Microsoft SQL Server

Microsoft SQL Server
Скриншот программы Microsoft SQL Server
Microsoft Named Pipes API va NetWare IPX/SPX protokollar steki yordamida NetWare mahalliy tarmog‘ida Microsoft SQL Server 1.11 ishlash sxemasi
Turi Relyatsion MBBT
Ishlab chiquvchilar Sybase,
Ashton-Tate,
Microsoft
Yozilgan til C, C++, C#
Operatsion tizimlar Linux,
UNIX,
OS/2,
Windows
Chiqarilgan sana 24-aprel 1989
So‘nggi versiya SQL Server 2025 (2025-yil)
Litsenziya Microsoft EULA
Veb-sayt microsoft.com/sqlserver/…
Логотип Викисклада Wikimedia Commons’dagi mediafayllar

Microsoft SQL Server — relatsion ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi (MBBT), Microsoft korporatsiyasi tomonidan ishlab chiqilganMicrosoft. Asosiy so‘rovlar tili — Transact-SQL, Microsoft va Sybase. Transact-SQL — ANSI/ISO tomonidan belgilangan strukturaviy so‘rovlar tili (SQL) standartining kengaytirilgan amalga oshirilishidir. U shaxsiy ma’lumotlar bazalaridan tortib korxona miqyosidagi yirik ma’lumotlar bazalarigacha ishlash uchun qo‘llanadi va ushbu bozor segmentida boshqa MBBTlar bilan raqobatlashadi.

SQL Server versiyalari tarixi
Versiya Yil Nomi Kod nomi
1.0 (OS/2) 1989 SQL Server 1.0 (16 bit) Filipi
1.1 (OS/2) 1991 SQL Server 1.1 (16 bit) Pietro
4.21 (WinNT) 1993 SQL Server 4.21 SQLNT
6.0 1995 SQL Server 6.0 SQL95
6.5 1996 SQL Server 6.5 Hydra
7.0 1998 SQL Server 7.0 Sphinx
- 1999 SQL Server 7.0 OLAP vositalari Palato mania
8.0 2000 SQL Server 2000 Shiloh
8.0 2003 SQL Server 2000 64-bit Liberty
9.0 2005 SQL Server 2005 Yukon
10.0 2008 SQL Server 2008 Katmai
10.25 2010 Azure SQL DB Cloud Database or CloudDB
10.50 2010 SQL Server 2008 R2 Kilimanjaro (aka KJ)
11.0 2012 SQL Server 2012 Denali
12.0 2014 SQL Server In-Memory OLTP Hekaton
13.0 2016 SQL Server 2016 -
14.0 2017 SQL Server 2017 vNext/Helsinki
15.0 2019 SQL Server 2019 Aris/Seattle
16.0 2022 SQL Server 2022 Dallas
17.0 2025 SQL Server 2025 Kauai

Tarixiy ma’lumotlar (1986-yilgacha)

80-yillarning ikkinchi yarmida mijoz-server texnologiyalarining rivojlanishiga 70-yillarning oxiridan boshlab faol ishlab chiqilayotgan ikki asosiy yo‘nalishning taraqqiyoti sabab bo‘ldi: bir tomondan shaxsiy kompyuterlar, ikkinchi tomondan esa kompyuter tarmoqlari. Uzoq vaqt davomida MBBTlar faqat meynfreymlar uchun mavjud edi. Faqat uy kompyuterlari va mini-kompyuterlar protsessorlarining unumdorligi oshgani tufayli MBBT ishlab chiquvchilari (masalan, Oracle) o‘z mahsulotlarining tegishli versiyalarini yaratishga kirishdilar. Shaxsiy kompyuterlar uchun ilk relyatsion MBBTlardan biri Oracle v3, 1983-yilda chiqarilgan. O‘sha paytda shaxsiy kompyuter egalari ko‘p emas edi va ular kompyuterlardan asosan ilovalar ishlab chiqish hamda sinovdan o‘tkazish uchun foydalanishardi.

MBBTlar rivojidagi muhim bosqichlardan biri 1986-yil bo‘ldi. Bu vaqtga kelib MBBT ishlab chiqaruvchi yana bir qancha kompaniyalar paydo bo‘lgan, ular orasida ikki yil avval tashkil etilgan Sybase, kompaniyasi eng ko‘zga ko‘ringanlaridan biri edi. 1986-yilga kelib Sybase intellektual ish stansiyalarini (odatda Sun Microsystems yoki Apollo Computer) kabi kompaniyalar ishlab chiqargan) ma’lumotlar bazasi serverlari (masalan, Oracle tomonidan ishlab chiqilgan) bilan birga komplektlashni boshladi. Bunda mijoz-server texnologiyasining o‘zi axborotni qayta ishlash modullarini (back-end deb ataladigan) interfeys modullaridan (front-end) ajratish imkonini berdi. Kompyuter tarmoqlari tobora keng tarqalayotganini hisobga olib, yechim yetkazib beruvchilar qolgan vazifalarni (masalan, hisobotlarni formatlash, ma’lumotlarni tekshirish va hokazo) tarmoqdagi ish stansiyalari o‘rtasida taqsimlashga o‘tdilar. Server zimmasida esa faqat markazlashtirilgan holda hal qilinishi zarur bo‘lgan vazifalar — ma’lumotlarni saqlash va himoyalash, so‘rovlarni bajarish oqimini optimallashtirish va hokazolar qoldirildi.

Ierarxik ma’lumotlar bazalaridan ierarxik ma’lumotlar bazalari relyatsion ma’lumotlar bazalariga o‘tishda MBBT ishlab chiquvchilari ham muhim rol o‘ynadi. Masalan, IBM shu vaqtga kelib o‘z mijozlarini ierarxik MBBTlardan (masalan, IMS) relyatsion MBBT DB2 va SQL/DS. Yangi MBBTlar tezlik jihatidan IMS’dan ortda qolgan bo‘lsa-da, dasturlash va texnik xizmat ko‘rsatish qulayligi bo‘yicha undan ustun edi. DB2 yetkazib berish hajmi kutilganidan tez oshib, sotuvning birinchi yilidayoq bozorning katta ulushini egalladi. 1986-yil sentabrida Gupta Technologies o‘zining SQL Base nomli mahsulotini taqdim etdi. U tarmoqqa ulangan shaxsiy kompyuterlar uchun ma’lumotlar bazasi serveri konsepsiyasini o‘zida mujassam etgan edi. Gupta, shuningdek, IBM meynfreymlarida ishga tushirilgan DB2 tizimlariga shaffof kirish imkoniyatini birinchilardan bo‘lib joriy etdi. Bu foydalanuvchining ish stansiyasiga fayllar yoki jadvallarni yuklab olish zaruratisiz, u yerda saqlanayotgan ma’lumotlarga bevosita kirish imkonini berdi.

1986-yil oxiriga kelib, MBBTlarda ma’lumotlar bilan ishlashning asosiy tili sifatida SQL dan foydalanish deyarli hamma joyda odatiy holga aylandi. IBM, Oracle, Sybase va Gupta MBBTning mijoz qismidan (front-end) server qismiga (back-end) xabar yuborish uchun SQL tilining o‘xshash sintaksisidan foydalangan. Bu turli ishlab chiqaruvchilarning mijoz va server qismlarini o‘zaro birlashtirish imkonini berdi. O‘sha yili Amerika milliy standartlar instituti SQL tilining bir versiyasini ma’lumotlarni qayta ishlash bo‘yicha xalqaro standart sifatida tasdiqladi. Bu esa SQL tilini qo‘llab-quvvatlamaydigan MBBTlarning kelajagini xavf ostiga qo‘ydi. Masalan, Cullinet mini-kompyuterlar uchun MBBTlarida SQL tilini qo‘llab-quvvatlashini e’lon qilgan bo‘lsa-da, uni joriy etish kechikkani sababli MBBT bozoridagi ulushini yo‘qotib, IBM va uning DB2 mahsulotiga o‘z o‘rnini bo‘shatib berdi.

Dastlabki qadamlar (1985—1987)

Bu paytga kelib Microsoft’ning barcha ishlanmalari faqat uy kompyuterlariga mo‘ljallangan edi, kompaniyaning eng daromadli mahsuloti esa operatsion tizim MS-DOS. Shaxsiy kompyuterlarda mijoz-server usulida ma’lumotlarni qayta ishlash shaxsiy kompyuterlarda 1986-yilga kelib endigina ommalasha boshlagan va shu sababli kompaniya [manba ko‘rsatilmagan, 5302 kun]. Bir yil avval, 1985-yil iyunida, IBM va Microsoft hamkorlikda ishlab chiqish to‘g‘risida kelishuv imzoladi (ingl. Joint Development Agreement, qisqacha JDA), unda kelajakdagi hamkorlikning faqat umumiy qoidalari bayon qilingan edi. 1985-yil avgustida JDA «II bosqich» (ingl. Phase II) deb nomlangan hujjat bilan to‘ldirildi. Unda OS/2 mahsuloti o‘sha paytda CP/DOS (ingl. Control Program/DOS deb atalgan. Bu nom IBMning meynfreymlar uchun mahsulotlarni nomlash siyosatiga mos edi, Microsoft esa mahsulotni DOS 5 deb atagan. 1986-yil oxiri — 1987-yil boshida loyiha rasman OS/2 deb qayta nomlandi; bu nom IBM PS/2 kompyuterlari qatori nomiga o‘xshash bo‘lishi uchun tanlangan.

2-aprel 1987-yilda OS/2 e’lon qilindi (press-relizga ko‘ra, 1.0-versiya 1988-yilning birinchi choragida chiqishi kerak edi, ammo oxir-oqibat 1987-yil dekabrida chiqarildi). 1987-yil aprelida e’lon qilingan rejalarga ko‘ra, IBM OS/2 ga MBBT funksiyalarini qo‘shishni rejalashtirgan edi. Bunda Gupta Technologies kompaniyasi ishlab chiqqan konsepsiyadan foydalanilishi kerak edi: shaxsiy kompyuter tomonidan SQL so‘rovlarini xostga orqali tarmoq marshrutizatorlari yordamida yuborish va javob sifatida faqat so‘rov bajarilishi natijalarini qaytarish. Operatsion tizim ishlab chiquvchilari bir necha yildan beri o‘z mahsulotlariga MBBTning ayrim funksiyalarini qo‘shib kelayotgan bo‘lsalar-da, IBMning operatsion tizim ichiga to‘laqonli MBBTni joylashtirish g‘oyasi ko‘plab menejerlarni shaxsiy kompyuterlarni ko‘p foydalanuvchili ilovalar va mijoz-server texnologiyasini amalga oshirish uchun mos platforma sifatida qayta baholashga majbur qildi.

Ko‘p o‘tmay IBM ushbu operatsion tizimning maxsus, takomillashtirilgan versiyasi — OS/2 Extended Edition’ni ham e’lon qildi. Bu versiya OS/2 Database Manager MBBTsi va yana bir nechta tarmoq hamda server yechimlari bilan birga yetkazib berilishi kerak edi. Database Manager asosan meynfreymlar, shaxsiy kompyuterlar uchun emas, balki meynfreymlar uchun mo‘ljallangan bo‘lsa-da, IBM umumiy ishlanmalari asosida raqobatchilarga qaraganda xaridorlarga foydaliroq mahsulot taklif qila olardi. Ma’lumotlar bazalarini boshqarish sohasida o‘z ishlanmalariga ega bo‘lish zarurati Microsoft uchun ayon va juda dolzarb bo‘lib qoldi.

Ushbu muammoni hal qilish uchun Microsoft Sybase, o‘sha paytda DataServer mahsulotining tijoriy versiyasini hali chiqarmagan edi (u biroz keyinroq, 1987-yil may oyida, faqat Sun boshqaruvidagi UNIX). Microsoft’ning Sybase’ga murojaat qilishiga sabab shuki, DataServer’ning dastlabki versiyasi keng miqyosda foydalanishga mo‘ljallanmagan bo‘lsa-da, mijoz-server arxitekturasi kabi yangi g‘oyalarni amalga oshirgani tufayli yangi MBBT haqida ancha yaxshi fikrlar bildirilgan edi. Bunday kelishuv natijasida Microsoft DataServer’ning OS/2 va Microsoft tomonidan ishlab chiqilgan barcha operatsion tizimlar uchun versiyalariga eksklyuziv huquqlarni qo‘lga kiritishi, Sybase esa Microsoft’dan royalti olish bilan birga Microsoft mahsulotlari (shu jumladan, yangi OS/2) egallagan bozorning bir qismiga kirish imkoniga ega bo‘lishi mumkin edi. Uy kompyuterlarining unumdorligi past bo‘lgani sababli Sybase ushbu bozor segmentini UNIX asosidagi unumdorligi yuqori tizimlar uchun o‘z mahsulotini keyinchalik sotishning tayanch nuqtasi sifatida ko‘rdi. Bundan tashqari, Microsoft o‘zining yo‘lga qo‘yilgan tarqatish tarmog‘i tufayli DataServer’ni Sybase’ning o‘ziga qaraganda ancha ko‘proq sotishi mumkin edi. 27-mart 1987-yilda Microsoft prezidenti Jon Shirliingl. va Sybase asoschilaridan biri, o‘sha paytda kompaniya prezidenti ham bo‘lgan Mark Xofmann shartnomani imzoladi.

O‘sha paytda shaxsiy kompyuterlar uchun MBBT bozorining katta qismini Ashton-Tate kompaniyasi o‘zining dBASE mahsuloti bilan egallagan edi. DataServer imkoniyatlari dBASE’dan biroz farq qilgani sababli, bu mahsulotlar potensial raqobatchilar sifatida ko‘rilmadi. Bu esa Microsoft’ga Ashton-Tate bilan bitim tuzish imkonini berdi: unga ko‘ra, Ashton-Tate DataServer’ni o‘zining dBASE foydalanuvchilari orasida targ‘ib qilishi kerak edi.

SQL Server 1.0 (1988—1989)

Ishlab chiqish

13-yanvar 1988-yilda Nyu-Yorkda matbuot anjumani bo‘lib o‘tdi. Unda Ashton-Tate va Microsoft yangi mahsulot — Ashton-Tate/Microsoft SQL Server’ni ishlab chiqish uchun birlashgani e’lon qilindi. Shu kuni Sybase ishlanmalariga asoslangan yangi mahsulot haqida qo‘shma press-reliz ham chiqarildi. Mahsulot 1988-yilning ikkinchi yarmida chiqishi rejalashtirilgan edi. Kompaniyalarning mahsulotni ishlab chiqish va ilgari surishdagi vazifalariga ko‘ra, press-relizda Ashton-Tate ma’lumotlar bazalari sohasidagi ishlab chiqish ishlarini nazorat qilish (shuningdek, bu yo‘nalishdagi o‘z ishlanmalarini taqdim etish) uchun javobgar bo‘lishi, Microsoft esa mahalliy tarmoqlarda ishlash texnologiyalari sohasida xuddi shunday vazifani bajarishi belgilangan edi. SQL Server chiqqach, Ashton-Tate Microsoft’dan mahsulot litsenziyasini olib, uni butun dunyo bo‘ylab chakana sotishi kerak edi (alohida mahsulot sifatida ham, dBASE’ning kelajakdagi versiyalari bilan birga ham), Microsoft esa mahsulotni apparat ta’minoti ishlab chiqaruvchilariga OEM shaklida yetkazib berishi lozim edi.

SQL Server boshidanoq SQL tilini qo‘llab-quvvatlaydigan SQL va mahalliy tarmoq orqali ishlay oladigan relyatsion MBBT sifatida taqdim etildi. Bundan tashqari, SQL Server’ning dBASE yoki ish stansiyasi uchun mo‘ljallangan boshqa har qanday dasturiy ta’minot bilan birgalikda ishlashi qo‘llab-quvvatlanishi e’lon qilindi. Mahsulotning mijoz-server arxitekturasiga alohida urg‘u berildi. Bu arxitektura mijoz ilovasi funksiyalarini (ingl. front-end), ya’ni foydalanuvchi kerakli ma’lumotlarni ko‘radigan qismni, va server qismini (ingl. back-end) — ma’lumotlar saqlanadigan qismni ajratishi kerak edi. Ashton-Tate va Microsoft, shuningdek, «relyatsion ma’lumotlar bazalari texnologiyasidagi uchta asosiy yangilik»ni e’lon qildi. Birinchi yangilik SQL Server tomonidan kompilyatsiya qilinadigan saqlanadigan protseduralarni qo‘llab-quvvatlash edi. Ular ma’lumotlarni tanlab olish jarayonini «sezilarli darajada tezlashtirishi», shuningdek, ko‘p foydalanuvchili muhitda ma’lumotlar yaxlitligini ta’minlashi kerak edi. Ikkinchi yangilik sifatida foydalanuvchilar ishini to‘xtatmasdan ma’muriy vazifalarni bajarish uchun yadro doimiy ravishda mavjud bo‘lishi ko‘rsatildi. Bunday vazifalarga ma’lumotlarning zaxira nusxalarini yaratish (backup) va ularni tiklash kiradi. Uchinchi yangilik sifatida onlayn tranzaksiyalarni qayta ishlash tizimlari bilan shaxsiy kompyuterlardagi ma’lumotlar bazalari o‘rtasida ko‘prik vazifasini bajaradigan texnologiyani qo‘llab-quvvatlash e’lon qilindi. SQL Server’ning o‘zi «ochiq platforma» arxitekturasiga asoslanishi kerak edi. Bu uchinchi tomon dasturiy ta’minot ishlab chiquvchilariga SQL Server’ning tarmoq va ko‘p foydalanuvchili imkoniyatlaridan foydalanadigan amaliy dasturlar yaratish imkonini berardi. O‘sha paytda Microsoft direktorlar kengashi raisi bo‘lgan Bill Geyts tarmoqni «yangi va innovatsion amaliy dasturlar uchun eng muhim hisoblash platformasi» deb atadi. SQL Server OS/2 asosidagi istalgan tarmoq serverida, jumladan Microsoft OS/2 LAN Manager va IBM LAN Server’da ishga tushishi, OS/2, PC-DOS yoki MS-DOS boshqaruvidagi ish stansiyalari bilan o‘zaro ishlashi kerak edi.

Ashton-Tate SQL Server’ni uy kompyuterlari uchun MBBT bozorini egallash imkoniyati sifatida ko‘rdi, biroq bu dBASE’ni keyinchalik rivojlantirishdan voz kechishni anglatmasdi. Har ikkala mahsulot korporativ mijozlarga ham taklif qilinishi kerak edi. Microsoft esa SQL Server’ni turli hisob-kitob tizimlari, hujjatlar kutubxonalari, tadqiqotlarni boshqarish tizimlari va boshqa shunga o‘xshash tranzaksiyaga yo‘naltirilgan tizimlar uchun asos sifatida ilgari surishni rejalashtirgan. Yangi mahsulotni targ‘ib qilish uchun ikkala kompaniya bir qator seminar va konferensiyalar o‘tkazishni belgiladi. Ulardan birinchisi Microsoft Advanced Network Development Conference bo‘lib, 30-martdan 1-aprelgacha San-Fransiskoda, 13–15-aprel kunlari esa Nyu-Yorkda o‘tkazilishi rejalashtirilgan edi.

Yangi mahsulot nomida Sybase tilga olinmagan bo‘lsa-da, uch kompaniya ichida aslida asosiy ishlab chiquvchi aynan Sybase edi. Aksincha, Microsoft hissasi juda kichik bo‘lgan. Sybase’da DataServer dvigatelini OS/2 ga ko‘chirish, shuningdek, DB-Library mijoz interfeysini MS-DOS va OS/2 ga moslashtirish vazifasi yuklangan kichik jamoa shakllantirilgan edi. Microsoft esa sinov va loyiha boshqaruvi uchun javobgar bo‘lib, SQL Server 1.0’ni o‘rnatish va boshqarishni osonlashtiradigan bir nechta qo‘shimcha utilitalarni ishlab chiqdi.

Yangi mahsulot Sybase DataServer’ni OS/2 ga ko‘chirish sifatida rejalashtirilgan bo‘lib, uning savdosi bilan Microsoft ham, Ashton-Tate ham shug‘ullanishi kerak edi. Ashton-Tate parallel ravishda ishlab chiqayotgan dBASE IV’ning yangi versiyasi ham server varianti sifatida taqdim etilishi lozim edi. Bu dBASE IV tili va ishlab chiqish vositalaridan yangi SQL Server bilan ishlay oladigan mijoz ilovalarini yaratishda foydalanish imkonini berardi. Yangi mijoz-server modeli dBASE’ga unumdorlikning yangi darajasiga chiqish imkonini berishi, o‘sha paytda keng tarqalgan umumiy fayllar.

Beta-versiyalar

Beta-versiya Ashton-Tate/Microsoft SQL Server’ning beta-versiyasi 31-oktabr 1988-yilda SQL Server Network Developer’s Kit (qisqacha MDK) nomli tarmoq dasturlarini ishlab chiqish vositalari to‘plami tarkibida chiqarildi. Ushbu to‘plamda SQL Server’ning dastlabki versiyasi, hujjatlar, SQL Server uchun dasturiy amaliy dasturlash interfeysi kutubxonalari, shuningdek, Microsoft OS/2 LAN Manager. Dasturiy kutubxonalar kompilyatori tili C — Microsoft’ning o‘z MS-DOS-, Windows yoki OS/2 ilovalarini kompilyatsiya qilish uchun mo‘ljallangan edi. Bu ilovalar mahalliy tarmoq orqali SQL Server bilan ishlashi kerak edi. To‘plam faqat dasturiy ta’minot ishlab chiqish maqsadida sotilgan, biroq uning tarkibida maxsus kupon ham bo‘lgan. Bu kupon xaridorlarga SQL Server to‘liq versiyasi chiqarilgach, unga yangilash imkonini berardi.

MDK Ashton-Tate tomonidan AQSh va Kanada hududlarida (shuningdek, AQShda Microsoft tomonidan ham) to‘g‘ridan-to‘g‘ri arzonlashtirilgan narxda sotildi. Microsoft Microsoft OS/2 Software Developer’s Kit to‘plamini avvaldan sotib olgan yoki Microsoft Advanced Network Development Conference konferensiyalaridan birida qatnashgan ishlab chiquvchilarga sezilarli chegirma taklif qildi. O‘z navbatida, Ashton-Tate ham 1988-yilda Ashton-Tate Developer’s Conference konferensiyasida qatnashgan dasturchilarga shunga o‘xshash chegirma berdi.

MDK juda ko‘p xato va kamchiliklarga ega bo‘lsa-da, uy kompyuterlarida ishlay olardi (masalan, protsessori Intel 80286 chastotasi 10 MHz bo‘lgan, 6 MB tezkor xotira va qattiq disk hajmi 50 MB bo‘lgan).

Chiqarilishi

29-aprel 1989-yilda Ashton-Tate/Microsoft SQL Server 1.0 rasmiy savdosi boshlandi. SQL Server bilan shug‘ullangan jamoa a’zolari jamoani sertifikatlashga bag‘ishlangan maxsus tadbirda futbolkalar kiyib qatnashdilar. Tadbir Torransda, futbolkalarda «Ashton-Tate SQL Server: o‘z vaqtida tayyorlandi va bundan faxrlanamiz» degan yozuv bor edi (ingl. Ashton-Tate SQL Server: On-Time and Proud of it).

InfoWorld jurnali sinovlari InfoworldAshton-Tate/Microsoft SQL Server 1.0 hatto 24 ta ish stansiyasi ulangan tarmoqda ishlaganda ham odatiy ko‘p foydalanuvchili ma’lumotlar bazasiga (o‘sha paytda eng keng tarqalgan MBBT turi) qaraganda yuklamani tezroq bajarganini ko‘rsatdi. Bundan tashqari, saqlanadigan protseduralardan foydalanilganda javob berish tezligi ikki soniyadan ham kam bo‘lishiga erishilgan. Jurnalistlar sinov kodini yozishning osonligi va qulayligini ham qayd etishgan.[manba ko‘rsatilmagan, 5305 kun].

Ixtisoslashgan matbuot yangi mahsulot haqida ancha ijobiy fikr bildirgan bo‘lsa-da, sotuvlar juda past edi. Bundan tashqari, OS/2 savdosi ham umidsizlikka sabab bo‘ldi, chunki ko‘plab foydalanuvchilar MS-DOS’dan OS/2 ga o‘tishni istamadi. Vaziyatni SQL Server uchun ilovalarni faqat C tilida yaratish mumkinligi yanada og‘irlashtirdi: Ashton-Tate’ning va’da qilingan dBASE IV Server Edition versiyasi kechiktirildi, uchinchi tomon ishlab chiquvchilari tomonidan SQL Server uchun vositalar yaratishda ham xuddi shunday holat yuz berdi[manba ko‘rsatilmagan, 5325 kun]. Bundan tashqari, raqobat ham o‘z ta’sirini ko‘rsatdi: shaxsiy kompyuter platformalari uchun MBBT bozorida bu paytga kelib XDB kompaniyasining XDB mahsuloti, SQLBase esa Gupta Technologies va IBM kompaniyasining OS/2 Extended Edition mahsuloti (bir foydalanuvchili rejimda) mavjud edi.IBM.

1990-yilga kelib vaziyat yaxshilanmadi. SQL Server’ni dBASE ishlab chiquvchilarining katta hamjamiyatida ommalashtirish bo‘yicha qo‘shma rejalar muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Stol kompyuterlari uchun dBASE IV versiyasining chiqarilishi 1989-yilga ko‘chirilgan bo‘lsa-da, unda juda ko‘p xatolar bor edi va shu sababli mahsulot yomon obro‘ qozondi. SQL Server uchun yuqori unumdor ilovalar ishlab chiqishni osonlashtirishi kerak bo‘lgan server versiyasi (Server Edition) esa umuman chiqarilmadi. dBASE’da SQL Server uchun ilovalar ishlab chiqish muammoga aylandi, chunki bir foydalanuvchili, yozuvlarga yo‘naltirilgan ilovani ishlab chiqish ko‘p foydalanuvchili ilovalarni yaratishdan tubdan farq qilardi. Bunday ilovalarda vazifalarning parallel bajarilishi, ma’lumotlar bilan bir vaqtda to‘g‘ri ishlash hamda o‘sha davrdagi mahalliy tarmoqlarning past o‘tkazuvchanligi bilan bog‘liq muammolarni ham hal qilish kerak edi. dBASE vositalarini SQL Server bilan birlashtirishga qaratilgan dastlabki urinishlar bu mahsulotlarning samarasiz hamkorligiga olib keldi. Masalan, ma’lumotlarni satrma-satr so‘rash muammoga aylandi, chunki o‘sha paytda satrlar bo‘ylab ixtiyoriy harakatlanish imkonini beruvchi kursorlar hali mavjud emas edi.

Natijada, ikki yil avval uy kompyuterlari uchun MBBT bozorida yetakchi bo‘lgan Ashton-Tate endi o‘z faoliyatini saqlab qolish uchun kurashishga majbur bo‘ldi va bu uni yana asosiy mahsuloti dBASE’ga e’tibor qaratishga undadi. Bu orada Microsoft OS/2 LAN Manager’ni dastlab rejalashtirilganidek faqat OEM versiyasi sifatida yetkazib berish o‘rniga, o‘z savdo belgisi ostida sotuvga chiqardi. Kompaniyaga SQL Server Microsoft LAN Manager va Microsoft OS/2 bilan ishlay oladigan mijoz-server vositalarini ishlab chiqish uchun poydevor yaratishda yordam berishi zarur edi. Bularning barchasi SQL Server’ni birgalikda ilgari surishni to‘xtatish qaroriga olib keldi. Shundan so‘ng mahsulot biroz o‘zgartirilib, Microsoft SQL Server nomi bilan taqdim etildi.

SQL Server 1.1 (1990)

1.1-versiya chiqarilishidan oldinroq Microsoft rasmiy vakillari (mustaqil tahlilchilardan farqli ravishda) mahsulotning yangi versiyasi savdosi keskin oshishini bashorat qilishgan, ammo ularning umidlari o‘zini oqlamadi. Microsoft SQL Server 1.1 1990-yil avgustida Ashton-Tate/Microsoft SQL Server 1.0 uchun yangilanish va uning o‘rnini bosuvchi versiya sifatida chiqarildi; u esa 1989-yilda sotilgan edi. 1.1-versiya chiqarilgan paytda Microsoft SQL Server’ni hali ham mustaqil daromad keltira oladigan mahsulot sifatida ko‘rmasdi. Shu sababli u LAN Manager tarkibidagi ilovalardan biri bo‘lib qoldi (Microsoft hatto ikkala mahsulotni sotish uchun hamkorlarga savdo kanallarini yaratishni boshladi, holbuki ilgari mahalliy tarmoqlar uchun yechimlarni chakana sotish bilan shug‘ullanmagan edi: MHT). Ijobiy ta’sir ko‘rsatishi kerak bo‘lgan omillardan biri mijoz ilovalarining tez orada chiqarilishi edi (ingl. front-end ilovalari) — Borland va DataEase Internationalingl., bundan tashqari, yil davomida shunga o‘xshash yana bir nechta yechimlar paydo bo‘lishi kutilgan edi (o‘sha paytda ular shartli ravishda «ikkinchi avlod» deb atalardi). Biroq SQL Server’ning yana bir muhim qismi — o‘rnatiladigan protokollar to‘plami — hali ishlab chiqilayotgan edi. Ushbu to‘plamdagi birinchi Net-Library TCP/IP versiyasi hali alfa-sinov bosqichida edi, DEC-NET va SPX versiyalari esa umuman ishlab chiqish jarayonida bo‘lib, ularning chiqish sanasi e’lon qilinmagan edi. Bundan tashqari, mijoz-server hisoblashlarining yaqqol murakkabligi va server hamda mijoz ilovalarining rivojlanishi davom etayotgani SQL Server 1.1’ning dastlabki savdosi juda past bo‘lishiga olib keldi.

Umuman olganda, SQL Server 1.1 imkoniyatlari 1.0-versiyanikiga o‘xshash edi, biroq yangi versiyada 1.0-versiyada uchragan ko‘plab xatolar tuzatildi. Bundan tashqari, SQL Server 1.1 yangi mijoz platformasi — Microsoft Windows 3.0 bilan ham axborot almashishni qo‘llab-quvvatladi. Uning yetkazib berilishi 1990-yil mayida boshlangan va kompyuter sanoatida sezilarli aks-sado bergan edi. Endi SQL Server 1.1’ni LAN Manager bilan birgalikda ishlash uchun ancha qulay sozlash mumkin bo‘ldi. Shuningdek, Novell tarmoqlarida ishlash va alohida dasturiy ta’minot ishlab chiqish tizimi sifatida o‘rnatish jarayoni takomillashtirildi. To‘plamga Basic Library for SQL Server kutubxonasi kiritildi. U SQL Server va Microsoft Basic Professional Development System o‘rtasidagi interfeys vazifasini bajarardi. Ushbu kutubxona tufayli bu tilni qo‘llab-quvvatlash ilk bor qo‘shildi.

SQL Server 1.1’ning mijoz qismi SQL Server bilan mijoz qismi o‘rtasidagi interfeys bo‘lgan DB-Library’ning yangi versiyasi bilan ishlay olardi. Bu versiya SQL Server’ning yangi versiyasi chiqishidan bir oy oldin ayrim ishlab chiquvchilarga yuborilgan edi. DB-Library’ning yangi versiyasi avvalgisining deyarli to‘liq qayta yozilgan shakli bo‘lib, uning hajmi atigi 40 KB edi (avvalgi versiya 80 KB joy egallardi). Bu mijoz tizimlaridagi DOS ilovalari uchun ko‘proq xotira qoldirdi: endi ishlab chiquvchi o‘z ilovasi uchun 250 KB xotiraga ega bo‘ldi, avval esa atigi 50 KB xotira ajratilardi; bu cheklov SQL Server 1.0 bilan birga kelgan statik DB-Library kutubxonalaridan foydalanish bilan bog‘liq edi. DB-Library’dagi o‘rnatiladigan ulanish protokoli arxitekturasi endi DOS, Windows va OS/2 tizimlaridagi mijozlar bilan o‘zaro ishlay olardi, shuningdek, boshqa platformalardagi Sybase SQL Server’ga kirishni ham qo‘llab-quvvatlardi. Biroq Microsoft va Sybase ma’lumotlariga ko‘ra, bu drayverlar hali ham faol ishlab chiqish bosqichida edi.

SQL Server 1.1 litsenziyasi quyidagi variantlarni nazarda tutgan:

  • 5 foydalanuvchi uchun to‘liq funksional versiya (foydalanuvchilar sonini 10 tagacha oshirish imkoniyati bilan);
  • foydalanuvchilar soni cheklanmagan to‘liq funksional versiya;
  • 5 foydalanuvchili versiyani foydalanuvchilar soni cheklanmagan versiyaga yangilash;
  • SQL Server 1.0 versiyasi uchun yangilanish.

Turli ishlab chiqaruvchilarning mijoz tizimlari SQL Server 1.1 bilan ishlay olishi ularga Microsoft SQL Server 1.1’ni o‘z ishlanmalari bilan bir qatorda sotish imkonini berdi. SQL Business Partner Program hamkorlik dasturining dastlabki ishtirokchilari Ashton-Tate, Blyth Software, Dataease International, Revelation Technologies va Sybase bo‘ldi. Bu kompaniyalar yaqinda tashkil etilgan maxsus savdo tarmog‘i orqali sotuvni amalga oshirishlari mumkin edi (ingl. Microsoft Network Specialist channel). Uning asosiy vazifasi shu paytgacha Microsoft LAN Manager’ni sotish bo‘lgan — yoki mahsulotni bevosita oxirgi foydalanuvchilarga taklif qilishlari mumkin edi. Ushbu besh hamkor orasida yangi versiya chiqarilgan paytda faqat Ashton-Tate SQL Server uchun mijoz qismini — SQL Link for Framework III’ni taklif qila olardi (o‘sha paytda bozorda shunga o‘xshash 40 ga yaqin yechim mavjud edi). Dataease International o‘zining Dataease SQL 1.0 yechimi o‘sha yilning 14-sentabridan sotuvga chiqishini e’lon qildi. Microsoft ma’lumotlariga ko‘ra, qolgan ikki hamkor — Revelation Technologies’ning MS-SQL Server Bond for Advanced Revelation va Blyth Software’ning Omnis 5 mahsulotlari — o‘sha yilning uchinchi choragida chiqarilishi rejalashtirilgan edi. Ashton-Tate ishlab chiqarayotgan va SQL Server’ni ham qo‘llab-quvvatlashi kerak bo‘lgan Dbase IV 1.1 Server Edition versiyasi 1990-yil oxirigacha chiqishi kutilgan edi. 1991-yilning birinchi choragida boshqa Dbase mijoz tizimlarini, ya’ni Wordtech Systems ishlab chiqaradigan Arago Dbxl va Arago Quicksilver’ni qo‘llab-quvvatlaydigan server interfeyslari ham chiqarilishi kerak edi.

1990-yilning uchinchi choragida Software Products International ishlab chiqargan Access SQL va Pioneer Software ishlab chiqargan Q+E mahsulotlari chiqarildi. Ular Microsoft Excel va SQL Server o‘rtasida bevosita aloqa o‘rnatish uchun mo‘ljallangan edi. Xususan, Q+E ulanishlarni qo‘llab-quvvatlay oladigan deyarli barcha Windows ilovalariga (jumladan, Windows 3.0 versiyasiga) Dynamic Data Exchange texnologiyasi orqali SQL Server bilan ham o‘zaro ishlash imkonini berdi. Foydalanuvchi nuqtayi nazaridan, Q+E 2.5 ma’lumotlar bazalaridagi axborotni tegishli SQL so‘rovlarini yozmasdan ko‘rish, birlashtirish va saralash imkonini berardi. DDE chaqiruvlari Q+E ilovasining o‘ziga kiritilganligi sababli, masalan, Excel foydalanuvchilari ma’lumotlarni keyinchalik qayta ishlashlari mumkin edi.

1991-yil boshiga kelib, bir necha o‘nlab uchinchi tomon dasturiy mahsulotlari SQL Server bilan ishlay oladigan bo‘ldi. Bunda SQL Server’ning dinamik kutubxonalarni Windows 3.0 da amalga oshirilgan holda qo‘llab-quvvatlashi muhim rol o‘ynadi. SQL Server bu imkoniyatni Windows 3.0 savdosi boshlanganidan deyarli darhol joriy qilgan edi. Shu tufayli Microsoft SQL Server Windows platformasiga mo‘ljallangan MBBTlar orasida yetakchi o‘rinni izchil egallay boshladi. Shunga qaramay, vaziyat yaxshilangan bo‘lsa-da, C tilidan boshqa dasturlash tillarida ishlab chiqishni qo‘llab-quvvatlaydigan vositalar yetishmasligi muammosi hamon dolzarb edi.

Umuman olganda, Windows 3.0 uchun ilovalarni erta va to‘liq qo‘llab-quvvatlash siyosati Microsoft SQL Server muvaffaqiyatini ta’minladi. Bundan tashqari, Windows platformasining yaqqol muvaffaqiyati SQL Server’da ham, Microsoft’ning o‘zida ham o‘zgarishlarni talab qildi. Xususan, Microsoft’da boshqa kompaniya mahsulotini ko‘chirish bilan shug‘ullangan jamoa asta-sekin to‘laqonli sinov va loyiha boshqaruvi ishlariga, keyin esa SQL Server’ni o‘rnatish va boshqarishni osonlashtiradigan o‘z vositalarini ishlab chiqishga o‘tdi. Biroq SQL Server 1.1 bilan birga Microsoft o‘zining mijoz dasturlari va utilitalari, dasturiy kutubxonalari hamda ma’muriy boshqaruv vositalarini yetkazib berganiga qaramay, SQL Server dvigatelini hanuz Sybase yozar, Microsoft esa hatto manba kodiga ham kira olmas edi. Bunday modelga ko‘ra, SQL Server funksiyalariga o‘zgartirish kiritish (shu jumladan xatolarni tuzatish) bo‘yicha har qanday so‘rovni Microsoft Sybase’ga yuborishi kerak edi, tegishli o‘zgartirishlarni esa Sybase amalga oshirardi. Microsoft SQL Server’ni qo‘llab-quvvatlash uchun to‘laqonli va mustaqil jamoa tuzishga intildi, shu maqsadda ma’lumotlar bazalari bilan ishlash tajribasiga ega muhandislarni ishga oldi. Biroq manba kodiga kirish imkoni bo‘lmagani sababli jamoa mijozlar uchun muhim bo‘lgan mahsulotni qo‘llab-quvvatlash masalalarini hal qila olmadi. Bundan tashqari, mahsulotdagi xatolarni tuzatishda Microsoft’ning Sybase’ga qaramligi muammosi ham bor edi. Natijada Microsoft bildirgan jiddiy xatolarni Sybase yetarlicha tez tuzatmasdi.

1991-yil boshida Microsoft va Sybase kelishuvga erishdi. Unga ko‘ra, Microsoft SQL Server’ning manba kodiga faqat o‘qish rejimida, ya’ni o‘zgartirish kiritish imkoniyatisiz kirish huquqini oldi. Bu kelishuv mahsulotni qo‘llab-quvvatlash bilan shug‘ullanuvchi jamoaga (shartli ravishda ingl. SQL Server guruhi) kodni o‘qib, mahsulotning ayrim noaniq vaziyatlardagi ishlash mantiqini yaxshiroq tushunish imkonini berdi. Bundan tashqari, Microsoft qulay fursatdan foydalanib, SQL Server manba kodini o‘rganish bilan shug‘ullanuvchi kichik ishlab chiquvchilar guruhini tuzdi. Bu guruh dastur kodining xato bor deb gumon qilingan qismlarini satrma-satr o‘rganar va «virtual xato tuzatishlar» tayyorlar edi (chunki ular hanuz SQL Server kodiga o‘zgartirish kirita olmasdi). Biroq manba kodini tahlil qilish bo‘yicha bunday hisobotlar Sybase’ga yuborila boshlagach, Microsoft uchun muhim xatolarni tuzatish ancha tezlashdi. Bir necha oy shu tarzda ishlagach, 1991-yil o‘rtalarida Microsoft nihoyat kodning o‘ziga bevosita tuzatishlar kiritish imkoniyatiga ega bo‘ldi. Ammo mahsulotning manba kodi hamon Sybase nazoratida bo‘lgani sababli, koddagi barcha o‘zgarishlar avval tekshirish uchun unga yuborilardi. Natijada Microsoft ishlab chiquvchilari SQL Server kodining mutaxassislariga aylandi. Bu esa bir tomondan mahsulotni qo‘llab-quvvatlashni yaxshilash, ikkinchi tomondan esa uning sifatiga ko‘proq e’tibor qaratish imkonini berdi.

SQL Server 1.11 (1991)

1991-yilda Microsoft oraliq versiya — SQL Server 1.11’ni chiqardi. Bu reliz foydalanuvchilar ro‘yxati o‘sha paytga kelib ancha kengaygani sababli chiqarildi. Mijoz-server arxitekturasi hali keng tarqalmagan bo‘lsa-da, mijozlar asta-sekin unga o‘tayotgan edi. Biroq ixtisoslashgan matbuotning ijobiy baholariga qaramay, SQL Server savdosi hanuz kutilgan darajada emas edi. Bunga asosan OS/2 muvaffaqiyatsizligi sabab bo‘ldi. Uy kompyuterlari foydalanuvchilari MS-DOS’dan OS/2 ga o‘tish o‘rniga Windows 3.0 ga o‘tishni afzal ko‘rishdi. Natijada Windows 3.0 savdosi juda yuqori bo‘ldi. SQL Server va LAN Manager savdosini rag‘batlantirish uchun Microsoft mustaqil dasturiy ta’minot ishlab chiqaruvchilarini qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha maxsus dastur boshlanganini e’lon qildi. Belgilangan talablarga javob beradigan har bir ishlab chiquvchi ushbu mahsulotlarning qisqartirilgan versiyalarini (faqat uchinchi tomon dasturlarini ishga tushirish imkonini beradigan, ya’ni ingl. run-time versions) 40 % chegirma bilan litsenziyalashi, shuningdek, yarim yil davomida bepul texnik yordam va boshqa ayrim imtiyozlarni olishi mumkin edi.

Jurnalning yozishicha, InfoWorld 1991-yil iyul oyi oxirida Microsoft SQL Server’ning yangi versiyasini e’lon qilganda tarmoq bilan ishlashni yaxshilash va ma’lumotlar bazalarini boshqarish uchun yangi Windows ilovasini taqdim etishga urg‘u bergan. Xususan, Microsoft yil davomida OS/2 uchun SQL Server’ning ro‘yxatdan o‘tgan foydalanuvchilariga SQL Commander utilitasining nusxasini taqdim etishni va’da qilgan. SQL Commander nomli vosita bundan oldin, 1990-yil may oyida Datura Corp. (avval Strategic Technologies Group nomi bilan tanilgan) tomonidan taqdim etilgan edi. Ushbu utilita ma’lumotlar bazasi ma’murlariga foydalanuvchi hisoblari, jadvallar indekslari, triggerlar va murakkab so‘rovlarni boshqarishni osonlashtirardi. Biroq tanqidchilar qayd etishicha, bu vositaning funksiyalari deyarli to‘liq Microsoft’ning SQL Server bilan birga yetkaziladigan Server Administration Facility tool utilitasinikiga mos kelardi. Bundan tashqari, SQL Server 1.11 da Novell tarmoqlarini boshqarish vositalari, o‘sha paytdagi eng yangi OS/2 Requester 1.3 vositasi va Novell mahsulotlari foydalanuvchilari uchun batafsil texnik hujjatlar qo‘llab-quvvatlanishi qo‘shildi. Tarmoq bilan ishlashning yaxshilanishi Novell, qo‘shimcha ravishda Banyan VINESingl. 4.10 protokollarini qo‘llab-quvvatlashni, shuningdek, UNIX yoki VMS tizimlarida ishlaydigan Sybase SQL Server bilan mijoz darajasida o‘zaro ishlashni ham o‘z ichiga oldi. Litsenziyalash siyosati ham o‘zgardi: 5 foydalanuvchilik versiya o‘rniga o‘n foydalanuvchilik versiya taklif qilindi, SQL Server 1.1’ning foydalanuvchilar soni cheklanmagan versiyasi egalari esa 1.11-versiyani bepul olishlari mumkin edi.

Boshqa tomondan, SQL Server 1.11 sezilarli cheklovlarga, jumladan, kengayuvchanlik bo‘yicha cheklovlarga ega edi. Bu 16 bitli mahsulot edi, chunki OS/2 ilovalar uchun faqat 16 bitli manzil makonini qo‘llab-quvvatlardi. Uning unumdorligi OS/2’ning o‘zida yuqori unumdorlik mexanizmlari, masalan, asinxron kiritish-chiqarish mavjud emasligi bilan cheklangan edi. O‘sha paytda OS/2 da ishlaydigan SQL Server ko‘pgina vazifalarni bajara olgan bo‘lsa-da, ma’lum bir chegaradan oshgach, server shunchaki «bo‘g‘ila» boshlardi. Aniq belgilangan chegara bo‘lmagan, biroq OS/2 dagi SQL Server odatda 50 kishigacha bo‘lgan ishchi guruhlarda ishlatilardi. Kattaroq guruhlar uchun UNIX yoki VMS. Microsoft va Sybase savdosi o‘rtasidagi chegara aynan shu yerda edi. Microsoft mahsulotini tanlagan mijozlar o‘z so‘rovlari uning imkoniyatlaridan oshib ketmasligiga ishonch hosil qilishni istardi. Microsoft SQL Server uchun ishlab chiqilgan ko‘plab dasturiy vositalar Sybase SQL Server bilan jiddiy o‘zgartirishlarsiz ishlardi. OS/2 imkoniyatlari endi yetmay qolgan ilovalarni esa kuchliroq UNIX tizimiga oson ko‘chirish mumkin edi. Bunday o‘zaro bog‘liqlik har ikki kompaniya uchun foydali bo‘lgan: Microsoft SQL Server uchun yaratilgan ko‘plab dasturiy vositalar Sybase SQL Server bilan ham muammosiz ishlagan, OS/2 unumdorligi yetarli bo‘lmay qolgan ilovalar esa UNIX serverlarida oson ishlay olgan.

SQL Server 4.2 (1991—1992)

Bu orada MBBT bozorida raqobat ham, mijozlarning tanlayotgan dasturiy ta’minotiga qo‘yadigan talablari ham asta-sekin ortib bordi. Natijada SQL Server’ning keyingi versiyasini ishlab chiqishda Microsoft uchun moslik va o‘zaro ishlash masalalari, shuningdek, mijozlar talablarini qondirish uchun yangi funksiyalarni joriy etish zarurati birinchi o‘ringa chiqdi. Mahsulotning yangi versiyasi imkon qadar tezroq kerak bo‘lgani sababli Microsoft SQL Server 1.11 chiqarilganidan ko‘p o‘tmay navbatdagi versiyani ishlab chiqishga kirishdi.

Biroq yangi versiyaning raqami qanday bo‘lishi kerakligi haqida savol tug‘ildi. Gap shundaki, Microsoft SQL Server 1.0 sotilayotgan paytda Sybase SQL Server 3.0 ham sotilayotgan edi. U shaxsiy kompyuterlar uchun MBBT bozoriga bir qator muhim mexanizmlarni, masalan, ma’lumotlarning text va image turlarini, shuningdek, ma’lumotlarni ko‘rish rejimini (ingl. browse mode) olib kirgan edi. Sybase SQL Server’ning keyingi versiyasi eng keng tarqalgan platformalar uchun 4.0, kamroq tarqalgan platformalar uchun esa 4.2 bo‘ldi. Shunday qilib, Microsoft SQL Server’ning yangi versiyasi amalda Sybase SQL Server 4.2 manba kodi asosida ishlab chiqildi. Shunga muvofiq, marketing maqsadlarida Microsoft SQL Server’ning yangi versiyasiga ham 4.2 raqami berildi.

1991-yil mayida Microsoft va IBM OS/2 ni birgalikda ishlab chiqishni to‘xtatishini e’lon qildi, chunki o‘sha vaqtga kelib foydalanuvchilar OS/2 emas, Windows’ni afzal ko‘rishi ayon bo‘lgan edi. Shu tariqa Microsoft Windows’ni va unga mo‘ljallangan dasturiy ta’minotni yanada rivojlantirishga e’tibor qaratishga qaror qildi. Bu paytga kelib Microsoft yangi operatsion tizimning mikroyadro asosidagi NT kod nomli versiyasini ishlab chiqayotgan edi (NT qisqartmasi ingl. new technology — «yangi texnologiya» degan ma’noni anglatadi). Dastlab bu OS/2’ning yangi versiyasi (ba’zan hatto OS/2 3.0 deb ham atalgan) bo‘lishi rejalashtirilgan. Birgalikdagi ishlab chiqish to‘xtatilgach, loyihani Windows platformasiga yo‘naltirish, ya’ni Windows uslubidagi foydalanuvchi interfeysi va dasturiy interfeys Win32 API, natijada loyiha yangi nom — Microsoft Windows NT.

O‘sha paytdagi rejalarga ko‘ra, Windows NT’ning birinchi versiyasi kamida 2 yildan keyin chiqishi kerak edi. Microsoft SQL Server esa oxir-oqibat Windows NT’ga ko‘chirilishi lozim edi, bu esa unchalik oqilona qadamdek ko‘rinmasdi. Shunga qaramay, Microsoft OS/2 uchun SQL Server ishlab chiqilishini ham davom ettirishga majbur edi, holbuki endi OS/2 Microsoft’ning o‘zi uchun raqobatchi mahsulotga aylangan edi. Microsoft bunday yo‘l tutdi, chunki o‘sha paytda boshqa muqobil yo‘l yo‘q edi.

Microsoft SQL Server 4.2’ni bo‘lajak OS/2 2.0 uchun ishlab chiqayotgan edi. Bu 32 bitli OS/2 versiyasi bo‘lishi kerak edi. SQL Server 4.2 ham 32 bitli bo‘lishi kerakligi sababli, uni UNIX uchun mo‘ljallangan versiyalar qatoridan ko‘chirish osonroq ko‘rinardi, chunki bu holda xotirani segmentlash muammosi dolzarb bo‘lmasdi. Nazariy jihatdan, 32 bitli SQL Server unumdorligi ham yuqoriroq bo‘lishi kerak edi. Matbuotda 16 va 32 bitli platformalardagi unumdorlikni taqqoslashga bag‘ishlangan ko‘plab maqolalar paydo bo‘ldi va mualliflarning deyarli barchasi 32 bitli arxitekturaga o‘tish unumdorlikni sezilarli oshirishiga ishongan (garchi ayrim maqolalarda bu qaysi sharoitlarda sodir bo‘lishi yoki bo‘lmasligi aniqlashtirilgan bo‘lsa ham). Unumdorlik oshishining asosiy manbai sifatida xotirani manzillash ko‘rilgan. 16 bitli segmentlangan manzil makonida, OS/2 1.x oilasida, buni amalga oshirish uchun kamida 2 ta buyruq kerak edi: birinchi buyruq kerakli xotira segmentini, ikkinchisi esa shu segmentdagi kerakli manzilni yuklardi. 32 bitli manzillashda segmentni yuklash buyrug‘iga ehtiyoj qolmasdi, shu sababli xotiraga faqat bitta buyruq bilan murojaat qilish mumkin edi. Ayrim hisob-kitoblarga ko‘ra, buning hisobiga umumiy unumdorlik nazariy jihatdan 20 % gacha oshishi mumkin edi.

O‘sha paytda ko‘pchilik SQL Server’ni to‘laqonli 32 bitli platformada ishga tushirish kerak, shundagina 16 MB dan ortiq xotirani manzillay oladi, deb yanglish hisoblar edi. OS/2 1.x da ishlaganda ilova faqat 16 MB haqiqiy xotiradan foydalana olardi. 16 MB dan ortiq virtual xotiradan foydalanish imkoniyati bo‘lgan bo‘lsa-da, bu holda sahifalarni diskka chiqarish jarayoni salbiy ta’sir ko‘rsata boshlardi. OS/2 2.0 da ilova 16 MB dan ortiq xotirani manzillashi va shu bilan birga sahifalarni diskka chiqarishdan qochishi mumkin edi. Bu, o‘z navbatida, SQL Server’ga katta keshga ega bo‘lish va barcha zarur ma’lumotlarni diskdan ko‘ra tezroq xotiradan olish imkonini berardi, bu esa unumdorlikni oshirishga juda ijobiy ta’sir ko‘rsatardi. Biroq ilovalar nuqtayi nazaridan OS/2 dagi barcha xotira (1.x va 2.x versiyalarida ham) virtual edi. Shu sababli SQL Server’ning hatto 16 bitli versiyasi ham OS/2 2.0 imkoniyatlaridan foydalanib, haqiqiy xotiraning kattaroq hajmiga kira olardi. Bu jihatdan 32 bitli versiya umuman kerak emas edi.

Biroq ma’lum bo‘lishicha, OS/2 2.0’ning dastlabki beta-versiyalari OS/2 1.x’dan ancha sekin ishlagan va xotirani manzillashning yangi yondashuvi berishi kerak bo‘lgan barcha afzalliklarni yo‘qqa chiqargan. Natijada foydalanuvchilar unumdorlikning kutilgan o‘sishi o‘rniga, 32 bitli SQL Server 4.2’ning dastlabki yig‘ilmalarini OS/2 2.0 da ishga tushirganda unumdorlik keskin pasayganini kuzatishdi (SQL Server 1.1 bilan taqqoslaganda).

Kutilmaganda, OS/2 2.0’ni 1991-yil oxirigacha chiqarish rejalari qayta ko‘rib chiqildi. Amalda IBM 2.0-versiyani umuman chiqarish bilan shug‘ullanadimi-yo‘qmi, degan savol tug‘ildi. Ya’ni OS/2 2.0 1992-yil oxiridan oldin chiqishi kutilmaydigan bo‘ldi. Bunday vaziyatda Microsoft SQL Server’ning 16 bitli amalga oshirilishiga qaytishga va uni OS/2 1.3 uchun qayta yo‘naltirishga majbur bo‘ldi. Microsoft ishlab chiquvchilariga 16 bitli versiyaga qaytish uchun taxminan uch oy kerak bo‘ldi, biroq bu safar boshqa muammo yuzaga keldi: IBM yetkazib beradigan OS/2 1.3 versiyasi faqat IBM litsenziyasiga ega kompyuterlarda ishlardi. Nazariy jihatdan, boshqa kompyuter ishlab chiqaruvchilari OS/2’ni Microsoft’dan litsenziyalab, uni OEM kelishuvi doirasida yetkazib berishlari mumkin edi. Biroq OS/2’ga talab shu qadar pasaygandiki, OEM ishlab chiqaruvchilarning aksariyati bu tizim bilan shug‘ullanishni istamadi. Natijada OS/2’ni boshqa ishlab chiqaruvchilarning kompyuterlari uchun sotib olish muammoga aylandi. Vaqtinchalik yechim sifatida Microsoft OS/2 1.3’ning qisqartirilgan versiyasini (Tiger kod nomi bilan) yaratdi. U Microsoft SQL Server va Microsoft LAN Manager bilan bir qutida yetkazib berilardi. Shu bilan birga, OS/2 allaqachon «o‘lik» operatsion tizimga aylangani tobora ayon bo‘lib borardi.

Microsoft SQL Server 4.2’ning beta-sinovi 1991-yil kuzida boshlandi. 1992-yil yanvarida San-Fransisko shahrida Microsoft SQL Server’dan foydalanadigan dasturiy ta’minot ishlab chiquvchilari uchun o‘tkazilgan konferensiyada Bill Geyts, o‘sha paytdagi Microsoft rahbari (CEO) va Sybase asoschisi hamda rahbari Bob Epshteyn mahsulotni rasman e’lon qildi. 4.2-versiya haqiqatan ham hamkorlikda ishlab chiqilgan ilk versiya bo‘ldi. Ma’lumotlar bazasi bilan ishlaydigan dvigatel UNIX uchun mo‘ljallangan 4.2-versiyaning manba kodidan ko‘chirildi. Ko‘chirish va xatolarni tuzatish ustida Microsoft hamda Sybase muhandislari birgalikda ishlashdi. Bundan tashqari, Microsoft MS-DOS, Windows va OS/2 uchun mijoz interfeysi kutubxonalarini yaratdi. Yetkazib berish to‘plamiga ma’muriy boshqaruvni osonlashtiradigan Windows grafik interfeysiga ega vosita ham ilk bor kiritildi. Manba kodi Sybase bosh qarorgohida birlashtirilar, manba kod fayllari esa u yerga modem orqali yoki magnit lentalarni nusxalab jo‘natish yo‘li bilan yuborilardi.

Microsoft SQL Server 4.2 yetkazib berilishi 1992-yil mart oyida boshlandi. Ixtisoslashgan matbuotning tanqidi ham, mahsulot xaridorlarining fikrlari ham ancha ijobiy edi. Shunga qaramay, 1992-yilda yetkazib berish boshlanganidan keyin ko‘pchilik SQL Server’ning 32 bitli versiyasi qachon chiqishi haqida savol bera boshladi. Keyingi voqealar ko‘rsatganidek, ushbu dvigatel versiyasi Microsoft Sybase’dan olgan so‘nggi versiya bo‘ldi (kompaniyalar yana bir muddat almashib turgan bir nechta xato tuzatishlarini hisobga olmaganda).

Windows NT uchun SQL Server (1992—1993)

1992-yil boshida SQL Server ishlab chiquvchilari jamoasi murakkab tanlov qarshisida qoldi. Bir tomondan, SQL Server mijozlar bazasi allaqachon shakllangan, MBBT ularning OS/2 tizimlariga o‘rnatilgan edi. Bu mijozlar SQL Server’ning 32 bitli versiyasini, ayniqsa OS/2 2.0 uchun mo‘ljallangan versiyasini kutishardi. Ular IBM OS/2 2.0 ni chiqargan zahoti yangi versiya paydo bo‘lishini xohlashar, ya’ni yaqin kelajakda OS/2 dan foydalanishda davom etishni rejalashtirishardi. Ammo muammo shundaki, OS/2 2.0 qachon chiqishi aniq emas edi. IBM vakillari yangi versiya 1992-yil kuzida chiqarilishini aytishardi. Ko‘pchilik bu gaplarga shubha bilan qarardi. Masalan, Stiv Ballmer, Microsoft’ning katta vitse-prezidenti, omma oldida disketanini, agar IBM o‘z mahsulotini 1992-yilda chiqarsa, yeb qo‘yishga qasamyod qilgan edi.

Boshqa tomondan, SQL Server ishlab chiquvchilaridan mahsulotni imkon qadar tezroq Windows NT’ga ko‘chirish talab qilinardi. Yaxshisi, ikkala mahsulotning beta-versiyalari deyarli bir vaqtda chiqishi kerak edi. O‘sha paytda Windows NT Microsoft’ning yuqori narx toifasidagi mahsuloti sifatida qaralardi. Ishlab chiquvchilar nuqtayi nazaridan esa bu operatsion tizim OS/2 ga nisbatan bir nechta texnik afzalliklarga ega edi: asinxron kiritish-chiqarish, simmetrik ko‘p oqimlilik va RISC arxitekturasiga ko‘chirish imkoniyati.

Bundan tashqari, Microsoft 1991-yilda SQL Server’ning 16 bitli versiyasiga qaytishga qaror qilgan bo‘lsa-da, 32 bitli versiya ustidagi ishlar to‘xtatilmagan edi. 1992-yil martida, 4.2-versiya endigina chiqarilgan paytda o‘tkazilgan sinovlar shuni ko‘rsatdiki, ikkala versiya ham (16 bitli va 32 bitli) OS/2 2.0’ning beta-versiyalarida 16 bitli, OS/2 1.3 da ishga tushirilgan versiyaga qaraganda sekinroq ishlardi. Ehtimol, OS/2 2.0 rasman chiqarilgach, vaziyat o‘zgargan bo‘lardi, biroq o‘sha paytdagi beta-versiyalar aksini ko‘rsatardi. Amalda tizim unumdorligi pastroq va barqarorligi yomonroq edi.

Ishlab chiqish resurslari cheklanganligi sababli Microsoft o‘sha vaziyatda ikkala platforma uchun bir vaqtda mahsulot yaratishga qodir emas edi. Aks holda ishlab chiquvchilar yana ko‘plab muammolarga duch kelishardi: mahsulotga operatsion tizimlar o‘rtasidagi farqlarni yashiradigan abstraksiya qatlamini qo‘shish yoki mahsulotning ikki versiyasini parallel ishlab chiqish kerak bo‘lardi. Shu sababli Microsoft ishlab chiquvchilari SQL Server’ning 32 bitli versiyasini OS/2 2.0 uchun ishlab chiqish ustidagi ishlarni to‘xtatib, uning o‘rniga Windows NT uchun mahsulot yaratishga kirishdilar. Yangi versiyani ishlab chiqishda SQL Server’ni OS/2 yoki boshqa operatsion tizimlarga ko‘chirish masalasiga e’tibor berilmadi; buning o‘rniga Windows NT’ning barcha afzalliklaridan foydalanishga qaror qilindi. Bu yondashuv, amalda, allaqachon chiqarilgan versiyalarni qo‘llab-quvvatlash va ulardagi xatolarni tuzatishdan tashqari, OS/2 uchun SQL Server ishlab chiqilishini butunlay tugatdi. Microsoft mijozlariga SQL Server’ning kelajakdagi, jumladan 32 bitli, versiyalari OS/2 2.0 uchun chiqarilishi xaridorlar talabi mavjudligi va uning hajmiga bog‘liq bo‘lishini ma’lum qila boshladi. Kompaniyaning o‘zi esa Windows NT platformasiga qayta yo‘naltirildi. Mijozlar bu yangilikni turlicha qabul qilishdi: ayrimlar bunday pozitsiyani tushungan bo‘lsa, biznesi bevosita OS/2 ga bog‘liq bo‘lgan boshqalarga bu xabar yoqmadi.

Bu orada Sybase ham System 10 deb nomlanishi kerak bo‘lgan yangi MBBT versiyasi ustida ishlayotgan edi. Bu vaziyatda, 4.2-versiya ishlab chiqilganidagi kabi, ishlab chiquvchilar Microsoft SQL Server’ning yangi versiyasi System 10 bilan mos bo‘lishi va UNIX uchun chiqariladigan Sybase mahsuloti bilan bir xil versiya raqamiga ega bo‘lishini xohlashardi. Shunday qilib, Microsoft uchun asosiy maqsad Windows NT’ning OS/2 ustidan g‘alabasiga erishish bo‘lsa, Sybase uchun System 10 muvaffaqiyati muhim bo‘lib qoldi.

System 10 hali beta-sinov bosqichiga ham o‘tmagan bo‘lsa-da, ikkala kompaniyaning yangi versiyalarni chiqarish rejalari o‘rtasida allaqachon tafovutlar paydo bo‘lgan edi. Masalan, Microsoft Microsoft SQL Server’ni imkon qadar tezroq Windows NT’ga ko‘chirishni, shuningdek, System 10’ning Windows NT, OS/2 2.0 yoki har ikkala tizim uchun versiyasini olishni istardi. Natijada Microsoft SQL Server 4.2’ni OS/2 dan Windows NT’ga ko‘chirishi va bu ishni darhol boshlashi, Sybase esa System 10 uchun ustuvor operatsion tizimlar ro‘yxatiga Windows NT’ni kiritishi haqida kelishuvga erishildi. Shu tariqa Windows NT System 10 chiqariladigan ilk operatsion tizimlardan biriga aylanishi kerak edi. O‘z navbatida, Microsoft OS/2 dan foydalanishda davom etishni istagan mijozlar buni amalga oshira olishi uchun Sybase’ga OS/2’ni qo‘llab-quvvatlashni qayta tiklardi. Microsoft mijozlarning aksariyati Windows NT’ga ko‘chib o‘tishiga umid qilgan bo‘lsa-da, bu jarayon 100 % bo‘lmasligi aniq edi. Shu sababli bunday kelishuv Microsoft uchun ham foydali bo‘ldi.

Bundan tashqari, bunday harakat rejasi ishlab chiqish nuqtayi nazaridan ham qo‘shimcha afzalliklarga ega edi. Microsoft ishlab chiquvchilari barqaror va sinovdan o‘tgan 4.2-versiya ustida ishlashlari kerak edi. Ular bu versiyani o‘sha paytga kelib juda yaxshi bilishardi, bu esa uni yangi operatsion tizimga ko‘chirishni ancha osonlashtirardi. Sybase esa o‘z navbatida operatsion tizimlarning dastlabki versiyalari bilan bog‘liq muammolardan xavotir olmasdan, butun e’tiborini yangi versiyani ishlab chiqishga qaratishi mumkin edi. Natijada, o‘sha paytdagi (1992-yil) rejaga ko‘ra, ikkala versiya — System 10 va Windows NT uchun SQL Server — chiqarilishi, kompaniyalar esa mahsulotni birgalikda ishlab chiqishni davom ettirishi kerak edi.

Microsoft’ning SQL Server ishlab chiqish jamoasi Windows NT uchun SQL Server’ning birinchi versiyasini tezlashtirilgan tartibda yaratishga kirishdi. Jamoa mahsulotni Windows NT chiqqanidan keyin 90 kun ichida chiqarishi kerak edi, biroq belgilangan rejaga ko‘ra, bu muddat 30 kun bo‘lishi lozim edi. Bunda Windows NT endi SQL Server uchun amalda yagona platformaga aylangani hisobga olingan edi. Demak, ishlab chiquvchilar ko‘chirish bilan bog‘liq muammolar haqida qayg‘urishlari, xususan, operatsion tizimlar o‘rtasidagi farqlarni yashiradigan abstraksiya qatlamini yaratishlari shart emasdi. Abstraksiya qatlami vazifasini Windows NT’ning o‘zi bajarishi kerak edi. Bu tizim dastlab ko‘chiriladigan operatsion tizim sifatida rejalashtirilgan, ya’ni uning turli mashina arxitekturalari uchun versiyalarini chiqarish ko‘zda tutilgan edi.

Natijada ishlab chiquvchilar SQL Server funksiyalarini Windows NT imkoniyatlariga chambarchas bog‘lashdi. Masalan, hodisalarni yagona joyda qayta ishlash, SQL Server’ni Windows NT xizmati sifatida o‘rnatish, MBBT unumdorligi statistikasini Windows NT Performance Monitor’ga uzatish va hokazo. Windows NT ilovalarga dinamik kodni (dinamik kutubxonalar yordamida) ishga tushirish imkonini bergani sababli, SQL Server uchun uchinchi tomon ishlab chiquvchilari o‘z dinamik kutubxonalarini yaratishi imkoniyati ham nazarda tutildi. Bunday o‘zgarishlar natijasida Windows NT uchun Microsoft SQL Server dastlabki 4.2-versiya — OS/2 uchun mo‘ljallangan versiya — dan ancha farq qila boshladi. Ma’lum bo‘lishicha, Microsoft SQL Server yadrosini (operatsion tizim bilan o‘zaro ishlash uchun mas’ul dasturning qismini) Win32 API bilan bevosita ishlaydigan qilib, amalda qayta yozgan edi.

Windows NT uchun SQL Server’ni ishlab chiqishdagi yana bir vazifa OS/2 da mavjud o‘rnatmalardan SQL Server va operatsion tizimning yangi versiyasiga o‘tishni osonlashtirish edi. Ishlab chiquvchilar SQL Server 4.2 uchun OS/2 da yozilgan barcha ilovalar Windows NT uchun SQL Server’da o‘zgartirishsiz ishlashini istashardi. Windows NT’da MS-DOS yoki OS/2 bilan ikki tomonlama yuklash imkoniyati rejalashtirilgani sababli, jamoa Windows NT uchun SQL Server OS/2 uchun SQL Server’da yaratilgan ma’lumotlar bazalarini bevosita o‘qiy va ularga yozishi kerak, degan qarorga keldi. Belgilangan maqsadlarga erishish uchun ishlab chiquvchilar SQL Server’ning ichki arxitekturasini qayta ko‘rib chiqishdi va ma’muriy boshqaruv, tarmoq orqali ishlash hamda kengaytirish imkoniyatlariga oid ko‘plab funksiyalarni qo‘shishdi. Biroq dvigatel yadrosiga tashqi funksiyalarni qo‘shishdan voz kechishga to‘g‘ri keldi. Yana bir vazifa Windows NT va OS/2 uchun MBBT versiyalaridagi SQL tili dialektlari hamda imkoniyatlarning mosligini ta’minlash edi. Yangi imkoniyatlarni esa System 10 asosida ishlab chiqiladigan versiyaga qo‘shish rejalashtirilgan edi. 4.2-versiyaning OS/2 uchun mosligini yangi ishlanmalardan farqlash maqsadida Microsoft Windows NT uchun o‘zining yangi SQL Server versiyasini 4.2 deb nomlashga qaror qildi (ya’ni versiya raqamini saqlab qoldi). Mahsulotning marketingdagi nomi Microsoft SQL Server for Windows NT, ichki nomi esa SQL NT bo‘lishi kerak edi.

1992-yil iyulida Microsoft Windows NT platformasi uchun dasturiy ta’minot ishlab chiquvchilarga mo‘ljallangan konferensiya o‘tkazdi va uning ishtirokchilariga Windows NT’ning alfa-versiyalarini tarqatdi. SQL Server’ning yangi versiyasi hatto «beta-versiya» maqomiga ham ega bo‘lmaganiga qaramay, Microsoft 32 bitli dasturiy kutubxonalarni OS/2 va Windows’ning 16 bitli versiyalaridagi ilovalarni Windows NT’ga ko‘chirish uchun zarur vosita sifatida darhol CompuServe orqali e’lon qildi. Bunday qaror Windows 3.0 uchun NDK to‘plami 1990-yilda dasturiy ta’minot ishlab chiquvchilar orasida muvaffaqiyatli tarqatilganini hisobga olgan holda qabul qilindi. Microsoft ishlab chiquvchilarni Windows NT uchun dastur yaratishda zarur bo‘lgan barcha vositalar bilan ta’minlab, o‘sha muvaffaqiyatni takrorlashga umid qilgan edi.

1992-yil oktabrida Microsoft Windows NT uchun SQL Server’ning birinchi beta-versiyasini chiqardi. Bu versiya e’lon qilingan asosiy funksiyalarning barchasiga ega bo‘lib, uning barcha komponentlari Win32’ni to‘liq qo‘llab-quvvatlardi. Versiya yuzdan ortiq sayt orqali tarqatildi. MBBT uchun bunday saytlar soni misli ko‘rilmagan ko‘rsatkich edi, chunki ushbu turdagi dasturiy ta’minotni tarqatish uchun odatda 10 tadan ortiq sayt ajratilmasdi.

NDK tarqatilishi bilan bir vaqtda OS/2 uchun SQL Server versiyasi ham yetkazib berilishda davom etdi (bu ish keyingi yilda ham davom etdi). 1993-yil martiga kelib Microsoft mahsulotning beta-versiyasini chiqardi. Ushbu versiyani — SQL Server Client/Server Development Kit (CSDK) to‘plamini — kichik haq evaziga erkin sotib olish mumkin edi. Uni qo‘llab-quvvatlash uchun Microsoft CompuServe’da ochiq forum tashkil qildi va murojaat qilganlardan taqdim etilgan ma’lumotlarni oshkor qilmaslik to‘g‘risida bitim imzolashni talab qilmadi. Natijada CSDK’ning uch mingdan ortiq nusxasi tarqatildi. 1993-yil mayiga kelib mahsulotning dastlabki versiyasi bo‘yicha texnik yordam so‘rab murojaat qilganlar soni OS/2 versiyasi bo‘yicha murojaatlar sonidan oshib ketdi. Murojaatlar ko‘p bo‘lishiga qaramay, mahsulotning dastlabki versiyasiga umumiy munosabat ancha ijobiy edi.

1993-yil iyulida Microsoft Windows NT 3.1’ni chiqardi. U chiqarilganidan keyin 30 kun ichida SQL Server ishlab chiquvchilari jamoasi Windows NT uchun Microsoft SQL Server’ning birinchi versiyasini taqdim etdi. Chiqarilish juda muvaffaqiyatli bo‘ldi: MBBTning o‘zi ham, u uchun mo‘ljallangan operatsion tizim savdosi ham o‘sdi.

1993-yil dekabr boshiga kelib, mijozlarning katta qismi OS/2 versiyasidan Windows NT uchun SQL Server’ga ko‘chib o‘tdi. So‘rovlar hali yangi Windows NT versiyasiga o‘tmagan foydalanuvchilar ham, Sybase System 10’ni OS/2 uchun ishlab chiqish niyatida ekanini e’lon qilganiga qaramay, bunga tayyorlanayotganini ko‘rsatdi. OS/2 uchun SQL Server versiyasidan Windows NT versiyasiga o‘tish ilovalar uchun ancha muammosiz kechdi. Bundan tashqari, yangi versiyaga o‘tishda unumdorlik oshgani kuzatildi. Natijada, 9 oy o‘tgach, SQL Server savdosi davr boshidagiga qaraganda ikki baravar oshdi. Savdoning 90 % i Windows NT uchun yangi versiyaga, OS/2 uchun eski versiyaga esa qolgan 10 % i to‘g‘ri keldi.

Microsoft’ning ichki sinovlari yagona platformaga — Windows NT’ga — yo‘naltirilish o‘z samarasini berganini ko‘rsatdi: arzonroq uskunada ishga tushirilgan Windows NT uchun SQL Server UNIX va qimmatroq uskunalarda ishlaydigan MBBTlardan yuqori unumdorlik ko‘rsatdi. 1993-yil sentabrida Compaq Computer Corporation Transaction Processing Council (TPC) sinovining dastlabki natijalarini e’lon qildi. O‘sha paytda TPC-B sinovlariga ko‘ra, eng keng tarqalgan ko‘rsatkich $1000/TPS edi (ingl. transactions per second, ya’ni sekundiga tranzaksiyalar). SQL Server ikki protsessorli Pentium protsessorlari 66 MHz chastotada ishlaydigan kompyuterda ishga tushirilib, 226 TPS natijasini ko‘rsatdi. Bunda har bir tranzaksiya narxi $440 ni tashkil etdi, bu avval e’lon qilingan sinovlarga qaraganda ikki baravar arzon edi. Shu bilan birga, UNIX boshqaruvidagi mini-kompyuterlarda ishlaydigan fayl serverlarining aksariyati 100 TPS dan yuqori natija ko‘rsata olmasdi. Ayrim MBBTlar ancha yuqori ko‘rsatkichlarga erishgan bo‘lsa-da, ularning narxi ham $440/TPS ko‘rsatkichidan ancha yuqori edi. Taqqoslash uchun, bundan 18 oy avval 226 TPS unumdorlik ko‘rsatkichi meynfreymlar yoki mini-kompyuterlar erishgan eng yuqori natija hisoblangan.

SQL Server 6.0 (1993—1995)

Microsoft’ning muvaffaqiyati Sybase bilan munosabatlarda keskinlik kuchayishiga olib keldi. 1993-yil oxirida MBBT bozoridagi vaziyat 1987-yilda Microsoft va Sybase shartnoma imzolagan paytdagidan ancha farq qilardi. 1993-yilga kelib Sybase muvaffaqiyatli dasturiy ta’minot kompaniyasiga aylangan va MBBT bozorida faqat Oracledan keyingi o‘rinda turardi. Xuddi shuningdek, 1987-yildan buyon Microsoft ham ancha o‘sgan edi. SQL Server ishlab chiquvchilari jamoasi ham kengaydi: 1990-yilda ular taxminan o‘n ikki kishi bo‘lgan bo‘lsa, 1993-yilda 50 nafardan oshdi (mahsulot marketingi va qo‘llab-quvvatlashi bilan shug‘ullanuvchilar bundan mustasno). Bu ishlab chiquvchilar SQL Server’ning ichki mexanizmlarini yaxshi bilishar, Windows NT uchun o‘xshash versiyani ishlab chiqishda ham katta tajriba orttirishgan edi. Demak, Microsoft SQL Server’ni mustaqil ishlab chiqish uchun zarur barcha resurslarga ega bo‘lib ulgurgan edi. Biroq 1987-yildagi Sybase bilan kelishuv kompaniyani cheklab turardi, chunki shartnoma faqat Sybase ishlanmalarini litsenziyalashni nazarda tutgan edi. Shartnomadagi amaldagi cheklovlarga ko‘ra, Microsoft yangi funksiyalar qo‘sha olmas yoki kodga boshqa o‘zgartirishlar kirita olmasdi; buning uchun avval Sybase bilan kelishishi kerak edi.

O‘zaro norozilikning yana bir sababi SQL Server’ni ishlab chiqishdagi ehtiyojlar tobora farqlanib borayotgani edi. Masalan, Microsoft ishlab chiquvchilari SQL Server’ga MAPI (Messaging API) qo‘llab-quvvatlashini qo‘shishni istashdi. Biroq bu imkoniyat faqat Windows’ga xos bo‘lgani sababli, Sybase ishlab chiquvchilari uni joriy etishga shoshilmadi. Chunki Sybase’ning asosiy qiziqishi Windows NT uchun emas, UNIX uchun mahsulot ishlab chiqish edi. Sybase o‘z mahsulotini boshqa operatsion tizimlarga ko‘chirishdan hech qanday foyda olmagani sababli, Microsoft tashabbuslariga tobora ko‘proq qarshilik ko‘rsata boshladi. Aslida 4.2-versiyani Windows NT’ga ko‘chirishning o‘zi ham kelishmovchilik mavzusi bo‘lgan: Windows NT’ga xos funksiyalarni 4.2-versiyaga qo‘shish boshqa platformalar uchun System 10 ishlab chiqilishini sezilarli sekinlashtirardi. Sybase System 10’ni turli operatsion tizimlarga (jumladan, Windows NT’ga ham) keyinchalik oson ko‘chirishni hisobga olib ishlab chiqayotgan edi. Biroq Microsoft nuqtayi nazaridan bu Windows NT vositalaridan imkon qadar to‘liq foydalanishdan voz kechish degani edi, chunki bunday yondashuvda System 10 Windows NT’da aynan shu tizim uchun boshidan ishlab chiqilgan mahsulotdek samarali ishlay olmasdi.

Bularning barchasi natijasida endi ikkala kompaniya ham bir-biriga avvalgidek muhtoj emas edi va ularning 1987-yildagi kelishuvi amalda o‘z kuchini yo‘qotgan edi. Windows NT uchun Microsoft SQL Server UNIX, Novell NetWare va VMS tizimlarida ishlaydigan Sybase SQL Server’ga to‘laqonli muqobil bo‘la oldi. Endi mijozlar UNIX uchun shunga o‘xshash yechim narxining bir qismiga teng narxda Microsoft SQL Server’ni sotib olishlari mumkin edi. Bundan tashqari, MS SQL Server’ni kuchsizroq (demak, arzonroq) uskunada ishga tushirish mumkin, uni boshqarish uchun esa malakasi pastroq mutaxassis yetarli edi. Microsoft’dan olinadigan royalti esa Sybase’ning UNIX uchun mahsulotlari savdosidan tushadigan daromadning kichik qisminigina tashkil etardi. Shunday qilib, ikkala kompaniya ham amalda bir xil mijozlar uchun kurashayotgan edi va ikkalasi ham munosabatlar xususiyatini o‘zgartirish vaqti kelganini tushunardi.

12-aprel 1994-yilda Microsoft va Sybase SQL Server’ni birgalikda ishlab chiqishni to‘xtatishini e’lon qildi. Har bir kompaniya SQL Server’ning o‘z versiyasi ustida ishlashni davom ettirishga qaror qildi. Microsoft Sybase bilan hisoblashmasdan, Microsoft SQL Server’ni mustaqil ishlab chiqish imkoniyatiga ega bo‘ldi. Sybase esa endi hech qanday to‘siqsiz System 10’ni Windows NT’ga ko‘chirishi mumkin edi (Sybase logotipi tushirilgan SQL Server ilk bor Windows NT platformasida paydo bo‘lardi, chunki avvalgi kelishuv faqat Microsoft’ga o‘z platformasi uchun ishlab chiqish huquqini bergan edi). Ikkala mahsulot ham o‘sha paytda mavjud SQL Server ilovalari bilan orqaga moslikni saqlashi kerak edi. Biroq keyinchalik maqsadlar juda farqlanib ketgani sababli bu g‘oya qo‘llab-quvvatlanmadi. Sybase o‘z mahsulotini, avvalo, UNIX versiyalari bilan moslikka yo‘naltirib ishlab chiqdi, Microsoft esa Windows NT bilan moslikka e’tibor qaratdi. Ko‘p o‘tmay SQL Server’ning ikkala tarmog‘i to‘g‘ridan-to‘g‘ri raqobatlashadigan bo‘ldi. Microsoft yana murakkab vaziyatga tushdi: turli mahsulotlarning mavjudligi operatsion tizim savdosiga ijobiy ta’sir qilgani uchun Windows NT platformasida raqobatchi mahsulot — System 10’ni ham qo‘llab-quvvatlashga majbur bo‘ldi.

1994-yil boshida SQL Server ishlab chiquvchilari yangi versiya uchun Sybase System 10 manba kodidan foydalanishni rejalashtirishgan edi, biroq kelishuvning bekor qilinishi bu rejalarni butunlay o‘zgartirdi. Bir nechta tuzatishlarni hisobga olmaganda, Sybase’dan olingan so‘nggi manba kodlari 1992-yil boshida — 4.2-versiya, OS/2 uchun — shaklida kelgan edi. Sybase System 10’ni o‘sha yil oxirigacha Windows NT uchun chiqarishni rejalashtirayotganini hisobga olsak, bu foydalanuvchilar uchun MBBT versiyasini yangilashga, ya’ni Microsoft SQL Server 4.2’dan Sybase System 10’ga o‘tishga yaxshi sabab bo‘lishi mumkin edi. Microsoft uchun esa bu mijozlar bazasini yo‘qotish degani edi. Shu sababli kompaniya tezda javob choralarini tayyorlashi kerak bo‘ldi.

Microsoft’da ko‘plab unumdorlik va funksional yaxshilanishlarni o‘z ichiga oladigan katta reliz tezda rejalashtirildi. Kelajakdagi reliz SQL95 kod nomini oldi. Bu nom rejalashtirilgan Windows 95 reliziga ishora qilardi. 1994-yilda MBBT vositalari yordamida ma’lumotlarni replikatsiya qilish masalasi dolzarb edi, shu sababli replikatsiya bo‘lajak relizning asosiy jihatlaridan biriga aylandi. Xuddi shu holat kursorlar mexanizmiga ham taalluqli edi. Ishlab chiquvchilar fikricha, u ko‘plab yozuvlar bilan ishlashga yo‘naltirilgan ilovalar va relyatsion ma’lumotlar bazasi o‘rtasidagi tafovutni bartaraf etish uchun juda zarur edi. O‘sha paytda keng tarqalgan MBBTlarning hech biri mijoz-server arxitekturasi uchun to‘liq funksional pozitsion kursorlarni qo‘llab-quvvatlamasdi. SQL Server ishlab chiquvchilari bu mexanizm mahsulot obro‘siga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi, deb hisoblashardi. Bundan tashqari, Starfighter kod nomi bilan mutlaqo yangi boshqaruv vositalari to‘plami ustida ish olib borilayotgan edi. Keyinchalik u SQL Server Enterprise Manager deb nomlandi va navbatdagi versiyaga kiritilishi rejalashtirildi. Yangi imkoniyatlar ro‘yxati asta-sekin tobora kengayib bordi.

Microsoft SQL Server’ni mustaqil ishlab chiqish rejalari haqidagi xabarga mijozlarning umumiy munosabati ancha salbiy bo‘ldi. 14-iyun 1994-yilda Microsoft San-Fransiskoda mijozlar, tahlilchilar va jurnalistlar uchun umumiy konferensiya o‘tkazdi. O‘sha paytda Microsoft’ning katta vitse-prezidenti lavozimida ishlagan Jim Alchin kelajak rejalari va SQL95 relizini chiqarish niyati haqida gapirdi. Taqdim etilgan rejalar va loyihalar ma’qullandi, biroq ko‘pchilik chiqarilish muddatlariga ochiqchasiga shubha bildirdi va Microsoft va’da qilingan mahsulotni 1995-yil oxirigacha chiqara olishiga ishonmadi. Matbuotda yangi relizni hatto kinoya bilan SQL97, hatto SQL2000 deb ham atashdi. Ichki rejalarga ko‘ra esa ishlab chiquvchilar relizni 1995-yilning birinchi yarmida taqdim etishga tayyorlanayotgan edi. Birinchi beta-versiya 1994-yil oktabrida chiqarildi. O‘sha paytda Starfighter hali tugallanmagan, biroq serverning o‘zi tayyor edi. Serverni yuklab olish beta-versiyalar joylashtirilgan saytlarga eng katta yuklama tushiradigan jarayon bo‘lgani uchun avval uning beta-versiyasini chiqarishga qaror qilindi. Shundan keyin bir necha oy davom etgan yangilanishlar ketma-ketligi boshlandi. Bu jarayonda saytlar soni ham ko‘payib, 2000 taga yetdi.

Bundan tashqari, 1993-yildayoq Microsoft ma’lumotlar bazalari butun mahsulotlar qatoridagi asosiy texnologiya bo‘lishi kerak, degan qarorga kelgan edi. 1994-yil oxirida Microsoft Microsoft Jet va SQL Server loyihalari ustida ishlayotgan ishlab chiquvchilar jamoalari uchun DEC hamda bozorning boshqa asosiy yetkazib beruvchilaridan ekspert maslahatlarini ola boshladi. Bu maslahatlarning maqsadi ma’lumotlar bazalari bilan ishlashga mo‘ljallangan mahsulotlarning yangi avlodi uchun komponentlarni rejalashtirish edi. 1995-yil davomida SQL Server 6.0 va SQL Server 6.5 asosiy jamoa tomonidan chiqarilayotgan bir vaqtda, ikkinchi jamoa keyinchalik Microsoft Data Engine (MSDE) ga aylangan komponent tarkibida yangi so‘rovlar protsessorini ishlab chiqdi. MSDE bilan parallel ravishda OLE DB, interfeyslar to‘plami ustida ham ish olib borildi. Bu to‘plam SQL Server asosiy mahsulotining elementlarini mustaqil komponentlar sifatida ishlab chiqish imkonini berishi kerak edi. Bunday komponentlar OLE DB qatlamidan foydalanib, bir-biri bilan o‘zaro ishlay olardi.

Taxminan to‘qqiz oy davomida SQL Server ustidagi ishlar tunda ham davom etdi. 14-iyun 1995-yilda mahsulot Microsoft SQL Server 6.0 nomi bilan chiqarildi va shu tariqa kompaniya ichida belgilangan muddatlarga rioya qilindi. Versiya chiqarilgach, ixtisoslashgan matbuotda ko‘plab ijobiy maqolalar e’lon qilindi. InfoWorld jurnalining mijoz-server texnologiyalari sohasidagi eng innovatsion ilovalarga ega 100 ta kompaniya bo‘yicha o‘tkazilgan ikkinchi yillik so‘rovi natijalariga ko‘ra, Microsoft SQL Server MBBTlar reytingida ikkinchi o‘rinni egalladi. So‘rovda qatnashib, ushbu MBBTni tanlaganini bildirganlar orasida SQL Server ulushi 15 % dan 18 % gacha oshdi. Oracle ulushi esa mos ravishda 24 % dan 19 % gacha kamaydi. Sybase ulushi ham 12 % dan 14 % gacha ko‘tarildi. InfoWorld e’tirof etgan eng yaxshi o‘nta ilovadan uchtasi Microsoft SQL Server yordamida yaratilgan edi.

SQL Server 6.5 (1995—1996)

Biroq Microsoft SQL Server’ning bozordagi ulushi bunday so‘rovlar ko‘rsatganidan ancha kichik ekaniga oid ma’lumotlar ham bor edi. Muammolardan biri Microsoft MBBT sektorida hali ham yangi ishtirokchi bo‘lib qolayotgani edi. O‘sha paytda yaqqol yetakchi Oracle bo‘lib, Sybase, Informix va IBM ham bozorda mustahkam mavqega ega edi. Bozorda Microsoft uchun ancha xavotirli vaziyat yuzaga kelgan edi, chunki bu kompaniyalarning barchasi savdo strategiyalarini Microsoft SQL Server’ga qarshi yo‘naltira boshladi. Shu bilan birga, Sybase, Informix va Oracle o‘z mahsulotlarining yangi versiyalarini chiqarishni rejalashtirayotgan edi. SQL Server’ni rivojlantirish strategiyasi doirasida Microsoft SQL Server ishlab chiquvchilari jamoasini faol kengaytirishda davom etdi. O‘sha paytga kelib bu jamoa to‘rt yildan ortiq tarixga ega edi. Ishga o‘sha davrda allaqachon taniqli mutaxassislar, masalan, Jim Grey, Deyv Lomet va Fil Bernshteyningl., shuningdek, DEC’ning sobiq xodimlari, jumladan Rdb.

ustida ishlagan ishlab chiquvchilar ham jalb qilindi. 6.0-versiya chiqarilgach, 6.5-versiya ustida ish boshlandi. Yangi versiyada 6.0 chiqarilganda keyinga qoldirilgan imkoniyatlarni amalga oshirish rejalashtirilgan edi. Buning ustiga, uni ishlab chiqish davom etgan 18 oy ichida MBBTga qo‘yiladigan talablar sezilarli darajada oshdi. Masalan, 1995-yilga kelib Internet va ma’lumotlarni uzatish muhim ahamiyat kasb eta boshlagan edi. 6.5-versiya chiqarilishi aynan shu talablarni qondirishi kerak edi. 6.5-versiyaning to‘liq funksional beta-versiyasi 15-dekabr 1995-yilda 150 ta beta-sinov sayti orqali chiqarildi. Yangi versiyaning rasmiy yetkazib berilishi 1996-yil aprelida, 10 oy o‘tgach, 6.0-versiya chiqarilganidan keyin boshlandi.

Mahsulotga foydalanuvchilar uchun foydalanishni osonlashtiradigan vositalar, taqsimlangan tranzaksiyalarni kengaytirilgan qo‘llab-quvvatlash va boshqa imkoniyatlar ham qo‘shildi. Shuningdek, ANSI SQL tili standartiga muvofiqlik sertifikati olindi.

Keyinroq, 1997-yil dekabrida, SQL Server 7.0’ning ikkinchi beta-versiyasi bilan bir vaqtda SQL Server 6.5 EE versiyasi ham chiqarildi. U Microsoft Cluster Server’ning ikki tugunli uzluksiz ishlash klasterlarini, 8 ta protsessorni va 3 GB manzil makonini qo‘llab-quvvatlardi.

SQL Server 7.0 (1996—1998)

Ishlab chiqish

1995-yil oxirida SQL Server’ning Sfenks kod nomini olgan keyingi versiyasini ishlab chiqish boshlandi (ingl. Sphinx). Dastlabki bosqichdayoq SQL Server kodiga bo‘lajak MSDE kodi qo‘shildi va u ustida ishlayotgan ishlab chiquvchilar jamoasi SQL Server’ning asosiy ishlab chiquvchilar guruhiga qo‘shildi. SQL Server’ning yangi avlodini ishlab chiqishdan ko‘zlangan asosiy maqsad ma’lumotlar bazasi serverining butun dvigatelini qayta loyihalash edi. Bu foydalanuvchilarga SQL Server’ni o‘z ehtiyojlariga muvofiq kengaytirish imkonini berishi kerak edi. Buning ma’nosi tezroq protsessorlar (shuningdek, ularning sonini ko‘paytirish) va operatsion tizim uchun mavjud xotira hajmidan imkon qadar samarali foydalanish uchun imkoniyatlarni bosqichma-bosqich oshirish edi. Bundan tashqari, bunday kengaytirish har qanday komponentga yangi funksiyalar qo‘shish imkoniyatini cheklamasligi kerak edi. Masalan, so‘rovlarni qayta ishlash moduliga yangi qattiq diskni ulash algoritmini oson qo‘shish mumkin bo‘lishi lozim edi. Imkoniyatlarni kengaytirish bilan bir qatorda, SQL Server ma’lumotlar bazalari uchun yangi turdagi ilovalarni ham qo‘llab-quvvatlashi kerak edi. Bu esa, aksincha, apparat ta’minotiga qo‘yiladigan talablarni kamaytirish jarayonini anglatardi: mahsulot uy kompyuterlari yoki noutbuklar kabi ancha kuchsiz tizimlarda ham ishlashi kerak edi.

Yaqin istiqbolda bunday qayta loyihalash orqali ikkita maqsadga erishish rejalashtirilgan edi:

  • aqlli bloklash menejeriga ega, satr darajasida to‘liq bloklash mexanizmini joriy etish;
  • taqsimlangan, turli turdagi manbalarga murojaat qiluvchi so‘rovlar kabi mexanizmlarni qo‘llab-quvvatlaydigan va ixtiyoriy so‘rovlarni samarali qayta ishlaydigan yangi so‘rov protsessorini yaratish.

Ishlab chiqishda alohida e’tibor qaratilgan yo‘nalishlardan biri korporativ resurslarni rejalashtirish dasturlari kabi yuqori darajadagi ilovalar ish sifatini yaxshilash edi. Bu yerda ma’lumotlar bazasi yadrosining yuqori ishonchliligi bilan bir qatorda kengayuvchanlik va foydalanish qulayligi ham talab qilinardi. Ma’lumotlar bazasini sozlashning katta qismini avtomatlashtiradigan va ma’lumotlar bazasi ma’muri oldida paydo bo‘ladigan ayrim sozlash masalalarini tizimning o‘zi hal qilishiga imkon beradigan bir nechta algoritmlar ham ishlab chiqildi. Keyinchalik Microsoft ushbu algoritmlar bo‘yicha bir nechta patent oldi. Yozuv darajasida bloklash mexanizmini ta’minlash ustida ham ish olib borildi. Bu mexanizm ilovalarga butun sahifaga emas, jadvaldagi muayyan satrga murojaat qilish imkonini berishi kerak edi. Natijada bitta jadvaldagi ma’lumotlar bir vaqtning o‘zida bir necha marta o‘zgartirilganda yuzaga keladigan ziddiyatlar soni sezilarli kamayishi mumkin edi. 6.5-versiyada bu mexanizm juda cheklangan shaklda amalga oshirilgan edi, shu sababli yangi versiyada yozuv darajasida to‘liq bloklash joriy etilishi rejalashtirildi.

1996-yil oktabrida Microsoft Isroilning Panorama Software Systems kompaniyasidan Plato texnologiyasini sotib oldi. Bu texnologiya MBBT uchun OLAP texnologiyasini amalga oshirish variantlaridan biri edi. O‘sha paytda (SQL Server 7.0 1998-yilda chiqarilganida ham) OLAP texnologiyasi foydalanish uchun ancha murakkab deb hisoblanar va shu sababli kam qo‘llanardi. Shunga qaramay, Plato’ni SQL Server 7.0 kodiga qo‘shishga qaror qilindi. Biroq SQL Server’ning yangi versiyasiga qo‘yilgan kengayuvchanlik talablarini hisobga olganda, Plato’ni ham shu talablarga moslashtirish uchun qayta ishlash zarur bo‘ldi. Ishlab chiquvchilar oldiga uni kengayuvchanlik, foydalanish qulayligi va korporatsiya dasturiy ta’minoti bilan integratsiyalashuv jihatidan Microsoft’ning istalgan boshqa mahsulotidan farq qilmaydigan mahsulotga aylantirish vazifasi qo‘yildi. Keyinchalik SQL Server 7.0’ning asosiy qo‘shimchalaridan biriga aylangan OLAP serveri OLAP Services deb nomlandi.

1996-yil dekabrida tranzaksiyalar monitori va obyekt so‘rovlari brokeri funksiyalarini birlashtirgan Microsoft Transaction Server 1.0 (Viper kod nomi bilan) chiqarildi.

Beta-versiyalar

1997-yil iyunida yangi SQL Server 7.0’ning birinchi beta-versiyasi cheklangan miqdorda chiqarildi. O‘sha yilning dekabrida mahsulotning ikkinchi beta-versiyasi sinov uchun bir necha yuz foydalanuvchiga yuborildi. Yangi arxitekturaga o‘tilgani sababli SQL Server versiyasini yangilashda foydalanuvchilar ma’lumotlar bazalari va ularning tuzilmalarini to‘liq o‘zgartirishlari kerak edi. Mijozlarning yangi versiyaga o‘tishini qo‘llab-quvvatlash uchun 1K Challenge maxsus dasturi e’lon qilindi. Unga ko‘ra, 1000 ta mijoz o‘z ma’lumotlar bazalari nusxalarini SQL Server ishlab chiquvchilariga yuborib, ularni 7.0-versiyaga ko‘chirishlari mumkin edi. Ko‘chirish natijalarini tekshirish uchun maxsus laboratoriya SQL Server ishlab chiquvchilari jamoasi joylashgan Redmond kampusining o‘zida tashkil etildi. 1998-yil fevralidan avgustigacha har hafta uchinchi tomon dasturiy ta’minot ishlab chiqaruvchi to‘rtta yoki beshta kompaniya o‘z ishlab chiquvchilar guruhini bir haftaga Microsoft’ga yuborardi. Ular laboratoriyada mahsulotlari SQL Server 7.0 bilan hech qanday muammosiz ishlashini tekshirishardi. Muammo aniqlansa, SQL Server’ning yetakchi ishlab chiquvchilari mehmonlar bilan yechim variantlarini muhokama qilgach, uni darhol hal qilishga kirishardi.

1998-yil iyunida buning uchun maxsus ajratilgan veb-saytda Beta 3 versiyasi joylashtirildi. Beta-versiya bilan birga mahsulotning yangi imkoniyatlarini namoyish qiladigan bir nechta namunaviy yechimlar ham e’lon qilindi. Bundan tashqari, maxsus yangiliklar serveri ishga tushirildi. U orqali Beta 3 versiyasidan foydalanuvchilar topilgan xatolar haqida xabar berishlari yoki mahsulotning yangi imkoniyatlari bo‘yicha ishlab chiquvchilarga savol berishlari mumkin edi. Jami 120 mingdan ortiq sinovchi SQL Server 7.0 Beta 3 versiyasini oldi. Ular orasida versiyaga Microsoft veb-sayti orqali bevosita buyurtma bergan kompaniyalar, MSDN obunachilari, shuningdek, Microsoft’ning rasmiy beta-sinov dasturi — Microsoft Beta Program ishtirokchilari (ular Microsoft mahsulotlarining beta-versiyalarini chiqarilishi bilan olib turishadi) bor edi.

SQL Server 7.0 chiqarilishidan oldin Microsoft Access o‘rniga o‘zining relyatsion ma’lumotlar bazasi SQL Server’ning soddalashtirilgan versiyasini joriy qilmoqchi ekani haqida mish-mishlar tarqaldi. Korporatsiya bu xabarlarni rad etib, Office 2000 uchun Access’ning yangi versiyasida ma’lumotlar bazasining ikkita muqobil yadrosi bo‘lishini bildirdi: Access uchun allaqachon chiqarilgan «asl» saqlash muhiti Jet va yangi MSDE. O‘sha paytda taqdim etilgan ma’lumotlarga ko‘ra, MSDE SQL Server’ning ichki o‘rnatilgan versiyasi emas, balki SQL Server bilan mos keladigan ma’lumotlarni saqlash texnologiyasi bo‘lishi kerak edi. U SQL Server bilan bir xil komponent arxitekturasiga ega bo‘lishi rejalashtirilgan edi. Bu esa ishlab chiquvchilarga Access’dan SQL Server uchun interfeys moduli sifatida foydalanib, MSDE yordamida stol kompyuteridagi ma’lumotlar bazasidan SQL Server yoki SQL Server Enterprise’ning relyatsion «katta akasi» darajasigacha kengaytirilishi mumkin bo‘lgan ilovalar yaratish imkonini berardi.

Chiqarilishi

16-noyabr 1998-yilda Las-Vegasda bo‘lib o‘tgan COMDEX konferensiyasida SQL Server 7.0 ommaga taqdim etildi. Yangi versiyani shaxsan Stiv Ballmer namoyish qildi. U nutqida, avvalo, SQL Server 7.0 unumdorligi avvalgi versiyaga nisbatan oshganiga urg‘u berdi. Shuningdek, kengayuvchanlik va ilovalar bilan ishlashga tayyorlik masalalarini ham qayd etdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, «Baan, PeopleSoft va SAP kabi ERP tizimlari ishlab chiqaruvchilari ushbu MBBTdan, ehtimol, eng yiriklaridan tashqari, deyarli barcha loyihalarida foydalanishlari mumkin». Uning prognoziga ko‘ra, keyingi bir yarim yil ichida mustaqil ishlab chiquvchilar taxminan 3 mingta ilovani SQL Server 7.0 uchun yaratishlari kerak edi. Ushbu versiya chiqarilgan paytda esa yirik kompaniyalarda o‘ndan ortiq muvaffaqiyatli joriy etish holatlari mavjud edi. Ular orasida HarperCollins, CBS Sportsline, Comcast Cellular va Southwest Securities[manba ko‘rsatilmagan, 5334 kun] edi. Ulardan 10 tasi allaqachon yangi versiyaga o‘tgan, Pennzoil, Barnes & Noble va HarperCollins Publishers esa o‘sha paytga kelib uni bir necha oy davomida sinovdan o‘tkazayotgan edi. Pennzoil, News America (HarperCollins bo‘linmasi) va Barnes & Noble vakillari yangi versiyaning unumdorligi oshganini tasdiqlashdi. COMDEX’da SQL Server 7.0 mahsulotining o‘zidan tashqari, SQL Server 7.0’ning uzluksiz ishlashini ta’minlash uchun maxsus server ham namoyish etildi. ERP tizimlari ishlab chiqaruvchi Baan korporatsiyasi esa BaanSeries ’99 ilovalar to‘plamini taqdim etdi; bu to‘plam faqat SQL Server 7.0 uchun mo‘ljallangan edi.

Microsoft korporatsiyasining SQL Server marketing menejeri Dag Lelandning aytishicha, ishlab chiqishning butun davri 3,5 yil davom etgan. U yangi versiyani «Microsoft’ning Windows oilasiga mansub barcha 32 bitli operatsion tizimlarini qo‘llab-quvvatlaydigan birinchi relyatsion MBBTsi» sifatida taqdim etdi. Microsoft’ning boshqa operatsion tizimlar uchun SQL Server versiyalarini chiqarish rejalari yo‘q edi.

7.0-versiya 2-dekabr 1998-yilda 7.00.623.07 yig‘ilmasi sifatida chiqarildi, kodni muzlatish esa 27-noyabr 1998-yilda amalga oshirilgan edi. Mahsulotni erkin buyurtma qilish imkoniyati 1999-yil yanvarida paydo bo‘ldi.

Ko‘plab tahlilchilar 7.0-versiyaning chiqarilishini «korporativ hisoblash tizimlari bozorini egallash yo‘lidagi muhim qadam» sifatida baholashdi. Ularning fikricha, Microsoft qayta ishlangan funksiyalar tufayli SQL Server 7.0 ma’lumotlar bazalari uchun korporativ standartga aylanishiga umid qilgan. SQL Server 7.0 ga tezkor analitik ishlov berish qo‘shilishi tahlilchilar tomonidan «OLAP bozori paydo bo‘lganidan buyon undagi eng muhim voqea bo‘lishi mumkin» bo‘lgan hodisa sifatida ko‘rildi. Buning sababi o‘sha paytda OLAP tizimlari faqat korporativ segmentga mo‘ljallangan edi. Microsoft strategiyasi esa uy kompyuterlari uchun ham versiyalar yaratishni nazarda tutgani sababli OLAP texnologiyalari kichik kompaniyalar uchun ham ochiq bo‘lib, bu o‘z-o‘zidan OLAP’ning keng ommalashuvini anglatardi.

SQL Server 7.0’ni «standartga aylantirish» foydasiga yana bir dalil — uning boshqa korporativ tizimlar bilan integratsiyalasha olish qobiliyati edi. Bu turli platformalar va ma’lumotlar omborlari mavjud bo‘lgan geterogen, ko‘p pog‘onali muhitlarda juda muhim edi. Ushbu yo‘nalishni rivojlantirish uchun Microsoft ma’lumotlarni integratsiyalash bo‘yicha OLE DB kabi ichki standartlarni ishlab chiqdi OLE DB va ADO standartlari bilan bir qatorda uchinchi tomon dasturiy ta’minot ishlab chiqaruvchilari bilan ham hamkorlik qildi. Biroq raqobatchilar bunday standartlarni tanqid qilib, «bu standartlarning ayrimlari faqat ichki foydalanish uchun mo‘ljallangan», deb ta’kidlashdi. Bu esa tashqi mijozlar tomonidan ulardan foydalanish imkoniyatini keskin cheklardi. Microsoft sanoat standarti sifatida taklif qilgan va shu bilan birga ma’lumotlar omborlarini yaratish uchun o‘z platformasining bir qismi sifatida taqdim etgan OLE DB for OLAP standarti ham jiddiy tanqidga uchradi. Masalan, IBM korporatsiyasining ma’lumotlarni boshqarish tizimlari marketingi dasturi menejeri Jeff Jons ushbu standartning asosiy kamchiligi sifatida uning odatda qabul qilinganidek standartlashtirish konsorsiumi tomonidan emas, Microsoft tomonidan ishlab chiqilganini ko‘rsatdi. Microsoft vakillari bu tanqidga javoban standart 60 dan ortiq ma’lumotlar ombori ishlab chiqaruvchisi ishtirokida ishlab chiqilganini aytishdi.

Tahlilchilar Microsoft o‘z oldiga qo‘ygan maqsadga erishish uchun barcha imkoniyatlarga ega ekanini ta’kidlashdi. Bunga uchinchi tomon ishlab chiqaruvchilarini SQL Server 7.0 uchun dasturiy ta’minot yaratishga faol rag‘batlantirish ham, Oracle va IBM raqobatchilarinikidan yaxshiroq ko‘ringan tarqatish modeli ham asos bo‘lardi. Bu model kelajakda mahsulotni ulgurji partiyalarda arzonroq sotish va shu orqali korporativ ma’lumotlar bazalari bozorida jiddiy o‘yinchiga aylanish imkonini berishi mumkin edi.

Yangi versiyani butun dunyo bo‘ylab qayta sotuvchilar orqali sotish rejalashtirilgan edi. Dastlab asl ingliz tilidagi versiya, keyingi ikki oy ichida esa fransuz, nemis, ispan va yapon tillaridagi versiyalar chiqarilishi kerak edi. 1999-yil fevral oyi oxirigacha Microsoft xitoy tilidagi versiyani ham chiqarishni rejalashtirgan edi. Mahsulotning standart va korporativ versiyalarini foydalanuvchilar soniga qarab har birida uch xil konfiguratsiyada chiqarish ko‘zda tutilgan edi. Bundan tashqari, maxsus taklif e’lon qilindi: foydalanuvchilar e’lon qilingan kundan boshlab 99 kun ichida o‘z tizimlarini SQL Server’ga yangilashlari yoki raqobatchi MBBTlardan unga o‘tishlari mumkin edi. Bunda SQL Server 7.0 uchun har bir foydalanuvchiga atigi 99 dollar to‘lash kifoya edi.

Tahlilchilar bunday narxlar Microsoft’ning ma’lumotlar bazalari sohasidagi raqobatchilarini mahsulotlarining an’anaviy yuqori narxlarini pasaytirishga majbur qilishi mumkinligini taxmin qilishdi (shunga qaramay, masalan, Oracle rasman bunday qadam tashlashdan bosh tortdi). Tahlilchilar SQL Server 7.0 yangi versiyasini ancha shubha bilan ham kutib olishdi: u, avvalo, Windows NT uchun ma’lumotlar bazalari bozorining quyi toifasidagi tizimlarga mo‘ljallangan, deb hisoblashdi. Buning ustiga, beta-sinovning bir nechta ishtirokchilari yangi versiya ularning talablarini to‘liq qondirishini tasdiqlashgan edi. Masalan, Two Crows kompaniyasi tahlilchisi Herb Edelshteyn «Microsoft belgilagan past narxlar ushbu bozordagi raqobatni yo‘q qilishga qaratilgan», deb aytdi. Uning fikricha, «SQL Server 7.0 barcha yangi imkoniyatlarini hisobga olganda ham yirik korporatsiyalar foydalanuvchilari oldida turgan vazifalarning faqat bir qismini hal qila oladi». Gartner Group tahlilchisi Betsy Barton yangi versiyadagi qo‘shimchalar «e’tiborga loyiq» bo‘lsa-da, «tizimning umumiy ishonchliligi va kengayuvchanligi hozircha savol ostida qolmoqda», deb hisobladi. Biroq yangi versiya sinovdan o‘tkazilgan kompaniyalar vakillari mahsulotga ijobiy baho berishda davom etishdi. Avval tilga olingan kompaniyalardan tashqari, Applied Automation kompaniyasining tizim maslahatchisi Mark Mitchell va Colorado Community College’da foydalaniladigan tizim ilovalarini qo‘llab-quvvatlash menejeri Jo Misyajek ham mahsulot haqida ijobiy fikr bildirishdi. Ular mahsulot narxining maqbulligi, yaxshi unumdorligi va o‘zlashtirish nisbatan osonligini ta’kidlashdi.

Microsoft’ning bunday qadamlari raqobatchilarning javob choralarini keltirib chiqardi. Masalan, Oracle korporatsiyasi savdo strategiyasini o‘zgartirishga majbur bo‘ldi. E’lon qilingan bayonotga ko‘ra, korporatsiya o‘z MBBT’sini oldindan sozlangan «server qurilmalari»ga o‘rnatilgan holda sotishni boshlashi kerak edi. Bu qurilmalar Oracle’ning o‘zi ishtirokida ishlab chiqilgan soddalashtirilgan operatsion tizimdan foydalanardi. Oracle rahbari Larri Ellisonning so‘zlariga ko‘ra, bunday yangiliklar «Oracle MBBT’siga egalik qilish xarajatlarini kamaytirishi va shu bilan birga Microsoft SQL Server bilan raqobatda mahsulotning ustunligini oshirishi» kerak edi. 1998-yil noyabr oyi o‘rtalarida Oracle Dell, Compaq, Hewlett-Packard va Sun Microsystems kompaniyalari bilan kelishuv imzoladi. Unga ko‘ra, serverlar savdosi 1999-yil birinchi choragi oxirida boshlanishi kerak edi. Yangi serverlarga o‘rnatiladigan operatsion tizim tarkibida Solaris (kelajakda esa Linux) komponentlari bo‘lishi va shu qadar sodda bo‘lishi kerak ediki, tashabbus Raw Iron («Yalang‘och temir») deb nomlandi. Oracle hamkorlari muayyan vazifalarni, masalan, elektron pochta va IFS (Internet fayl tizimi)ni bajarish uchun oldindan sozlangan uch turdagi serverni — Ellison ta’biri bilan aytganda, «kichik, o‘rta va katta» serverlarni — taklif qilishmoqchi edi. Shu tariqa MBBT’ning qutidagi versiyasini sotishdan egalik xarajati ancha past bo‘lgan serverlarni sotishga o‘tish rejalashtirilgan edi. Ellisonning fikricha, bu strategiya SQL Server xaridorlarining bir qismini o‘z tomoniga og‘dirishga yordam berishi kerak edi.

SQL Server 2000 (1998—2000)

Avvalgi safarlardagidek, yettinchi versiya chiqarilganidan keyin ham SQL Server ustidagi ishlar to‘xtamadi. 7.0-versiyaga dastlab rejalashtirilgan funksiyalarning hammasi ham kiritilmagan edi. Bundan tashqari, keyingi yirik relizga qo‘shilishi mo‘ljallangan, yakuniy bosqichda turgan yana bir nechta ishlanma mavjud edi. Shu tariqa ikkita versiyani ishlab chiqish boshlandi: Shilo (ingl. Shiloh) — 7.0-versiyaning «kichik» relizi (oldingi relizga qiyoslaganda shartli ravishda 7.5 deb atash mumkin), va Yukon (ingl. Yukon) — navbatdagi yirik reliz.

Dastlab SQL Server mahsulot menejerlari SQL Server 7.0 qanchalik ommalashishini ehtiyotkorlik bilan baholashdi. Buning sababi reliz server dvigatelining butunlay qayta yozilgan kodiga asoslangan edi. Shu sababli ko‘plab mijozlar uni faqat birinchi reliz deb hisoblashar, yettinchi versiyaning ko‘plab potensial xaridorlari esa qandaydir «tuzatilgan versiya»ni yoki hech bo‘lmaganda birinchi servis-paketni (yangilanishlar to‘plamini) kutishni afzal ko‘rishi ayon edi. Shuning uchun Shilo dastlab o‘ziga xos super-servis-paket sifatida rejalashtirildi. Unga ishlab chiqish muddatlari qisqa bo‘lgani sababli 7.0-versiyaga kiritilmagan funksiyalar, shuningdek, o‘sha paytgacha topilgan barcha xatolarni tuzatishlar qo‘shilishi kerak edi. Bularning hajmi oddiy, raqamlanmagan yangilanish uchun juda katta edi. Shunga ko‘ra, Shilo SQL Server 7.0 chiqarilganidan keyin bir yildan kechiktirmay chiqarilishi rejalashtirilgan edi.

Biroq bir nechta omil Shilo’ning dastlabki konsepsiyasi o‘zgarishiga sabab bo‘ldi. Birinchidan, kutilganidan farqli ravishda, mijozlarning faqat kichik bir qismi 7.0-versiyaga o‘tish zarurligiga shubha bildirdi. Yangi mijozlarga sotuv ko‘rsatkichlari esa eng dadil kutishlardan ham yuqori bo‘ldi. Mijozlarning fikrlari ham ancha ijobiy edi. SQL Server 7.0 chiqarilganidan keyin ham Microsoft uchinchi tomon dasturiy ta’minot ishlab chiquvchilari uchun laboratoriyani saqlab qoldi. Shu tufayli ishlab chiquvchilar mijozlarning fikr va mulohazalarini muntazam olib turishdi. Bildirilgan mulohazalar va aniqlangan xatolar odatdagi tartibda oson tuzatildi, SQL Server 7.0 uchun tuzatishlar to‘plami esa 1999-yil mayida chiqarildi. Ikkinchi tuzatishlar to‘plami 2000-yil martida chiqdi. Shu tariqa Shilo dastlab mo‘ljallangan super-servis-paketga ehtiyoj qolmadi.

Ikkinchi omil mijozlarning yangi funksiyalarga bo‘lgan talablari edi. Masalan, kaskadli yangilash va o‘chirish jarayonlarida havolaviy yaxlitlikni nazorat qilish dastlab rejalashtirilgan bo‘lsa-da, oxir-oqibat SQL Server 7.0 tarkibiga kiritilmadi. Mijozlar esa bunday mexanizmga juda katta qiziqish bildirishdi va uni imkon qadar tezroq joriy etishni talab qilishdi. Bundan tashqari, bo‘limlarga ajratilgan ko‘rinishlarni qo‘llab-quvvatlash va yulduzsimon loyihalash sxemasi, omborlardagi tovarlar hisobini yuritish.

ilovalarida keng qo‘llanadigan ushbu sxemani qo‘llab-quvvatlashni optimallashtirish bo‘yicha ko‘plab takliflar bildirildi. Yana bir omil MBBT ishlab chiqaruvchilari o‘rtasidagi raqobat bo‘lib, u keyingi relizni dastlab rejalashtirilganidan kattaroq va yaxshiroq qilishni talab etardi. Oracle Corporation’dan Larri Ellison — Oracle Corporation vakili tomonidan qo‘yilgan «million dollarlik topshiriq» Oracle MBBT’sida allaqachon mavjud, biroq SQL Server’da hali yo‘q bo‘lgan funksiyalarni yaqqol ko‘rsatib berdi. Bunday funksiyalarni qo‘shish oddiy xatolarni tuzatish doirasidan ancha tashqariga chiqardi.

Natijada Shilo’ni 18 oylik ishlab chiqish sikliga ega to‘laqonli yirik relizga aylantirish qarori qabul qilindi, biroq rasmiy versiya raqami 7.5 saqlab qolindi. O‘sha paytda o‘zgarishlar sonini oldindan aytish qiyin edi. Aniq ma’lum bo‘lgan yagona o‘zgarish kaskadli yangilash va o‘chirish mexanizmlarini takomillashtirish edi. Tez orada reliz dastlabki rejalar doirasidan chiqib ketayotgani ma’lum bo‘ldi. Shu bilan birga, ishlab chiquvchilar jamoasi ham kengaydi va Microsoft’ning bosh kampusidan qo‘shaloq binoning bir qismidagi ofislarga ko‘chib o‘tdi. Ishlab chiquvchilar sonining ortishi mahsulotni chiqarish muddatini sezilarli o‘zgartirmasdan, ko‘plab o‘rta va kichik yaxshilanishlarni qo‘shish imkonini berdi.

Funksiyalarni yaxshilash va ko‘paytirish vazifalaridan tashqari, ishlab chiquvchilar o‘z oldilariga «moslashuvchan vazifalar»ni ham qo‘yishdi. Masalan, ular ilovalarning barcha turlari uchun unumdorlikni 20% oshirishga erishish kerakligini e’lon qilishdi. Vazifani aniq belgilash uchun esa ma’lum ilovalar bilan taqqoslash o‘tkazildi. Masalan, asosiy maqsadlardan biri unumdorlik sinovida SAP R/3 Sales and Distribution sinovining unumdorlik ko‘rsatkichlarini kamida 40 % ga yaxshilash edi. Bunga erishish uchun ishlab chiquvchilar optimizatorga SAP so‘rovlariga bevosita ta’sir ko‘rsatadigan, shu bilan birga boshqa ilovalardan keladigan so‘rovlarni ham yaxshilaydigan maxsus o‘zgartirishlar kiritishdi. 17-fevral 2000-yil kuni San-Fransiskoda Windows 2000 chiqarilishiga bag‘ishlangan tadbirda Sales and Distribution sinovi unumdorligi o‘lchovlari natijalari e’lon qilindi. Natijalar 6700 foydalanuvchigacha bo‘lgan yuklamaga bardosh bera olishini ko‘rsatdi. Bu xuddi shu sinov va uskunada SQL Server 7.0 erishgan 4500 foydalanuvchi ko‘rsatkichidan ancha yuqori edi (Pentium III-550 protsessorli sakkiz protsessorli kompyuter ishlatilgan). Shunday qilib, unumdorlik 48 % ga oshdi va bu vazifa bajarildi.

Ishlab chiqish muddatini 18 oygacha uzaytirish qarori qabul qilingach, yana bir yangi funksiyani qo‘shish haqida qaror qilindi. Bu qaror qat’iy sir saqlangan va Microsoft’dagi ko‘plab rahbarlar bilan ham muhokama qilinmagan. Yangi funksiya hatto birinchi beta-versiya 1999-yil noyabrida chiqarilganidan keyin ham tilga olinmagan va faqat fevral oyida Windows 2000 chiqarilishiga bag‘ishlangan tadbirda ommaga taqdim etilgan. Koyot (ingl. Coyote) SQL Server 2000 ga taqsimlangan bo‘limlangan ko‘rinishlarni qo‘llab-quvvatlash imkoniyatini qo‘shishga qaratilgan edi. Bu ma’lumotlar bilan ishlashda yuqori kengayuvchanlikka erishish imkonini berardi. Aynan shu funksiya San-Fransiskoda 2000-yil fevralida e’lon qilingan jahon rekordini o‘rnatish imkonini berdi. Dastlab kengayuvchanlikka oid bu o‘zgarishlar Shilo’dan keyingi versiya uchun mo‘ljallangan edi. Biroq zarur komponentlarning aksariyati amalda tayyor bo‘lgani sababli, bu funksiyalarni SQL Server 2000 ga qo‘shishga qaror qilindi. Ushbu o‘zgarishlarga birlashtirilgan ko‘rinishlarni optimallashtirishni kengaytirish va bunday ko‘rinishlarni yangilash imkoniyati ham kirardi.

Shilo’ning birinchi beta-versiyasi sinov va beta-sinovchilar tomonidan tekshirish uchun 1999-yil sentabrida chiqarildi. Ko‘p o‘tmay Microsoft mahsulotning yangi versiyasi rasmiy ravishda SQL Server 2000 deb nomlanishini e’lon qildi. Nomni o‘zgartirishning ikkita asosiy sababi bor edi. Birinchidan, yangi versiyadagi ko‘plab va jiddiy o‘zgarishlarni hisobga olganda, uni oraliq versiya (7.5) sifatida chiqarish foydali emas edi, demak yangi raqam kerak bo‘lardi. Ikkinchidan, yangi versiya 8.0 deb nomlansa, butun Microsoft BackOffice to‘plamidagi 2000 prefiksi bo‘lmagan yagona mahsulot bo‘lib qolardi. Mahsulotlar nomlarining bir xilligini saqlash uchun uni SQL Server 2000 deb nomlashga qaror qilindi (bunda ichki versiya raqami baribir 8.00.194 ko‘rinishida edi).

Foydalanuvchi nuqtayi nazaridan, SQL Server 2000 avvalgi versiyaga qaraganda ancha ko‘proq imkoniyatlarni taqdim etdi. SQL Server 7.0 da server dvigateli to‘liq qayta yozilgan, yangi saqlash tuzilmalari, ma’lumotlarga kirish usullari, yozuvlarni bloklash texnologiyalari, tiklash algoritmlari, tranzaksiyalarni jurnalga yozishning yangi arxitekturasi, xotiraning yangi arxitekturasi va optimizator qo‘llab-quvvatlangan edi. Biroq bularning barchasiga qaramay, ishlab chiquvchi yoki ma’lumotlar bazasi ma’muri nuqtayi nazaridan SQL Server 7 tilidagi o‘zgarishlar va yaxshilanishlar minimal edi. SQL Server 2000 esa tilga ko‘plab yaxshilanishlar kiritdi, shuningdek, ilgari taqdim etilgan jadval cheklovlari, ko‘rinishlar va triggerlar kabi obyektlarga jiddiy o‘zgartirishlar qo‘shdi. Bunday o‘zgarishlar barcha ishlab chiquvchilar va ma’lumotlar bazasi ma’murlarining aksariyati uchun zarur edi.

Dvigatelning ichki qismidagi o‘zgarishlar minimal bo‘lgani sababli, atigi ikkita beta-versiya rejalashtirildi. Ikkinchi beta-versiya 2000-yil aprelida chiqdi. U ommaviy beta-versiya bo‘lib, minglab qiziqqan foydalanuvchilarga, ixtisoslashgan konferensiya ishtirokchilariga, uchinchi tomon dasturiy ta’minot ishlab chiquvchilari va maslahatchilarga yuborildi. Ishlab chiquvchilar jamoasi kodni 6-avgust 2000-yilda 8.00.194.01 versiyasida muzlatdi va 9-avgust kuni mahsulot chiqarildi.

SQL Server 2005 (2000—2005)

Yukon kod nomini olgan SQL Server’ning keyingi versiyasini ishlab chiqish Liberty kod nomli 64 bitli SQL Server 2000 versiyasini tayyorlash bilan parallel ravishda boshlandi. Liberty funksional jihatdan 32 bitli versiyaning o‘zi bilan deyarli bir xil edi, farqi faqat kengayuvchanlik imkoniyatlari ancha yuqori bo‘lganida edi. Yangi funksiyalar esa Yukon tarkibida amalga oshirilishi kerak edi.

2002-yil iyulida Microsoft yangi platformasi .NET Framework doirasidagi rasmiy taqdimotida SQL Server’ning Yukon kod nomli keyingi versiyasi .NET platformasi imkoniyatlaridan foydalana olishini e’lon qildi. Xususan, Yukon’da taqsimlangan ma’lumotlarni boshqarish osonroq bo‘lishi aytildi.

24-aprel 2003-yilda San-Fransiskoda Windows Server 2003 chiqarilishiga bag‘ishlangan konferensiyada Microsoft SQL Server’ning 64 bitli 2000-versiyasi (avval Liberty deb atalgan) chiqarilganini e’lon qildi. Press-relizga ko‘ra, SQL Server 2000 ning yangi versiyasi 64 bitli Windows Server 2003 versiyasi bilan birgalikda ishlash uchun mo‘ljallangan edi. Windows Server 2003 va SQL Server 2000 ning yangi versiyasi bilan birga taqdim etilgan uchinchi mahsulot Visual Studio .NET 2003 bo‘ldi. Microsoft rejasiga ko‘ra, ushbu uch mahsulot operatsion tizim, SQL-server va ishlab chiqish muhiti o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikning navbatdagi bosqichini ifodalardi. Shu tariqa yagona .NET Framework platformasiga o‘tishga yanada yaqinlashildi. Bu keyingi SQL Server versiyasida ancha to‘liq amalga oshirildi. Taqdimot doirasida Stiv Ballmer va Pol Otelliniingl. yangi SQL Server 2000 versiyasi o‘rnatilgan server notijorat Transaction Processing Performance Councilingl. tashkiloti sinovlari natijalariga ko‘ra ikkita yangi rekord o‘rnatganini e’lon qilishdi. Avvalgi holatlardagidek, yangi versiya sinov uchun Microsoft’ning yirik hamkorlariga oldindan o‘rnatib berilgan edi. Ular orasida Kornell universiteti, Information Resources, Inc (SymphonyIRI Groupingl.), JetBlue Airways, Liberty Medical Supply (Liberty Medicalingl.) va Jons Xopkins universiteti, ushbu tashkilotlarning rasmiy vakillari yangi mahsulotga ijobiy baho berishdi.

64 bitli versiyani chiqarishdan maqsad avval yuqori unumdor yechimlar egallab kelgan bozorning bir qismini o‘zlashtirishni boshlash edi. Bu bozorni ilgari to‘liq UNIX asosidagi tizimlar egallab kelgan. Shunga qaramay, funksional imkoniyatlar 32 bitli versiyaga nisbatan deyarli o‘zgarmagan bo‘lsa-da, 64 bitli versiya ancha katta hajmdagi xotira bilan ishlay olardi. Bu xotiraga 64 bitli Windows Server 2003 tizimi kirish imkonini berardi. Shu tufayli SQL Server 2000’ning yangi versiyasi 32 bitli versiya o‘z cheklovlari sababli raqobatlasha olmaydigan yuqori unumdor tizimlar darajasigacha kengaya olardi. 32 bitli versiya xaridorlariga yangi versiyaga qo‘shimcha to‘lovsiz o‘tish taklif qilindi.

2003-yil noyabrida PASS konferensiyasi Sietlda Microsoft rahbarlari Yukon’da amalga oshirilayotgan yangi mexanizmlar — ETL orqali mavjud ilovalarda avvaldan to‘plangan ma’lumotlarni ma’lumotlar omborlariga ko‘chirish mumkin edi. Microsoft nuqtayi nazaridan, bu mexanizmlar korporativ foydalanuvchilarni jalb qilish uchun asosiy dalillardan biri bo‘lishi kerak edi. Yukon’da joriy etilayotgan SQL Server ETL arxitekturasi Data Transformation Services (DTS) deb nomlandi. Microsoft vitse-prezidenti va SQL Server Team bo‘linmasi rahbari Gordon Manjionening ta’kidlashicha, DTS’da parallellikni qo‘llab-quvvatlash rejalashtirilgan edi. Bu foydalanuvchilarga ma’lumotlarni o‘zgartirish, o‘qish va bitta oqimda qayta yozish kabi bir nechta murakkab vazifalarni bir vaqtning o‘zida bajarish imkonini berishi kerak edi.

ETL’dan tashqari, MBBT’ni sozlash va boshqarishni soddalashtirish, shuningdek, kengayuvchanlikni yaxshilashga ham urg‘u berildi. Xususan, Microsoft vakillari, masalan, millionlab ma’lumotlar ustunlarini qamrab oladigan jarayon kengayuvchanlik oshgani tufayli daqiqalarda emas, bir necha soniyada bajarilishi mumkinligini ta’kidlashdi. Bundan tashqari, SQL Server’ning yangi versiyasiga ma’lumotlar omborlarini yaratish va boshqarishni, shuningdek, biznesni intellektual qo‘llab-quvvatlash bilan bog‘liq operatsiyalarni bajarishni osonlashtiradigan funksiyalarni kiritish rejalashtirilgan edi. Microsoft ishlab chiquvchilarga yangi API, .NET platformasi va dasturlash tilini (xususan, Visual Basic tilini) ham qo‘llab-quvvatlab, DTS’ga xos koddan foydalanish zaruratini bartaraf etishi kerak edi.

Shu konferensiya davomida Manjione SQL Server 2000 uchun Best Practices Analyzer mahsuloti ustidagi ishlar yakunlanganini ham e’lon qildi. Ushbu mahsulot Microsoft ishlab chiquvchilari va SQL Server foydalanuvchilari birgalikda tuzgan 70 ta qoidani o‘z ichiga olgan edi. Bunday qoidalar ro‘yxati ma’lumotlar bazasi ma’murlariga MBBT’ni sozlash jarayonini soddalashtirish va eng ko‘p uchraydigan xatolardan qochishga yordam berishi kerak edi. Unda zaxira nusxalarini yaratish va nosozliklardan keyin tiklash, shuningdek, MBBT’ni boshqarish hamda unumdorligini nazorat qilish funksiyalari qo‘llab-quvvatlanardi. Manjione korporatsiya ushbu vositalar to‘plamini har chorakda yangilab borishini va’da qildi.

SQL Server 2008 (2005—2008)

SQL Server 2005 o‘rnini egallashi kerak bo‘lgan versiyaga Katmai kod nomi berildi. Faol ishlab chiqish davrida Microsoft yangi versiya haqida ma’lumotni juda istar-istamas oshkor qilardi. SQL Server 2005 taqdimotida o‘sha paytda SQL Server ishlab chiqish bo‘linmasi vitse-prezidenti lavozimida ishlagan Pol Flessner yangi versiya SQL Server 2005 chiqarilganidan keyin ikki yildan kechiktirmay taqdim etilishini ishonch bilan aytdi. Biroq 2007-yil apreliga kelib mahsulotning tez orada chiqarilishi yoki hech bo‘lmaganda beta-sinov boshlanishi haqida hali hech qanday ma’lumot yo‘q edi. Shunga qaramay, Avstriyadagi TechNetTechNet blogida Katmai Technology Adoption Program (qisqacha TAP) dasturi haqida ma’lumot e’lon qilindi. Aytishlaricha, dastur 2007-yil iyunida boshlanishi rejalashtirilgan edi. Yangi versiya 2008-yilda chiqishi haqidagi mish-mishlar ham tilga olindi, biroq Microsoft o‘sha paytda bu ma’lumotni na tasdiqladi, na rad etdi. Ayrim manbalar Katmai’ning chiqarilishini Longhorn Server va Visual Studio Orcas chiqishi bilan bog‘lashdi. Shu ma’lumotlarga ko‘ra, yangi versiya 2008-yilning birinchi yarmida chiqishi kerak edi. Microsoft bu ma’lumotlarga izoh berishdan ham bosh tortdi.

Shunga qaramay, korporatsiya vakillari bilan muloqot qilgan ayrim jurnalistlar Katmai’ning 2008-yilda chiqarilishi haqidagi mish-mishlar Microsoft’ning ichki rejalariga to‘liq mos kelishini ta’kidlashdi. Korporatsiyaning yangi versiya haqida hech qanday ma’lumot oshkor qilmasligi esa yangi ishlab chiqish modeliga o‘tish bilan bog‘liq deb izohlandi. Aynan shu sababli Katmai 2008-yil boshida chiqishi ehtimoldan yiroq edi. Katmai rasmiy beta-sinov bosqichidan o‘tmasligi, uning o‘rniga Community Technology Preview (qisqacha CTP) dasturi doirasida ommaviy sinov o‘tkazilishi ham aytildi. Shuningdek, ayrim Microsoft mijozlari 2007-yil aprelidayoq Katmai’ning ba’zi qismlarini sinovdan o‘tkazayotgani, biroq ularda mahsulotning to‘liq relizi yo‘qligi ta’kidlandi. Yangi versiya funksiyalariga kelsak, jurnalistlar Katmai SQL Server 2005’da bo‘lgani kabi mahsulotning yangi avlodi emas, balki SQL Server 2005’ning keyingi rivoji bo‘lishini yozishdi.

SQL Server 2008 R2 (2008—2010)

Ishlab chiqish

Beta-versiyalar

Chiqarilishi

SQL Server 2008 R2 rasman 21-aprel 2010-yilda sotuvga chiqarildi.

2010-yil oxirida Microsoft Business Platform Division bo‘linmasi vitse-prezidenti Ted Kammert yangi versiya «juda tez joriy etilayotganini» ma’lum qildi. Xususan, mahsulot chiqarilganidan keyingi ikki oy ichida «Internet orqali taxminan 700 ming marta yuklab olingan». Uning so‘zlariga ko‘ra, bu «SQL Server’ning yangi versiyasi uchun eng yuqori ko‘rsatkich» bo‘lgan.

SQL Server 2012 (2010—2012)

Ishlab chiqish

Shu bilan birga, 30-iyun 2010-yilda Skott Gatri o‘z blogida SQL Server’ning yangi mobil versiyasi — SQL Server Compact 4.0, asosan, ASP.NET 4 texnologiyasi asosida yaratilgan veb-ilovalarga mo‘ljallangan edi. Gatri yangi versiyaning afzalliklari sifatida dasturni o‘rnatish zarurati yo‘qligini, shuningdek, API .NET Framework dasturiy interfeysi bilan mosligini (quyidagi texnologiyalarni qo‘llab-quvvatlash: ADO.NET, Entity Framework, NHibernate, va boshqa texnologiyalar, shuningdek, quyidagilar bilan ishlash imkoniyati: Visual Studio 2010 va Visual Web Developer 2010 Express) va o‘sha paytdagi SQL Server hamda SQL Azure.

7-iyul 2010-yilda SQL Server Compact loyihasi menejeri Ambrish Mishra SQL Server CE ishlab chiquvchilari jamoasining rasmiy blogida yangi SQL Server Compact 4.0’ning CTP1 versiyasini taqdim etdi. Skott Gatri sanab o‘tgan imkoniyatlardan tashqari, yangiliklar qatorida ishonchlilikning oshirilishi, SHA 2 shifrlash algoritmining takomillashtirilishi, Compact 3.5 versiyasidagi ma’lumotlar bazasi fayllari bilan moslik, o‘rnatish jarayonining soddalashtirilishi (jumladan, WOW64 rejimlari va 64 bitli mahalliy ilovalarni qo‘llab-quvvatlash), virtual xotiradan foydalanishning kamaytirilishi, Allow Partially Trusted Caller’s Attribute (APTCA) vakolatlarni topshirish texnologiyasi, WebMatrix Beta va Visual Studio 2010 qo‘llab-quvvatlashi, shuningdek, Paging Queries so‘rovlarini T-SQL tilida qo‘llab-quvvatlash ko‘rsatildi. Shu bilan birga, CTP1 versiyasida ayrim muammolar bor edi (buyruqlar satri orqali dasturni o‘chirish noto‘g‘ri ishlashi, o‘sha paytdagi ADO.NET Entity Framework CTP3 versiyasi bilan moslik muammolari va boshqalar).

Beta-versiyalar

PASS Summit konferensiyasi 8–11-noyabr 2010-yilda Sietlda bo‘lib o‘tdi. Konferensiya ishtirokchilariga (shuningdek, MSDN va TechNet obunachilariga) Denali’ning CTP-versiyasi nusxalari tarqatildi. Biroz vaqt o‘tgach, ushbu versiya Microsoft’ning rasmiy saytiga joylashtirildi. Konferensiyaning o‘zida Ted Kammert va Microsoft Database Systems Group bo‘linmasi bosh menejeri Kventin Klark yangi versiyani taqdim etib, AlwaysOn yangi funksiyasi hamda SQL Server Analysis Services va ma’lumotlar omborlari xizmatlari tarkibiga kiruvchi VertiPac texnologiyasi haqida gapirishdi. Shuningdek, yangi versiyada biznes-tahlil vositalarini rivojlantirish, Web asosidagi interaktiv vizualizatsiya vositalari (Crescent loyihasi) va Juneau kod nomli ishlab chiquvchilar vositalariga ham urg‘u berildi.

22-dekabr 2010-yilda Ambrish Mishra ishlab chiquvchilar jamoasining rasmiy blogida SQL Server Compact 4.0 CTP2 versiyasi va SQL Server CE’ning ushbu versiyasi bilan ishlash uchun Visual Studio 2010 vositalar to‘plami chiqarilganini e’lon qildi.

SQL Server Compact 4.0’ning yakuniy versiyasi Microsoft saytiga 12-yanvar 2011-yilda rasman joylashtirildi. Shu tariqa taxminan bir yil davom etgan ishlab chiqish bosqichi yakunlandi.

11-iyul 2011-yilda SQL Server ishlab chiquvchilari jamoasi o‘zining rasmiy blogida Community Technology Preview 3 (qisqacha CTP3) versiyasi va SQL Server 2008 R2 uchun birinchi servis-paket chiqarilganini e’lon qildi. Tahlilchilar yangi mahsulotning CTP3 versiyasida (SQL Server 2008 R2 bilan taqqoslaganda) amalga oshirilgan eng muhim yangiliklar qatorida ma’lumotlar bazalarining zaxira nusxalarini yaratish uchun SQL Server AlwaysOn komponentini, SQL Server’ni Windows Server Core muhitida o‘rnatish imkoniyatini, so‘rovlarni bajarishni tezlashtirish uchun ustunli ma’lumotlarni saqlash tashkilotini, T-SQL tilining takomillashtirilishini (Sequence obyektlari va oynaviy funksiyalarni joriy etish), Oracle MBBTlari uchun ma’lumotlar o‘zgarishini kuzatish (CDC) imkoniyatini, foydalanuvchi tomonidan server rollarini belgilash imkoniyatini (ilgari ular qat’iy belgilangan edi), metama’lumotlar qoidalarini aniqlaydigan bilimlar bazalariga ega Data Quality Services ma’lumotlar sifatini boshqarish xizmatlarini, «Crescent loyihasi» deb nomlangan yangi ma’lumotlarni vizualizatsiya qilish vositasini, mustaqil ma’lumotlar bazalarini (mahalliy SQL Server nusxalari va SQL Azure o‘rtasida ko‘chirish uchun) qo‘llab-quvvatlashni hamda Juneau kod nomli SQL Server Developer Tools yangi ishlab chiqish muhitini qayd etishdi.

SQL Server 2008 R2 SP1 Microsoft’ga Windows Error Reporting xizmati orqali mijozlardan kelib tushgan xatolar haqidagi shikoyatlar bo‘yicha tuzatishlarni, shuningdek, ayrim funksional yaxshilanishlarni o‘z ichiga olgan. Ular jumlasiga dinamik ma’muriy ko‘rinishlar (ingl. Dynamic Management Views) kiradi. Shuningdek, ForceSeek texnologiyasi yordamida so‘rovlarni bajarish tezligini oshirish, ma’lumotlar bazasini yangilashni soddalashtiradigan Data-tier Application Component Framework (qisqacha DAC Fx) texnologiyasi va PowerPivot uchun qattiq diskdagi bo‘sh joyni nazorat qilish imkoniyatlari ham qo‘shildi.

Chiqarilishi

SQL Server 2014

2010-yil oxirida (ya’ni SQL Server 2012 chiqarilishidan oldin) Microsoft Business Platform Division bo‘linmasi vitse-prezidenti Ted Kammert intervyuda mahsulotni (SQL Server 2012 versiyasini ham, kelajakdagi versiyalarni ham) yanada rivojlantirish rejalari haqida gapirdi. Xususan, Kammert SQL Server ustidagi ishlar platforma uchun asos bo‘ladigan turli imkoniyatlar majmuasini ifodalovchi Information Platform Vision g‘oyalari doirasida olib borilayotganini aytdi. SQL Server avvalgidek yagona mahsulot bo‘lib qoladi va stol kompyuterlarida, ma’lumotlarni qayta ishlash markazlarida hamda «bulut»da (32 bitli va 64 bitli variantlarda) ishlaydi. Ustuvor yo‘nalishlardan biri hamon biznes-tahlil (ingl. business intelligence, BI). Microsoft nuqtayi nazaridan, biznes-tahlil sohasida ustuvor yo‘nalish o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish tamoyilini amalga oshiradigan BI vositalarini ishlab chiqish hamda o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish tamoyili bilan bir qatorda bulutli hisoblash ekotizimini rivojlantirishdan iborat bo‘lib qoladi. Bundan tashqari, Microsoft biznes-tahlil vositalarini «bulut»ga ko‘chirishda amalga oshirilayotgan dasturlash modellari va instrumental vositalarning o‘zaro muvofiqligini ta’minlash ustida ham ishlamoqda. Bu, jumladan, SQL Server Management Studio muhiti bilan SQL Azure ishlash imkoniyatlarini kengaytirishni nazarda tutadi. Shuningdek, MBBT’ni kengaytirish masalalariga ham katta e’tibor qaratilgan (bunda SQL Server tizimining chegarasi bir necha yuz terabaytgacha oshirilishi kerak edi), ma’lumotlar bazalari muhitida ilovalarni virtualizatsiya qilish, shuningdek, ma’lumotlarni fazoviy ifodalash.

SQL Server 2014 relizi 1-aprel 2014-yilda foydalanishga topshirildi.

SQL Server 2016

2016-yil iyunida chiqarilgan.

SQL Server 2017

2017-yil fevralida chiqarilgan. Linux’ni qo‘llab-quvvatlash joriy etilgan birinchi versiya.

SQL Server 2019

2019-yil noyabrida chiqarilgan.

SQL Server 2022

2022-yil noyabrida chiqarilgan. 2023-yil avgust holatiga ko‘ra amaldagi versiya.

Adabiyotlar

Havolalar