| Shahar | |
| Manama | |
|---|---|
| arab. المنامة | |
| Yuqoridan pastga, chapdan oʻngga: Bahrain Bay; Bahrayn jahon savdo markazi, Al-Fotiha masjidi; Shayx Iso nomidagi madaniyat markazi | |
| 26°14′00″ sh. k. 50°34′30″ sh. u.HGЯO | |
| Mamlakat |
|
| Maqomi | poytaxt |
| Gubernator | Humad bin Abdulloh bin Hamad Al-Xalifa |
| Tarixi va geografiyasi | |
| Asos solingan | 1345 |
| Birinchi marta tilga olingan | 1345 |
| Bahrayn poytaxti (yildan beri) | 1971 |
| Maydoni | 29,68 km² |
| Markazining balandligi | 5 m |
| Iqlim turi | quruq tropik (BWh) |
| Vaqt mintaqasi | UTC+3:00 |
| Aholisi | |
| Aholisi | 157 474 kishi (2020) |
| Zichligi | 5304 kishi/km² |
| Aglomeratsiya aholisi | 635 000 kishi |
| Aholi nomi | manamaliklar, manamalik erkak, manamalik ayol[96 kundan beri manba koʻrsatilmagan] |
| Rasmiy til | arab tili |
|
|
|
| capital.gov.bh | |
Manama (arab. الْمَنَامَة, Al-Manāmah, mahalliy talaffuzi [elmɐˈnɑːmɐ]) — Bahraynning poytaxti va qirollikning asosiy iqtisodiy markazi. Uning aglomeratsiyasida taxminan 635 ming kishi yashaydi (2020-yilgi baholash).
Shahar Bahrayn orolining shimoli-sharqiy sohilida, Fors koʻrfazida, orol deyarli Muharraq oroliga tutashadigan joyda, Poytaxt muhofazasida joylashgan.
Tarixi
Shaharga, taxminlarga koʻra, milodiy I asrda asos solingan. VII–IX asrlarda u Xalifalik tarkibida boʻlgan, X–XI asrlarda esa qarmatiylar davlatining maʼmuriy markazi boʻlgan. Manama ilk bor islomiy yilnomalarda 1345-yilda tilga olingan. 1521-yilda shaharni portugallar, 1602-yilda — forslar egallagan. 1783-yilda Al-Xalifa sulolasi hukmronligi boshlandi.
1861-yildan 1914-yilgacha Bahrayn ustidan Britaniya protektoratini oʻrnatgan qator shartnomalar imzolandi. Ushbu shartnomalar doirasida 1900-yilda Manamada Fors koʻrfazi mamlakatlaridagi Britaniya rezidentiga boʻysunadigan vakolatxona ochilgan; rezidentning qarorgohi Bushirda (Forsda) joylashgan edi. 1946-yilda Fors koʻrfazi mamlakatlaridagi Britaniya rezidentining idorasi Manamaga koʻchirildi. Shahar erkin port deb 1958-yilda eʼlon qilindi, 1971-yilda esa mustaqil Bahraynning poytaxtiga aylandi.
Iqtisodiyoti
Butun Bahraynda boʻlgani kabi, Manama iqtisodiyotining asosini moliya bozori, kabotaj qatnovi uchun kemalar — daularni qurish, baliqchilik va marvarid ovlash tashkil etadi. Shaharning markaziy maydoni — Marvarid maydoni. Savdo porti Mina-Salman[ingl.] yiliga 1,5 mln tonna yuk oʻtkazadi va Fors koʻrfazidagi eng muhim portlardan biri hisoblanadi. Portda yirik okean kemalarini dokda taʼmirlashga tayyorlash va taʼmirlash uchun sharoit, zamonaviy omborxonalar hamda sovitish qurilmalari mavjud. Manama moliya sektoridagi korxonalar (jumladan, Bahrayn fond birjasi) mamlakat iqtisodiyotining qariyb 20 % ini (YaIM boʻyicha) tashkil etadi. Turizm sohasi rivojlangan: Manama va uning atrofiga har yili 5 milliondan ortiq sayyoh keladi, ular asosan Fors koʻrfazi mintaqasidan tashrif buyuradi. Shaharda yirik xalqaro mehmonxona tarmoqlariga mansub majmualar faoliyat yuritadi — Radisson, Sheraton, Novotel. Manama, shuningdek, asosan qoʻshni davlatlarga xizmat koʻrsatuvchi yirik taʼlim markazi, axborot va telekommunikatsiya xizmatlari markazidir. Bu yerda mintaqadagi eng yirik sunʼiy yoʻldosh radiotelevizion aloqa stansiyasi joylashgan. Manamada Fors koʻrfazi mamlakatlarida faoliyat yurituvchi yirik xalqaro korporatsiyalarning mintaqaviy boʻlimlari ham mavjud. Shahar chegarasidan tashqarida, biroq aglomeratsiya hududida ishlab chiqarish korxonalari: Bahrain Petroleum neftni qayta ishlash zavodi (yiliga 14 mln tonna xom neftni qayta ishlash quvvatiga ega), Aluminium Bahrain alyuminiy zavodi (Avstraliyadan keltiriladigan xomashyodan yiliga 850 ming tonna), Gulf Investments Company metallurgiya kombinati (Eron va Braziliya rudalaridan yiliga 4,6 mln tonna temir rudasi granulalari), suvni chuchuklashtirish inshootlari va boshqa korxonalar joylashgan.
Bahrayn poytaxtida koʻplab osmonoʻpar binolar bor. Ular orasida noodatiy meʼmoriy qiyofasi bilan Bahrayn jahon savdo markazi ajralib turadi. Shahar shimoli-sharqda joylashgan, Bahrayn xalqaro aeroporti joylashgan Muharraq oroli bilan uzunligi 2,5 km boʻlgan va damba ustidan oʻtadigan avtomobil yoʻli orqali bogʻlangan. Shahar markazidan oʻtib, aeroportni janubiy tumanlar bilan bogʻlaydigan metro qurilishi ham rejalashtirilgan.
Iqlimi
Iqlimi tropik va subtropik iqlimlar oʻrtasidagi oʻtish xususiyatiga ega; yanvarning oʻrtacha harorati 16 °C, avgustniki 31 °C, yillik yogʻin miqdori qariyb 90 mm.
| Koʻrsatkich \ Davr | Yan | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mutlaq eng yuqori t, °C | 29,7 | 33,8 | 38,1 | 41,3 | 45,6 | 47,3 | 47,5 | 45,6 | 45,5 | 42,8 | 38,8 | 30,6 | 47,5 |
| Oʻrtacha eng yuqori t, °C | 20,1 | 21,5 | 24,9 | 30,0 | 35,3 | 37,8 | 39,0 | 38,9 | 37,0 | 33,6 | 28,0 | 22,7 | 30,7 |
| Oʻrtacha harorat, °C | 17,0 | 18,0 | 20,9 | 25,5 | 30,6 | 33,2 | 34,6 | 34,6 | 32,8 | 29,6 | 24,4 | 19,4 | 26,7 |
| Oʻrtacha eng past t, °C | 14,5 | 15,5 | 17,6 | 21,0 | 25,2 | 27,1 | 28,5 | 28,9 | 27,1 | 24,4 | 20,7 | 16,8 | 22,3 |
| Mutlaq eng past t, °C | 5,0 | 8,2 | 11,3 | 10,6 | 20,2 | 23,5 | 24,0 | 26,0 | 24,0 | 19,5 | 12,1 | 8,2 | 5,0 |
| Yogʻin miqdori (meʼyor), mm | 14,6 | 16,0 | 13,9 | 10,0 | 1,1 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,5 | 3,8 | 10,9 | 70,8 |
| Manba: «Ob-havo va iqlim» | |||||||||||||
Madaniyati
Manamada Fors koʻrfazi mamlakatlari universiteti (1980-yilda tashkil etilgan) va Bahrayn milliy universiteti (1986-yilda tashkil etilgan) joylashgan. Shaharda xalqaro oliy taʼlim muassasalarining bir qator filiallari ham faoliyat koʻrsatadi. Boshqa ilmiy muassasa va tashkilotlar qatoriga Bahrayn tadqiqot markazi (1981), Tarix va arxeologiya jamiyati (1953-yilda tashkil etilgan), Muhandislar jamiyati (1972), Axborot texnologiyalari jamiyati (1981), Milliy muzey (1970) va Ahmad al-Forsiy nomidagi kutubxona (1976) kiradi.
Manama yaqinida qadimgi Barbar (miloddan avvalgi 3–2-ming yilliklar) va Ad-Diroz (miloddan avvalgi 2-ming yillik) ibodatxona majmualari hamda Qalʼat al-Bahrayn (miloddan avvalgi 3–2-ming yilliklar) qadimiy manzilgohi joylashgan. Shaharning oʻzida esa shamol minoralari va anʼanaviy yogʻoch bezak panjaralari — mashrabiya bilan ajralib turadigan tarixiy turar joy binolari saqlanib qolgan. Manamaning meʼmoriy yodgorliklari orasida XI asrga oid Al-Xamis masjidi ham bor.
Shu bilan birga, shaharda Gʻarb, ayniqsa Britaniya madaniyatining taʼsiri kuchli seziladi. Shahar taksilari London taksilariga oʻxshatib ishlab chiqarilgan, qavatlar Britaniya tizimi boʻyicha raqamlangan, koʻplab mashhur barlar esa Irlandiya pablariga xos uslubda bezatilgan. Ixtisoslashgan doʻkonlarda spirtli ichimliklar sotiladi, tungi klublar va zamonaviy kinoteatrlar koʻp. Shu omillar, shuningdek, savdo-koʻngilochar majmualarning keng tarmogʻi tufayli Manama Fors koʻrfazi mamlakatlari orasida mintaqaviy turizm markazi sifatidagi oʻrnini tobora mustahkamlamoqda.
Birodarlashgan shaharlar
Adabiyotlar
- Gusterin P. V. Arab Sharqi shaharlari. — M.: Vostok–Zapad, 2007. — 352 b. — (Ensiklopedik maʼlumotnoma). — 2000 nusxa — ISBN 978-5-478-00729-4.
Havolalar
- capital.gov.bh — Manamaning rasmiy sayti