Venera (Venus) — Quyoshdan ikkinchi bo'lib joylashgan, Quyosh tizimidagi eng yorqin sayyoradir. Massasi va o‘lchami o‘xshash bo‘lgani uchun ba’zan uni Yerning “egizak sayyorasi” (sister planet) deb ham atashadi. Sayyora Rim mifologiyasidagi sevgi va go‘zallik ma’budasi (Roman goddess) Venera nomi bilan atalgan. Ushbu maqolada Veneraning xususiyatlari va bir nechta hayratlanarli faktlar haqida so‘z yuritamiz.

Veneraning kashf etilishi

Venera eng yorqin sayyora bo‘lib, uni maxsus asboblarsiz, yalang‘och ko‘z bilan ham oson payqash mumkin. Qadimgi odamlar uni, ehtimol, juda oldin bilgan. Eng qadimgi Bobil (Babylonian) astronomik hujjatlaridan birida Venera haqida so‘z boradi. 1600-yilda Galiley Galiley (Galileo Galilei) birinchi bo‘lib teleskopni Veneraga qaratgan. Veneraga borgan birinchi kosmik apparat NASA’ning Mariner 2 (Mariner 2) zondi bo‘lib, u 1962-yilda tashrif buyurgan. Eng so‘nggi davrda esa NASA’ning Magellan (Magellan) apparati Veneraga borib, radar yordamida sayyora sirtini xaritalagan (mapped out).

Fizik xususiyatlari

Venera Quyoshga ikkinchi eng yaqin sayyora bo‘lishiga qaramay, baribir eng issiq sayyoradir. Uning atmosferasi karbon dioksid (carbon dioxide)ga boy bo‘lib, bulutlari oltingugurt kislotasi (sulfuric acid)dan tashkil topgan. Atmosfera issiqlikni “tutib qoladi” va sayyorani doimo juda issiq holatda ushlab turadi. Venera sirtidagi harorat 880 daraja Farengeyt (degrees Fahrenheit)dan ham yuqoriga ko‘tarilishi mumkin. Sirt bosimi Yer dagisidan 90 baravar katta. G‘ayrioddiy darajada kuydiruvchi sharoitlarga qaramay, Venera Yer bilan ajablanarli darajada ko‘p o‘xshash xususiyatlarga ega. Veneraning diametri taxminan Yer diametriga teng, sirt qatlami toshli (rocky) va temir yadroga (iron core) ega. Biroq sayyora Yerga o‘xshash magnit maydon (magnetic field) hosil qilishi uchun yetarlicha tez aylanishga ega emas.

Tuzilishi va sirti

Venera Quyosh tizimidagi eng issiq sayyoradir. Veneraning sirti faol (active) bo‘lib, unda vulqonlar (volcanoes) mavjud. Venera Yer va boshqa ko‘pchilik sayyoralarga nisbatan teskari yo‘nalishda aylanadi.

Veneradagi vaqt

Venerada bir kun 243 Yer kuniga teng. Venerada bir yil 225 Yer kuniga teng.

Veneraning qo‘shnilari

Veneraning yo‘ldoshlari (moons) yo‘q. Merkuriy (Mercury) va Yer (Earth) — Veneraning qo‘shni sayyoralari.

O‘z o‘qi atrofida sekin aylangani sababli, Venera bir marta to‘liq aylanishni yakunlashi uchun 243 Yer kuni kerak bo‘ladi. Sayyoraning Quyosh atrofidagi orbitasi 225 Yer kunida tugaydi, natijada Venerada “yil” “kundan” ham qisqaroq bo‘lib chiqadi.

Venera haqida faktlar

• • Milliardlab yillar avval Veneraning iqlimi Yer iqlimiga o‘xshash bo‘lgan bo‘lishi mumkin

Olimlar Venerada bir paytlar suv va okeanlar bo‘lgan, deb taxmin qiladi. Biroq issiqxona gazlari (greenhouse gases)ning yuqori konsentratsiyasi tufayli bu suv bug‘lanib ketgan bo‘lishi mumkin; hozir esa sirt relyefi shunchalik issiq va dushmanona (hostile)ki, unda tirik mavjudotlar yashay olmaydi.

• • Venera teskari yo‘nalishda aylanadi

Ko‘pchilik sayyoralar o‘z o‘qi atrofida soat strelkasiga teskari (counter-clockwise) yo‘nalishda aylanadi, Venera esa Uran singari soat strelkasi bo‘ylab (clockwise) aylanadi. Bu retrograd aylanish (retrograde rotation) deb ataladi va ehtimol, sayyoraning asteroid yoki boshqa jismlar bilan to‘qnashuvi (collision) oqibatida yuzaga kelgan.

• • Veneradagi atmosfera bosimi Yer dagisidan 92 baravar kuchli

Sayyoraga kirib kelayotgan har qanday asteroid ulkan bosim ta’sirida ezilib ketadi. Shu sababli sayyora sirtida kraterlar (surface craters) yo‘q.