Pxuket haqida

Provinsiya
Pxuket
taycha ภูเก็ต
7°53′24″ sh. u. 98°23′54″ sh. u.HGYO
Mamlakat  Tailand
Tarkibiga kiradi Janubiy Tailand
O‘z ichiga oladi 3 ta tuman
Ma’muriy markaz Pxuket
Gubernator Pxakaphong Tavipatana (1-oktabr 2018-yildan)
Tarixi va geografiyasi
Maydoni

543 km²

  • (76- o‘rin)
Balandligi
 • Eng yuqori nuqtasi 529 m
Vaqt mintaqasi UTC+7
Aholisi
Aholisi

460 810 kishi (2025)

  • (65-o‘rin)
Zichligi 664,61 kishi/km² (5-o‘rin)
Raqamli identifikatorlar
Kod ISO 3166-2 TH-83
Telefon kodi (+66) 076
Pochta indekslari 83

Rasmiy sayt
Карта
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar
Pxuket xaritasi (plyajlar jigarrang bilan belgilangan)

Pxuket (taycha ภูเก็ต; Xalqaro fonetik alifbo: [pʰūː.kèt]fayl haqida), shuningdek Puket, ilgari Yevropa manbalari va dengiz navigatsiyasi xaritalarida Talang (taycha ถลาง), Jank Seylon (inglizcha Junk Ceylon) yoki Jen Saylen (inglizcha Jan Sylan — aftidan, buzib aytilgan malay tilidagi tanjung Salang, so‘zma-so‘z «Salang burni») — janubiy provinsiyalardan biri (changvat) Tailand Qirolligi. U shu nomdagi orol va unga tutash kichikroq orollardan iborat. U bilan shimoldan boshlab soat mili yo‘nalishida quyidagi provinsiyalar chegaradosh: Pxangnga va Krabi.

Pxuket Tailandningg‘arbiy sohillari yaqinida, Hind okeanidagi Andaman dengizida joylashgan. Shu nomdagi shahar provinsiyaning ma’muriy markazidir. Provinsiya aholisi 2012-yil oxiriga kelib 390 905 kishini tashkil etgan. Orol materik bilan Pak Pra bo‘g‘ozi ustidan o‘tgan ko‘priklar (ikkita avtomobil va bitta piyodalar ko‘prigi) orqali bog‘langan. Bo‘g‘ozning kengligi sharqdan g‘arbga qarab 5 kilometrdan 600 metrgacha torayadi.

Pxuket Tailandning eng yirik orollari ro‘yxatida birinchi o‘rinda turadi. Boy va sermazmun tarixga ega Pxuketning avvalgi farovonligi qalay va kauchukqazib olish hamda ishlab chiqarishga asoslangan. Orol Hindiston va Xitoy o‘rtasidagi asosiy savdo yo‘llaridan birida joylashgani uchun portugal, fransuz, golland va ingliz savdogarlarining kema jurnallarida muntazam tilga olingan. Hozir provinsiya daromadining asosiy qismini orolning dengiz kurorti sifatidagi juda katta sayyohlik mashhurligi ta’minlaydi.

Nomning kelib chiqishi, yozilishi va talaffuzi

Aftidan, Pxuket orolining nomi malay tilidagi [bukit] so‘zidan kelib chiqqan (yavacha بوكيت «tepalik»). Orol dengizdan uzoqroqda aynan shunday ko‘rinadi. Tailandda ko‘proq muhokama qilinadigan boshqa taxminga ko‘ra, nom ikki tay so‘zidan kelib chiqqan: [pxu] taycha ภู «tog‘» + [ket] (เก็จ) «rangli oynali vitraj» degan ma’noni bildiradi. Bu nazariya tarafdorlarining ta’kidlashicha, nom shu shaklda 1025-yildayoq tay yilnomalarida uchraydi. Biroq nom Pxuketning eng baland cho‘qqisi — Maytxau-Sipsong (taycha ไม้เท้าสิบสอง), so‘zma-so‘z — «O‘n ikki qamish» tog‘i bilan qandaydir bog‘liqligiga shubha yo‘q. Uning moviy osmon fonida yaqqol ajralib turuvchi to‘q yashil cho‘qqisi dengizchilar uchun muhim mo‘ljal bo‘lib xizmat qilgan bo‘lishi mumkin.

Amaldagi taycha-ruscha amaliy transkripsiya qoidalariga ko‘ra, provinsiya, uning poytaxti, orol va shu nomdagi tog‘ tizmasining nomi rus tilida «Pxuket» tarzida yoziladi.

Shuni hisobga olish kerakki, tay tilida nafas chiqarib talaffuz qilinadigan undoshlar alohida farqlanadi. Tay tilini transkripsiya qilishning qirollik umumiy tizimida[inglizcha] (inglizcha Royal Thai General System of Transcription, RTGS) «h» harfi nafasli talaffuzni ifodalash uchun ishlatiladi.

Rus tilida bunday undoshlar alohida ajratilmagani sababli, nomning tay tilidagi haqiqiy talaffuzi fonetik jihatdan ruscha «Puket» shakliga ancha yaqin. Bu variant «Rus tilidagi atoqli otlar lug‘ati»da ham muqobil shakl sifatida keltirilgan.

Ba’zida «Bxuket» shakli ham uchraydi. Bu nomning birinchi harfi — ภ— tay yozuvida an’anaviy ravishda sanskrit va pali tillaridan o‘zlashgan so‘z va nomlarda भ ([bʱ] deb o‘qiladi va ruscha transkripsiyada «bx» tarzida yoziladi) undoshi o‘rnida ishlatilishi bilan bog‘liq. Bu yozilish malaycha [bukit] shakliga eng yaqin.

Tarix

O‘rta asrlarda orol yevropaliklarga Jank Seylon yoki Chank Silon (malaycha buzilgan Tanjung Salang, Salang burni) shaklida turli eski xaritalarda uchraydi. Bu nom, ehtimol, «Geografiya bo‘yicha qo‘llanma» asari bilan bog‘liq. Asar muallifi Klavdiy Ptolemeybo‘lib, u milodiy II asrda Aleksandriyada uni yaratgan. 1400-yilda Italiyaga Konstantinopoldanolib kelingan va lotin tiliga tarjimasi yevropaliklar uchun haqiqiy kashfiyot bo‘lgan. Jumladan, yevropaliklar qadimgi dengizchilarning Suvannapxumdan (taycha สุวรรณภูมิ — «Oltin yer») chiqib, Malay yarimoroli bo‘ylab sayohat qilganda Chank Silon burnidan o‘tishlari kerakligini bilib olgan (taycha จังซีลอน).

Pxuket tarixan Hindiston va Xitoy o‘rtasidagi yo‘lda dengizchilar to‘xtaydigan «yo‘lbo‘yi bekati» bo‘lgan. Dastlab orol birinchi ming yillik boshlarida Malakka yarimorolida mavqeyini mustahkamlagan Dvaravati imperiyasi tarkibiga kirgan. Keyinchalik Myang Takua-Pa–Talang (taycha เมืองตะกั่วป่าถลาง) nomi bilan tanilib, so‘zma-so‘z «Talang — qalay yurti»deb tarjima qilingan va Shrivijaya imperiyasi hamda Nakhonsitxammarat qirolligi tarkibida bo‘lgan. Talang nomi (taycha ถลาง) qadimgi malaycha Telong (yavacha تلوڠ) so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, «burun» degan ma’noni anglatadi. Orolning shimoliy qismidagi ampxe (tuman) — uning avvalgi poytaxti joylashgan hudud — hozirgacha shu nomni saqlagan.

Nakhonsitxammarat qirolligiga vassal bo‘lib, bu qirollik ham o‘z navbatida Ayutxayagaqaram bo‘lgan davrda Pxuket o‘n ikki shahardan iborat knyazlikning poytaxti edi. Uning it tasviri tushirilgan o‘z gerbi bo‘lib, o‘rta asrlarning katta qismida mashhur bo‘lgan. Sukxotxay qirolligi davrida Pxuket Takua-Paknyazligi — hozirgi Pxangnga provinsiyasining qalayga ham boy hududi bilan ittifoqda bo‘lgan.

Fransuz elchisi shevalye de Shomon Ayutxaya qiroli Naray huzuridagi qabul marosimida

Gollandlar XVI asrning ikkinchi yarmida, Ayutxaya davrida bu yerda savdo maskaniga asos solgan. Pxuketning shimoliy va markaziy qismlari tay qiroliga qarashli bo‘lgan, janubiy va g‘arbiy hududlar esa qalay qazib olish uchun tashkil etilgan xorijiy konsessiyaga berilgan. XVII asr boshidan portugallar va gollandlardan tashqari inglizlar, so‘ngra 1680-yillarda fransuzlar ham Pxuket bilan qalay savdosi olib borish huquqi uchun raqobatlasha boshlagan.

1680-yil sentabridayoq Fransiya Sharqiy Hindiston kompaniyasi kemalaridan biri orolga kelib, omborlari qalayga to‘la holda jo‘nab ketgan. Oradan bir-ikki yil o‘tib, qirol Naray (1656—1688) golland va inglizlar ta’sirini kamaytirish maqsadida orol gubernatori etib Parij xorijiy missiyalar jamiyatining Siamdagi a’zosi, birodar Rene Sharbonnoni[inglizcha] (René Charbonneau) tayinlagan. U 1685-yilgacha shu lavozimda qolgan. O‘sha yili qirol Naray Fransiyaning Pxuketdagi monopol huquqini qirol Lyudovik XIV (1643—1715) ning elchisi shevalye de Shomon (Chevalier de Chaumont) orqali tasdiqlagan. Shomonning sobiq majordomi Syor de Biyi (Sieur de Billy) orolning yangi gubernatori etib tayinlangan. Ammo ko‘p o‘tmay, 1688-yilgi Siam inqilobinatijasida fransuzlar Ayutxayadan quvilgan va qirol Naray o‘ldirilgan. 1689-yil aprelda general Defarj[inglizcha] (Desfarges) Pxuketdagi Fransiya ta’sirini tiklash maqsadida orolni qayta egallagan. Operatsiya muvaffaqiyatli bo‘lsa-da, tez orada u Puducherriga 1690-yil yanvar—fevralda qaytishga majbur bo‘lgan, chunki Fransiya saroyida uning missiyasi keskin tanqid qilinib, muvaffaqiyatsiz deb topilgan.

Yodgorlik: Txau Txep Krasattri va Txau Si Suntxon[inglizcha]

Orol tarixidagi bu notinch davrdan keyin uzoq vaqt osoyishtalik hukm surgan. Oradan deyarli bir asr o‘tib, 1785-yilda Pxuketga birmalik qo‘shinlarning hujumi bu osoyishtalikni buzgan. Ayutxaya 1767-yilda birmaliklar bosqini oqibatida qulagach, taxtlararo davr boshlanib, bosqinchilarni haydab chiqargan va mamlakatni qayta birlashtirgan qirol Taksin (1768—1782) bu davrga yakun yasagan. Birmaliklaresa tezda qasos olishni istab, qirollikning eng himoyasiz provinsiyalariga hujum qilishga hozirlik ko‘rgan. Ular janubiy provinsiyalarga bostirib kirish, mahalliy aholini asir olib Birmaga qul qilib olib ketish uchun flot tuzgan. Bu Pxuket tarixidagi eng esda qolarli voqealarga sabab bo‘lgan. Andaman dengizidan o‘tayotgan Britaniya Sharqiy Hindiston kompaniyasi kapitani Frensis Layt[inglizcha] birmaliklar maqsad sari yo‘l olgani haqida xabar yuborgan. Orol gubernatorining bevasi Txanpxuying Chan (taycha ท่านผู้หญิงจัน) va uning singlisi Xun Muk (taycha คุณมุก) boshchiligida to‘plangan qo‘shinlar bir oylik qamaldan so‘ng, 13-mart 1785-yilda birmaliklarni chekinishga majbur qilgan. Ular uyushtirgan jasoratli qarshilik Txanpxuying Chan va singlisining nomini mangu shuhratga burkagan. Chuqur minnatdorlik belgisi sifatida qirol Rama I (1782—1810) Txanpxuying Changa odatda faqat qirollik oilasi a’zolariga beriladigan Txau Txep Krasattri (taycha ท้าวเทพกระษัตรี) faxriy unvonini bergan. U hozir shu unvon bilan tanilgan. Uning singlisi esa Txau Si Suntxon (taycha ท้าวศรีสุนทร).

unvoniga sazovor bo‘lgan. XIX asrda qalay konlarida ishlash uchun xitoylik muhojirlar shu qadar ko‘p kelganki, orol aholisining etnik tarkibida xitoyliklar ustunlik qila boshlagan; faqat qirg‘oqbo‘yi qishloqlarida hamon malay baliqchilari yashagan. Qirol Rama V (1868—1910) davrida Pxuket bir qancha qalay qazib oluvchi provinsiyalarning ma’muriy markazi vazifasini bajargan va Monthon Pxuket (taycha มณฑลภูเก็ต) deb atalgan. 1933-yilda boshqaruv shakli mutlaq monarxiyadan parlament tizimiga o‘zgartirilishi bilan alohida provinsiya maqomini olgan.

Geografiyasi

Pxuket Tailandning eng katta oroli bo‘lib, qirollikning janubida, Andaman dengizida , Hind okeanida joylashgan. Orolni Kra bo‘ynidan Pakpxra bo‘g‘ozi (taycha ปากพระ) ajratib turadi. Bo‘g‘ozning eng tor joyi taxminan 410 metr kenglikka ega. Orol shimoldan janubga qariyb 50 kilometrga cho‘zilgan, eng katta kengligi 21 kilometrga yetadi.

Pxuket orolining asosiy qismini balandligi 500 metrgacha bo‘lgan past tog‘lar egallaydi. Ularni janubda yotiq tekisliklar, shimol va shimoli-sharqda esa qirg‘oqning suv qaytishida ochiladigan hududlari hamda keng mangra chakalakzorlario‘rab olgan. Bu hududlar betakror ekotizimlarningasosini tashkil qiladi. Orolning tepaliklari va tog‘lari Pxukettog‘ tizmasining janubiy chekkasidir. Tizma Kra bo‘yni bo‘ylab 200 kilometrdan ortiq masofaga cho‘zilgan. So‘nggi tadqiqotlarga ko‘ra, u o‘z navbatida ancha katta Tenasserim[inglizcha]tog‘ tizimining davomi bo‘lib, Hind-Malay tog‘ tiziminingasosiy qismini tashkil etadi. U tog‘ tarmoqlari joylashgan Tibet hududidan boshlanib, Kra bo‘yni orqali Malakka yarimoroligacha cho‘ziladi.

Orol maydonining qariyb 70 foizini balandliklar egallaydi. Qolgan 30 foizi asosan markaziy va janubiy hududlardagi pasttekisliklardan iborat. Balandliklar bir-biridan o‘z balandligining yarmigacha chuqurlashgan ko‘ndalang dovonlar bilan ajralgan. G‘arbiy yonbag‘irlar odatda tikroq. Orolning shimoliy qismida ayrim tog‘ massivlari g‘arbga qarab asta-sekin pasayadi.

Pxuketning eng baland cho‘qqisi sifatida odatda Maytxau-Sipsong, ya’ni so‘zma-so‘z «O‘n ikki qamish»deb ataladigan, rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra dengiz sathidan 529 metr baland tog‘ qayd etiladi. Ammo ko‘plab manbalar bu birinchilikka e’tiroz bildirib, eng yuqori nuqtaning dengiz sathidan 482—515 metr balandligini keltiradi. Ehtimol, eng baland tog‘ — Xuanva (taycha ควนหว้า) bo‘lib, taxminan 545 metr baland. Uning cho‘qqisi sharsharadan 1700 metr janubi-g‘arbda joylashgan. Sharsharaning nomi — Katxu (taycha กะทู้).

Orolning tekisliklarida shaharlar zich qurilgan, geveya va kokos palmasiplantatsiyalari barpo etilgan. Tog‘li hududlarda esa davlat himoyasiga olingan qadimiy tropik o‘rmonlarhanuz saqlanib qolgan. Masalan, bu yerda yovvoyi tabiatni muhofaza qilish, rivojlantirish va ko‘paytirish bo‘yicha Xaupxratxeu (taycha ขาพระแทว) markazi joylashgan bo‘lib, uning muhofazasida 2333 gektarlik changalzor saqlanadi. Bog‘ning asosiy cho‘qqilari — balandligi 384 metr bo‘lgan Xau-Pxratxiu (taycha เขาประทิว) hamda Xau-Bangpe (taycha เขาบางแป), uning balandligi 397 metr. Shuningdek Xau-Pxara (taycha เขาประทิว), uning balandligi 441 metr. 1981-yilda Pxuketning shimoli-g‘arbiy sohilida tashkil etilgan dengiz milliy bog‘i — Siri-Nat (taycha สิรินาถ) 90 kvadrat kilometrdan ortiq hududni muhofaza qiladi. Uning 68 kvadrat kilometri (76 foiz) dengiz akvatoriyasiga, 22 kvadrat kilometr (24 foiz) esa quruqlik qismiga to‘g‘ri keladi. Siri-Nat dengiz milliy bog‘idagi plyajlar, xususan Nay-Yang (taycha ในยาง) plyaji dengiz toshbaqalari uchun muhim tuxum qo‘yish maskanidir.

Orolning shimoliy va shimoli-sharqiy qirg‘oqbo‘yi pasttekisliklari asta-sekin mangralar bilan qoplangan suv qaytganda ochiladigan sayozliklargao‘tadi. Ularni ko‘pincha kichik estuariylar yoki suv bosgan vodiylarga o‘xshash ancha keng suv ko‘tarilishi va qaytishi kanallari ajratib turadi.

Ko‘rfazlar bilan kesilgan g‘arbiy va sharqiy qirg‘oqlar turlicha morfologik xususiyatlarga ega. Orolning janubi-sharqiy sohilida ochiq ko‘rfazlarni ajratib turuvchi tor burunlarda suv ko‘tarilish sathida joylashgan tor qoyali benclar (to‘lqinlar tekislagan qoya maydonchalari) uchraydi. Ularning kengligi 10 metrdan oshmaydi, biroq burunlarning o‘zida past va tor qoyali platformalar dengiz ichkarisiga o‘nlab metrga chiqib turishi mumkin.

Orolning g‘arbiy sohilida qirg‘oq chizig‘i keng ochiq ko‘rfazlar va dengizga chiqib turgan burunlarning nisbatan muntazam almashinuvidan iborat. Ko‘rfazlar quruqlik ichiga 5 kilometrgacha kirib borishi mumkin, burunlar esa kichikroq bo‘lib, ko‘pincha dengizda mayda orollar shaklida davom etadi. Burunlar va ularga yaqin kichik orollar kristalli tog‘ jinslaridan tashkil topgan. Ko‘rfazlarning ichki qismlarida keng qumli plyajlar joylashgan bo‘lib, ular ko‘pincha past qirg‘oq jarliklari bilan chegaralangan. Sohillarda silliq qavariq yuzali qoya chiqindilari yoki asosiy qoya massasidan ajralib qolgan yirik yumaloq tosh bloklarini tez-tez ko‘rish mumkin. Silliq qoyali yuzalardan iborat ushbu kichik relyef shakllari qirg‘oq zonasidan yuqorida ham, 100 metr va undan baland past tog‘ yonbag‘irlarigacha uchraydi.

Xlong-Bangyay (taycha คลองบางใหญ่), Xlong-Txachin (taycha คลองท่าจิน), Xlong-Txarya (taycha คลองท่าเรือ) va Xlong-Bangron (taycha คลองบางโรง) kabi to‘qqizta daryoning hech biri sezilarli darajada yirik emas.

Qo‘shni provinsiyalar
Pxangnga
Andaman dengizi
Роза ветров
Shamol yo‘nalishlari diagrammasi
Andaman dengizi
Andaman dengizi
Pxuket plyajlari va orollari xaritasi

Pxuket provinsiyasining orollari

Provinsiya tarkibiga Pxuket oroli va uning atrofidagi 32 ta kichik orol kiradi. Ko‘rfazning g‘arbiy qismidagi orollar granit tarkibli kristalli jinslardan, ichkari qismidagilar esa ohaktoshdantuzilgan. Shu sababli tashqi tropik karst relyefi keng tarqalgan bo‘lib, ba’zida g‘aroyib manzaralar hosil qiladi.

Pxuket provinsiyasi poytaxtdan 863 kilometr janubda joylashgan. Poytaxt — Bangkok, provinsiyaning maydoni taxminan 576 km², Pxuket oroliniki esa 543 km². Boshqa nisbatan yirik orollardan biri — Sire (taycha เกาะสิเหร่), maydoni 8,8 km²; Lon (taycha เกาะโหลน), maydoni 4,77 km²; Racha-Noy (taycha เกาะราชาน้อย) va Racha-Yay (taycha เกาะราชาใหญ่), maydonlari mos ravishda 3,06 km² va 4,5 km²; Mapxrau (taycha เกาะมะพร้าว), maydoni 3,7 km²; Nakxa-Yay (taycha เกาะนาคาใหญ่), maydoni 2,08 km².

Bu orollarning aksariyatida odamlar yashaydi. Buning asosiy sababi — mahalliy aholining asosiy daromad manbai bo‘lgan sayyohlarning muntazam kelib turishi. Orollarda odatda asosiy qulayliklarga ega mehmonxonalar bor, sayyohlik infratuzilmasi ham rivojlantirilmoqda. Sire Pxuketdan keyin nafaqat maydoni, balki aholisi soni bo‘yicha ham provinsiyaning ikkinchi oroli hisoblanadi.

Pxuketning shimoli-g‘arbida Similan orollari, janubi-sharqida esa Pxi-Pxi (taycha พีพี) arxipelagi joylashgan, janubiy sohillar yaqinida esa marjonlardan hosil bo‘lgan bir nechta orol mavjud. Pxuketdan yaqin atrofdagi orollarga, jumladan Pxi-Pxi va Tapu (taycha เกาะตะปู) orollariga ham bir kunlik sayohatlar uyushtiriladi. Ikkinchisi «Jeyms Bond oroli» sifatida ham tanilgan. Similan arxipelagiga sayohatlar bir kundan bir necha kungacha davom etadi va odatda ularda guruh bo‘lib akvalangchilar qatnashadi.

Pxuket orolining plyajlari

Pxuket keng, uzun va juda mayin oq qum bilan qoplangan ajoyib plyajlari tufayli jahon miqyosidagi dengiz kurorti sifatida nihoyatda mashhur bo‘lgan. Plyajlarning aksariyati orolning g‘arbiy, janubi-g‘arbiy va janubiy sohillarida joylashgan.

Eng mashhur sayyohlik hududlaridan biri Patong plyaji (หาดป่าตอง) bo‘lib, uning nomi tay tilidan «bananzor»deb tarjima qilinadi. Pxuketning asosiy savdo markazlari, moda do‘konlari , restoranlari, ko‘ngilochar markazlari, hordiq maskanlari va tungi klublari aynan shu yerda joylashgan. Hudud jadal rivojlanmoqda. Natijada mehmonxonalarning aksariyati orolning ichkari qismida, ba’zida sohildan bir necha kilometr uzoqlikda joylashgan. Sayyohlikning yuqori va eng gavjum mavsumlarida plyaj dam oluvchilar bilan to‘lib ketadi.

Patongdan janubroqda deyarli shunchalik ko‘p tashrif buyuriladigan boshqa plyajlar mavjud. Ularga Karon (หาดกะรน), Kata (หาดกะตะ), Kata-Noy (หาดกะตะน้อย), undan ham janubda esa Nayxan (หาดไนหาน) plyaji kiradi.

Patongdan shimolda Kamala (หาดกมลา), Surin (หาดสุรินทร์), Bangtxau (หาดบางเทา), Nay-Yang (taycha ในยาง) va boshqa plyajlar joylashgan. Odatda ular Patongga nisbatan kamroq qurilgan, sokinroq va kamroq gavjum bo‘ladi. Bolali oilalar, yoshi katta sayohatchilar va tinch, osoyishta dam olishni istovchilar aynan shu plyajlarni afzal ko‘radi. Pxuket shimolidagi ayrim plyajlar, jumladan Nay-Yang, Siri-Nat dengiz milliy bog‘i hududida joylashgan.

Iqlimi

Pxuket ekvatorial kengliklarda joylashganiga qaramay, uning iqlimi subekvatorial bo‘lib, yil ikki aniq mavsumga — quruq va nam mavsumga bo‘linadi. Bunga tropik mussonlar sabab: yozda ekvatorial, qishda esa tropik havo oqimlari ustunlik qiladi. Quruq mavsum noyabrdan aprelgacha, nam mavsum maydan oktabrgacha davom etadi.

Yil davomida havoning o‘rtacha harorati taxminan +30 °C, suvning harorati esa +26—28 °C.

Mussonlar davrida o‘rtacha va kuchli jadallikdagi uzoq yog‘ingarchiliklar kuzatiladi. Osmon ko‘pincha butunlay bulutli bo‘ladi. Quyoshli soatlar eng kam bo‘ladigan oylar — iyul va sentabr. Bu davrda yomg‘ir kunning katta qismida tinmay yog‘ishi mumkin.

Quruq mavsumda yomg‘ir ehtimoli juda past, ammo butunlay istisno emas. Bu davrda yog‘inlar qisqa muddatli jala ko‘rinishida, ko‘proq ertalab kuzatiladi. Bir necha daqiqadan yarim soatgacha davom etadigan kuchli yomg‘ir ortidan yorqin quyosh chiqadi. Bulut kam bo‘ladi yoki umuman bo‘lmaydi.

Iyun—avgust oylarida Pxuketning g‘arbiy va janubi-g‘arbiy qirg‘oqlaridagi ko‘pchilik plyajlarda kuchli suvosti oqimlari paydo bo‘ladi. Bu cho‘milish va suv ostiga sho‘ng‘ishni o‘ta xavfli qiladi. Plyajdagi qizil bayroq cho‘milish hayot uchun xavfli ekanini bildiradi, shuning uchun muqobil sifatida mehmonxona hovuzidan foydalanish ma’qul.

Pxuket provinsiyasining iqlimi
Ko‘rsatkich \ Davr Yan Fev Mar Apr May Iyun Iyul Avg Sen Okt Noy Dek Yil
Mutlaq maksimal harorat, °C 35,5 36,2 37,5 36,8 36,0 35,0 34,0 34,5 33,3 33,9 33,4 33,5 37,5
O‘rtacha maksimal harorat, °C 31,8 32,9 33,5 33,4 32,0 31,6 31,2 31,2 30,7 30,9 31,0 31,2 31,8
O‘rtacha harorat, °C 27,9 28,7 29,3 29,5 28,4 28,3 27,8 27,9 27,3 27,4 27,5 27,6 28,1
O‘rtacha minimal harorat, °C 23,3 23,7 24,3 24,8 24,5 24,5 24,2 24,4 23,9 23,8 23,8 23,7 24,1
Mutlaq minimal harorat, °C 17,8 17,1 18,5 21,1 20,7 20,5 21,0 20,7 21,2 21,0 19,8 17,2 17,1
Yog‘inlar (me’yor), mm 29,8 20,9 49,1 121,9 319,4 268,9 290,5 272,6 399,0 309,6 175,7 59,4 2316,8

Ma’muriy bo‘linishi

Pxuket provinsiyasining ma’muriy bo‘linishi

Pxuket provinsiyasi uchta tumandan (ampxe) iborat. Ular o‘z navbatida 17 ta qishloq hududiga (tambon) bo‘linadi. Ular jami 103 ta qishloqni o‘z ichiga oladi (mubanlar):


№
T/r
Tuman nomi (ampxe) Maydoni, km² Aholisi, kishi
1 Poytaxt ampxe Pxuket (taycha อำเภอเมืองภูเก็ต; inglizcha Muang Amhoe Phuket) 224,0 208 544
2 Katxu (taycha ออำเภอกะทู้; inglizcha Amhoe Kathu) 67,09 46 739
3 Talang (taycha อำเภอถลาง; inglizcha Amhoe Thalang) 252,0 80 630

Provinsiya hududi to‘qqizta munitsipal tumanga bo‘lingan. Tailandda bunday tumanlar tesaban (taycha เทศบาล) deb ataladi. Provinsiya poytaxti Pxuket tesaban naxon (taycha เทศบาลนคร), ya’ni poytaxt munitsipaliteti maqomiga ega. Pxuketning asosiy sayyohlik markazi Patong shahri (taycha ป่าตอง), shuningdek Katxu shahri (taycha กะทู้) tesaban myang (taycha เทศบาลเมือง), ya’ni shahar munitsipaliteti maqomiga ega, chunki har birida 50 000 nafardan ko‘p aholi yashaydi.

Qolgan oltita munitsipalitet tuman darajasidagi maqomga ega bo‘lib, ular tesaban tambon (taycha เทศบาลตำบล) deb ataladi. Ular: Karon (taycha กะรน), Txep-Krasattri (taycha เทพกระษัตรี), Chengtxale (taycha เชิงทะเล), Rasada (taycha รัษฎา), Ravay (taycha ราไวย์) va Vichit (taycha วิชิต).

Munitsipal maqomga ega bo‘lmagan Pxuket hududlarini to‘qqizta ma’muriy tashkilot — tambonlar boshqaradi.

Hokimiyat organlari

Provinsiya ma’muriyati

Pxuket provinsiyasi ma’muriyati — mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish organidir.

Ichki ishlar vazirligi mahalliy ma’muriyat idorasi

Ichki ishlar vazirligi mahalliy ma’muriyat idorasi markaziy hukumat vakolatxonasidir. Unga Pxuket gubernatori rahbarlik qiladi. 2018-yildan bu lavozimni egallab kelayotgan shaxs — Pxakaphong Tavipatan.

Pxuket shahri munitsipaliteti

Shu boshqaruv darajasida Pxuket shahri munitsipaliteti ham faoliyat yuritadi, uning vakolatlari faqat shahar hududi bilan cheklangan.

Iqtisodiyoti

«Echeneis» bug‘li dragasi, 1953-yil. Bunday kemalar o‘tgan asr boshida Pxuket qirg‘oqbo‘yi suvlarida ruda qazib olgan.

XVI asrdan boshlab orol iqtisodiyotining asosini qalay qazib olish tashkil etgan, bu sohada asosan xitoylik muhojirlar ishlagan. Tarmoq Pxuket hayotining barcha jabhalariga, hatto uning hozirgi relyefi va qirg‘oq chizig‘i shakllanishiga juda katta ta’sir ko‘rsatgan. Quruqlikda konlar ochiq usulda qazilib, landshaft yuzlab kon chiqindisi uyumlaribilan qoplangan. Qirg‘oqbo‘yi suvlarida esa 1907-yildan dragalarishlatilgan, natijada suv tubi keskin chuqurlashgan va qirg‘oq chizig‘i o‘zgargan. Zanglamaydigan po‘latlar paydo bo‘lishi bilan qalayning ahamiyati pasaya boshlagan, sintetik materiallar kashf etilgach esa u metallarning korroziyasinioldini olish materiali sifatidagi ahamiyatini butunlay yo‘qotgan. Qolaversa, oroldagi ruda zaxiralari deyarli tugagan. Natijada qazib olish foydasiz bo‘lib, Pxuketdagi so‘nggi shaxta 1992-yilda yopilgan.

Pxuket orolidagi Braziliya geveyasi plantatsiyasi

1903-yilda ilk Braziliya geveyasi (Hevea brasiliensis) plantatsiyalari tashkil etilgach, orol iqtisodiyoti yangi turtki olgan. Hozir geveya plantatsiyalari Pxuket maydonining 30 foizidan ko‘prog‘ini egallaydi; Tailand 2010-yilda tabiiy kauchukishlab chiqarishda dunyoda birinchi o‘ringa chiqqan. Keng plantatsiyalar tashkil etilishi yangi immigratsiyato‘lqinini keltirib chiqargan, bu ishchi kuchiga bo‘lgan ulkan ehtiyojni qondirishga qaratilgan edi. Bugun bu sohada ishlovchilarning aksariyati musulmon malaylardir.

Hozir Pxuket farovonligi ikki asosga — kauchuk ishlab chiqarish va turizmga tayanadi. 2011-yilda orolga 5 895 997 nafar xorijiy va 2 375 725 nafar tay sayyohi tashrif buyurgan. 2010-yilga nisbatan sayyohlar oqimi 78,16 foizga ko‘paygan. Bunda rossiyalik sayyohlarning hissasi katta: Tailandga kelayotgan rossiyaliklar soni 2009-yildan buyon har yili o‘rtacha 35—40 foizga oshgan.

1970-yillar o‘rtalarida g‘arbiy sohilning ajoyib qumli plyajlarida boshlangan turizm sanoatining rivojlanishi natijasida Patong (taycha ป่าตอง), Karon (taycha หาดกะรน) va Kata (taycha หาดกะตะ) kabi yirik kurort zonalari shakllangan. 2004-yilga kelib bu yerda turli toifadagi 579 ta mehmonxona bor edi. 26-dekabr 2004-yildagi vayronkor sunamidan keyin ularning soni 528 taga tushgan. Tailand turizm va sport vazirligi[inglizcha] (กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา) rejalariga ko‘ra, 2006—2015-yillarda mehmonxona fondining o‘rtacha yillik o‘sishi 4 foiz bo‘lishi prognoz qilingan. 2011-yil martida xonalar soni 42 498 taga yetgan va 2015-yilga kelib yana 5080 taga ko‘payishi kutilgan.

2013-yilda «Forbes» (Forbes) jurnali Tailandni nafaqadagi hayot uchun eng yaxshi o‘nta mamlakatdan biri deb atagan. Ba’zi hisob-kitoblarga ko‘ra, bugun Pxuketda 30 000 nafargacha xorijlik doimiy yashaydi.

Turizm

Pxuketdagi Patong plyaji

Uzoq davom etgan retsessiya metallurgiya sanoatida 1972-yilda boshlanguniga qadar turizm orol iqtisodiyoti uchun ahamiyatli emas edi. Pxuket mamlakat xazinasiga boshqa ko‘p provinsiyalardan ko‘proq daromad keltirsa-da, yaqin vaqtlargacha dunyo uchun o‘ziga xos «Noma’lum janubiy yer» bo‘lib qolgan. Tailand janubida qattiq qoplamali yo‘llar deyarli bo‘lmagan, tuproq yo‘llar esa yomg‘irli mavsumda o‘tib bo‘lmaydigan holga kelgan. Qaroqchilar hujumi ham kam uchramagan. Aloqaning nisbatan ishonchli yagona turi dengiz transporti edi.

1960-yillar o‘rtalarida yirik yo‘l qurilishi dasturi amalga oshirilib, 7-iyul 1967-yilda Sarasin ko‘prigi[inglizcha] (สะพานสารสิน) ochilgach, orol bilan muntazam quruqlik aloqasi yo‘lga qo‘yilgan. 1960-yillar oxiri va 1970-yillar boshida hudud turizmining rivojiga asos solgan qator mehmonxonalar qurilgan. 1973-yilda Tailand turizm boshqarmasi Pxuketda turizmni rivojlantirish bosh rejasini tayyorlashga kirishgan. Bu ish 1977-yilda boshqarmaning mahalliy bo‘limi ochilishi bilan yakunlangan. 1970-yillar o‘rtalaridayoq «Newsweek» (Newsweek) jurnali Pxuketni sayohatchilar «hali kashf etilmagan o‘ziga xos biror narsa» topishi mumkin bo‘lgan joylar qatoriga qo‘shgan.

Hozir Pxuket farovonligi ikki tayanch — kauchuk ishlab chiqarish va turizmga asoslanadi. 2011-yil yakunlariga ko‘ra, orolga 5 895 997 xorijiy va 2 375 725 tay sayyohi tashrif buyurgan. 2010-yilga nisbatan sayyohlar oqimi 78,16 foizga oshgan.

Orolning dam olish maskani sifatida mashhurligi ortgani sababli, 2012-yilda «Tailand aeroportlari» kompaniyasi (Airport of Thailand Public Co., Ltd.) Pxuket xalqaro aeroportini kengaytirishga 185,7 million AQSh dollari ajratgan. 2015-yilda rekonstruksiya tugagach, yillik yo‘lovchi oqimi 6,5 milliondan 12,5 million kishigacha oshishi kerak edi. Hozir Pxuket jadal urbanizatsiya davrini boshdan kechirmoqda. Mehmonxonalar faol qurilayotgan bo‘lsa-da, joylar yetishmovchiligi seziladi. Ayniqsa, yuqori toifadagi (4 va 5 yulduzli) mehmonxonalar va kurortlarga talab kuchli. Buni Tailand turizm va sport vazirligining 2011-yilda xorijiy sayyohlar afzalliklari yuzasidan o‘tkazgan tadqiqoti natijalari ko‘rsatadi.

Plyajda dam olishdan tashqari, sayyohlarni orolning madaniy va tarixiy diqqatga sazovor joylari, arzon xarid qilish imkoniyati, Andaman dengizining boy suvosti dunyosi, jahon darajasidagi golf maydonlari, shuningdek rasman taqiqlangan seks-turizm ham qiziqtiradi.

Orolda bir nechta muzey mavjud:

Deyarli bir vaqtning o‘zida, 1975-yilda Tailandning birinchi professional akvalang bilan suv ostiga sho‘ng‘ishmarkazi ish boshlagan Pattayadan so‘ng Pxuketda ham ushbu sport turining ishqibozlari paydo bo‘lgan. Orol Similan orollarigaekspeditsiyalar uchun tayanchga aylangan. Nufuzli nashrlarning ko‘plab reytinglarida bu orollar dunyodagi eng yaxshi sho‘ng‘ish joylari qatoriga kiritiladi; ekspeditsiyalar Andaman dengizining boshqa orollariga ham yo‘l oladi. Pxuketga akvalangchilar tashrifining aniq statistikasi yo‘q, biroq ayrim ma’lumotlarga ko‘ra, Tailandga har yili bir yarim milliondan ortiq sho‘ng‘uvchi keladi. Taqqoslash uchun, Tau (เกาะเต่า) oroliga har yili 300 000 nafargacha akvalangchi tashrif buyuradi.

Pxuketdagi golf klublaridan biri

1989-yilda tay golf maydonlari me’mori Sukitti Klangvisay (สุกิตติ กลางวิสัย; Sukitti Klangvisai) loyihasi asosida Pxuketda birinchi golf maydoni — «Phuket Country Club» qurilgan. Hudud to‘liq rekultivatsiya qilingan: karyerlar ko‘llarga, ruda chiqindisi uyumlari esa yashil tepaliklarga aylantirilgan. Qalay qazib olish natijasida vujudga kelgan, asrlar davomida orol ko‘rinishini buzib kelgan dahshatli inson faoliyati oqibatida shakllangan landshaft uning betakror va shubhasiz ustunligiga aylangan. Bu loyihaning muvaffaqiyati Pxuketdagi golf maydonlari sonining tez o‘sishiga sabab bo‘lgan. Ularning aksariyati eng yuqori jahon standartlariga javob beradi va nufuzli xalqaro musobaqalarga mezbonlik qiladi. Bugun golf har yili Pxuketga yuz minglab o‘yinchilarni jalb etadi. Ayrim mutaxassislarning hisobicha, 2013-yilda qirollikka 850 000 golfchi tashrif buyurib, mamlakatga taxminan 3,7 milliard dollar daromad keltirgan.

Pravoslav Muqaddas Uch Birlik cherkovi

2008-yilda Pxuketda pravoslav diniy jamoasi ro‘yxatdan o‘tkazilgan, 2011-yilda esa pravoslav Muqaddas Uch Birlik sharafiga bag‘ishlangan cherkov qurilgan. Uning yaqinida mamlakatdagi birinchi pravoslav diniy seminariyasi binosi joylashgan.

Aholisi

31-dekabr 2012-yil holatiga ko‘ra, Pxuket provinsiyasida 390 905 kishi yashagan. Bu raqam faqat provinsiyada doimiy yashash uchun rasman ro‘yxatdan o‘tganlarni o‘z ichiga oladi. Biroq noyabrdan aprelgacha bo‘lgan gavjum sayyohlik mavsumida Tailandning boshqa provinsiyalari va qo‘shni mamlakatlardan mavsumiy ishchilar kelgani sababli aholi sezilarli ko‘payadi. Taxminan 20 foiz aholi xorijlik sanaladi. Shu bois har oy orolga keladigan 35 000–50 000 sayyoh, bu yerda yashovchi tadbirkorlar, nafaqaxo‘rlar va yilning katta qismini o‘tkazadigan ko‘chmas mulk egalarini ham hisobga olish kerak. Shunday qilib, haqiqiy aholi rasmiy ko‘rsatkichdan ancha ko‘p bo‘lishi mumkin.

Provinsiya aholisining etnik tarkibi ham soni kabi turlicha va o‘zgaruvchandir. Shunga qaramay, bir nechta asosiy guruhlarni ajratish mumkin. Jumladan, taylar, xitoylar, malaylar, urak-lavoylar, birmaliklar, laosliklar, xmerlar, yevropaliklar va amerikaliklar bor.

Orolning ilk aholisi ehtimol urak-lavoy xalqi vakillari yoki chxau-le (taycha ชาวเล), Tailandda «dengiz lo‘lilari» deb atalgan. Ular an’anaviy ravishda ko‘chmanchi hayot kechirgan: oroldan orolga o‘tib, Hind okeanining sharqiy qismida baliqchilik va boshqa tabiiy boyliklarni yig‘ish bilan shug‘ullangan. Maydan noyabrgacha, mussonlar, mavsumida chxau-le dengizga chiqishdan saqlanib, o‘zlari tanlagan qo‘ltiqlardan birida vaqtinchalik turar joylar qurgan. Tabiiy resurslar tugagach, odatda bir necha katta oiladan iborat guruh qishloqni tark etib, boshqa joyga ko‘chgan va tabiatning tiklanishiga imkon bergan. Tabiat hodisalari bilan chambarchas bog‘liq bo‘lgan «dengiz lo‘lilari»ning an’anaviy e’tiqodlari turli xil animizmshakllaridir. Chxau-le xalqi ko‘plab kichik guruhlarga bo‘linadi, biroq ularning barchasi o‘z etnik kelib chiqishini g‘urur bilan ta’kidlaydi va tay madaniyatining kuchli ta’siriga qaramay, an’ana, urf-odat, e’tiqod hamda tillarini saqlab keladi.

Pxuket orolidagi o‘ttizga yaqin buddaviy ibodatxona ichida eng e’zozlisi Vat-Chalongdir.

Taylar provinsiyaning eng yirik etnik guruhi bo‘lib, XVI asrdan boshlab Pxuket va unga yaqin orollarga asta-sekin kelib joylashgan. Bu jarayon XX asr oxirida provinsiya iqtisodiyoti yuksalishi bilan yanada kuchaygan. Taylarning aksariyati, ya’ni 94,6 foizgachasi, buddizmning txeravada yo‘nalishiga e’tiqod qiladi.

Aholi soni bo‘yicha ikkinchi etnik guruh — xitoyliklar, bugun ular provinsiya aholisining qariyb 35 foizini tashkil etadi. Ularning aksariyati XVIII asr o‘rtalarida qalay konlarida ishlash uchun Pxuketga kelgan Xitoyning Futszyanprovinsiyasi muhojirlari avlodlaridir. Ular asta-sekin tay madaniyatiga singishib, savdo bilan shug‘ullana boshlagan va arzon ishchi kuchidan savdogarlar tabaqasining asosiga aylangan. Bugun ular chakana va ulgurji savdoning katta qismini nazorat qiladi. Ilgari konlarga egalik qilganlarning ko‘pi hozir muvaffaqiyatli turizm biznesi, mehmonxona tarmoqlari, golf klublari hamda yirik ko‘chmas mulkni rivojlantirish loyihalarini boshqaradi.

Malaylar, avstronez musulmon xalqi ham Pxuket aholisining salmoqli qismini tashkil etadi. Ular Indoneziya va Malayziyadan kelib, o‘ziga xos madaniyatini olib kelgan. Uning ustunligi Tailand janubida, jumladan Pxuketda, malaylar zich yashaydigan hududlarda ayniqsa seziladi. Malay qishloqlari Surin plyaji atrofida, tambon Kokeu (taycha เกาะแก้ว) va provinsiyaning boshqa qismlarida joylashgan. Ularning Pxuketdagi asosiy mashg‘uloti sholi yetishtirish va geveya plantatsiyalarini parvarish qilishdir.

Ba’zi hisob-kitoblarga ko‘ra, Pxuketda dunyoning turli mamlakatlaridan kelgan qariyb 30 000 nafar xorijlik doimiy yashashi mumkin. Ayniqsa, yevropaliklar — inglizlar, fransuzlar, ruslar, nemislar, italiyaliklar, shvedlar va boshqalar ko‘p. AQSh, Avstraliya va boshqa mamlakatlar fuqarolari ham yetarlicha. Ular ko‘pincha qonuniy ravishda 30 yoki 90 kunlik turistik vizalar asosida yashaydi, vaqti-vaqti bilan qo‘shni davlatlarga chiqib qaytadi hamda qish oylarini qirollikda o‘tkazadi.

1990-yillar boshidan beri Tailandda Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlaridan — Myanma, Laos, Kambodja va kamroq miqdorda Vyetnam fuqarolari ko‘plab ishlaydi. Ularning aksariyati past haq to‘lanadigan yordamchi ishlar, qurilish, baliqchilik sanoati, qishloq xo‘jaligi va mehmonxona xizmatida band. Tailand hukumati xorijiy ishchi kuchini ishga qabul qilish uchun kvotalar ajratsa-da, birmaliklar, laosliklar va xmerlarning katta qismi mamlakatda noqonuniy yashaydi. Shu bilan birga, ko‘pchiligi mamlakatda uzoq yillar yashab, tay tilini turli darajada bilib olgan.

Musulmon mamlakatlar bilan qo‘shnichilik Pxuket aholisining diniy tarkibiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, orol aholisining 73 foizi buddizmga, 25 foizgachasi islomga e’tiqod qiladi. Katolik xristian cherkovi Muqaddas stigmatlar kongregatsiyasi[inglizcha] diniy tashkiloti orqali faoliyat yuritadi. 18-dekabr 2011-yilda Pxuketdagi Muqaddas Hayotbaxsh Uch Birlik pravoslav cherkovi ochilgan (Rus pravoslav cherkovining Moskva patriarxati). U tambon Txep-Krasattri, ampxe Talangda joylashgan.

Transport

Boeing 747-400 aviakompaniyasining Thai Airways International samolyoti Pxuket xalqaro aeroportiga qo‘nishga yaqinlashmoqda, 2010-yil

Provinsiyaning asosiy havo darvozasi uning xalqaro aeroporti (IATA: HKT, ICAO: VTSP) orolning shimolida, shahar markazidan 32 kilometr uzoqda joylashgan. Bu shahar — Pxuket. Sayyohlikning yuqori va eng gavjum mavsumlarida bu yerga Rossiyaning quyidagi aviakompaniyalari muntazam va charter reyslarni amalga oshiradi: «Aeroflot» (Moskva, Sheremetyevo aeroporti), «I FLY» (Moskva, Vnukovo aeroporti), «Nordwind Airlines» (Irkutsk, Kemerovo, Xabarovsk, Krasnoyarsk, Mineralniye Vodi, Novosibirsk, Sankt-Peterburg, Vladivostok, Yekaterinburg), «S7 Airlines» (Irkutsk, Xabarovsk, Novosibirsk, Vladivostok), «UTair» (Qozon, Rostov-na-Donu, Samara, Ufa, Tyumen, Yekaterinburg) va boshqalar. Orolning eng uzoq hududlaridan ham aeroportga bir soatdan ortiq bo‘lmagan vaqtda yetib borish mumkin. Soatiga 1900 dan 2100 nafargacha yo‘lovchiga xizmat ko‘rsatish imkoniyati bilan aeroport bugun 38 ta aviakompaniyaning qariyb 6,5 million kishini tashuvchi samolyotlariga xizmat ko‘rsatmoqda. 2012-yilda «Tailand aeroportlari» kompaniyasi (Airport of Thailand Public Co., Ltd.) aeroportni rekonstruksiya qilishga kirishib, buning uchun 185,7 million AQSh dollari ajratgan. 2015-yilda yillik yo‘lovchi oqimi 12,5 million kishigacha ko‘payishi, shuningdek yangi xalqaro terminal qo‘shilishi kerak edi.

Orol bilan temiryo‘l aloqasimavjud emas. Eng yaqin temiryo‘l vokzali Suratxani (taycha สุราษฎร์ธานี) provinsiyasida joylashgan. U yerdan Pxuketga muntazam avtobus qatnovi orqali kelish mumkin.

Sarasin ko‘prigi, 2012-yil

1967-yilgacha Pxuket mamlakatning materik qismi bilan faqat dengiz transportiorqali bog‘langan. Quruqlik aloqasini ochgan birinchi ko‘prik o‘sha paytdagi Tailand bosh vaziri Pot Sarasin (taycha พจน์สารสิน) sharafiga nomlangan. Umumiy uzunligi 660 metr bo‘lgan ko‘prikning deyarli yarmi — 300 metri — to‘g‘ongato‘g‘ri kelgan. Bu holat past ko‘prik oraliqlari bilan birga Pakpxra bo‘g‘ozini kema qatnovi uchun yopib qo‘ygan. Transport oqimi yildan-yilga ortgani sababli Txep Krasattri ko‘prigi (taycha สะพานเทพกระษัตรี), ming yilliklar almashinuvi arafasida foydalanishga topshirilgan. Unda transport janubga harakatlanadi. 1-avgust 2011-yilda Si Suntxon ko‘prigi (taycha สะพานศรีสุนทร) orqali transport shimolga yo‘naladi. Sarasin ko‘prigi hozir avtomobillar uchun yopiq. Ta’mirdan so‘ng piyodalar ko‘prigiga aylangan. O‘rta qismi besh metr ko‘tarilib, Pakpxra bo‘g‘ozi yana kemalar uchun ochilgan. Ko‘prikning ikki uchida rotunda shaklidagi tomosha maydonchalari tashkil etilgan.

Pxuketdagi yagona jamoat transporti turi — sonteo. Oroldagi yo‘lovchilar oqimi ko‘pligi sababli, ular Tailandning boshqa hududlaridagi o‘xshash transport vositalariga qaraganda yuk ko‘tarishi yuqoriroq avtomobillar asosida quriladi va ko‘proq avtobusga o‘xshaydi. Ular eng ko‘p plyajlarga eltuvchi yo‘nalishlarda uchraydi. Provinsiya poytaxtida muntazam shahar avtobus qatnovlari yo‘lga qo‘yilgan. An’anaviy motorikshalar, boshqacha aytganda tuk-tuklar, bu yerda asosan qizil, kamroq sariq va yashil rangdagi kichik furgonlarga almashtirilgan. Yengil taksi va tuk-tuk narxlari o‘zaro yaqin, sonteo esa ancha arzon. Provinsiya ichidagi aholi punktlari o‘rtasida yo‘l haqi odatda qat’iy tariflar asosida olinadi. Hisoblagichli taksilar juda kam uchraydi.

Pxuketga sayyohlar va uzoqroq muddatga keluvchilar uchun avtomobil hamda mototsikl ijarasi bo‘yicha keng tanlov taklif etiladi. Tailand yo‘llarida mototsikllar, avtomobillar ko‘pligi va yo‘llar torligi sababli harakat ancha zich, biroq vazmin va xotirjam: mahalliy haydovchilar deyarli signal chalmaydi, yo‘l beradi va boshqalardan yo‘l bo‘shatishni talab qilib faralarni lipillatmaydi. Umuman olganda, tajribali haydovchi chap tomonlama harakatga tez ko‘nikadi. Xalqaro yoki tay haydovchilik guvohnomasi bilan haydash mumkin.

Sunami

2004-yil dekabrdagi sunamidan zarar ko‘rgan Patong plyaji

26-dekabr 2004-yilda Pxuket va Tailand g‘arbiy sohilining qo‘shni hududlari Hind okeani tubidagi zilzila oqibatida yuzaga kelgan sunamizarbasidan juda qattiq zarar ko‘rgan. To‘lqinlar bir necha zich aholi yashaydigan hududlarni vayron qilgan; Tailandda 4000 ga yaqin, butun Osiyo bo‘ylab esa o‘n minglab odam halok bo‘lgan. Faqat Pxuketning o‘zida kamida 250 kishi, jumladan xorijiy sayyohlar vafot etgan. G‘arbiy sohilning deyarli barcha asosiy plyajlari, ayniqsa Kamala, Patong plyaji, Karon va Kata jiddiy zarar ko‘rgan. Orolning janubiy plyajlaridagi mehmonxonalar ham shikastlangan.

2005-yil fevraliga kelib mehmonxonalarning aksariyati tiklangan va 2005-yil davomida Pxuketdagi hayot asta-sekin odatdagi holatga qaytgan. 2006-yil dekabrda Tailand sunamini kuzatish uchun 22 ta buyini olgan. Ularni yetkazib bergan mamlakat — AQSh. Bu buylar okean tubidagi zilzilalar tufayli yuzaga keladigan ulkan to‘lqinlarni kuzatuvchi milliy tizimning bir qismiga aylangan. Ular qirg‘oqdan 1000 kilometr masofada, Tailand bilan Shri-Lanka o‘rtasida joylashgan bo‘lib, faoliyati AQSh sun’iy yo‘ldoshlari orqali kuzatiladi.

Boshqa hodisalar

18-sentabr 2007-yilda orol aeroportida McDonnell Douglas MD-82 qo‘nish paytida noqulay ob-havo sababli halokatga uchradi. Samolyot uchish-qo‘nish yo‘lagidan chiqib ketib, tepalikka urilgan.