Infraqizil nurlanish — elektromagnit nurlanish bo‘lib, u spektrda qizil chegaradagi ko‘rinadigan yorug‘lik (uning to‘lqin uzunligi λ = 0,74 mkm va chastotasi 430 TGs) bilan mikroto‘lqinli radio nurlanish (λ ~ 1—2 mm, chastotasi 300 GGs) oralig‘idagi sohani egallaydi.
Infraqizil nurlanish cho‘g‘lanma lampalar nurlanishining katta qismini tashkil etadi; u taxminan 50 % miqdorda Quyosh nurlanishida ham mavjud. Infraqizil nurlanishni ko‘plab lazerlar, jumladan, qattiq jismli lazerlar hosil qiladi. Ularning eng keng tarqalgan turi — Nd:YAG lazeri bo‘lib, u 1064 nm to‘lqin uzunligidagi nurlanishni hosil qiladi. Uni qayd etishda issiqlik va fotoelektrik qabul qilgichlar, shuningdek, maxsus fotomateriallar qo‘llanadi. Uzoq infraqizil diapazon uchun mo‘ljallangan fotoqabul qilgichlar Peltye elementi, suyuq azot, teskari Stirling sikli asosidagi mikrokriogen qurilma yoki drossel yordamida sovitiladi (qarang: Joul–Tomson effekti).
Infraqizil diapazon juda keng bo‘lgani sababli moddalarning bu diapazondagi optik xossalari sezilarli darajada o‘zgarishi, jumladan, ko‘rinadigan nurlanishdagi xossalaridan farq qilishi mumkin.
Kashf etilish tarixi va umumiy tavsifi
Infraqizil nurlanish 1800-yilda ingliz astronomi U. Gershel tomonidan kashf etilgan. Quyoshni tadqiq etar ekan, u kuzatuv olib boriladigan asbobning qizishini kamaytirish yo‘lini izlagan. Termometrlar yordamida ko‘rinadigan spektrning turli qismlari ta’sirini o‘lchab, Gershel «issiqlik maksimumi» to‘q qizil rangdan narida, ehtimol, «ko‘rinadigan sinish chegarasidan tashqarida» joylashganini aniqlagan. Ushbu tadqiqot infraqizil nurlanishni o‘rganishga asos solgan.
Ilgari infraqizil nurlanishning laboratoriya manbalari faqat qizdirilgan jismlar yoki gazlardagi elektr razryadlari edi. Hozir esa qattiq jismli va molekulyar gaz lazerlari asosida chastotasi sozlanadigan yoki o‘zgarmas bo‘lgan zamonaviy infraqizil nurlanish manbalari yaratilgan. Yaqin infraqizil sohada (~1,3 mkm gacha) nurlanishni qayd etish uchun maxsus fotoplastinkalar ishlatiladi. Sezgirlik diapazoni bundan ham kengroq (taxminan 25 mkm gacha) bo‘lgan fotoelektrik detektorlar va fotorezistorlar ham mavjud. Uzoq infraqizil sohadagi nurlanish bolometrlar — infraqizil nurlanish ta’siridagi qizishga sezgir detektorlar yordamida qayd etiladi.
Infraqizil qurilmalar harbiy texnikada (masalan, raketalarni nishonga yo‘naltirishda) ham, fuqarolik sohasida (masalan, optik tolali aloqa tizimlarida) ham keng qo‘llanadi. Infraqizil spektrometrlarda optik element sifatida linzalar va prizmalar yoki difraksion panjaralar va ko‘zgular ishlatiladi. Havoda nurlanish yutilishining oldini olish uchun uzoq infraqizil sohaga mo‘ljallangan spektrometrlar vakuumli variantda ishlab chiqariladi.
Infraqizil spektrlar molekulalardagi aylanish va tebranish harakatlari, shuningdek, atomlar va molekulalardagi elektron o‘tishlar bilan bog‘liq bo‘lgani sababli, infraqizil spektroskopiya atomlar va molekulalarning tuzilishi hamda kristallarning energetik zona tuzilishi haqida muhim ma’lumot olish imkonini beradi.
Infraqizil nurlanish diapazonlari
Jismlar odatda to‘lqin uzunliklarining butun spektrida infraqizil nurlanish chiqaradi. Biroq ba’zan spektrning faqat cheklangan qismi ahamiyatli bo‘ladi, chunki sensorlar odatda nurlanishni muayyan o‘tkazish polosasi doirasidagina qabul qiladi. Shu sababli infraqizil diapazon ko‘pincha kichikroq diapazonlarga bo‘linadi.
Odatdagi bo‘linish sxemasi
Kichik diapazonlarga bo‘lish odatda quyidagicha amalga oshiriladi:
| Qisqartma | To‘lqin uzunligi | Fotonlar energiyasi | Tavsifi |
| Yaqin infraqizil, NIR | 0,75—1,4 mkm | 1,7—0,9 eV | Yaqin infraqizil diapazonning bir chegarasi ko‘rinadigan yorug‘lik, ikkinchisi esa 1,45 mkm da keskin pasayadigan suvning shaffofligi bilan belgilanadi. Bu diapazonda optik tolali va erkin fazodagi optik aloqa tizimlari uchun keng tarqalgan infraqizil yorug‘lik diodlari va lazerlar ishlaydi. Videokameralar hamda tungi ko‘rish qurilmalari, agar ular elektron-optik kuchaytirgich asosida ishlasa, shu diapazonga ham sezgir bo‘ladi. |
| Qisqa to‘lqinli infraqizil, SWIR | 1,4—3 mkm | 0,9—0,4 eV | 1450 nm da suvning elektromagnit nurlanishni yutishi sezilarli darajada ortadi. 1530—1560 nm diapazoni uzoq masofali aloqa sohasida ustunlik qiladi. |
| O‘rta to‘lqinli infraqizil, MWIR | 3—8 mkm | 0,4—0,15 eV | Bu diapazonda bir necha yuz daraja Selsiygacha qizigan jismlar nurlana boshlaydi. Ushbu diapazonga issiqlik bo‘yicha o‘z-o‘zini nishonga yo‘naltirish kallaklariga ega havo mudofaasi tizimlari va texnik termovizorlar sezgir. |
| Uzun to‘lqinli infraqizil, LWIR | 8—15 mkm | 0,15—0,08 eV | Bu diapazonda harorati taxminan nol daraja Selsiy bo‘lgan jismlar nurlana boshlaydi. Ushbu diapazonga tungi ko‘rish qurilmalarida ishlatiladigan termovizorlar sezgir bo‘ladi. |
| Uzoq infraqizil, FIR | 15— 1000 mkm | 0,08—0,0012 eV |
CIE sxemasi
Yoritish bo‘yicha xalqaro komissiya infraqizil nurlanishni quyidagi uch guruhga ajratishni tavsiya etadi:
- IR-A: 700 nm — 1400 nm (0,7 mkm — 1,4 mkm)
- IR-B: 1400 nm — 3000 nm (1,4 mkm — 3 mkm)
- IR-C: 3000 nm — 1 mm (3 mkm — 1000 mkm)
ISO 20473 sxemasi
Xalqaro standartlashtirish tashkiloti quyidagi sxemani taklif etadi:
| Belgilanishi | Qisqartma | To‘lqin uzunligi |
|---|---|---|
| Yaqin infraqizil diapazon | NIR | 0,78—3 mkm |
| O‘rta infraqizil diapazon | MIR | 3—50 mkm |
| Uzoq infraqizil diapazon | FIR | 50—1000 mkm |
Astronomik sxema
Astronomlar odatda infraqizil spektrni quyidagicha ajratadi:
| Belgilanishi | Qisqartma | To‘lqin uzunligi |
|---|---|---|
| Yaqin infraqizil diapazon | NIR | (0.7…1) — 5 mkm |
| O‘rta infraqizil diapazon | MIR | 5 — (25…40) mkm |
| Uzoq infraqizil diapazon | FIR | (25…40) — (200…350) mkm |
Issiqlik nurlanishi
Issiqlik nurlanishi yoki nur chiqarish — jismlarning ichki energiyasi hisobiga tarqatiladigan elektromagnit to‘lqinlar ko‘rinishida energiyaning bir jismdan boshqasiga uzatilishidir. Issiqlik nurlanishi asosan spektrning 0,74 mkm dan 1000 mkm gacha bo‘lgan infraqizil qismiga to‘g‘ri keladi. Nurlanish orqali issiqlik almashinuvining o‘ziga xos xususiyati shundaki, u nafaqat biror muhitdagi, balki vakuumdagi jismlar orasida ham sodir bo‘lishi mumkin. Cho‘g‘lanma lampadan chiqadigan yorug‘lik issiqlik nurlanishiga misoldir. Mutlaq qora jism mezonlariga mos keladigan obyektning issiqlik nurlanishi quvvati Stefan–Bolsman qonuni bilan tavsiflanadi. Jismlarning nurlantirish va yutish qobiliyatlari nisbati Kirxgofning nurlanish qonuni bilan ifodalanadi. Issiqlik nurlanishi issiqlik energiyasini uzatishning uchta asosiy usulidan biridir (boshqalari — issiqlik o‘tkazuvchanligi va konveksiya). Muvozanatli nurlanish — modda bilan issiqlik nurlanishi termodinamik muvozanatda bo‘lgan nurlanishdir.
Infraqizil ko‘rish
Sezgi organlari inson va boshqa oliy primatlar uchun infraqizil nurlanishni sezishga moslashmagan (ya’ni inson ko‘zi uni ko‘rmaydi). Biroq ayrim biologik turlar infraqizil nurlanishni ko‘rish organlari orqali idrok eta oladi. Masalan, ko‘rish qobiliyati ayrim ilonlarga infraqizil diapazonda ko‘rish va tunda issiqqonli o‘ljani ovlash imkonini beradi (bu vaqtda o‘ljaning silueti sovigan atrof-muhit fonida aniqroq ajralib turadi). Bundan tashqari, oddiy bo‘g‘ma ilonlar bu qobiliyatga odatiy ko‘rish bilan bir vaqtda ega. Natijada ular atrofni bir paytning o‘zida ikki diapazonda: odatdagi ko‘rinadigan (ko‘pchilik hayvonlar kabi) va infraqizil diapazonda ko‘ra oladi. Baliqlardan suv ostida infraqizil diapazonda ko‘ra oladiganlarga suvga kirgan issiqqonli hayvonlarni ovlaydigan piranha va oltin baliqcha kiradi. Hasharotlar orasida infraqizil ko‘rish qobiliyati chivinlarda uchraydi. Bu ularga o‘lja tanasining qon tomirlari eng ko‘p joylashgan qismlarini yuqori aniqlikda topishga yordam beradi.
Qo‘llanilishi
Tungi ko‘rish qurilmasi
Ko‘zga ko‘rinmaydigan infraqizil tasvirni ko‘rinadigan qilishning bir necha usuli mavjud:
- Zamonaviy yarimo‘tkazgichli videokameralar yaqin infraqizil diapazonga sezgir. Ranglarning noto‘g‘ri aks etishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun odatiy maishiy videokameralarda infraqizil tasvirni to‘suvchi maxsus filtr bo‘ladi. Xavfsizlik tizimlari kameralari, odatda, bunday filtrga ega emas. Biroq qorong‘i vaqtda yaqin infraqizil nurlanishning tabiiy manbalari bo‘lmaydi. Shu sababli sun’iy yoritishsiz (masalan, infraqizil yorug‘lik diodlarisiz) bunday kameralar hech narsani ko‘rsata olmaydi.
- Elektron-optik o‘zgartirgich — vakuumli fotoelektron qurilma bo‘lib, ko‘rinadigan spektr va yaqin infraqizil diapazondagi yorug‘likni kuchaytiradi. U yuqori sezgirlikka ega va juda past yoritilgan sharoitda ham tasvir hosil qila oladi. Tarixan ilk tungi ko‘rish qurilmalari shular bo‘lgan; hozir ham arzon tungi ko‘rish qurilmalarida keng ishlatiladi. Ular faqat yaqin infraqizil diapazonda ishlagani uchun yarimo‘tkazgichli videokameralar kabi yoritish manbayiga muhtoj.
- Bolometr — issiqlik sensori. Texnik ko‘rish tizimlari va tungi ko‘rish qurilmalaridagi bolometrlar 3—14 mkm to‘lqin uzunliklari diapazoniga (o‘rta infraqizil) sezgir bo‘lib, bu -50 dan 500 daraja Selsiygacha qizigan jismlarning nurlanishiga mos keladi. Demak, jismlarning o‘z nurlanishini qayd etadigan bolometrli qurilmalar tashqi yoritishni talab qilmaydi va haroratlar farqini aks ettiruvchi tasvir hosil qiladi.
Termografiya
Infraqizil termografiya, issiqlik tasviri yoki issiqlik videosi — termogramma, ya’ni harorat maydonlarining taqsimlanishini ko‘rsatuvchi infraqizil tasvirni olish usulidir. Termografik kameralar yoki termovizorlar elektromagnit spektrning infraqizil diapazonidagi nurlanishni (taxminan 900—14000 nanometr) aniqlaydi va shu nurlanish asosida ortiqcha qizigan yoki sovigan joylarni topish imkonini beruvchi tasvirlar yaratadi. Plank formulasiga ko‘ra, harorati mavjud barcha obyektlar qora jism nurlanishini chiqaradi. Shuning uchun termografiya atrof-muhitni ko‘rinadigan yorug‘lik mavjud bo‘lganda ham, bo‘lmaganda ham «ko‘rish» imkonini beradi. Jism harorati ko‘tarilgani sari undan chiqadigan nurlanish miqdori ortadi, shuning uchun termografiya haroratlar farqini ko‘rsatadi. Issiq obyektlar atrof-muhit haroratigacha sovigan obyektlarga qaraganda yaxshiroq ko‘rinadi; odamlar va issiqqonli hayvonlarni kunduzi ham, tunda ham atrof-muhit fonida ajratish osonroq.
Termovizorlar qurolli kuchlar tomonidan kunning istalgan vaqtida harorati atrofidan farq qiladigan nishonlarni (odamlar va texnikani) aniqlash uchun ishlatiladi. Yong‘in o‘chiruvchilar va qutqaruv xizmatlari ulardan jabrlanganlarni qidirish, yonish o‘choqlarini aniqlash, vaziyatni tahlil qilish va evakuatsiya yo‘llarini topishda foydalanadi. Shuningdek, ular tibbiyotda turli kasalliklarni tashxislash, ulanish joylaridagi ortiqcha qizishni va avariya holatidagi qismlarni aniqlashda qo‘llanadi va hokazo.
Infraqizil o‘z-o‘zini nishonga yo‘naltirish
Infraqizil o‘z-o‘zini nishonga yo‘naltirish kallagi — o‘z-o‘zini nishonga yo‘naltirish kallagi bo‘lib, kuzatilayotgan nishon tarqatadigan infraqizil diapazon to‘lqinlarini tutib olish tamoyili asosida ishlaydi. U optoelektron qurilma bo‘lib, atrof-muhit fonida nishonni aniqlash va avtomatik nishonga olish qurilmasiga (ANQ) nishon ushlanganligi haqida signal uzatish, shuningdek, ko‘rish chizig‘ining burchak tezligini o‘lchab, avtopilotga shu haqdagi signalni uzatish uchun mo‘ljallangan.
Infraqizil isitgich
Infraqizil nurlanish bino ichidagi xonalar va ochiq hududlarni isitishda keng qo‘llanadi. Infraqizil isitgich — isitish qurilmasi bo‘lib, issiqlikni asosan konveksiya orqali emas, nurlanish orqali uzatadi. U xonalarni (uylar, kvartiralar, ofislar va h.k.) qo‘shimcha yoki asosiy isitish, shuningdek, ochiq joylarni (ko‘cha kafelari, ayvonlar, verandalar) yoki katta binolardagi alohida hududlarni (gipermarketlarning kassa oldi zonalari) mahalliy isitish uchun qo‘llanadi.
Maishiy turmushda infraqizil isitgichni ba’zan noaniq tarzda reflektor deb atashadi. Nurlanish energiyasi atrofdagi sirtlarga yutilib, issiqlik energiyasiga aylanadi va ularni qizdiradi; sirtlar esa o‘z navbatida havoga issiqlik uzatadi. Bu konveksion isitishga nisbatan sezilarli iqtisodiy samara beradi, chunki konveksiyada issiqlikning katta qismi foydalanilmaydigan shift osti bo‘shlig‘ini isitishga sarflanadi. Bundan tashqari, infraqizil isitgichlar yordamida butun xona hajmini isitmasdan, faqat zarur joylarni mahalliy isitish mumkin. Infraqizil isitgichlarning issiqlik ta’siri yoqilishi bilanoq seziladi, bu xonani oldindan isitish zaruratini bartaraf etadi. Shu omillar energiya sarfini kamaytiradi.
Bo‘yashda
Infraqizil nurlantirgichlar ko‘pincha bo‘yalgan sirtlarni quritishda ishlatiladi. Infraqizil quritish usuli an’anaviy konveksion usulga nisbatan sezilarli afzalliklarga ega. Avvalo, u iqtisodiy jihatdan foydali: issiqlik bevosita bo‘yalgan sirt tomonidan yutilgani sababli jarayon ancha tez kechadi va an’anaviy usullarga qaraganda ancha kam energiya sarflanadi. Bundan tashqari, havo konveksiyasi kamayadi va bo‘yalgan sirtlarga kamroq chang tushadi.
Infraqizil astronomiya
Infraqizil nurlanishda ko‘rinadigan kosmik obyektlarni o‘rganuvchi astronomiya va astrofizika bo‘limi. Bunda infraqizil nurlanish deganda elektromagnit to‘lqinlarning to‘lqin uzunligi 0,74 dan 2000 mkm gacha bo‘lgan turi tushuniladi. Infraqizil nurlanish ko‘rinadigan nurlanish (uning to‘lqin uzunligi 380 dan 750 nanometrgacha) va submillimetrli nurlanish o‘rtasida joylashgan.
Infraqizil astronomiya 1830-yillarda, infraqizil nurlanish Uilyam Gershel tomonidan kashf etilganidan bir necha o‘n yil o‘tib rivojlana boshladi. Dastlab taraqqiyot sekin kechdi va 20-asr boshlarigacha infraqizil diapazonda Quyosh hamda Oydan boshqa astronomik obyektlar kashf etilmadi. Biroq radioastronomiyada 1950–1960-yillarda qilingan bir qator kashfiyotlardan so‘ng astronomlar ko‘rinadigan to‘lqinlar diapazonidan tashqarida juda katta hajmdagi ma’lumotlar mavjudligini angladilar. Shundan keyin zamonaviy infraqizil astronomiya shakllandi.
Infraqizil spektroskopiya
Infraqizil spektroskopiya — spektroskopiyaning bir bo‘limi bo‘lib, spektrning uzun to‘lqinli sohasini (>730 nm, ya’ni ko‘rinadigan yorug‘likning qizil chegarasidan narida) qamrab oladi. Infraqizil spektrlar molekulalarning tebranish (qisman aylanish) harakatlari, ya’ni molekulalar asosiy elektron holatining tebranish darajalari o‘rtasidagi o‘tishlar natijasida yuzaga keladi. Infraqizil nurlanishni ko‘plab gazlar yutadi, ammo O2, N2, H2, Cl2 kabi gazlar va bir atomli gazlar bundan mustasno. Yutilish har bir gazga xos to‘lqin uzunligida sodir bo‘ladi. Masalan, CO uchun u 4,7 mkm ni tashkil etadi.
Infraqizil yutilish spektrlari yordamida molekulalari nisbatan qisqa bo‘lgan turli organik (va noorganik) moddalarning, jumladan, antibiotiklar, fermentlar, alkaloidlar, polimerlar, kompleks birikmalar va boshqalarning molekulyar tuzilishini aniqlash mumkin. Molekulalari nisbatan uzun bo‘lgan turli organik (va noorganik) moddalarning (oqsillar, yog‘lar, uglevodlar, DNK, RNK va boshqalar) tebranish spektrlari teragers diapazonida joylashganligi sababli bu molekulalarning tuzilishini radiochastotali spektrometrlar yordamida aniqlash mumkin. Infraqizil yutilish spektrlaridagi cho‘qqilar soni va joylashuviga qarab moddaning tabiatini (sifat tahlili), yutilish polosalarining intensivligiga qarab esa uning miqdorini (miqdoriy tahlil) aniqlash mumkin. Asosiy asboblar — turli turdagi infraqizil spektrometrlar.
Ma’lumot uzatish
Infraqizil yorug‘lik diodlari, lazerlar va fotodiodlarning keng tarqalishi ular asosida ma’lumotlarni optik simsiz uzatish usulini yaratish imkonini berdi. Kompyuter texnikasida bu usul odatda kompyuterlarni periferik qurilmalar bilan ulash uchun qo‘llanadi (IrDA interfeysi). Radioaloqa kanalidan farqli ravishda, infraqizil kanal elektromagnit xalaqitlarga sezgir emas, shu sababli undan ishlab chiqarish sharoitida foydalanish mumkin. Kamchiliklari orasida qurilmalarda optik oynalarning bo‘lishi va qurilmalarning bir-biriga nisbatan to‘g‘ri yo‘naltirilishi zarurligi bor. Hozirda atmosferada yorug‘lik uzatishga asoslangan (FSO) tarmoq uskunalarini ishlab chiqaruvchilar ko‘p bo‘lib, odatda ular nuqtadan nuqtaga aloqa usulidan foydalanadi. Olimlar atmosferada 4 Tbit/s dan yuqori ma’lumot uzatish tezligiga erishgan. Shu bilan birga, 100 Gbit/s gacha tezlikdagi seriyali aloqa terminallari ma’lum. To‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘rinish mavjud bo‘lsa, infraqizil kanal bir necha kilometr masofada aloqani ta’minlay oladi. Aloqa kanalining yashirinligi ham yuqori, chunki infraqizil diapazon maxsus asbobsiz inson ko‘ziga ko‘rinmaydi va aloqa nurining barcha o‘qlar bo‘yicha burchakli tarqalishi 17 mkrad dan oshmaydi.
Issiqlik nurlanishidan ogohlantirish signallarini qabul qilishda ham foydalaniladi.
Masofadan boshqarish
Infraqizil diodlar va fotodiodlar masofadan boshqarish pultlari, avtomatlashtirish tizimlari, xavfsizlik tizimlari va ayrim mobil telefonlarda (infraqizil port) hamda boshqa qurilmalarda keng qo‘llanadi. Infraqizil nurlar ko‘rinmagani uchun inson e’tiborini chalg‘itmaydi.
Qizig‘i shundaki, oddiy maishiy masofadan boshqarish pultining infraqizil nurlanishini arzon raqamli fotoapparatlar yoki maxsus infraqizil filtri bo‘lmagan tungi rejimli videokameralar yordamida osongina qayd etish mumkin.
Tibbiyot
Tibbiyotda infraqizil nurlanish eng ko‘p turli qon oqimi datchiklarida (PPG) qo‘llanadi.
Keng tarqalgan puls tezligini (YUT, HR — Heart Rate) va qonning kislorod bilan to‘yinganligini (SpO2) o‘lchash qurilmalarida yashil (puls uchun), shuningdek, qizil va infraqizil (SpO2 uchun) yorug‘lik diodlari ishlatiladi.
Infraqizil lazer nurlanishi puls tezligi va qon oqimi xususiyatlarini aniqlash uchun DLS (Digital Light Scattering) usulida qo‘llanadi.
Infraqizil nurlar fizioterapiyada.
qo‘llanadi.
- Uzun to‘lqinli infraqizil nurlanishning ta’siri: qon aylanishini rag‘batlantirish va yaxshilash. Uzun to‘lqinli infraqizil nurlar teriga ta’sir qilganda teri retseptorlari qo‘zg‘aladi va gipotalamus reaksiyasi natijasida qon tomirlarining silliq mushaklari bo‘shashadi, oqibatda tomirlar kengayadi.
- Modda almashinuvi jarayonlarini yaxshilash. Infraqizil nurlanishning issiqlik ta’sirida hujayra darajasidagi faollik rag‘batlantiriladi, asab tizimi orqali boshqarilish va modda almashinuvi jarayonlari yaxshilanadi.
Oziq-ovqat sanoati
Oziq-ovqat sanoatida infraqizil nurlanishdan foydalanishning o‘ziga xos jihati shundaki, elektromagnit to‘lqin don, yorma va un kabi kapillyar-g‘ovak mahsulotlarga 7 mm gacha chuqurlikda kira oladi. Bu qiymat sirt xususiyatlari, tuzilishi, materialning xossalari va nurlanishning chastota tavsifiga bog‘liq. Muayyan chastota diapazonidagi elektromagnit to‘lqin mahsulotga nafaqat issiqlik, balki biologik ta’sir ham ko‘rsatadi, biologik polimerlardagi (kraxmal, oqsil, lipidlar) biokimyoviy o‘zgarishlarni tezlashtiradi. Konveyerli quritish transportyorlaridan donni omborlarga joylashda va un ishlab chiqarish sanoatida muvaffaqiyatli foydalanish mumkin.
Biroq uning kamchiligi — isitishning ancha notekis bo‘lishi; ayrim texnologik jarayonlarda bunga mutlaqo yo‘l qo‘yib bo‘lmaydi.
Pulning haqiqiyligini tekshirish
Pulning haqiqiyligini tekshiradigan qurilmalarda infraqizil nurlantirgichdan foydalaniladi. Banknotga himoya elementlaridan biri sifatida surtilgan maxsus metamer bo‘yoqlarni faqat infraqizil diapazonda ko‘rish mumkin.
Yerni masofadan zondlash
Infraqizil nurlanish Yerni kosmosdan masofadan zondlashda keng qo‘llanadi. Infraqizil diapazondagi sun’iy yo‘ldosh tasvirlarini spektrning boshqa qismlaridagi tasvirlar bilan birgalikda qo‘llash Yer yuzasini tahlil qilishda spektroskopiyaga prinsipial jihatdan o‘xshash usullardan foydalanish imkonini beradi. Bu ayniqsa o‘simliklarni o‘rganishda, turli vegetatsiya indekslarini hisoblashda muhimdir.
Salomatlik uchun xavf
Juda kuchli infraqizil nurlanish yuqori haroratli joylarda ko‘zning shilliq pardasini quritishi mumkin. Ayniqsa nurlanish ko‘rinadigan yorug‘lik bilan birga kelmagan holatlar xavfli. Bunday vaziyatlarda ko‘z uchun maxsus himoya ko‘zoynaklari taqish zarur.
To‘lqin uzunligi 1.35 mkm va 2.2 mkm bo‘lgan infraqizil nurlanish lazer impulsining cho‘qqi quvvati yetarlicha katta bo‘lsa, DNK molekulalarining yaqin infraqizil diapazondagi nurlanishga qaraganda kuchliroq parchalanishiga sabab bo‘lishi mumkin.
Yer infraqizil nurlanish manbai sifatida
Yer yuzasi va bulutlar Quyoshdan keladigan ko‘rinadigan va ko‘rinmaydigan nurlanishni yutadi hamda yutilgan energiyaning katta qismini infraqizil nurlanish sifatida yana atmosferaga chiqaradi. Atmosferadagi ayrim moddalar, avvalo, suv tomchilari va suv bug‘i, shuningdek, karbonat angidrid, metan, azot, oltingugurt geksaftoridi va xlorftoruglerodlar bu infraqizil nurlanishni yutadi va uni barcha yo‘nalishlarda, jumladan, Yerga qayta nurlantiradi. Shu tariqa issiqxona effekti atmosferani va Yer yuzasini infraqizil nurlanishni yutuvchi moddalar atmosferada bo‘lmagan holatga nisbatan issiqroq saqlab turadi.
