Karlis Ulmanisning hokimiyati tiklandi,va bu hukumat 1919-yil kuzida Rigaga hujum qilgan Bermont-Avalov G‘arbiy ko‘ngillilar armiyasiga ham qarshilik ko‘rsata oldi.

11-avgust 1920-yilda Rigada Sovet–Latviya tinchlik shartnomasi imzolandi, 18-mart 1921-yilda esa Sovet–Polsha tinchlik shartnomasi imzolandi.

3-fevral 1931-yilda Seym «Latviya poytaxti to‘g‘risida»gi qonunni qabul qildi. O‘sha paytda shaharda 40 ta statistik rayon mavjud edi: (1) Eski shahar, (2) Bulvar, (3) Vidzeme (tuman) Esplanadalar), (4) Avoti, (5) Latgale (Moskva atrofi), (6) Griziņkalns, (7) Darzini (tuman) Duntes ko'chasi), (8) Ganibu, (9) Sarkandaugava, (10) port, (11) Vecmilgravis, (12) Jaunmilgravis, (13) Mezaparklar, (14) Chiekurkalns, (15) Zemitanlar, (16) Muhrlar (Teika, Shmerli, Bikernieki o'rmoni, Mejciems), (17) Yugla, (18) Purvciems, (19) Janciems (stansiyadan temir yo'lning o'ng tomonida) Yanvar), (20) Kengaraglar, (21) Orollar (Zakusala, Lucavsala, Mukusala), (22) Tornakalns, (23) Agenskalns, (24) Kipsala, (25) Zasulauklar, (26) Ilguciems, (27) To'kib tashlang, (28) Bolderaya, (29) Daugavgriva, (30) Bullyu mujha, (31) Kleistes muzha, (32) Lachupe, (33) Anninmuizha, (34) Zolituda, (35) Shampeteris, (36) Bierini, (37) Livciems, (38) Ziepniekkalns, (39) (40) Jaunciems.

Urushdan oldingi Latviyada Riga

1919-yil aprel Riga elektrotexnika zavodining tashkil etilgan sanasi hisoblanadi.VEF».

1930-yillarda "Aksiyadorlik jamiyati"Vairogs» (keyinchalik nomi bilan tanilgan) Riga vagon zavodlari), Boltiqbo'yi mamlakatlaridagi eng yirik avtomobillar va temir yo'l vagonlari ishlab chiqaruvchisiga aylandi.

1938-yilda Riga aholisi 385 ming kishini tashkil qilgan, ulardan qariyb 45 ming nafari Germaniya kelib chiqishi.

1939-yil avgust oyida Germaniya Va Sovet Ittifoqi deb nomlangan xulosaga keldi Molotov-Ribbentrop shartnomasi, unda Latviya hududi Sovet ta'sir doirasi sifatida tan olingan. Latviya SSSR bilan shartnoma imzolashga majbur bo'ldi. do'stlik va o'zaro yordam shartnomasi, uning asosida Latviyaga 25 ming kishilik Sovet qo'shinlari. Prezident Karlis Ulmanis Shu munosabat bilan u shunday dedi: “Yaqinda tuzilgan kelishuv... xavfsizlikni mustahkamlaydi”.

1937-yilda eski Riga

16-iyun 1940-yilda Latviya sovet hukumatining qo‘shimcha harbiy kontingent kiritish talabini o‘z ichiga olgan yangi ultimatumini majburan qabul qildi; 17-iyundayoq Riga ko‘chalarida Qizil armiya qismlari paydo bo‘ldi. Ko‘p o‘tmay o‘tkazilgan bahssiz saylovlar Sovet tarafdori "Ishchilar bloki" ("Darba tautas bloks") yangi tashkil etilgan parlamentdagi barcha o'rinlarni egalladi. Latviya Xalq Seymi. Tez orada Riga shahri poytaxtga aylandi Latviya Sovet Sotsialistik Respublikasi.

SSSR pochta markasi, 1958 yil. Riga. Daryodan ko'rinish. Daugava

Riga - Latviya SSR poytaxti

davomida Ulug 'Vatan urushi, davomida hujumlar yoqilgan SSSR qo'shinlar Natsistlar Germaniyasi 30-iyun 1941-yilda Rigani egalladi. 25-iyul 1941-yilda nemis qo'shinlari tomonidan bosib olingan hudud Latviya SSR e'lon qilindi Latviya umumiy okrugi markazi Riga shahrida joylashgan (tuman tarkibiga kirdi) Reyxskommissariyati Ostland).

29 602 Riga yahudiylari nemislar tomonidan qamoqqa olingan Riga Gettosi (21-oktabr 1941-yildan boshlab), getto tashkil etilishidan oldin yana 6378 nafar yahudiy o‘ldirilgan. Qatldan omon qolganlar «Riga-Kayzervald"yoki boshqalarga deportatsiya qilindi Natsistlar Germaniyasining kontslagerlari.

13—15-oktabr 1944-yilda, 2-chi Va 3-Boltiq fronti Qizil Armiya,Riga ozod qilindi Germaniya qo'shinlari davomida Riga hujum operatsiyasi (14-sentabr — 22-oktabr 1944-yil). Janglar natijasida 1941 Va 1944-yil Rigadagi eski shahar jiddiy zarar ko'rdi.

Urushdan keyingi Rigada uchtasi bor edi lagerlar Uchun Germaniya harbiy asirlari. Nemis harbiy asirlari Riga kemasozlik zavodini qurishda ishtirok etishdi (ushbu kemasozlik zavodi uchun suzuvchi doklar 1946-yilda Germaniyadan olib kelingan). Riga elektr stantsiyasini tiklash uchun zarur bo'lgan AEG turbinalari demontaj qilindi va Polshadagi elektr stantsiyasidan olib kelindi. Katowice.

Shahar qabul qildi urushdan keyingi davrda sezilarli iqtisodiy rivojlanish. Bu yerda ko'p odamlar rivojlandi. sanoat tarmoqlari: Mashinasozlik (Riga vagon zavodi (RVZ), Riga avtobus zavodi (RAF), "Sarkana zvaigzne" mototsikl ishlab chiqarish zavodi), radioelektronika (Riga elektrotexnika zavodi "VEF", Riga radiotexnika zavodi, "Alfa" ishlab chiqarish birlashmasi), kimyo, yengil va oziq-ovqat sanoati (Riga musiqa asboblari fabrikasi, "Dzintars" parfyumeriya va kosmetika fabrikasi, "Laima" qandolat fabrikasi, Straume, maishiy elektr jihozlari va o'yinchoqlar ishlab chiqaradigan fabrika va boshqalar). Qurilgan Riga gidroelektr stansiyasi va bir qator Issiqlik elektr stansiyasi.

Sanoat rivojlanishi oqibatida shahar aholisi 228 ming kishidan (1945-yil) 909 ming kishigacha (1990-yil) ko‘paydi (asosan boshqa SSSR respublikalari).

1960-yillarda Rigada yangi tendentsiya paydo bo'ldi. norasmiy bohem muhiti, uning markazi kichik kafelarga aylandi Eski shahar. Ulardan eng mashhuri kafe edi Valnyu ko'chasi, norasmiy "Kaza" nomini olgan (Latviyacha. Kaza)Shoirlar, rassomlar, musiqachilar va gumanitar fanlar talabalari bu yerga avangard rassomchilik va g'arb kinosi haqida suhbatlashish va samizdat o'qish uchun yig'ilishdi.

Keyin 1991-yilda Latviya mustaqilligining tiklanishi Riga yana bir bor suveren davlatning poytaxtiga aylandi. Latviya Respublikasi.

XXI asr

2014-yilda Riga eng yaxshi shaharlardan biri deb topildi Yevropaning madaniy poytaxtlari.

Geografiya

Ko'rinishi Eski shahar Bilan Daugava

Riganing tarixiy markazi quyi oqimda joylashgan Daugava, va shimoliy chekka hududlar janubiy qirg'oqda joylashgan Riga ko'rfazi. Shaharning janubiy va g‘arbiy chekkalarida aholi nisbatan siyrak joylashgan: keng botqoqliklar avvallari shahar uchun tabiiy himoya bo‘lib xizmat qilgan. So‘nggi muzlik davrida shakllangan landshaftda ko‘plab kichik ko‘llar va soylar bor; Eski shaharning sharqi va shimolida XIX asr oxirlarida ham cho'l yerlari qum tepaliklaridan.

Shimoli-g'arbda Riga suvlari bilan yuviladi Boltiq dengizi, shimoli-sharqda va sharqda u bilan chegaradosh Adažskiy Va Ropajskiy chekkalari, janubda - bilan Salaspils, Kekava Va Olaine chekkalari, g'arbda - bilan Marupskiy viloyat va shahar Yurmala.

Yerdan foydalanish

  • turar-joy qurilishi — 67 km² (21,8%);
  • jamoat bog'lari - 57,54 km² (19%);
  • sanoat rivojlanishi — 52,45 km² (17%);
  • suv havzalari — 48,5 km² (15,8%);
  • ko'chalar va yo'llar — 24,64 km² (8%).

Iqlim

Iqlim Rigada mo''tadil kontinental issiq, nam yoz (iyulning o'rtacha harorati 18,7°C; o'rtacha yog'ingarchilik 85 mm) va qorli qishlar bilan. Tez-tez eriydigan qishlar (fevralning o'rtacha harorati -2,6°C, eritish (oyiga taxminan 10 marta sodir bo'ladi, ammo -20 °C gacha sovuq bo'lishi kam uchraydigan holat emas. Qor qoplami dekabr oyining oxirida hosil bo'ladi va fevral o'rtalari - mart oyining boshigacha davom etadi. Yil kunlarining taxminan 40% bulutli, yiliga yog'ingarchilik miqdori 668 mm. O'rtacha yillik shamol tezligi — 4 m/s. O'rtacha yillik havo namligi — 79,2 %.

Riga iqlimi
Ko'rsatkich \ Davr Yanvar Fevral Mart Aprel May Iyun Iyul Avgust Sen Oktyabr Nuh Dekabr Yil
Absolyut maksimal t, °C 10,2 13,5 20,5 27,9 30,4 32,5 34,1 33,6 29,4 23,4 17,2 11,8 34,1
O'rtacha maksimal harorat, °C −0,3 0,0 4,5 11,6 17,5 20,9 23,5 22,5 17,4 10,5 4,8 1,3 11,2
O'rtacha harorat, °C −2,4 −2,6 0,9 6,7 12,2 16,1 18,7 17,8 13,1 7,3 2,8 −0,6 7,5
O'rtacha minimal harorat, °C −4,5 −5,1 −2,4 2,4 7,3 11,6 14,3 13,6 9,3 4,6 0,9 −2,5 4,1
Mutlaq minimal harorat, °C −33,7 −34,9 −23,3 −11,1 −5,3 −1,2 4,0 0,0 −4,1 −8,7 −18,9 −31,9 −34,9
Yog'ingarchilik (normal), mm 41 36 31 35 54 63 78 75 66 72 70 47 668
Suv harorati, °C 0 0 1 5 10 17 21 23 21 15 10 5 11

Ma'muriy bo'linish

Riga ma'muriy bo'linishi xaritasi
Riganing tarixiy tumanlari xaritasi

Riga ma'muriy jihatdan uchta tumanga bo'lingan (Latviyacha. rajons) va uchta shahar atrofi (Latviyacha. priekšpilsētas)Bundan tashqari, Riga endi tarixiy shahar tumanlariga bo'lingan (Latviyacha. apkaimes), ular keyinchalik shaharsozlik va statistik maqsadlarda qo'llaniladi.

Tarixiy tumanlar:
1. Bolderaya,
2. Daugavgriva,
3. Dzirciems,
4. Ilguciems,
5. Imanta,
6. Kleistlar,
7. Kipsala,
8. Ritabulli,
9. To'kib tashlang,
10. Voleri,
11. Zasulauklar,
12. Agenskalns (qisman Zemgale chekkasida ham joylashgan).
Tarixiy tumanlar:
13. Atgazene,
14. Beberbeki,
15. Bierini,
16. Bishumuizha,
17. Katlakalns,
18. Mukupurvs,
19. Pleskodale,
20. Salas (hududning bir qismi Latgale chekkasiga tegishli),
21. Shampeteris,
22. Tornakalns,
23. Ziepniekkalns,
24. Zolituda.
  • Shimoliy okrug ( sariq rang): maydon - 77 km², aholisi - 80 652 kishi, Daugava o'ng qirg'og'ining shimoliy qismi.
Tarixiy tumanlar:
25. Chiekurkalns (qisman Vidzeme chekkasida ham joylashgan),
26. Jaunciems,
27. Kundzinsala,
28. Mangalsala,
29. Mezaparklar,
30. Milgravis,
31. Petersala-Andrejsala,
32. Sarkandaugava,
33. Trisciems,
34. Vecaki,
35. Vecdaugava,
36. Vecmilgravis.
  • Markaziy tuman ( pushti rang): maydon - 3 km², aholisi - 24 547 kishi. "Shaharning yuragi" (Riganing diqqatga sazovor joylarining aksariyati shu yerda joylashgan, tarixiy tuman Qadimgi Riga,teatrlar, muzeylar, biznes markazlari, markaziy stansiya va yana ko'p narsalar).
Tarixiy tumanlar:
37. Eski shahar,
38. Markaz (qisman Shimoliy mintaqada, shuningdek, Vidzeme va Latgale shahar atroflarida joylashgan).
  • Vidzeme shahar atrofi ( kulrang rang): maydon - 57 km², aholisi - 172 064 kishi. Vidzeme shahar atrofi hududining bir qismi tarixiy markazda joylashgan bo'lib, u yerda Riga Art Nouveau uslubidagi ko'plab yodgorliklar joylashgan.
Tarixiy tumanlar:
39. Berglar,
40. Brasa,
41. Brekshi,
42. Bukulti,
43. Dreylini,
44. Yugla,
45. Mejciems,
46. Purvciems,
47. Skanste (qisman Shimoliy mintaqada ham joylashgan),
48. Suji,
49. Teika.
Tarixiy tumanlar:
50. Avoti,
51. Darzciems,
52. Darzini,
53. Griziņkalns (qisman Markaziy tumanda ham joylashgan),
54. Kengaraglar,
55. Latgale (2024 yilgacha - Moskva Forshtadt),
56. Plavnieki,
57. Rumbula,
58. Shkirotava.

Aholi soni

Rigaga kirish joyidagi belgi

Aholi harakati

Riga Boltiqbo'yi davlatlaridagi ikkinchi eng zich joylashgan shahar (yilda) Vilnyus (2025-yil holatiga ko'ra, aholi soni biroz ko'proq), ammo 1990-yildan beri uning aholisi 1,5 baravar kamaydi va kamayishda davom etmoqda. Bu pasayish mustaqillikning dastlabki yillarida rus tilida so'zlashuvchi aholining ko'chib ketishi va keyingi yillarda Latviya fuqarolarining boshqa mamlakatlarga ketishi natijasidir. Yevropa Ittifoqi, ko'plab Riga aholisining atrofdagi shaharga ko'chirilishi munitsipalitetlar Riga aglomeratsiyasi, shuningdek, barcha millat vakillari orasida tug'ilish darajasi past.

Latviya Markaziy statistika byurosining ma'lumotlariga ko'ra, shahar aholisi 2023-yilda 609 489 kishini tashkil etgan (Aholi reyestriga ko'ra, Riga aholisi 2021-yilda 686 253 kishini tashkil etgan). Shahar aholisida 65 yoshdan oshganlarning ulushi 21,45% (130 726 kishi), 14 yoshgacha bo'lganlarning ulushi esa 15,16% (92 380 kishi) ni tashkil etgan.

1767 yildan hozirgi kungacha shahar aholisi dinamikasi:

Yil Aholi soni
176719 500
180029 500
184060 000
1867102 590
1881169 329
1897282 230
1913472 068
1920185 137
1925337 699
1935385 063
1939347 800
Yil Aholi soni
1941335 200
1945228 200
1950482 300
1955566 900
1959580 423
1965665 200
1970731 831
1975795 600
1979835 475
1987900 300
1989915 106
Yil Aholi soni
1990909 135
1991900 455
1992889 741
1993863 657
1994843 552
1995824 988
1996810 172
1997797 947
1998786 612
1999776 008
2000764 329
Yil Aholi soni
2001756 627
2002747 157
2003739 232
2004735 241
2005731 762
2006727 578
2007722 485
2008717 371
2009713 016
2010706 413
2011658 640
Yil Aholi soni
2012649 853
2013643 615
2014643 368
2015641 007
2016639 630
2017641 423
2018637 971
2019632 614
2020621 120
2021614 618
2022605 802
Yil Aholi soni
2023609 489
2024 605 273

Shahar aholisi dinamikasi:

Lingvistik va etnik tarkib

Natijalarga ko'ra Riga shahri aholisining ona tili bo'yicha taqsimlanishi 1897-yilgi aholini ro'yxatga olish:

mahalliy tilodam
(1897)
%
jami282 230100,00 %
Latviyacha127 04645,02 %
Nemischa67 28623,84 %
Ruscha44 45215,75 %
Yidishcha16 9226,00 %
Polsha13 4154,75 %
Litvacha6 3622,25 %
Estoncha3 7021,31 %
Beloruscha7300,26 %

Hozirda Rigada odamlar yashaydi Latviyaliklar (47,17 %, 2021-yilgi aholini ro‘yxatga olish), Ruslar (36,03 %), Belarusliklar (3,62 %), ukrainlar (3,47 %), Polyaklar (1,72%) va boshqalar.

Aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra shahar aholisining milliy tarkibi 1989, 2000 Va 2021-yil, shuningdek, boshida o'tkazilgan baholash asosida 2023-yil:

millatiodam
(1989)
%odam
(2000)
%odam
(2011)
%odam
(2021)
%odam
(2023)
%
jami910 455100,00 %764 329100,00 %658 640100,00 %614 618100,00 %609 489100,00 %
Latviyaliklar331 93436,46 %313 36841,00 %305 11746,33 %289 93747,17 %284 21846,63 %
shu jumladan Latgaliyaliklar29 3934,46 %
Ruslar430 55547,29 %335 43143,89 %264 80840,21 %221 42536,03 %211 03834,63 %
ukrainlar43 6414,79 %31 8994,17 %22 7373,45 %21 3093,47 %29 6464,86 %
Belarusliklar43 6314,79 %35 7914,68 %25 5353,88 %22 2723,62 %21 2373,48 %
Polyaklar16 6531,83 %15 9802,09 %12 2081,85 %10 5471,72 %10 0681,65 %
Litvaliklar7 0120,77 %6 5300,85 %5 4500,83 %4 8710,79 %4 6010,75 %
Yahudiylar18 8122,07 %8 2541,08 %4 8100,73 %2 9060,48 %
Nemislar1 0540,11 %1 3860,18 %
lo'lilar9280,1 %6590,11 %
Estoniyaliklar8290,1 %6530,11 %
Livlar870,01 %
boshqa18 2172,00 %17 0762,23 %17 8882,72 %44 257 7,2 %44 463 7,3 %
Riga mikrorayonlarida latviyaliklarning joylashuvi (%, 2011 yilgi aholini ro'yxatga olish)
Riga mikrorayonlarida ruslarning joylashuvi (%, 2011 yilgi aholini ro'yxatga olish)

Latviya Fuqarolik va migratsiya ishlari boshqarmasining 30-iyun 2021-yil holatiga doir bahosiga ko‘ra, Riga aholisining milliy tarkibi quyidagicha:

Yoqilgan 2012-yilgi referendum Rigada ovoz berganlarning 61,6 foizi qo'shimchaga qarshi edi. Rus tili ikkinchi mansabdor shaxs maqomi ("qarshi"ning milliy ulushi 74,8% ni tashkil qiladi). Rus tilida so'zlashuvchi aholi ko'proq qurilgan mikrorayonlarda yashaydi. Sovet davri, A Latviyaliklar — shahar markaziga yaqinroq va xususiy uy-joy massivlarida. Latviyaliklarning eng katta ulushi Markaziy tuman Riga (aholining 60,9%) va eng kichigi Kurzeme (36,4 %).

2011-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, aholining asosan uyda so'zlashiladigan tillar bo'yicha taqsimlanishi:

Til Odamlar soni % ko'rsatganlarning %
Ruscha 326 478 49,57 % 55,80 %
Latviyacha 254 188 38,59 % 43,44 %
shu jumladan Latgaliya 29 393 4,46 % 5,02 %
Ukraina 702 0,11 % 0,12 %
Litvacha 563 0,09 % 0,10 %
Polsha 496 0,08 % 0,08 %
Beloruscha 227 0,03 % 0,04 %
Boshqa 2 477 0,38 % 0,42 %
Belgilangan 585 131 88,84 % 100,00 %
Belgilanmagan 73 509 11,16 %
Jami 658 640 100,00 %

1867-1930 yillarda, shuningdek, 2011 yilda Riga aholisining lingvistik tarkibi dinamikasi ularning ma'lumotlariga ko'ra azizimga yoki og'zaki til:

Til 1867 1881 1897 1913 1930 2011
Ruscha 25 772 (25,1 %)31 976 (18,9 %)43 338 (16,9 %)99 985 (21,2 %)29 696 (7,86 %)326 478 (49,57 %)
Latviyacha 24 199 (23,6 %)49 974 (29,5 %)106 541 (41,6 %)187 135 (39,6 %)227 842 (60,29 %)254 188 (38,59 %)
Nemischa 43 980 (42,9 %)66 775 (39,4 %)65 332 (25,5 %)78 656 (16,7 %)44 105 (11,67 %)…
Yidishcha 5254 (5,1 %)14 222 (8,4 %)16 521 (6,5 %)21 231 (4,5 %)42 328 (11,2 %)…
Estoncha 872 (0,9 %)1565 (0,9 %)3532 (1,4 %)6721 (1,4 %)2443 (0,65 %)…
Litvacha ……5853 (2,3 %)25 824 (5,5 %)6817 (1,8 %)563 (0,09 %)
Polsha ……12 869 (5 %)35 621 (7,5 %)16 574 (4,39 %)496 (0,08 %)
boshqa* 2513 (2,4 %)4048 (2,4 %)1772 (0,7 %)16 895 (3,6 %)8112 (2,14 %)3406 (0,52 %)
ma'lumot yo'q …769 (0,5 %)130 (0,1 %)……73 509 (11,16 %)
Jami 102 590 (100 %)169 329 (100 %)255 879 (100 %)472 068 (100 %)377 917 (100 %)658 640 (100 %)

*1881-yilgi ma'lumotlarga ko'ra, polyak va litva tilida so'zlashuvchi aholi ushbu guruhga kiritilgan.

Menejment va siyosat

Hokimiyat Eski shaharda

Rigada Latviya davlat organlari joylashgan: Parlament — Sejm (Latviyacha. Saeima), Vazirlar Mahkamasi, Oliy sud, shuningdek, turar joy Latviya Prezidenti.

Shahar hokimiyati organi - Riga shahar kengashi — binoni egallaydi hokimiyat V Eski shahar. Shahar Dumasida 60 nafar deputat bor, ularning vakolat muddati 4 yil. Deputatlar o'z orasidan Duma raisini saylaydilar (shahar hokimi Riganing). 27-iyun 2025-yilda shahar dumasi raisi etib Viesturs Kleinbergs; Uning saylanishi uchun 34 deputat ovoz berdi, 22 nafari qarshi ovoz berdi.

2025-yilgi saylovlardan so'ng Riga shahar kengashiga 60 deputat saylandi. Quyidagilar mandat oldilar:Latviya birinchi o'rinda» — 13, «Progressiv» — 11, «Milliy assotsiatsiya» — 10, «Yangi Birlik" — 9, uyushma "Suverēnā vara / Apvienība Jaunlatvieši" - 8, qism Stabilitātei! — 5 va "Birlashtirilgan ro'yxat» — 4.

Iqtisodiyot

Riga porti
Riga fond birjasi

Riga eng iqtisodiy rivojlangan mintaqa va eng yirik sanoat markazidir Latviya. Riga viloyati Latviya yalpi sanoat mahsulotining 60% dan ortig'ini ishlab chiqaradi va mamlakat ishchi kuchining 50% dan ortig'ini ish bilan ta'minlaydi. mamlakat aholisi. Riga mintaqasida korxonalar mavjud oziq-ovqat, yog'ochga ishlov berish, oson, kimyoviy Va farmatsevtika sanoat. Riga tomonidan jalb qilingan xorijiy investitsiyalar hajmi ortib bormoqda, bu esa uni ixtisoslashgan ko'rgazmalar uchun muhim joyga aylantirmoqda. Boltiqbo'yi.

Latviyaning deyarli barcha yirik kompaniyalari, jumladan, davlatga qarashli energiya tarqatish kompaniyasi Rigada joylashgan. «Latvenergo», gaz monopoliya «Latvijas Gāze», temir yo'l kompaniyasi «Latvijas dzelzceļš», davlatga qarashli pochta korxonasi «Latvijas Pasts», operatorlar mobil aloqa «Latvijas Mobilais Telefons» (LMT), «Tele2», «Bite Latvija» va aviakompaniya «airBaltic».

Yagona fond birjasi mamlakatlar NASDAQ OMX Riga poytaxtda ham joylashgan. Deyarli barcha muhim Latviya moliya institutlari, jumladan, Rigada joylashgan Latviya banki, bu mamlakat markaziy banki. A'zolik Yevropa Ittifoqi ruxsat berilgan Latviya Yevropa mamlakatlari bilan savdo aloqalarini sezilarli darajada kengaytirish, ayniqsa Germaniya, Shvetsiya Va Buyuk Britaniya.

Turizm — shahar uchun muhim daromad manbai (Latviyaga tashrif buyuruvchi sayyohlarning 90% Rigaga yo'l oladi).

Transport

Riga aeroporti — Boltiqbo'yi mintaqasidagi eng kattasi
Trolleybus Škoda 24Tr Irisbus
Riga tramvayi
Avtobus jiringladi Abrenes ko'chasi
Temir yo'l ko'prigi Daugava bo'ylab

Riga muhim xalqaro ahamiyatga ega transport markazi mintaqada Boltiq dengizi (orasida transport oqimi Skandinaviya Va Sharqiy Yevropa, Finlyandiya Va Markaziy Yevropa Muallif: Yevropa yo'nalishi E67 Baltika orqali, shuningdek, mamlakatlar o'rtasida Boltiqbo'yi).

Temir yo'l ko'prigi — Rigadagi eng qadimgi saqlanib qolgan ko'prik, shuningdek, u orqali o'tadigan yagona temir yo'l ko'prigidir Daugava shahar ichida.

Temir yo'l

Shaharning eng muhim transport darvozasi temir yo'l stansiyasi (Latviyacha. Rīgas dzelzceļa stacija)2024-yil dekabr holatiga ko'ra, Riga temir yo'l stantsiyasidan yo'lovchilar tashish Latviya bo'ylab beshta yo'nalishda amalga oshiriladi: Riga - Tukums, Riga - Skulte, Riga - Daugavpils (Gulbenedagi Pevinasda va Rezeknedagi Krustpilsda filiallari bilan), Riga - Jelgava (poyezd Liepayaga kuniga ikki marta boradi) va Riga - Lugaji. Riga — Moskva, Riga — Sankt-Peterburg (tirkama vagonlar) hamda Riga — Minsk yo‘nalishlaridagi xalqaro qatnovlar 17-mart 2020-yildan boshlab Korona virus va 2024-yil dekabr holatiga ko'ra yangilanmagan.

6-yanvar 2025-yildan Vilnyus — Riga — Tallinn yo‘nalishida LTG Link, Vivi va Elron operatorlari tomonidan muvofiqlashtirilgan yo‘lovchi temiryo‘l qatnovi mavjud. Dastlab yo‘lda ikki marta poyezd almashtirish kerak edi, 10-fevral 2025-yildan esa bir marta poyezd almashtirish Valga.

Avtobus

Rigada faoliyat yuritadi Riga xalqaro avtobus bekati (Latviyacha. Rīgas starptautiskā autoosta), qo'shni mamlakatlar va ko'pgina mamlakatlarga shahar atrofi va xalqaro avtobus xizmatlarini ko'rsatadi Yevropa Ittifoqi.

Havo

Riga xalqaro aeroporti (Latviyacha. Starptautiskā lidosta «Rīga») eng muhim va eng katta aeroportdir Boltiqbo'yi, 1973-yilda qurilgan bo‘lib, 82 yo‘nalish bo‘yicha reyslarga xizmat ko‘rsatadi. Yillik yo‘lovchilar soni 310 ming kishidan (1993-yil) 4 milliondan ortiq kishigacha (2009-yil) o‘sdi, loyiha quvvati yiliga 2,5 million yo‘lovchiga mo‘ljallangan edi, shu sababli «airBaltic» yangi qurilish ishlari rejalashtirilgan edi terminal qiymati 92 million yevro.

Dengizchilik

Riga yo'lovchi porti (Latviyacha. Rīgas Pasažieru termināls) Skandinaviya va Shimoliy Germaniya bilan aloqani ta'minlaydi.

Avtomobil

Markaziy tugun Latviya yo'l tarmog'i Riga shahrida joylashgan. Tosh ko'prik bog'laydi Eski shahar va Zadvinye. Orol ko'prigi bog'laydi Moskva atrofi Bilan Orqaga sirpanish orol bo'ylab Zakusala, A Kabelli ko'prik Eski shaharni Zadvinye bilan bog'laydi Kipsala.

2008-yilda yangi temir yo'lning birinchi bosqichi qurib bitkazildi va transport qatnovi uchun ochildi. Janubiy ko'prik orqali Daugava. Uning qurilishi shahar markazidagi transport tirbandligini kamaytirdi va hozirda Shimoliy aylanma yo'l qurilishi bilan birga Boltiqbo'yi mintaqasida so'nggi 20 yil ichida amalga oshirilgan eng yirik infratuzilma loyihasi hisoblanadi (Latviyacha. Ziemeļu koridors) Uzunligi 27-30 km.

Ommaviy

Jamoat transporti shaharda bu shahar kompaniyasi tomonidan ta'minlanadi Rīgas satiksme, harakatni boshqaradi tramvaylar (8 ta yo'nalish, flot 253 ta vagondan iborat), avtobuslar (53 ta yo'nalish, taxminan 480 ta transport vositasi) va trolleybuslar (18 ta yo'nalish, taxminan 300 ta transport vositasi) shahar bo'ylab keng yo'nalishlar tarmog'iga ega.

2013-yildan beri xizmatlar monopoliyaga aylandi shaharda mikroavtobus.

Qayta qurish rejalashtirilgan daryo transporti.

1980-yillarda tizim ishlab chiqilgan Riga metrosi, lekin bu loyiha hech qachon amalga oshirilmagan.

Velosiped

Avtomatik velosiped ijarasi tizimi Sixtda asosan shahar markazida joylashgan 17 ta velosiped ijarasi stansiyasi mavjud.

Madaniyat

Riga tanlandi 2014-yil uchun Yevropa madaniyat poytaxti. Shu munosabat bilan bir nechta infratuzilma loyihalarini amalga oshirish boshlandi: qurilish. Latviya Milliy kutubxonasi (Latviyacha. Latvijas Nacionālā bibliotēka) loyihaga muvofiq Gunnar Birkert qirg'oqda Daugava Eski shahar ro'parasida, konsert zali (Latviyacha. Koncert zale), bu shuningdek, Latviya Milliy Simfonik Orkestri va uning yaratilishi uchun asos bo'ladi Zamonaviy san'at muzeyi (Latviyacha. Laikmetīgās mākslas muzejs) sobiq elektr stansiyasi binosida Andrejsala.

Teatrlar

  • Latviya Milliy Opera Teatri (Latviyacha. Latvijas Nacionālā opera) 1919-yil yanvar oyida tashkil etilganidan beri u nemis teatri uchun qurilgan neoklassik binoda (1860–1863) joylashgan. Uning repertuariga klassik operalar kiradi va 1922-yildan beri unda balet truppasi ham bor.
  • Mamlakatdagi eng yirik teatrlardan biri — Latviya milliy teatri, shuningdek, 1919-yilda tashkil etilgan va ilgari Ikkinchi Shahar (Rus) Teatriga tegishli bo'lgan binoda joylashgan (bino 1902-yilda Riga rus jamoasining xayriyalari bilan qurilgan).
  • Mixail Chexov Riga rus teatri (Latviyacha. Mihaila Čehova Rīgas Krievu teātris) mamlakatdagi eng qadimgi professional drama teatridir. Uning birinchi mavsumi 1883-yilda ochilgan va repertuari rus va xorijiy spektakllardan iborat.
  • Teatr 1920-yilda tashkil etilganDailes» (Latviyacha. Dailes teātris) zamonaviy xorijiy spektakllar muntazam ravishda sahnalashtiriladi.
  • 1944-yilda yaratilgan Latviya davlat qo'g'irchoq teatri (Latviyacha. Latvijas Valsts Leļļu teātris) asosan bolalarning chiqishlarini namoyish etadi.
  • 1992-yilda tashkil etilgan Yangi Riga teatri (Latviyacha. Jaunais Rīgas teātris).

Muzeylar

Rigada 40 dan ortiq muzeylar va turli ixtisoslashgan shunga o'xshash muassasalar mavjud. Ulardan eng mashhurlari:

Musiqa

VEF Madaniyat saroyi

XVIII asrda Rigada Yevropa musiqasi ravnaq topib, shahar Boltiqbo‘yining eng yirik musiqa markaziga aylandi. Bunga Riga musiqa jamiyatining (1760) va baron Otto Hermann Vietinghoff, shu asosda 1782-yilda opera teatri tashkil etilgan. Kabi bastakorlar Yoxann Valentin Meder, Johann Gottfried Mutel Va Georg Maykl Telemann. XIX asrda nemis musiqasi an’analari bilan latish xalq qo‘shiqlari an’analari parallel rivojlandi. 1837-yildan 1839-yilgacha opera teatrida kapelmeyster sifatida Richard Vagner, o'sha paytga kelib u allaqachon xalqaro miqyosda shuhrat qozongan edi. Ba'zan u opera teatrida dirijyorlik qilgan va Leo Blech.

Klassik konsertlar, jumladan, Qora nuqtalar uyi va avvalgisida Buyuk Gildiya.

Jāzeps Vītols Latviya musiqa akademiyasi 1919-yilda tashkil etilgan va hozirda 500 ga yaqin talabaga ega.

Birinchisi 1873-yilda Rigada bo'lib o'tdi. Qo'shiq festivali, bu bugungi kungacha davom etayotgan an'anani boshladi.

1990-yil iyun oyida birinchi sovet hip-hopiDJlar, g'altakdan g'altakda o'ynamoqda magnitafonlar, Yanis Krauklis va Ugis Polis Rigada I jahon teyp-jokeylar chempionatini (teyp-jokeylar, disk-jokeylar va rep uslubidagi jokeylarning uchta butunittifoq birinchiligi) tashkil etdi.

2003-yilda Boltiqbo'yi mamlakatlari qo'shiq festivallari insoniyatning og'zaki va ma'naviy merosining durdonalari ro'yxatiga kiritilgan, tuzilgan YuNESKO. 2018-yilda Rigada XXVI milliy qo‘shiq bayrami bo‘lib o‘tdi, unda 43 ming ijrochi ishtirok etdi. Navbatdagi qo‘shiq bayrami 2023-yilda o‘tkazildi.

2003-yilda "Xalqaro qo'shiq tanlovi" finali bo'lib o'tdi.Evrovideniye».

Arxitektura

Eski shahar kechasi
Livu maydoni Eski shaharda

1997 yilda Riga markazi ro'yxatga kiritilgan YuNESKOning Jahon madaniy merosi tarixiy ko'rinishini nisbatan o'zgarishsiz saqlab qolgan Art Nouveau uslubidagi me'moriy yodgorliklarning noyob sifati va miqdori uchun hamda XIX asr yog'och me'morchiligi uchun.

Daugavaning chap qirg'og'ini va xususan, orolni yanada shaharlashtirish rejalari bilan bog'liq holda Kipsala Riga tarkibiga kirish xavfi mavjud Xavf ostidagi Jahon merosi ob'ektlarining Qizil ro'yxati. Mutaxassislar YuNESKO Va ICOMOS Ko'p qavatli binolarning qurilishi shaharning umumiy qiyofasining vizual yaxlitligiga tahdid sifatida qaralmoqda. Shahar ma'muriyatiga ushbu rejalarni qayta ko'rib chiqish bo'yicha shoshilinch so'rov yuborildi.

Riganing shaharsozlik modeli o'rta asrlarning markazidir, bulvarlar kamari eski shahar va yangi shahar atrofida odatiy ko'cha tartibi bilan. Bu zonalarning barchasi o'zining aslligi va me'moriy xususiyatlarini saqlab qolgan.

Gumbazli sobor

Qadimgi Riga (Latviyacha. Vecrīga) - Daugavaning o'ng qirg'og'ida joylashgan Riganing tarixiy va geografik markazi bo'lib, u 1857-1863 yillarda buzib tashlangan mudofaa inshootlari va devorlarining egri chiziqlarini takrorlaydigan xususiyatlarni saqlab qolgan. Shahar devori buzib tashlangandan so'ng, ochiq joylar shakllantirildi, shahar bog'iga aylantirildi kanal, bu ajratib turadi Eski shahar Yangi shahardan.

Markaz Eski shahar bu Shahar hokimiyati maydoni (Latviyacha. Rātslaukums), ularda joylashgan Riga shahar hokimiyati (Latviyacha. Rīgas rātsnams) Va Qora nuqtalar uyi (Latviyacha. Melngalvju nams).

Qora boshlilarning uyi shu paytda vayron qilingan urushlar va faqat 1999 yilda ta'mirlangan. Gollandiya Uyg'onish davri uslubidagi jabhaga ega gotika binosi 1334 yilda tashkil etilgan va 1447 yildan boshlab u savdo uyushmasi tomonidan foydalanilgan. Qora nuqtalar uchrashuv joyi sifatida. Uning oldidagi maydonda yodgorlik o'rnatildi. Roland haykali.

1211-yilda yepiskop Albert Buxxoeveden poydevor qo'ydi Sobor gumbazi sobori (Latviyacha. Rīgas Doms). Uning markaziy qismi XIV—XV asrlarda qurib bitkazilgan. Bir necha bor vayron bo‘lgani sababli 1776-yildan minorasining balandligi 90 metr, taxminan 1590-yilda qurilgan yog‘och minoraning balandligi esa 140 metr bo‘lgan. XIX asr oxirida unda organ, dunyodagi eng katta minoralardan biri hisoblanadi. Avliyo Pyotr cherkovi (Latviyacha. Svētā Pētera baznīca), birinchi marta 1209-yilda tilga olingan, shuningdek, bir necha bor, eng so'nggi paytlarda vayron qilingan Ikkinchi jahon urushi (1973-yilda ta'mirlangan). U birinchi marta 1225-yilda tilga olingan. Avliyo Yoqub cherkovi (Latviyacha. Svētā Jēkaba katedrāle) hozirda 80 metrlik minorasi bilan katolik Riga sobori. 1582-yilda u polshaliklardan sotib olingan qirol va o'tkazildi Iezuitlar.

IN Riga qal'asi (Latviyacha. Rīgas pils) turar joy joylashgan Latviya Prezidenti. Qulflash taxminan 1330-yilda aka-ukalar uchun qurilgan Livoniya ordeni.

1867-yilda Florensiya saroyi uslubida qurilgan binoda quyidagilar joylashgan edi Sejm — Latviya parlamenti. Hududda Kukun minorasi (Latviyacha. Pulvertornis) 1650-yildagi sobiq shahar istehkomlarining qoldiqlari saqlanib qolgan. Tarixiy yodgorliklar qatoriga bino ham kiradi. Riga fond birjasi (1852), hovli Konventsiya (Latviyacha. Konventa sēta, XIII asrdan), binolar ansambli Uch aka-uka (XV-XVII asrlar), Shvetsiya darvozasi (Latviyacha. Zviedru vārti), binolar Kichik (Latviyacha. Mazā Ģilde) Va Buyuk Gildiya (Latviyacha. Lielā Ģilde), Menzendorffning uyi (Latviyacha. Mencendorfa nams, 1695), Dannenstern (Latviyacha. Dannenšterna nams) va boshqa ko'plab binolar.

Orasida Eski va Yangi shaharda 1935-yildan beri 42 metr uzunlikdagi ko'prik mavjud. Ozodlik monumenti (Latviyacha. Brīvības piemineklis; mualliflar — Karlis Zale Va Ernest Stalberg).

1860-yildan beri atrofdagi yashil kamar Eski shahar ko'plab vakillik binolari qurildi, jumladan Milliy opera, Milliy teatr, San'at muzeyi, neo-gotik Badiiy akademiya, Latviya universiteti. U 1876-1884 yillarda qurilgan. Masihning tug'ilishining pravoslav sobori neo-Vizantiya uslubida (Latviyacha. Kristus Piedzimšanas pareizticīgo katedrāle). Ko'chalarda Elizabet Va Alberta Ushbu uslubdagi jabhalarga ega ko'plab ajoyib binolar mavjud Art Nouveau.

Markazga tutash hududda Moskva atrofi Yevropadagi eng qadimgi va eng kattalaridan biri joylashgan Markaziy bozor, Latviya Fanlar akademiyasi binosi, 1958-yilda "uslubida qurilganStalinist osmono'par binolar"va turli davrlarga oid boshqa me'moriy yodgorliklar.

Tuman Mezaparklar XX asr boshlarida shaharning shimolidagi o‘rmonda nufuzli dala hovlilar mavzesi sifatida qurila boshlagan.

Qumtepa orolida Zakusala joylashgan Riga televideniye minorasi Uning balandligi 368,5 metr bo'lib, u Yevropadagi eng baland inshootlardan biridir.

Chap qirg'oqdagi shahar hududi Daugava — Pardaugava — uzoq vaqt davomida u bir yoki ikki qavatli yog'och uylar bilan qurilgan bo'lib, ularning ba'zilari hozirgi kungacha saqlanib qolgan. Hozirda, Kalnciema ko'chasi XIX asrga oid noyob yog'och binolarning butun bir bloki qayta tiklandi.

Sport

Ayniqsa, tadbir uchun 2006 yilgi xokkey bo'yicha jahon chempionati qurilgan "Arena Riga"maksimal 14 500 tomoshabin sig'imiga ega bo'lgan ko'p funksiyali inshoot bo'lib, xokkey va basketbol musobaqalari hamda konsertlarni o'tkazadi. Shuningdek, u xokkey klubining uy arenasi bo'lib xizmat qiladi."Dinamo Riga", ilgari chempionatda ishtirok etgan KHL.

Mamlakatdagi eng muvaffaqiyatli futbol klubi "Skonto-Riga14 ta chempionlik unvoniga ega bo'lgan ", 2000-yilda futbol bilan birgalikda ochilgan Skonto stadioni (Latviyacha. Skonto stadions) 10 000 o'rindiq uchun.

Basketbol klubi "TTT Riga" Yevropa ayollar basketbolidagi eng ko'p mukofotlangan klublardan biri. Rigadagi eng mashhur erkaklar basketbol klublari: "Baronlar/LMT" (2008-yilgi Latviya chempioni) va "WEF"Skonto-Riga" basketbol klubi stadiondan o'zining uy arenasi sifatida foydalanadi. Skonto Arena 6500 o‘rinli bo‘lib, 1999-yilda qurilgan.

Muntazam tadbirlar

Panorama

Latviya Fanlar akademiyasi binosidan Riga panoramasi

Parklar va dam olish maskanlari

  • Shahar markazida joylashgan Vermanskiy bog'i (Latviyacha. Vērmanes dārzs) shahardagi eng qadimgi jamoat bog'laridan biri bo'lib, 1814-yilda Anna Verman bog'i sifatida tashkil etilgan. Uning o'rnida ilgari qamaldan ehtiyot chorasi sifatida yoqib yuborilgan yog'och uylar bo'lgan. Napoleon.
  • Bastion tepaligi.
  • Viestura bog'i — shahar tarixidagi birinchi jamoat bog'i, u 1721-yilda tashkil etilgan Pyotr I.
  • Koyusalas bog'i — Riga shahridagi eng qadimgi bog‘-park majmualaridan biri bo‘lib, XVIII asrning birinchi yarmidayoq bo‘lajak Moskva atrofi.
  • Ko'chada Elizabet, Art Nouveau kvartallarining narigi tomonida joylashgan Kronvalda bog'i, bu o'z tarixini imperator tomonidan hadya qilingan yer uchastkasiga borib taqaladi Aleksandr II Germaniya otish jamiyatiga.
  • Pravoslavlardan Masihning tug'ilishi sobori Park Milliy Tasviriy San'at Muzeyigacha cho'zilgan Esplanada.
  • Shahardagi eng katta park bu G'alaba bog'i, maydoni 36,7 gektar.
  • Riganing eng baland nuqtasi (dengiz sathidan 28 m balandlikda) parkda joylashgan Dzegužkalns, 6,4 gektar maydonga ega bo'lgan xuddi shu nomdagi qumtepaning butun hududini egallaydi.
  • IN Mežaparkse Bir nechta o'rmon qabristonlari mavjud, jumladan Qardoshlar qabristoni, u obodonlashtirilgan park ko'rinishiga ega.
  • IN Riga hayvonot bog'i (Latviyacha. Rīgas Zooloģiskais dārzs) taxminan 3 ming hayvonni o'z ichiga oladi.

Ta'lim va fan

Latviya universiteti

Riga 1946-yilda tashkil etilgan Latviya Fanlar akademiyasi (Latviyacha. Latvijas Zinātņu akadēmija), ammo hozirda ushbu tashkilot Latviya universiteti yurisdiktsiyasiga o'tkazilgan ko'plab taniqli ilmiy muassasalar uchun bosh tashkilot emas. Ular orasida:

  • Latviya Organik Sintez Instituti
  • Fizikaviy energiya instituti
  • Latviya universitetining Qattiq jismlar fizikasi instituti
  • Yog'och kimyosi instituti
  • A. Kirxenshteyn nomidagi Mikrobiologiya va virusologiya instituti

Boshqa universitetlar ham ilmiy ishlar bilan keng shug'ullanadi.

Latviya deb e'lon qilinganidan keyin respublikalar 1919-yilda 1862-yilda ochilgan bazasida Riga politexnika instituti Latviya oliy maktabi tashkil etildi. Birinchi sovet hukumati, shuningdek, Badiiy akademiyani (27-aprel 1919-yil) va Latviya konservatoriyasini (24-mart 1919-yil) tashkil etdi.

Keyinchalik Latviya Oliy Maktabi asosida tashkil etilgan Latviya universiteti (Latviyacha. Latvijas Universitāte) mamlakatdagi eng yirik universitet bo‘lib, unda taxminan 23 800 talaba 13 ta fakultetda tahsil oladi.

1958-yilda Latviya universitetidan yana ajralib chiqdi Riga politexnika instituti Riga Texnik Universitetiga aylandi (Latviyacha. Rīgas Tehniskā universitāte, 16 900 talaba), u o'z tarixini imperiya davriga borib taqaladi Politexnika instituti.

Riga Stradins universiteti (Latviyacha. Rīgas Stradiņa universitāte) 2002-yilda asosida tashkil etilgan Latviya tibbiyot akademiyasi (Latviyacha. Latvijas Medicīnas akadēmiju), 1990-yilda Riga tibbiyot instituti tomonidan tashkil etilgan. Badiiy akademiya va Transport va aloqa instituti (merosni RTU Aviatsiya Instituti va boshqa oliy ta'lim muassasalari bilan baham ko'rgan) RKIIGA).

1998-yilda ochilgan Riga huquqshunoslik oliy maktabi mustaqil institut sifatida Latviya universiteti. Rigadagi Stokgolm iqtisodiyot maktabi shu nomdagi institutning sho''ba korxonasi edi Stokgolm va endi Latviyaga tegishli. Bundan tashqari, a mavjud Gyote instituti.

ommaviy axborot vositalari

Riga mamlakatning eng muhim axborot markazi bo'lib, unda jamoat televideniesi va radiostansiyalarining bosh ofislari joylashgan. Latvijas Televīzija (LTV) va Latvijas Radio, shuningdek, guruhning xususiy telekanallari TV3.

Gazetalar har kuni nashr etiladi «Diena» Va «Latvijas avise». Rigada ham tahririyatlar mavjud. The Baltic Times, Boltiqbo'yi davlatlaridagi voqealarni yorituvchi ingliz tilidagi oylik nashr, shuningdek, rus tilidagi onlayn nashr Meduza.

Radio

Shaharda 30 ta FM radiostansiyasi faoliyat yuritadi.

Qardosh shaharlar

Birinchi birodarlashgan shahar Riga 1964-yilda Finlyandiya shahriga aylandi. Pori, keyinchalik 1973-yilda - fransuzcha Kale, ular bilan 1993-yilgacha jonli aloqalar saqlanib qolgan. Birinchi Yevropa bo'lmagan birodarlashgan shahar Yaponiyadir Kobe (1973). 1974 va 1985 yillarda ikkita sobiq Ganza shahri Riga bilan birodarlashdi: Nihol Va Bremen. Ushbu shaharlar bilan hamkorlik shartnomalari 1991-yilda yangilandi.

Флаг Казахстана Olmaota (Qozog'iston) Флаг Японии Kobe (Yaponiya) Флаг Швеции Stokgolm (Shvetsiya)
Флаг Франции Bordo (Fransiya) Флаг Швеции Norrköping (Shvetsiya) Китайская Республика (Тайвань) Taypey (Xitoy Respublikasi)
Флаг Испании Alikante (Ispaniya) Флаг Франции Kale (Fransiya) Флаг Эстонии Tallin (Estoniya)
Флаг Германии Bremen (Germaniya) Флаг Казахстана Ostona (Qozog'iston) Флаг Эстонии Tartu (Estoniya)
Флаг США Dallas (AQSh) Флаг Дании Olborg (Daniya) Флаг Узбекистана Toshkent (O'zbekiston)
Флаг Армении Yerevan (Armaniston) Флаг Китайской Народной Республики Pekin (XXR) Флаг Грузии Tbilisi (Gruziya)
Флаг Италии Florensiya (Italiya) Флаг Финляндии Pori (Finlyandiya) Флаг Польши Varshava (Polsha)
Флаг Австралии Kerns (Avstraliya) Флаг Германии Nihol (Germaniya) Флаг Литвы Vilnyus (Litva)
Флаг Украины Kiev (Ukraina) Флаг Чили Santyago (Chili) Флаг Китайской Народной Республики Suzhou (XXR)

Adabiyot

Havolalar