Java SE dasturlash platformasi

Java platformasi, standart nashri (Java Platform, Standard Edition), qisqacha Java SE (ilgari Java 2 Standard Edition yoki J2SE) — Java 2 platformasining standart nashri bo‘lib, appletlarni va shaxsiy foydalanish yoki kichik korxonalar miqyosida ishlatiladigan ilovalarni yaratish hamda ishga tushirish uchun mo‘ljallangan. Bu nashr imkoniyatlari kengroq bo‘lgan Java 2 Enterprise Edition (J2EE) platformasining yirik va o‘rta korxonalar miqyosidagi tijoriy ilovalarni yaratish uchun mo‘ljallangan ko‘plab imkoniyatlarini o‘z ichiga olmaydi.

Paket java.lang dasturlash tili va bajarilish muhiti bilan chambarchas bog‘liq bo‘lgan asosiy sinflarni hamda interfeyslarni o‘z ichiga oladi. Ular qatoriga sinflar iyerarxiyasini tashkil etuvchi ildiz sinflar, til ta’rifiga bog‘liq turlar, asosiy istisnolar, matematik funksiyalar, ko‘p oqimlilikni qo‘llab-quvvatlovchi sinflar, xavfsizlik funksiyalari, shuningdek, dastur ishlayotgan operatsion tizim haqida ma’lumot olish imkonini beruvchi sinflar kiradi.

Asosiy sinflar to‘plami — java.lang:

  • Object — bu sinf Java sinflari iyerarxiyasining ildizi hisoblanadi;
  • Enum — sanab o‘tiladigan tur (enum) uchun bazaviy sinf (J2SE 5.0 versiyasidan boshlab);
  • Class — Java dasturlash tilidagi introspeksiya (introspection) quyi tizimining asosiy sinfi;
  • ClassLoader — abstrakt sinf bo‘lib, sinflar qanday yuklanishini belgilaydi. Ilovangiz ClassLoader sinfini kengaytiruvchi quyi sinflarni yaratishi va uning metodlarini amalga oshirishi mumkin. Bu Java bajarilish muhitida odatdagi yuklash usulidan boshqa usullar bilan sinflarni yuklash imkonini beradi. Biroq odatda bunday qilish tavsiya etilmaydi;
  • Throwable — istisnolar sinflari iyerarxiyasi uchun bazaviy sinf;
  • Error, Exception, RuntimeException — istisnolarning tegishli kichik turlari uchun bazaviy sinflar;
  • Thread — bajarilish oqimlari bilan ishlash amallarini o‘z ichiga olgan sinf;
  • String — satrlarni va ularning qiymatlarini ifodalovchi sinf;
  • StringBuffer va StringBuilder — satrlar bilan ishlash sinflari (StringBuilder J2SE 5.0 versiyasidan boshlab);
  • Comparable — obyektlarni umumiy tarzda taqqoslash va tartiblashni qo‘llab-quvvatlovchi interfeys (J2SE 1.2 versiyasidan boshlab);
  • Iterable — takomillashtirilgan for siklini qo‘llab-quvvatlovchi interfeys (J2SE 5.0 versiyasidan boshlab);
  • Process, Runtime, SecurityManager, System — «tizim amallari»ni bajaradi. Ular sinflarni dinamik yuklashni, tashqi jarayonlarni yaratishni va muhit haqidagi ma’lumotlarni (masalan, joriy vaqtni) olishni boshqaradi hamda xavfsizlik siyosatlariga rioya etilishini nazorat qiladi;
  • Math va StrictMath — asosiy matematik funksiyalarni taqdim etadi, masalan: sinus, kosinus va kvadrat ildiz (StrictMath J2SE 1.3 versiyasidan boshlab mavjud);
  • Asosiy primitiv turlarni obyektlarga aylantiruvchi o‘rovchi sinflar (wrapper classes);
  • Til va bajarilish muhitida yuzaga keladigan asosiy istisno holatlar uchun istisno sinflari.

Java dasturlarida java.lang paketidagi barcha sinflar har bir manba kod fayliga avtomatik tarzda ulanadi. Ularni alohida import qilish shart emas.

Bu paketda Annotation interfeysi, shuningdek, ElementType va RetentionPolicy sanab o‘tiladigan turlari belgilangan.

Paket dasturlarning bajarilishidagi turli jihatlarni kuzatish va tahlil qilish vositalarini qo‘shish uchun ishlatiladigan imkoniyatlarni belgilaydi. Unda Instrumentation va ClassFileTransformer interfeyslari, shuningdek, ClassDefinition sinfi belgilangan.

Paket Java virtual mashinasi va bajarilish muhitini boshqarishni qo‘llab-quvvatlaydi. Uning vositalari yordamida dastur bajarilishining turli jihatlarini kuzatish va boshqarish mumkin.

Bu paket axlat yig‘uvchi (garbage collector) bilan o‘zaro ishlash imkonini beradi. Shu tufayli dastur obyektga havolalar soni o‘zgargani yoki axlat yig‘uvchi obyekt ustida muayyan amallarni bajargani haqida xabardor bo‘lishi mumkin.

Java tilidagi java.lang.reflect paketi refleksiya (reflection) mexanizmini ta’minlaydi. Bu dasturiy ta’minotning o‘z tuzilishini tahlil qilish, ya’ni tizimdagi sinflar, ularning metodlari, maydonlari va o‘zaro bog‘lanishlari haqida ma’lumot olish qobiliyatidir. Refleksiya yordamida ishlaydigan muhim komponentlar — JavaBeans.

Fayllarga ma’lumot yozish va ulardan o‘qish uchun sinflar, kiritish-chiqarish jarayonini mavhumlashtiruvchi bir nechta sinf, shuningdek, kiruvchi ma’lumotni qayta ishlash, jumladan, uni tokenlarga ajratish uchun sinflar to‘plamini o‘z ichiga oladi.

Katta butun sonlar bilan amallar bajarish uchun sinfni (BigInteger), shuningdek, ixtiyoriy aniqlikdagi o‘nli kasrlar uchun sinfni (BigDecimal) o‘z ichiga oladi. Shuningdek, sonlarning mutlaq qiymatini topish va shunga o‘xshash amallarni bajarish metodlariga ega.

Ilovaning tarmoq bilan ishlashini ta’minlovchi sinflarni o‘z ichiga oladi. Ular tarmoq manzillari, ulanishlar uchun abstraksiyalar, soketlar (sockets) va boshqa vositalarni taqdim etadi.

Turli xil ma’lumot formatlari bilan ishlashni tashkil qilish, mavjud formatlash andozalaridan foydalanish yoki yangi andozalar yaratish (masalan, sanani yoki suzuvchi nuqtali sonni chiqarish formatini belgilash) imkonini beruvchi sinflar va yordamchi vositalar (utilities) to‘plami.

Yordamchi sinflar va interfeyslar. Ular juda qulay bo‘lib, deyarli har bir dasturda qo‘llanadi.

Brauzerda ishlash uchun mo‘ljallangan.

Foydalanuvchi interfeyslarini yaratish, tasvirlar bilan ishlash va chizish uchun sinflarni o‘z ichiga oladi.

Java ma’lumotlar bazasiga ulanish interfeysi (Java Database Connectivity)

Grafik komponentlar to‘plamini o‘z ichiga oladi. Ular yordamida grafik interfeyslar yaratish mumkin. Bu interfeyslar turli platformalarda imkon qadar bir xil ishlaydi.

Havolalar

Adabiyotlar