


Lazerli masofa o‘lchagich — optik asbob bo‘lib, masofani o‘lchash uchun lazerni rastrli yoritgich sifatida ishlatadi.
Muhandislik geodeziyasida, topografik suratga olishda, harbiy sohada, navigatsiyada, astronomik tadqiqotlarda, qurilishda, ovchilikda va kundalik turmushda keng qo‘llaniladi. Zamonaviy lazerli masofa o‘lchagichlar aksariyat hollarda ixcham bo‘lib, qiziqtirgan obyektlargacha bo‘lgan masofani juda qisqa vaqt ichida yuqori aniqlik bilan aniqlash imkonini beradi.
Lazerli masofa o‘lchagichlar ishlash prinsipiga ko‘ra impulsli va fazali turlarga bo‘linadi.
Impulsli lazerli masofa o‘lchagich — impulsli lazer va nurlanish detektoridan tashkil topgan qurilma. Nur qaytargichgacha borib, ortga qaytishi uchun sarflangan vaqtni o‘lchab va yorug‘lik tezligini bilgan holda, lazer bilan nurni qaytaruvchi obyekt orasidagi masofani hisoblash mumkin. Impulsli lazerli masofa o‘lchagichlar uzoq masofada ishlay oladi, chunki impuls katta quvvat bilan yuborilishi va qurilma faqat impuls davomida yoqilishi mumkin, bu esa uning ishlashini yashirinroq qiladi. Shu sababli impulsli lazerli masofa o‘lchagichlar odatda harbiy mo‘ljallagichlarda qo‘llaniladi.
Fazali lazerli masofa o‘lchagichlar obyektni qisqa vaqt davomida turli modulyatsiya chastotalarida yoritib, fazalar siljishi asosida nishongacha bo‘lgan masofani hisoblaydi. Ularda qaytgan signal vaqtini o‘lchaydigan taymer bo‘lmagani sababli ular arzonroq, ammo ishlash masofasi qisqaroq (1 km gacha). Shu bois ular odatda maishiy maqsadlarda yoki o‘qotar qurollarning mo‘ljallagichi sifatida ishlatiladi.
Lazerli masofa o‘lchagich — lidarning eng sodda turi.
Impulsli lazerli masofa o‘lchagichlar
Elektromagnit nurlanishning o‘zgarmas tezlikda tarqalish xususiyati obyektgacha bo‘lgan masofani aniqlash imkonini beradi. Impulsli usulda masofani o‘lchashda quyidagi munosabatdan foydalaniladi:
bu yerda — obyektgacha bo‘lgan masofa, — vakuumdagi yorug‘lik tezligi, — sindirish ko‘rsatkichi (nurlanish tarqaladigan muhitniki), — impulsning nishongacha borib qaytish vaqti.
Ushbu munosabatdan ko‘rinadiki, masofani o‘lchashning potensial aniqligi energiya impulsi obyektgacha borib qaytishi uchun ketadigan vaqt qanchalik aniq o‘lchanishiga bog‘liq. Impuls fronti qancha qisqa bo‘lsa, shuncha yaxshi.

Fazali lazerli masofa o‘lchagichlar
Fazali lazerli masofa o‘lchagichlarda o‘lchash xatoligi modulyatsiya chastotasiga mos keluvchi to‘lqin uzunligining bir qismiga teng bo‘ladi. Shu sababli ular impulsli masofa o‘lchagichlarga qaraganda ancha aniq va o‘ta aniq taymerga ehtiyoj bo‘lmagani uchun arzonroq. Biroq nishonni uzoqroq vaqt yoritish zarurati lazer quvvatini, natijada esa qurilmaning ishlash masofasini kamaytiradi.
Fazali lazerli masofa o‘lchagich lazerning o‘z to‘lqin uzunligini o‘zgartirmaydi, balki chastotasi 500 MGts dan oshmaydigan modulyatsiyalovchi signal orqali uning quvvatini boshqaradi.
Fazali lazerli masofa o‘lchagichning ishlash prinsipi shundan iboratki, qaytgan to‘lqin nishongacha bo‘lgan masofaga qarab turli fazalarda yetib keladi. Boshqacha aytganda, agar lazer muayyan lahzada signalni ma’lum bir fazada tarqatayotgan bo‘lsa, qaytgan signal qurilma boshqa fazadagi signalni uzatayotgan paytda yetib kelishi mumkin. Chunki yorug‘lik o‘lchanayotgan obyektgacha borib qaytguncha qurilmaning o‘zida uzatilayotgan signal fazasi o‘zgaradi. Bitta o‘lchashda nechta butun to‘lqin uzunligi joylashgani noma’lum bo‘lgani uchun masofa o‘lchagich modulyatsiya chastotasini o‘zgartirib, o‘lchashni takrorlaydi. Keyin qurilma protsessori chiziqli tenglamalar sistemasini yechib, nishongacha bo‘lgan masofani hisoblaydi. Natijaning aniqligi fazalar siljishini o‘lchash aniqligiga bog‘liq bo‘lib, 0,5 mm ga yetadi.