Qatar haqida

Qatar Davlati
arab. دَوْلَةُ قَطَرْ‎
Davlat Qatar
Madhiya: «Amirga tinchlik»
Катар на карте мира
Qatar dunyo xaritasida
Mustaqillik sanasi 3-sentabr 1971-yil (dan Buyuk Britaniya)
Rasmiy tillar arab tili
Poytaxt Doha
Yirik shaharlar Doha, Ar-Rayyon
Boshqaruv shakli mutlaq monarxiya
Davlat tuzilishi unitar davlat
Amir Tamim ibn Hamad Ol Soniy
Amir o‘rinbosari Abdulloh ibn Hamad Ol Soniy
Bosh vazir Muhammad bin Abdurahmon bin Jassim Ol Soniy
Maslahat kengashi raisi Hasan bin Abdulloh al-G‘anim[ingl.]
Davlat dini islom (sunniylik yo‘nalishi)
Hudud
 • Jami 11 586 km² (dunyoda 158-o‘rin)
Aholi
 • Aholini ro‘yxatga olish (2020) ▲2 846 118 kishi
 • Zichlik 245,65 kishi/km²
YIM (XQP)
 • Jami (2024) 356 mlrd dollar (60-o‘rin)
 • Aholi jon boshiga 115 075 dollar (5-o‘rin)
YIM (nominal)
 • Jami (2024) 221,4 mlrd dollar (55-o‘rin)
 • Aholi jon boshiga 71 568 dollar (8-o‘rin)
Inson taraqqiyoti indeksi (2022) ▲ 0,875 (juda yuqori; 40- o‘rin)
Valyuta Qatar riyoli (QAR)
Internet domenlari .qa
ISO kodi QA
Telefon kodi +974
Vaqt mintaqalari +3
Avtomobil harakati o‘ng tomondan
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

Qatar; arab. قَطَرْ‎ [ˈqɑtˁɑr], mahalliy talaffuzda [ɡitˁar]; rasmiy nomi — Qatar Davlati, arab. دَوْلَةُ قَطَرْ‎ [ˈdawlat ˈqɑtˁɑr] Davlat Qatar) — davlat (amirlik) — Yaqin Sharqda, Qatar yarimoroli da, Arabiston yarimorolining sharqiy qismida joylashgan. Janubda Saudiya Arabistoni bilan chegaradosh, qolgan barcha tomondan Fors ko‘rfazi. Shimoli-g‘arbda Bahraynorollari bilan dengiz chegarasiga ega. Janubi-sharqda dengiz orqali chegaradosh davlati esa — BAA.

Doha — davlat poytaxti, hukumat qarorgohi va asosiy tijorat hamda moliya muassasalari joylashgan shahar. Mamlakat aholisining yarmidan ko‘pi shu yerda yashaydi. Shahar turli muzeylari va taʼlim muassasalari bilan yirik madaniy markaz ham hisoblanadi. Rasmiy til — arab tili.

Qatar tabiiy gazzaxiralari bo‘yicha dunyoda uchinchi, tabiiy gaz eksporti bo‘yicha oltinchi o‘rinda turadi va yirik neft hamda neft mahsulotlari yetkazib beruvchisi hisoblanadi (dunyoda 21-o‘rin). 1961-yildan Neft eksport qiluvchi mamlakatlar tashkiloti, biroq 1-yanvar 2019-yilda undan chiqdi..

2020-yilda aholi soni 2 846 118 kishini tashkil etgan; mamlakat aholisining aksariyati mahalliy bo‘lmagan kelib chiqishga ega..

Etimologiya

Tadqiqotchi Ye. M. Pospelovning fikriga ko‘ra, Qatar davlati va yarimorolining nomi qadimda shu yarimorolda mavjud bo‘lgan Qadarqishlog‘i nomidan kelib chiqqan.

Geografiya

Mamlakat hududining deyarli barchasi yarimorolda joylashgan bo‘lib,, — cho‘ldan iborat. Shimolda past qumli tekislik joylashgan. Unda siyrak vohalaruchraydi va u ko‘chuvchi (eol) qumlar bilan qoplangan; yarimorolning markaziy qismida ayrim sho‘rxoklarjoylashgan toshloq cho‘l, janubda esa baland qum tepalaribor. Qatarda bir qancha muhofaza etiladigan hududlar[ingl.]mavjud, jumladan, Umm Tays milliy bog‘i.

Mamlakat yuzasi asosan pastqam ohaktoshjinslari, jumladan Jabal Duxon va Jabal Fuvayrit kabi qoyalari ko‘rinib turadigan toshloq tekisliklardan iborat.

Qatarda quruq subtropik cho‘l iqlimi hukm suradi, yillik yog‘in kam, yoz esa issiq. Qishda yog‘in miqdori juda oz. Yiliga o‘rtacha 75,2 mm dan ko‘p yog‘in tushmaydi. Yozda harorat 25 dan 46 darajagacha o‘zgaradi.

Yarimorolda suv tanqis. Doimiy daryolar yo‘q. Suvning katta qismini dengiz suvini chuchuklashtirish orqali olishga to‘g‘ri keladi. Chuchuk suvning yerosti manbalari va vohalar asosan shimolda joylashgan. Hayvonot dunyosi kambag‘al bo‘lib, sudralib yuruvchilar va kemiruvchilar.

Tarix

Arxeologik dalillar, qazishmalar, yozuvlar va mamlakatning turli hududlaridan topilgan oz sonli sopol buyumlarQatar yarimorolida odamlar miloddan avvalgi qariyb to‘rt ming yildan beri yashab kelganini ko‘rsatadi.

Miloddan avvalgi V asrda yunon tarixchisi Gerodot Qatarning dastlabki aholisi dengizchilik va dengiz savdosi bilan mashhur bo‘lgan kanʼoniy qabilalar ekanini qayd etgan. Bundan tashqari, yunon geografi Ptolemey tuzgan «Arabiston xaritasi»da Ptolemeyning o‘zi «Katra» deb atagan joy ham ko‘rsatilgan. Bu nom, taxminlarga ko‘ra, bir vaqtlar Az-Zubora, ilgari Fors ko‘rfazi mintaqasining eng muhim savdo portlaridan biri bo‘lgan.

Qatar aholisi musulmonlar istilolari davrida qo‘shinlarni tashish uchun birinchi harbiy-dengiz flotini tayyorlashda qatnashgan.

Qatar Abbosiylar hukmronligi davrida, milodiy 14-asrda iqtisodiy yuksalish davrini boshdan kechirgan. Buni g‘arbiy sohildagi Marub qalʼasidan topilgan Abbosiylar davriga xos meʼmoriy yozma yodgorliklar tasdiqlaydi.

Harbiy ittifoqni turklar bilan 16-asrda tuzgach, qatarliklar portugallarni quvib chiqarishga muvaffaq bo‘ldi. Bu Usmonlilar imperiyasi ning butun Arabiston yarimorolida, jumladan Qatarda ham qariyb to‘rt asr davom etgan hukmronligiga zamin yaratdi. Biroq mintaqada turklar hokimiyati Birinchi jahon urushi 1914-yilda boshlangach zaiflashdi. 1916-yilda esa Buyuk Britaniya bilan Qatar yerlari va aholisini himoya qilishni nazarda tutuvchi shartnoma tuzildi. Britaniya hokimiyati asosan ayrim maʼmuriy ishlarni nazorat qilish bilan cheklandi.

Qatarni Ol Soniy sulolasi boshqargan. U sulola yetakchisi Soniy bin Muhammad — shayx Muhammad bin Soniyning otasi sharafiga atalgan. Muhammad bin Soniy XIX asr o‘rtalarida Qatar yarimorolida amalda hokimiyatni qo‘lga olgan birinchi shayx bo‘lgan.

Ol Soniylar Banu Tamimqabilasining avlodlari bo‘lib, ularning nasabnomasi Mudar bin Nizorgacha borib taqaladi. Qatar yarimorolining shimoliga ko‘chib o‘tishdan oldin ular Najd janubidagi Jibrin vohasida yashagan. Keyin ular Doha ga ko‘chib o‘tgan va XIX asr o‘rtalarida shayx Muhammad bin Soniy boshchiligida o‘rnashgan.

Qatarning zamonaviy tarixi XVIII asrdan, barcha qabilalar Ol Soniy oilasi hokimiyati ostida birlashgan davrdan boshlanadi. Bu mamlakatda barqarorlikning mustahkamlanishiga, qo‘shni davlatlardan mustaqillikka va mintaqadagi turli nufuzli kuchlar bilan muvozanatli aloqalar o‘rnatilishiga zamin yaratgan.

1868-yilda shayx Muhammad bin Soniy Buyuk Britaniyaning Fors ko‘rfazidagi vakillari bilan Qatarni mustaqil siyosiy tuzilma sifatida tan oluvchi bitim imzoladi. Shartnomaga ko‘ra, Buyuk Britaniya Qatarni har qanday tashqi tajovuzdan himoya qilishga vaʼda berdi.

XIX asrning so‘nggi choragida Qatar Usmonlilar imperiyasi nazoratida edi. Ayrim masalalardagi kelishmovchiliklarga qaramay, Qatar shayx Jassim bin Muhammad Ol Soniyboshqaruvi davrida, uning vafotigacha (17-iyul 1913-yil) va Birinchi jahon urushi boshlanguniga qadar Xalifalik davlati bilan aloqalarni saqlab qolgan.

1916-yilda shayx Abdulloh bin Jassim Ol Soniy 11 moddadan iborat Britaniya–Qatar shartnomasini imzoladi. Biroq u milliy suverenitetga tajovuz qiladi deb hisoblagan uchta moddaga eʼtiroz bildirdi. Ular quyidagilar:

  • 7-modda — Britaniya fuqarolariga marvarid savdosida mahalliy aholi bilan raqobatlashish imkonini berardi;
  • 8-modda — Qatarga Britaniya siyosiy rezidentini tayinlashni nazarda tutardi;
  • 9-modda — Buyuk Britaniyaga mamlakatda pochta va telegraf xizmatini ochishga ruxsat berardi.

2-, 10- va 11-moddalarga ko‘ra, Buyuk Britaniya Qatarni dengiz orqali har qanday tajovuzdan hamda uning ichki ishlariga chet el aralashuvidan himoya qilish majburiyatini olgan.

Shayx Abdulloh 1935-yilda ushbu shartnomani uzaytirdi. Qatarda neft qidirish bo‘yicha dastlabki konsessiya bitimi ingliz-fors neft kompaniyasi bilan imzolandi. Bundan tashqari, u Qatarga Britaniya siyosiy rezidentini tayinlashga rozi bo‘ldi, ammo bu 1949-yildagina amalga oshdi. Natijada Qatar Fors ko‘rfazi mamlakatlari ichida bunga so‘nggi bo‘lib rozilik bergan davlatga aylandi.

Neft ilk bor 1939-yil oxirida qazib olingan, ammo qidiruv ishlari Ikkinchi jahon urushidavrida to‘xtatildi. Bu marvarid ovlash sanoati tanazzuli va tabiiy marvarid bozoridagi pasayish davriga to‘g‘ri kelib, iqtisodiy ahvolni yomonlashtirdi. 1950-yillarning boshida neft eksportining taʼsiri sezila boshlagach, vaziyat o‘zgara boshladi.

1960-yillarda Qatar xalqaro tadbirlarda qatnasha boshladi, jumladan, BMTning YUNESKO va Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) kabi tuzilmalariga aʼzo bo‘ldi va neft qazib oluvchi mamlakatlar konferensiyalarida ishtirok etdi.

1968-yil yanvarida Britaniya hukumati o‘z qo‘shinlarini Suvaysh sharqidan olib chiqdi va shu tariqa Fors ko‘rfazidagi arab davlatlari hukmdorlari ustidan protektorat davri yakunlandi.

Shayx Ahmad bin Ali Ol Soniy, o‘sha paytda Qatarni boshqargan, 11-sonli farmonni 1969-yilda chiqarib, Tashqi ishlar vazirligini tashkil etdi. Keyinchalik u mamlakat tashqi siyosatini yurituvchi asosiy idoraga aylandi.

1970-yil aprelida Qatarning birinchi Konstitutsiyasi vaqtinchalik Asosiy nizom shaklida tasdiqlandi. Unda ilk Vazirlar kengashini tuzish ko‘zda tutilgan edi. Shunga muvofiq, 35-sonli farmon 29-may 1970-yilda chiqarilib, Vazirlar Mahkamasi tarkibi, vazirlarning vakolatlari hamda Nizomda ko‘rsatilgan boshqa davlat organlarining vazifalari belgilandi.

O‘nta vazirlik lavozimidan iborat Vazirlar Mahkamasi ilk yig‘ilishini 3-iyun 1970-yilda o‘tkazdi.

3-sentabr 1971-yilda shayx Xalifa bin Hamad Ol Soniy— o‘sha paytdagi valiahd va bosh vazir — 1916-yilgi shartnoma bekor qilinganini eʼlon qildi. Bu mamlakat tarixida yangi bosqich bo‘lib, hukumat boshqaruvni o‘z qo‘liga oldi va Qatar mustaqil davlat deb eʼlon qilindi.

2022-yilda Qatarda Futbol bo‘yicha 22-jahon chempionati.

Davlat tuzumi

Tamim ibn Hamad Ol Soniy, Qatar amiri

Qatar mutlaq monarxiyabo‘lib, unda hokimiyat Ol Soniy.

Qatarning davlat tuzilmasi vazirliklar, oliy kengashlar va boshqa davlat idoralaridan iborat. Mamlakatning davlat boshqaruvi institutlari tez rivojlanmoqda va fuqarolar hamda davlat muassasalari xizmatidan foydalanuvchilarning ehtiyojlarini qondirishga intilmoqda.[fikrga manba kerak]. Hukumat va davlat sektorining boshqa muassasalarida qatarliklar hamda chet elliklardan iborat qariyb 90 000 xodim ishlaydi.

Qatarning boshqaruv tizimi hokimiyat tarmoqlarining bo‘linishi va hamkorligiga asoslangan. Ijro etuvchi hokimiyat amir va valiahdga tegishli bo‘lib, Konstitutsiyaga muvofiq ularga Vazirlar kengashi yordam beradi. Qonun chiqaruvchi hokimiyat esa Maslahat kengashi[fikrga manba kerak].

Amir — davlat boshlig‘i bo‘lib, mamlakat ichida, xorijda va barcha xalqaro munosabatlarda uning vakili hisoblanadi. Shuningdek, u bevosita o‘ziga bo‘ysunadigan Mudofaa kengashi ko‘magida qurolli kuchlarning oliy bosh qo‘mondoni vazifasini bajaradi. Sud hokimiyati umumiy yurisdiksiya sudlariga tegishli; sud qarorlari amir nomidan eʼlon qilinadi.

Amirga Vazirlar kengashi yoki Vazirlar Mahkamasi, bosh vazir va oltita oliy kengash yordam beradi. Amir bosh vazir va vazirlarni tayinlaydi, ularning isteʼfosini qabul qiladi hamda farmonlari bilan lavozimidan ozod etadi. Tayinlash haqidagi farmonga muvofiq, har bir vazirlikning vazifalarini tegishli vazir yoki bosh vazir zimmasiga yuklaydi.

Bosh vazir Vazirlar kengashi yig‘ilishlariga raislik qiladi va hokimiyatning barcha tarmoqlari o‘rtasida birlik hamda uyg‘unlikni taʼminlash maqsadida vazirliklar faoliyatini muvofiqlashtirishni nazorat qiladi. Shuningdek, u Kengash qarorlarini imzolaydi.

Vazirlar Mahkamasi bosh vazirning taklifiga binoan amir farmoni bilan tuziladi. Vazirlar va davlat idoralarining vazifalari hamda vakolatlari qonunga muvofiq belgilanadi. Mamlakatdagi oliy ijro etuvchi hokimiyat organi hisoblangan Vazirlar kengashi Konstitutsiya va qonunlarga muvofiq o‘z vakolati doirasidagi barcha ichki va tashqi masalalarni nazorat qilish huquqiga ega.

Vazirliklar va boshqa davlat idoralari o‘z faoliyat yo‘nalishlariga tegishli davlat siyosati hamda dasturlarini amalga oshirish uchun javobgardir.

Shayx Tamim ibn Hamad Ol Soniy 25-iyun 2013-yilda Qatar Davlati amiri sifatidagi vazifalarini bajarishga kirishdi. Bunga uning otasi, amir shayx Hamad ibn Xalifa Ol Soniy hokimiyatni o‘z vorisiga topshirish qarorini eʼlon qilgani sabab bo‘ldi.

Qatarda siyosiy partiyalar, va kasaba uyushmalarini tuzish va namoyishlar o‘tkazish taqiqlangan.. Islomdan chiqish Qatarda jinoyat deb hisoblanadi va o‘lim jazosi bilan jazolanadi. Kufr keltirish uchun yetti yilgacha ozodlikdan mahrum qilish, islomdan boshqa har qanday dinni targ‘ib qilish uchun esa o‘n yilgacha ozodlikdan mahrum qilish jazosi belgilangan.

Maʼmuriy bo‘linish

Qatarning maʼmuriy xaritasi

Qatar 8 ta munitsipalitetga bo‘lingan (arab. بلديات‎ — baladiyyat).

№ Munitsipalitet Maʼmuriy markazi Maydoni,
km²
Aholisi,
kishi (2020)
Zichligi,
kishi/km²
ISO kodi
1 Ad-Doha Doha 234 1 186 023 QA-DA
2 Ad-Dayyan Ad-Dayyan 236 100 083 QA-ZA
3 Al-Xavr Al-Xavr 1551 140 453 QA-KH
4 Al-Vakra Al-Vakra 2520 265 102 QA-WA
5 Ar-Rayyon Ar-Rayyon 2450 826 786 QA-RA
6 Ash-Shamol Ash-Shamol 902 16 730 QA-MS
7 Umm Salol Umm Salol 310 149 701 QA-US
8 Ash-Shahoniya Ash-Shahoniya 3309 161 240 QA-US
Jami11 5712 846 118

Aholi

Yosh va jins tarkibi piramidasi — Qatar aholisi, 2024-yil
Aholi soni
Qatar Rejalashtirish va statistika boshqarmasi maʼlumotlariga ko‘ra:
31-yanvar holatiga 2009 2010 2015 2016 2017 2018 2020
Erkaklar 1 219 191 1 282 978 1 693 455 1 853 001 1 971 536 1 989 237 2 034 518
Ayollar 341 786 398 121 531 128 570 174 604 645 654 491 811 400
Jami 1 560 977 1 681 099 2 224 583 2 423 175 2 576 181 2 643 728 2 846 118
Qatardagi masjid

2015-yil holatiga ko‘ra, mamlakat aholisining 11,6 % ini qatarliklar, 88,4 % ini esa immigrantlar tashkil etgan. Qatarda Pokiston (18 %), Hindiston (18 %), Eron dan (10 %) va boshqa mamlakatlardan (14 %) kelganlar yashaydi. Arab tili mamlakatning rasmiy tili hisoblanadi. Ingliz tili ikkinchi tilsifatida keng tarqalgan. Davlat dini — islom sunniylik yo‘nalishidir, eronliklar esa shialar. 2020-yil holatiga ko‘ra: musulmonlar — 65,2 %, hinduiylar — 15,9 %, xristianlar — 13,7 %, buddaviylar — 3,8 %, yahudiylar — 0,1 %, xalq dinlariga eʼtiqod qiluvchilar — 0,1 %, boshqalar — 1 %, ateistlar — 1 %.

2020-yil dekabrida Qatar aholisi soni 2 846 118 kishini tashkil etdi. Shahar aholisi — 99,3 % (2021-yil). Aholining katta qismi yarimorolning sharqiy tomonidagi poytaxt Doha yoki uning atrofida to‘plangan. Umumiy tug‘ilish koeffitsiyenti 2021-yilda har bir ayolga 1,9 ta tug‘ilish to‘g‘ri kelgan. Savodxonlik darajasi — 93,5 %; erkaklarda — 92,4 %, ayollarda — 94,7 % (2017-yil). Aholining taxminan 12,84 % ini 15 yoshgacha bo‘lganlar, 85,97 % ini 15–65 yoshdagilar, 1,19 % ini 65 yoshdan oshganlar tashkil etgan. 2021-yilda tug‘ilish 9,38 ta/1000 kishi, o‘lim — 1,42 ta/1000 kishi, immigratsiya — 4,3 ta/1000 kishi deb baholangan. Aholining o‘sishi 1,23 % bo‘lgan. Chaqaloqlar o‘limi — 6,7 ta/1000 yangi tug‘ilgan chaqaloq. Kutilayotgan umr davomiyligi 2021-yil holatiga ko‘ra, aholi orasida 79,58 yosh, erkaklarda — 77,47 yosh, ayollarda esa 81,74 yosh. 2020-yilda aholining o‘rtacha yoshi 33,7 yosh (erkaklar — 35 yosh, ayollar — 28,2 yosh) bo‘lgan.

2017-yilda aholi soni qariyb 2,64 million kishini tashkil etgan; ularning 99,38 % i shaharlarda yashagan (qariyb 2,62 mln kishi).

Panorama — Doha

Iqtisodiyot

Katta neft va gazzaxiralari tufayli Qatarda aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan daromad dunyodagi eng yuqori ko‘rsatkichlardan biridir.

Neft va gaz qazib olish YIMning 50 % dan ortig‘ini hamda 85 % lik eksport qiymatini va davlat budjeti daromadlarining 70 % ini taʼminlaydi. Neft va gaz Qatarni aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan YIM.

bo‘yicha dunyoda birinchi o‘ringa olib chiqdi. YIM tarkibida sanoat (75 %) ustunlik qiladi, xizmat ko‘rsatish sohasi 25 % ni tashkil etadi, qishloq xo‘jaligi — 0,1 %.

Qatardagi avtomobil magistrallari

Qatarda neftni qayta ishlash, neft-kimyo, kimyo, metallurgiya sanoati rivojlangan (Umm Said shahridagi yirik po‘lat eritish majmuasi tashqaridan keltirilgan xomashyo asosida ishlaydi). Qatarning shimoliy qismida ulkan neft-gaz-kondensat koni — Northyoki Shimoliy kon.

joylashgan. Qishloq xo‘jaligi sust rivojlangan bo‘lib, mamlakatning oziq-ovqatga bo‘lgan ehtiyojining atigi 10 % ini qondiradi. Dehqonchilik vohalarda jamlangan (xurmo palmasi, sabzavotchilik va bog‘dorchilik). Chorvachilik bilan tuya, qo‘y va echki boqadigan ko‘chmanchi hamda yarim ko‘chmanchi qabilalar shug‘ullanadi.

2008-yilda eksport — 55 mlrd dollar: suyultirilgan gaz, neft mahsulotlari, o‘g‘itlar, po‘lat.

Asosiy xaridorlar: Yaponiya — 40,8 %, Janubiy Koreya — 16,3 %, Singapur — 11,8 %, Tailand — 4,6 %, Hindiston — 4,4 %.

2008-yilda import — 21,2 mlrd dollar: mashina va uskunalar, transport vositalari, oziq-ovqat mahsulotlari, kimyo mahsulotlari.

Asosiy yetkazib beruvchilar: AQSH — 12,3 %, Germaniya — 9,2 %, Italiya — 9,1 %, Yaponiya — 8,1 %, Fransiya — 6,3 %.

Qatarning bank tizimi ga 16 ta tijorat banki (shu jumladan xorijiy banklarning bo‘limlari va filiallari) kiradi.

Amerikaning «Forbes» nashri tuzgan 2012-yilgi reytingda Qatar «aholi jon boshiga o‘rtacha daromad» ko‘rsatkichi bo‘yicha birinchi o‘rinni egallagan; bu ko‘rsatkich 88 222 AQSH dollariga teng bo‘lgan.

Neftdan tashqari, Qatar juda katta tabiiy gaz zaxiralariga ham ega. 1997-yilda dengizda joylashgan dunyodagi eng yirik tabiiy gaz konlaridan biri — Shimoliy kon ni (uning bir qismi Erongategishli) o‘zlashtirish boshlandi. Ushbu kon dunyodagi tasdiqlangan tabiiy gaz zaxiralarining qariyb 15 % ini o‘z ichiga oladi.

Qatar turizmni rivojlantirmoqda, mamlakatda Turizm boshqarmasi.

2021-yil martidan beri eng kam oylik ish haqi 1000 Qatar riyoli ($(274,65)ni tashkil etadi. Agar ish beruvchi xodimlarni turar joy va oziq-ovqat bilan taʼminlamasa, u yashash uchun qo‘shimcha 500 Qatar riyoli ($(137,32) va ovqatlanish uchun 300 Qatar riyoli ($(82,39) ham to‘laydi.

Qatar o‘zini dunyo bo‘ylab parvozlarni bog‘lovchi yirik aviatsiya markazi deb biladi. Hamad xalqaro aeroporti mamlakat milliy aviakompaniyasining asosiy bazasidir. Aviakompaniya nomi — «Qatar Airways».

Qurolli kuchlar

Shaxsiy tarkib — 12 330 kishi (JCSS maʼlumotlariga ko‘ra, 11 800).

Quruqlikdagi qo‘shinlar

Umumiy soni — 8500 kishi. Amir gvardiyasining bitta polki (3 ta piyoda batalyoni), 1 ta zirhli polk (1 ta tank batalyoni, 1 ta mexanizatsiyalashgan batalyon, 1 ta artilleriya divizioni), 6 ta alohida batalyon (1 ta tank, 1 ta maxsus vazifali qisqartirilgan tarkibdagi va 4 ta motoo‘qchi batalyon), 1 ta dala artilleriyasi polki, 2 ta alohida artilleriya divizioni (minomyot va tankka qarshi), 1 ta zenit batareyasi.

Zirhli texnika:

Artilleriya:

  • 28 ta 155 mm Mk F-3
  • 24 PzH 2000
  • 12 ta 155 mm G-5
  • 4 ta 180 mm «Astros» zalpli o‘t ochish reaktiv tizimi (SS-40/SS-30)
  • 84 mm li «Karl Gustav» yengil tepki kuchisiz to‘plari
  • 40 mm li M203 piyodalarga qarshi granatomyotlar
  • Minomyotlar — 45–49 ta (15 tasi 120 mm li; 4 tasi o‘ziyurar VRM)
  • 100–150 ta «Hot» va «Milan» tankka qarshi boshqariladigan raketa majmuasi (jumladan, 24 tasi VAB asosidagi o‘ziyurar qurilma)

Harbiy-havo kuchlari

Shaxsiy tarkib — 2100 kishi. Tarkibi: 1-qiruvchi aviatsiya qanoti (7-qiruvchi-bombardimonchi eskadrilya («Miraj-2000-5») va 11-shturmchi eskadrilya («Alfa Jet» hamda «Hok»)); 2-vertolyot qanoti (6-eskadrilya («Gazel»), 8-eskadrilya (kemalarga qarshi, «Komando») va 9-eskadrilya («Komando»)); transport eskadrilyasi; havo hujumidan mudofaa kuchlari.

Harbiy-dengiz kuchlari

Shaxsiy tarkib — 1730 kishi (JCSS va Jane’s maʼlumotlariga ko‘ra, 1800)

Kemalar tarkibi:

Boshqa qurolli tuzilmalar: qurollangan politsiya — 8000 kishi (zirhli transportyorlar, vertolyotlar, katerlarga ega; texnika yuqorida sanab o‘tilgan).

AQSH bilan hamkorlik

1992-yildan beri Qatar AQSH bilan harbiy sohada yaqindan hamkorlik qilmoqda. Abu Naxla aeroporti yaqinidagi harbiy baza Al-Udeyd da 609-havo va kosmik operatsiyalarni boshqarish markazi[ingl.] — AQSH Qurolli kuchlari Markaziy qo‘mondonligining (AQSH armiyasining xorijdagi shunday to‘rtta markazidan biri) bo‘linmasi joylashgan.

Tashqi siyosat

Islomiy terrorchi tashkilotlar bilan aloqalar

Qatarning Beng‘ozi da Liviya inqilobi paytida ko‘tarilgan bayrog‘i

So‘nggi yillarda turli mamlakatlar ekspertlari, ommaviy axborot vositalari va siyosiy arboblari Qatarni quyidagi sunniy islomiy terrorchi tashkilotlarga homiylik qilish va ularni har tomonlama qo‘llab-quvvatlashda bir necha bor ayblagan: Al-Qoida, Musulmon birodarlar, Tolibon, HAMAS, Islom davlati va Jabhat an-Nusra.

Qatar diplomatik inqirozi

5-iyun 2017-yilda bir qator davlatlar, jumladan qo‘shni Bahrayn, Saudiya Arabistoni, shuningdek, Misr, Birlashgan Arab Amirliklari, Yaman, Liviya, Mavritaniya, Komor orollari, Maldiv orollari va Mavrikiy Qatar bilan diplomatik munosabatlarni uzganini birin-ketin eʼlon qildi. Bunga Qatarning terrorchi tashkilotlar (xususan, «An-Nusra fronti») bilan aloqalari, mintaqa davlatlarining ichki ishlariga aralashuvi va «Al-Qoida», «Musulmon birodarlar» hamda «Islom davlati». Iordaniya esa Qatardagi diplomatik vakolatxonasi darajasini pasaytirishga qaror qildi. Saudiya Arabistoni, Bahrayn va BAA Qatar fuqarolaridan o‘z hududlarini 14 kun ichida tark etishni talab qildi, o‘z fuqarolaridan esa xuddi shu muddatda Qatarni tark etishni so‘radi (ilgari, 2014-yilda, ushbu davlatlar Qatar diplomatlarini qisqa muddatga chiqarib yuborgan edi). Bundan tashqari, qo‘shni davlatlar Qatarni to‘liq blokadaga oldi.

Shuningdek, Qatarning husiylar ga qarshi Yamandagi fuqarolar urushi doirasidagi operatsiyada ishtiroki ham bekor qilindi..

6-iyun 2017-yilda Qatar qo‘shnilarini muloqotga chaqirdi, vositachilikni Quvayt amiri.

Taʼlim

Talabalar markazi — Taʼlim shaharchasi

Qatar Davlatida xalq taʼlimi 1952-yilda tashkil etilgan.

Davlat ko‘plab maktablar, universitetlar, kollejlar, ilmiy-tadqiqot va o‘quv markazlarini tashkil etgan.

Madaniyat

Qatardagi ijtimoiy hayot o‘ziga xos anʼanaviy madaniy shakllari bilan ajralib turadi. Bular Qatar majlislarida (yig‘inlarda), jumladan sheʼr o‘qish va tarixiy hikoyalar aytishda namoyon bo‘ladi.

Bundan tashqari, Qatarda marvarid ovlash anʼanasi bayramlar va musiqa bilan bog‘liq bo‘lib, ular hozir ham mashhur.

Qatarning Al-Arda kabi xalq raqslari turli bayram va tadbirlarda ijro etiladi.

Tarixan xattotlik va meʼmorchilik Qatarda tasviriy sanʼatning eng ustun shakllari bo‘lgan. Biroq so‘nggi o‘n yilliklarda Qatar nafis sanʼat jamiyati tuzilishi bilan tasviriy sanʼat sohasi jadal kengaydi.

Qatar muzeylar boshqarmasi madaniy faoliyatni rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Mamlakatda ko‘plab muzey va galereyalar, jumladan Islom sanʼati muzeyi hamda Mataf arab zamonaviy sanʼat muzeyi mavjud.

2011-yilda Qatar YUNESKOning Butunjahon merosi qo‘mitasiga qo‘shildi. Mamlakatda Butunjahon merosi obyektlaridan biri — Az-Zuboraarxeologik yodgorligi joylashgan. Bundan tashqari, Qatar mahalliy va xalqaro tadbirlarni tashkil etib, ularga homiylik qilish orqali keng ko‘lamli madaniy faoliyatda ishtirok etadi.

Ommaviy axborot vositalari

«Al-Jazira» telekanalining Dohadagi studiyasi

Qatar davlat teleradio kompaniyasi QGBTC[ingl.] (Qatar General Broadcasting and Television Corporation) tarkibiga Qatar TV[ingl.] telekanali va Qatar Radio[ingl.]radiokanali kiradi. Bundan tashqari, butun arab dunyosidagi eng yirik multimedia xoldingi — Al-Jazira— bosh qarorgohi Dohada joylashgan bo‘lib, 1996-yilda amir farmoni bilan tashkil etilgan. O‘sha paytdagi Qatar amiri — Hamad ibn Xalifa Ol Soniy.

2013-yildan beri Misr Qatar ommaviy axborot vositalarining efirga uzatilishini cheklab kelmoqda.

Sport

Dohadagi futbol o‘yini
Balandlikka sakrovchi Mutaz Essa Barshim Qatarga uchta Olimpiya medalini olib kelgan.

Adabiyotlar

Havolalar