| Poytaxti: AQSh | |||||
| Vashington | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| ingl. Washington | |||||
| Yuqoridan pastga, chapdan o‘ngga: Kapitoliy, Avliyo Pyotr va Pavel kafedral sobori, Linkoln memoriali, Smitson instituti, Vashington monumenti, Oq uy | |||||
|
|||||
| 38°53′42″ sh. k. 77°02′12″ g‘. u.HGЯO | |||||
| Mamlakat |
|
||||
| Okrug | Kolumbiya okrugi | ||||
| Mer | Myuriel Bauzer | ||||
| Tarixi va geografiyasi | |||||
| Asos solingan | 1790 | ||||
| Avvalgi nomlari | 1791-yilgacha — Federal shahar | ||||
| Maydoni | 177 km² | ||||
| Markazining balandligi | 125 m | ||||
| Iqlim turi | yog‘inlar yil davomida bir tekis taqsimlanadigan, yozi issiq mo‘tadil iqlim | ||||
| Vaqt mintaqasi | UTC−5:00, yozda UTC−4:00 | ||||
| Aholisi | |||||
| Aholisi | ↘689 545 kishi (2020) | ||||
| Zichligi | 3771 kishi/km² | ||||
| Aglomeratsiya aholisi | 5,4 mln | ||||
| Diniy eʼtiqodlar | xristianlar, ateistlar, yahudiylar, musulmonlar va boshqalar | ||||
| Aholisining atalishi | vashingtonliklar, vashingtonlik erkak, vashingtonlik ayol | ||||
| Rasmiy til | ingliz tili | ||||
| Raqamli identifikatorlar | |||||
| Telefon kodi | +1 202 | ||||
| Pochta indekslari | 20001-20098, 20201-20599 | ||||
|
|
|||||
| dc.gov (ingl.) | |||||
Vashington (shuningdek, Vashington; ingl. Washington, D.C.) — AQSh poytaxti va Amerika Qo‘shma Shtatlarining, alohida federal hududi. Rasmiy nomi — Kolumbiya okrugi (ingl. District of Columbia, qisqacha D.C., «Di-Si»). Shaharni shu nomdagi shtat bilan adashtirmaslik uchun, u mamlakatning shimoli-g‘arbida joylashgani sababli amerikaliklar og‘zaki nutqda shaharni odatda «Di-Si» yoki «Vashington, Di-Si» deb ataydilar.
Vashingtonda federal hokimiyatning barcha uch tarmog‘ining bosh idoralari, shu jumladan, AQSh prezidentining Oq uydagi qarorgohi, shuningdek, umummilliy ahamiyatga ega ko‘plab yodgorlik va muzeylar joylashgan. Shaharda o‘nlab elchixonalar, Jahon banki, Xalqaro valyuta jamg‘armasi, Amerika davlatlari tashkiloti, Amerikalararo taraqqiyot banki, Panamerika sog‘liqni saqlash tashkiloti[ingl.].
Shahar shiori: lot. Justitia Omnibus (ingl. Justice for All, Hamma uchun adolat).
Federal okrug
Kolumbiya federal okrugi — birorta ham shtat tarkibiga kirmaydigan mustaqil hudud. U 1790-yilda «Poytaxt joylashuvi to‘g‘risida»gi qonun[ingl.] asosida tashkil etilgan va uning tarkibiga Jorjtaun shahri hamda Aleksandriya shahri (1846-yilgacha) kirgan. Vashington shahri 1791-yilda asos solinib, Jorj Vashington — AQShning birinchi prezidenti sharafiga nomlangan. 1871-yilda Vashington va Jorjtaun shaharlari hamda Vashington okrugi mustaqil maʼmuriy birlik sifatida rasman tugatilib, Kolumbiya okrugi bilan birlashtirilgan.
Shahar Potomak daryosining sharqiy sohilida joylashgan; daryo janubi-g‘arbda Virjiniya shtati bilan chegarani tashkil etadi. Kolumbiya okrugi shimol va sharqda Merilend shtati bilan chegaradosh. Shaharda doimiy yashovchilar soni 600 mingdan ortiq; ish kunlarida shahar atrofi hududlaridan qatnovchilar kelishi hisobiga bu ko‘rsatkich bir millionga yetadi. Vashington aglomeratsiyasi aholisi 5,4 million kishini tashkil etadi va shahar uning tarkibiga kiradi; bu ko‘rsatkich bo‘yicha aglomeratsiya mamlakatda sakkizinchi o‘rinda turadi.
Vashingtonni mer boshchiligidagi 13 kishilik munitsipal kengash boshqaradi, biroq AQSh Kongressi shahar ustidan oliy hokimiyatga ega va kengash qabul qilgan qonunlarni bekor qilishi mumkin. Shu bois shahar aholisi shtatlar aholisiga qaraganda o‘zini o‘zi boshqarish huquqlariga kamroq ega. Okrugning Vakillar palatasida ovoz berish huquqiga ega bo‘lmagan delegati bor, ammo Senatda o‘z vakillari yo‘q. Hatto AQSh Konstitutsiyasiga yigirma uchinchi tuzatish 1961-yilda ratifikatsiya qilingunga qadar okrug aholisi ovoz bera olmagan — prezidentlik saylovlarida.
Etimologiya
Shahar 1791-yilda asos solinib, AQShning birinchi prezidenti Jorj Vashington sharafiga Vashington deb nomlangan. Shaharni o‘rab turgan hudud Qo‘shma Shtatlarning ramziy timsoli sharafiga Kolumbiya hududi deb atalgan. Shaharni shu nomdagi shtat bilan farqlash uchun amerikaliklar kundalik nutqda odatda «Di-Si» yoki «Vashington, Di-Si» deb ataydilar.
Tarix
Qadimgi davr
Arxeologik maʼlumotlarga ko‘ra, hozirgi Anakostiya daryosi yaqinida kamida 4000 yil avval tub amerikaliklar yashagan. Yevropaliklar bu hududni XVII asr boshidan o‘rgana boshlagan, dastlabki tadqiqotchilardan biri kapitan Jon Smit edi. Hozirgi Vashington shahri o‘rnida bir necha aholi punktlari va qishloqlar bo‘lgan.
Hozirgi Kolumbiya okrugi hududidagi dastlabki mustamlakachi yer egalari Jorj Tompson va Tomas Jerard edi. 1662-yilda ular Kapitoliy tepaligi atrofidagi va Potomak daryosi bo‘ylab quyiroqda joylashgan boshqa yerlarni hadya sifatida olishgan. Tompson 1670-yilda Kapitoliy tepaligi yaqinidagi yerlarini Tomas Notliga sotgan; keyinroq bu yerlar Deniel Kerrollga o‘tgan. 1697-yilda Merilend maʼmuriyati qalʼa qurib, tub amerikaliklarni g‘arbga siqib chiqargan.
1751-yilda Merilend qonun chiqaruvchi organi Jorj Gordon va Jorj Bielldan 280 funtga oltmish akr yer sotib olganidan so‘ng Jorjtaun shahriga asos solingan; taxminan shu davrda, 1749-yilda Aleksandriya shahri tashkil topgan. Jorjtaun Potomak daryosida okeandan savdo kemalari suzib kela oladigan eng yuqori oqimdagi nuqta edi. Mustamlaka davridagi Merilenddan tamaki va boshqa mahsulotlarni sotish hamda tashish tufayli Jorjtaun gullab-yashnagan portga aylandi.
XVIII asr oxirida shaharni rejalashtirish va qurish

Dastlab Birinchi Kontinental kongress chaqirilganidan keyin, mustaqillik Ikkinchi Kontinental kongress tomonidan eʼlon qilingach ham yangi davlat poytaxti Filadelfiyada joylashgan edi. Turli sabablarga ko‘ra, AQSh mavjudligining dastlabki yillarida poytaxt maqomi vaqti-vaqti bilan boshqa shaharlarga o‘tib turgan. Biroq har safar poytaxt yana Filadelfiyaga qaytarilgan. Filadelfiya Amerika poytaxti bo‘lgan so‘nggi davr 1778—1783-yillarga to‘g‘ri keladi. 1783-yil iyunda g‘azablangan askarlar olomoni Mustaqillik saroyi oldida to‘planib, Mustaqillik urushi davridagi harbiy xizmati uchun maosh to‘lashni talab qildi. Kongress delegatlari esa Pensilvaniya gubernatori Jon Dikinsondan milliy parlamentning xavfsiz ishlashini taʼminlash va uni himoya qilish uchun ko‘ngilli qo‘shin to‘plashni talab qilishdi. Ammo Dikinson namoyishlarni bostirishdan bosh tortdi. Ushbu voqea «Pensilvaniya qo‘zg‘oloni[ingl.]» oqibatida 21-iyunda Kongress Prinston shahriga, Nyu-Jersi.
shtatiga qochishga majbur bo‘ldi. Dikinsonning milliy hukumatni himoya qilishdan bosh tortishi Filadelfiya konventida 1787-yilda muhokama qilindi va shu anjumanda AQSh Konstitutsiyasi qabul qilindi. Konstitutsiyaning 8-bo‘limi (1-modda) Kongressga quyidagi vakolatlarni beradi:
ayrim shtatlar tomonidan berilib, Kongress tomonidan qabul qilingach, Qo‘shma Shtatlar hukumati joylashadigan hududga aylanadigan (tomoni o‘n mildan oshmaydigan kvadrat shaklidagi) okrugga nisbatan barcha hollarda mutlaq qonun chiqarish vakolatlarini amalga oshirish; shuningdek, qalʼalar, omborlar, qurol-aslaha omborlari, kemasozlik korxonalari va boshqa zarur inshootlarni qurish maqsadida tegishli shtat qonun chiqaruvchi organining roziligi bilan sotib olingan barcha yerlarga nisbatan shunday vakolatlarni amalga oshirish;
— AQSh Konstitutsiyasi, 1-modda, 8-bo‘lim.
23-yanvar 1788-yilda Jeyms Medison 43-sonli «Federalist» maqolasida ham milliy poytaxtning xizmat ko‘rsatish va xavfsizlik nuqtayi nazaridan shtatlardan mustaqil bo‘lishi kerakligini taʼkidlagan. Biroq Konstitutsiya yangi poytaxt qayerda joylashishini belgilamagan. Merilend, Nyu-Jersi, Nyu-York va Virjiniya shtatlari yangi shahar uchun o‘z hududlarini taklif qilgan. Shimoliy shtatlar poytaxt o‘zlarining yirik shaharlaridan birida joylashishini istagan, janubiy shtatlar esa aksincha, yangi poytaxt ularning hududida bo‘lishini xohlagan. Keyinchalik 1790-yilgi kelishuvga ko‘ra, Jeyms Medison, Aleksandr Hamilton va Tomas Jefferson tomonidan imzolangan ushbu kelishuv yangi poytaxt Potomak daryosi bo‘yida, Virjiniya bilan Merilend chegarasida joylashishini belgilagan. Hamilton yangi federal hukumat Mustaqillik urushi davrida shtatlar to‘plagan qarzlarni o‘z zimmasiga olishini taklif qilgan. Ammo 1790-yilga kelib «janubliklar» xorijiy qarzlarining katta qismini qaytarib bo‘lgan edi. Hamilton taklifi janubiy shtatlar shimoliy shtatlar qarzining bir qismini to‘lashini, buning evaziga yangi poytaxt ularning hududida qurilishini nazarda tutgan. Jefferson va Medison ushbu taklifni qo‘llab-quvvatlab, poytaxtning janubiy shtatlarda joylashishiga erishgan.
16-iyul 1790-yildagi Poytaxt joylashuvi to‘g‘risidagi qonunga ko‘ra, AQSh poytaxti prezident Vashington tanlaydigan hududda bo‘lishi kerak edi. Federal okrugning dastlabki shakli tomoni 10 mil bo‘lgan kvadrat edi va Vashington poytaxt tarkibiga Aleksandriyani ham kiritmoqchi bo‘lgan. Kongress 1791-yilda qonunga o‘zgartirish kiritib, Aleksandriyani federal okrugga qo‘shdi. Shu qonunga muvofiq, prezident Vashington 1791-yilda rejalashtirish, loyihalash va yer-mulkni sotib olishni nazorat qiluvchi uchta vakil — Tomas Jonson, Deniel Kerroll va Devid Styuartni tayinlagan. 9-sentyabr 1791-yilda ular shaharni Jorj Vashington sharafiga, uning atrofidagi hududni esa Qo‘shma Shtatlarni ifodalovchi ramziy timsol sharafiga Kolumbiya okrugi deb nomlashga kelishib olishgan. 1791—1792-yillarda meʼmor Endryu Ellikott[ingl.] va yordamchilari shahar chegaralarini o‘lchab chiqib, hudud perimetri bo‘ylab 40 ta katta tosh[ingl.] o‘rnatgan. Bu toshlarning ko‘pi hozirgacha saqlanib qolgan va bugun milliy yodgorlik hisoblanadi. Shunday qilib, yangi shahar Potomak daryosining shimoliy qirg‘og‘ida, Jorjtaunning sharqida qurila boshlagan.
Vashingtonning bosh rejasini ishlab chiqish tanlovida meʼmor Pyer Lanfan g‘olib bo‘lgan, biroq o‘sha paytda uning loyihasi amalda faqat dastlabki bosqichda ro‘yobga chiqarilgan. Uning rejalari faqat XX asr boshida shahar markazini, shu jumladan, Milliy alleya hududini qurishda qo‘llanilgan.
17-noyabr 1800-yildan AQSh Kongressi Vashingtonda majlislar o‘tkazadi.
XIX asr
Mazkur Kolumbiya okrugi to‘g‘risidagi organik qonun[ingl.]ning 1801-yilda qabul qilinishi bilan Virjiniya va Merilend shtatlari ilgari bergan Kolumbiya okrugi hududlari (Aleksandriya okrugi va Vashington okrugi) endi bu shtatlarning bir qismi hisoblanmaydigan, Kolumbiya okrugi aholisi esa ushbu shtatlar rezidenti bo‘lmaydigan bo‘ldi. Okrug to‘liq yagona birlik sifatida tashkil etilmagan edi, chunki tashkil etish mahalliy hukumat tuzishni nazarda tutadi. Qonun chiqaruvchi organni tashkil etish ham ko‘zda tutilmagan, Virjiniya va Merilend qonunlari amal qilishda davom etgan. Har bir okrug uchun alohida magistrat sudlari hamda Kolumbiya okrugi uchun yagona okrug sudi tashkil qilingan, biroq uning qarorlari okruglar bo‘yicha alohida yuritilib, tegishli shtat sudlari qarorlariga tenglashtirilgan. Bu tizim 1863-yilgacha, Kolumbiya okrugi Oliy sudi tashkil etilgunga qadar amal qilgan. Shunday qilib, Aleksandriya va Vashington okruglari tarkibga kiritilmagan hududlar sifatida alohida mavjud bo‘lib qolgan, yaʼni hech bir shtat yoki tashkil etilgan hudud tarkibiga kirmaydigan, federal ijro hokimiyati organlariga bo‘ysunadigan quyi darajadagi maʼmuriy birliklar edi. Shu munosabat bilan Amerika tarixshunosligida o‘sha davrdagi Kolumbiya okrugiga nisbatan Unincorporated territory atamasi ommalashgan; keyinchalik u inkorporatsiya qilinmagan hududlar tushunchasiga, ayniqsa 1901-yilda orol hududlari bo‘yicha sud ishlari natijasida AQSh tarkibiga kirmaydigan, ammo uning boshqaruvi ostida bo‘lgan hududlarga nisbatan paydo bo‘lgan taʼrifga maʼlum maʼnoda zid kelgan.

24—25-avgust 1814-yilda Angliya–Amerika urushi davrida admiral Jorj Kokbern qo‘mondonligidagi inglizlar Vashingtonni egallab, unga o‘t qo‘ygan. Kapitoliy, G‘aznachilik va Oq uy binolari yonib ketgan. Hukumat binolarining aksariyati qayta tiklangan, biroq o‘sha paytda hali qurilayotgan Kapitoliy hozirgi ko‘rinishda faqat 1868-yilda bitkazilgan.
1830—40-yillarda janubiy Aleksandriya okrugida iqtisodiy tanazzul boshlandi. Bunga quldorlikni bekor qilish tarafdorlari bo‘lgan mahalliy abolitsionistlarning harakati sabab bo‘lgan. Holbuki, qul savdosi okrug iqtisodiyotining asosi edi. 1840-yilda Aleksandriya aholisi o‘z yerlarini Virjiniya shtatiga qayta qo‘shishni so‘rab Kongressga murojaat qildi. 9-iyul 1846-yilda Kongress iltimosni qondirdi.
1850-yilgi kelishuvga binoan, shaharda qul savdosi taqiqlandi (ammo qullik emas). 1860-yilga kelib, shaharning qora tanli aholisining taxminan 80 foizi ozod qora tanli kishilardan iborat edi. Fuqarolar urushi 1861-yilda boshlandi va shahar aholisi, asosan, ozod etilgan qullarning oqimi hisobiga ko‘paydi. 1862-yilda prezident Avraam Linkoln poytaxtda qullikning bekor qilinishini uzil-kesil tasdiqlovchi qonunni imzoladi. Natijada qariyb 3100 kishi ozodlikka chiqdi. 1870-yilga kelib, shahar aholisi deyarli 132 000 kishiga yetdi. Shahar o‘sib borayotganiga qaramay, Vashington ko‘chalari hali ham qoplamasiz edi va yomg‘irdan so‘ng kuchli loy sabab ulardan o‘tib bo‘lmay qolardi. Yo‘llarning ahvoli shu qadar yomon ediki, ayrim Kongress aʼzolari poytaxtni boshqa joyga ko‘chirishni taklif qildilar.

1871-yilgi qonunga muvofiq, Kongress okrugning butun hududini boshqarish uchun hukumat tuzib, Vashington shahri, Jorjtaun va Vashington okrugini yagona munitsipalitetga birlashtirdi. U rasman Kolumbiya okrugi deb nomlandi. Vashington shahri 1871-yildan keyin huquqiy jihatdan mavjud bo‘lmay qolgan bo‘lsa-da, uning nomi butun okrugni anglatish uchun ishlatilishda davom etdi. Xuddi shu qonunga binoan, Kongress shaharni modernizatsiya qilish bo‘yicha komissiya tayinladi. 1873-yilda prezident Grant gubernator etib Aleksandr Shepardni[ingl.] tayinladi; shu yil Shepard jamoat ishlariga 20 mln $ sarfladi (2007-yil qiymati bo‘yicha bu 357 mln $ ga teng). Vashington modernizatsiya qilindi, biroq buning oqibatida shahar budjeti inqirozga uchradi. 1874-yilda Kongress Shepardni lavozimidan chetlatdi va 1901-yilgacha shaharni obodonlashtirish bo‘yicha yangi urinishlar amalga oshirilmadi.
XX asr

Shahar aholisi Buyuk depressiya boshlangan 1930-yillargacha nisbatan barqaror edi. O‘sha davrda Yangi kurs dasturi doirasida Franklin Ruzvelt qabul qilgan qonunlar Vashingtondagi davlat xizmatchilari sonini oshirdi. Ikkinchi jahon urushi hukumat faoliyatini jadallashtirib, poytaxtdagi xizmatchilar sonini yanada ko‘paytirdi; 1950-yilga kelib shahar aholisi o‘zining eng yuqori darajasiga — 802 178 kishiga yetdi. 1961-yilda AQSh Konstitutsiyasiga yigirma uchinchi tuzatish qabul qilindi. U Vashingtonga prezident va vitse-prezidentni saylash uchun saylovchilar kollegiyasida uchta ovoz berdi, biroq hanuz Kongress aʼzolarini saylash imkonini bermadi.

4-aprel 1968-yilda suiqasd oqibatida fuqarolik huquqlari harakati yetakchisi Martin Lyuter King o‘ldirilgach, shaharda, asosan, afroamerikaliklar mahallalari va savdo hududlarida tartibsizliklar boshlandi. Federal qo‘shinlar va Milliy gvardiyaning 13 000 dan ortiq harbiy xizmatchisi yordamida bostirilguncha tartibsizliklar uch kun davom etdi. Ko‘plab do‘konlar va boshqa binolar yonib ketdi, ularni tiklash ishlari 1990-yillarning oxirigacha cho‘zildi.
1973-yilda Kongress Kolumbiya okrugining o‘zini o‘zi boshqarishi to‘g‘risidagi qonunni qabul qildi. Qonun shaharni saylanadigan mer boshchiligidagi munitsipal kengash boshqarishini nazarda tutardi. 1975-yilda Uolter Vashington AQSh poytaxtining saylangan birinchi meri va ayni paytda birinchi qora tanli meri bo‘ldi. Biroq 1980—1990-yillarda shahar kengashi samarasiz boshqaruv va budjet sarfi uchun tanqid qilindi. 1995-yilda Kongress barcha munitsipal xarajatlarni nazorat qilish maqsadida Kolumbiya okrugi moliyaviy nazorat kengashini tuzdi. Shahar 2001-yilgacha o‘z moliyaviy holatini tikladi va shu yili nazorat kengashi faoliyati to‘xtatildi.
XXI asr
11-sentyabr 2001-yilda Vashingtonga qo‘shni Arlingtonda terrorchilik hujumi yuz berdi: 77-reysni bajarayotgan American Airlines aviakompaniyasi samolyoti Pentagonning tashqi chap qanotiga borib urildi. Bir guruh arab xudkush terrorchilar fuqarolik samolyotini egallab olib, uni Mudofaa vazirligi binosiga yo‘naltirdi; natijada 189 kishi (jumladan, besh terrorchi, samolyotdagi 59 kishi va Pentagonda ishlagan 125 kishi) halok bo‘ldi. Hujumdan so‘ng qurbonlar xotirasiga bag‘ishlangan memorial qurilishi boshlandi; u fojianing yettinchi yilligi — 11-sentyabr 2008-yilda ochildi.
27-iyun 2020-yilda AQSh Vakillar palatasi Vashingtonga shtat maqomini berish uchun ovoz berdi: 232 deputat «yoqlab», 180 deputat «qarshi» ovoz berdi. AQSh prezidenti Donald Tramp qonun loyihasiga veto qo‘yishga avvaldan vaʼda bergan edi.
Geografiya

Vashington AQShning shimoli-sharqida, qirg‘oqdan taxminan 53 kilometr uzoqlikda joylashgan. Bu qirg‘oq — Atlantika okeani. Shaharning maydoni 177 km² bo‘lib, shundan 159 km² quruqlik, 18 km² esa suvdir. Shahar quruqlikda Merilend shtati hududi bilan o‘ralgan bo‘lib, faqat janubi-g‘arb tomon bundan mustasno. Shahar uchta daryo bo‘yida joylashgan: Potomak va uning irmoqlari Anakostiya hamda Rok-Krik[ingl.]. Yana bir irmoq — Tayber-Krik[ingl.] — bir vaqtlar Milliy alleya hududidan oqib o‘tgan, ammo 1870-yillarda butunlay yer osti quvuriga o‘tkazilgan. Shahar ichida Potomakka parallel ravishda Vashington kanali[ingl.] o‘tadi va Anakostiyaga quyiladi.
Shahar hududida bir nechta orol bor. Potomakda Teodor Ruzvelt oroli, Kolumbiya oroli[ingl.], Uch opa-singil orollari[ingl.] va boshqa bir qancha kichik orollar joylashgan. Anakostiyadagi eng katta orol — Kingmen oroli[ingl.].
Keng tarqalgan shahar afsonasiga zid ravishda, Vashington quritilgan botqoqlik ustiga qurilmagan. Botqoqlashgan yerlar haqiqatan ham ushbu daryolar va boshqa tabiiy suv havzalari bo‘ylarida bo‘lgan, ammo shahar hududining katta qismini qishloq xo‘jaligi yerlari va tepaliklar tashkil qilgan. Shaharning eng baland nuqtasi — Fort-Reno bog‘ida, dengiz sathidan 125 metr balandlikda joylashgan Reno nuqtasidir. Eng past nuqtasi esa Potomak daryosi sathidir.
Vashington maydonining taxminan 20 % ini bog‘-parklar egallaydi. AQSh Milliy bog‘lar xizmati shahardagi tabiiy hududlarning katta qismini, jumladan, Milliy alleya, «Rok-Krik[ingl.] bog‘i, Teodor Ruzvelt orolidagi bog‘, «Konstitutsiya bog‘lari» va boshqa parklarni boshqaradi. Milliy bog‘lar xizmati tasarrufida bo‘lmagan yagona tabiiy hudud — Milliy dendrariy bo‘lib, uni boshqaruvchi tashkilot — AQSh Qishloq xo‘jaligi vazirligi.
Vashington shahrining Vashington monumentidan ko‘rinishi
- Shimolga qarash. Oq uy
- Sharqqa qarash. Kapitoliy
- Vashington monumenti
- Janubga qarash. Jefferson monumenti, Potomak va aeroport
- G‘arbga qarash. Linkoln monumenti, Potomak, Pentagon va Arlington qabristoni
Iqlim
Vashingtonning iqlimi nam subtropik (Cfa) hisoblanadi, V. P. Kyoppen tasnifiga ko‘ra. Shu bilan birga, u subtropik musson iqlimi sifatida ham tavsiflanadi (B. P. Alisov tasnifiga ko‘ra). Uning iqlimi AQShning Atlantika okeani o‘rta qirg‘oqlaridagi katta suv havzalaridan uzoq hududlarga xosdir. Bahor va kuz iliq, qish esa salqin bo‘lib, yiliga o‘rtacha 37 sm qor yog‘adi. Dekabr o‘rtasidan fevral o‘rtasigacha qishki o‘rtacha harorat 3,3 °C ni tashkil etadi. Qor bo‘ronlari Vashingtonda o‘rtacha har to‘rt–olti yilda bir marta kuzatiladi. Eng kuchli bo‘ronlar «nordister» deb ataladi va ular odatda kuchli shamol, jala yoki vaqti-vaqti bilan qor olib keladi. Bunday bo‘ronlar ko‘pincha Amerikaning sharqiy qirg‘og‘idagi katta hududlarni qamrab oladi.
Yoz issiq va nam bo‘ladi: iyulda o‘rtacha harorat 27,2 °C, o‘rtacha sutkalik nisbiy namlik qariyb 66 % ni tashkil etadi. Yozdagi yuqori harorat va namlik juda tez-tez momaqaldiroq bo‘lishiga olib keladi; ayrimlari baʼzan tornado yuzaga kelishiga sabab bo‘ladi.
Eng yuqori qayd etilgan harorat 6-avgust 1918-yilda va 20-iyul 1930-yilda +41 °C bo‘lgan. Eng past harorat −26,1 °C esa 11-fevral 1899-yilda yuz bergan Katta qor bo‘roni davrida qayd etilgan.
- vaqtida qayd etilgan. Havoning o‘rtacha yillik harorati — 15,5 °C
- Shamolning o‘rtacha tezligi — 3,9 m/s
- Havoning nisbiy namligi — 66 %
| Ko‘rsatkich \ Davr | Yanv | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sent | Okt | Noy | Dek | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mutlaq maksimal t, °C | 27,0 | 29,0 | 34,0 | 35,0 | 37,2 | 40,0 | 41,1 | 41,1 | 40,0 | 37,0 | 30,0 | 26,1 | 41,1 |
| O‘rtacha maksimal t, °C | 7,0 | 9,0 | 13,6 | 20,2 | 24,6 | 30,0 | 32,2 | 31,3 | 27,5 | 20,6 | 14,4 | 9,2 | 20,0 |
| O‘rtacha harorat, °C | 3,0 | 4,4 | 8,6 | 14,4 | 19,7 | 24,6 | 27,2 | 26,6 | 22,2 | 16,0 | 10,0 | 5,5 | 15,5 |
| O‘rtacha minimal t, °C | −1,6 | −0,0 | 3,1 | 9,1 | 14,6 | 19,7 | 22,7 | 21,6 | 17,5 | 11,3 | 5,5 | 1,3 | 10,5 |
| Mutlaq minimal t, °C | −26 | −26,1 | −16,6 | −9,4 | 0,6 | 6,1 | 11,1 | 9,4 | 2,2 | −3,3 | −12,2 | −25 | −26,1 |
| Yog‘inlar (meʼyor), mm | 73 | 67 | 90 | 82 | 101 | 108 | 111 | 86 | 100 | 93 | 74 | 88 | 1066 |
| Havo namligi, % | 62 | 60 | 59 | 58 | 64 | 66 | 67 | 69 | 70 | 67 | 65 | 64 | 64 |
| Manba: Ob-havo va iqlim | |||||||||||||
Davlat hokimiyati organlari
Federal hokimiyat organlari
AQShning barcha federal hokimiyat organlari Vashingtonda joylashgan: AQSh prezidentining qarorgohi Oq uyda, Kongress majlislari Kapitoliyda, Oliy sud esa Oliy sud binosida. Bundan tashqari, bu yerda AQSh federal hukumatining barcha ijro hokimiyati organlari — ijro departamentlari, faqat AQSh Mudofaa vazirligi bundan mustasno: u Pentagonda — qo‘shni okrugda — joylashgan. Shuningdek, AQSh federal agentliklari ham mavjud; ular bevosita departamentlarga (ijro hokimiyati) yoki Kongressga (qonun chiqaruvchi hokimiyat) bo‘ysunadi.
Vashington aholisi boshqa amerikaliklarga qaraganda bir qator siyosiy huquqlardan mahrum: ular Kongressda saylanadigan vakillarga ega emas. Vakillar palatasida 1991-yildan buyon Vashington delegati Eleanor Holms Norton[ingl.] hisoblanadi; u ovoz berish huquqiga ega emas, ammo qo‘mitalar majlislarida qatnashishi va munozaralarda ishtirok etishi mumkin. Senatda shaharning vakillari yo‘q. Biroq ovoz berish huquqiga ega bo‘lmagan delegatlari bor boshqa Amerika hududlari, masalan, Puerto-Riko yoki Guam aholisidan farqli ravishda, Kolumbiya okrugi fuqarolari AQShning barcha federal soliqlarini to‘laydi. 2005-yilgi so‘rov amerikaliklarning 78 % i Kolumbiya okrugi aholisi Kongressda 50 shtatning istalgan biriga qaraganda kamroq vakilga ega ekanini bilmasligini ko‘rsatdi. AQShda o‘tkazilgan turli so‘rovlarga ko‘ra, amerikaliklarning 61—82 % i Vashingtonning Kongressda ovoz berish huquqiga ega senatorlari bo‘lishi kerak deb hisoblaydi. Biroq jamoatchilikning bunday fikriga qaramay, Vashingtonga senatorlarni saylash huquqini berish urinishlari samarasiz bo‘lgan. Masalan, 1978-yilda taklif etilgan, Kolumbiya okrugi aholisiga ikki senator va AQSh Kongressi Vakillar palatasining kamida bitta to‘liq huquqli aʼzosini saylash huquqini beradigan Konstitutsiya tuzatishi yetarli miqdordagi shtatlar tomonidan ratifikatsiya qilinmagan.
Mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish
1-moddada belgilanganidek, AQSh Konstitutsiyasi Kongressga Vashington ustidan oliy hokimiyat beradi. Kolumbiya okrugida o‘zini o‘zi boshqarish to‘g‘risidagi qonun 1973-yilda qabul qilingunga qadar saylangan munitsipal kengash yo‘q edi. Bu qonun Kongressning ayrim vakolatlarini mahalliy boshqaruvga — saylangan mer (hozirda Myuriel Bauzer) va shahar kengashiga (Council of the District of Columbia) berdi; kengash tarkibiga yana 12 kishi kiradi. Biroq Kongress munitsipal kengash qabul qilgan qonunlarni bekor qilish va shahar boshqaruviga aralashish huquqini saqlab qolgan.
Kengash sakkizta tumanning har biridan bittadan aʼzo saylash yo‘li bilan tuziladi, qolgan besh aʼzo (shu jumladan, mer) esa butun shahar bo‘yicha saylanadi. Mer va kengash mahalliy budjetni qabul qiladi, Kongress esa uni tasdiqlaydi. Vashingtondagi sudlar tizimini ham federal hukumat boshqaradi.
Mahalliy hokimiyat, ayniqsa, Merion Berri lavozimda bo‘lgan davrda, layoqatsiz boshqaruv va mablag‘larni isrof qilish uchun tez-tez tanqid qilingan. Berri 1978-yilda mer etib saylangan va keyinchalik to‘rt yillik muddatga ikki marta qayta saylanib, jami 12 yil shaharni boshqargan. 1989-yilda The Washington Monthly gazetasi Berri maʼmuriyatini «Amerikadagi eng yomon munitsipal hukumat» deb atagan. 1991-yilda mer lavozimiga Sharon Pratt Kelli[ingl.] saylandi; u Amerika poytaxtini boshqargan birinchi qora tanli ayol bo‘ldi.
Berri 1994-yilda yana mer etib saylandi va keyingi yilga kelib shahar deyarli to‘lovga qobiliyatsiz holga tushdi. 1998-yilgi saylovda Entoni Uilyams[ingl.] g‘olib chiqdi; uning merligi davrida Vashington ravnaq topa boshladi va shahar budjeti taqchilligi tugadi. 2006-yilda bu lavozimni Edrian Fenti egalladi. U poytaxtni to‘rt yil boshqardi. 2010-yil avgustdagi saylovda esa mag‘lub bo‘ldi. Undan ustun kelgan nomzod — Vinsent Grey.
Kolumbiya okrugi bosh prokurori to‘rt yillik muddatga saylanadi. 2022-yilda bu lavozimga saylangan siyosatchi — Brayan Shvalb[ingl.].
Rasmiy ramzlar
Vashington bayrog‘i oq fonda ikkita qizil chiziq va uchta qizil besh qirrali yulduzdan iborat. Bayroq 1938-yilda tasdiqlangan; ungacha shaharning rasmiy bayrog‘i bo‘lmagan va uning o‘rniga norasmiy ramzlardan foydalanilgan. 2004-yilda Shimoliy Amerika veksillologiya assotsiatsiyasi[ingl.] o‘z aʼzolari orasida AQShning 150 shahri bayrog‘idan eng yaxshisini aniqlash uchun ovoz berish o‘tkazgan. Vashington bayrog‘i birinchi o‘rinni egallagan.
Shaharning ikkinchi rasmiy ramzi — muhr bo‘lib, u 1871-yilda qabul qilingan. Muhrda Jorj Vashington va adolat maʼbudasi Femida tasvirlangan; orqa fonda Potomak daryosi, Kapitoliy va ustida qadimiy parovoz turgan viaduk aks etgan. Muhrning pastki qismida shahar shiori yozilgan.
Kolumbiya okrugiga shtat maqomini berish
Qonun loyihasi HR51, 2020—2021-yillarda AQSh Vakillar palatasi tomonidan qabul qilingan (ammo hali AQSh Senati tomonidan maʼqullanmagan) quyidagi qoidalarni o‘z ichiga oladi:
- Kolumbiya okrugining mavjud hududi AQSh tarkibiga 51-shtat — «Vashington, Duglas Hamdo‘stligi» sifatida qabul qilinadi;
- Oq uy, Kapitoliy, Oliy sud binosi, asosiy federal binolar va federal yodgorliklar alohida okrugni — AQSh poytaxtini;
- tashkil etadi. Duglas Hamdo‘stligi ikkita senator va dastlab Vakillar palatasiga bitta aʼzo saylaydi;
- Vakillar palatasi aʼzolari soni 436 taga, Senat aʼzolari soni esa 102 taga oshiriladi;
- Kolumbiya okrugi delegatlari haqidagi qonun bekor qilinadi;
- Yangi konstitutsiyaviy tuzatishni kiritish va ratifikatsiya qilish jarayoni tezlashtiriladi; uning maqsadi 23-tuzatishni bekor qilishdir. Amaldagi tuzatish matniga ko‘ra, «qarorgohi Qo‘shma Shtatlar hukumatining joylashgan okrug saylovchilari prezident va vitse-prezidentni saylashda, agar u shtat bo‘lganida Kongressdagi senatorlari va vakillari umumiy soniga teng miqdordagi saylovchilarga ega bo‘lish huquqini oladi».
- Amaldagi mahalliy hokimiyat organlari (mer va shahar kengashi) gubernator va qonun chiqaruvchi kengash sifatida qayta tashkil etiladi.
2021-yil aprelida AQSh prezidenti Jo Bayden maʼmuriyati Kolumbiya okrugiga shtat maqomini berishni qo‘llab-quvvatladi.
Aholi
| 1800 | 1810 | 1820 | 1830 | 1840 | 1850 | 1860 | 1870 | 1880 | 1890 | 1900 | 1908 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 8144 | ↗15 471 | ↗23 336 | ↗30 261 | ↗33 745 | ↗51 687 | ↗75 080 | ↗131 700 | ↗177 624 | ↗230 392 | ↗278 718 | ↗321 000 |
| 1910 | 1918 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 |
| ↗331 069 | ↗418 000 | ↗437 571 | ↗486 869 | ↗663 091 | ↗802 178 | ↘763 956 | ↘756 510 | ↘638 333 | ↘606 900 | ↘572 059 | ↗601 723 |
| 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2019 | 2020 | ||||
| ↗605 125 | ↗619 624 | ↗633 427 | ↗646 449 | ↗658 893 | ↗672 228 | ↗705 749 | ↘689 545 |
Shahar aholisi boshqa Amerika megapolislariga nisbatan har doim kam bo‘lgan. 1860-yilda, Fuqarolar urushi boshlanishidan sal avval Vashingtonda taxminan 75 000 kishi yashagan. Bu Nyu-York yoki Filadelfiya kabi shaharlarga nisbatan ancha kam edi. Fuqarolar urushidan so‘ng shahar aholisi 75 % ga oshgan va Buyuk depressiya boshlangan 1930-yillargacha nisbatan barqaror bo‘lgan. Ikkinchi jahon urushi davrida ham federal idoralarda ishlovchi davlat xizmatchilari hisobiga shahar aholisi ko‘paygan. 1950-yilga kelib Vashington aholisi eng yuqori ko‘rsatkich — 802 178 kishiga yetgan. Ammo tez orada yo‘llar tarmog‘i kengayishi shahardan tashqarida uy-joy topishni osonlashtirgani uchun odamlar shahar atrofiga ko‘cha boshladi. Shuningdek, 1960-yillardagi ijtimoiy tartibsizliklar va jinoyatchilikning o‘sishi oqibatida 1980-yilga kelib shahar o‘z aholisining to‘rtdan birini yo‘qotgan. Aholi soni 1990-yillargacha kamayishda davom etgan, ammo 2000-yildan boshlab ilk bor o‘sish kuzatilgan: 2010-yilgi aholini ro‘yxatga olish natijalariga ko‘ra, o‘n yil davomida aholi soni 5,2 % ga ko‘paygan.
Vashingtonda shahar tashkil etilganidan buyon hozirgacha afroamerikaliklar nisbatan katta ulushni tashkil etgan: Mustaqillik urushidan so‘ng Yuqori Janubdagi qullar shaharga ko‘chib kela boshlagan. Mintaqadagi erkin qora tanlilar ulushi urushgacha taxminan 1 % bo‘lgan bo‘lsa, 10 % ga yetgan (1810-yilga kelib). 1800—1940-yillarda afroamerikaliklar umumiy aholining taxminan 30 % ini tashkil etgan.
Vashingtondagi afroamerikaliklar soni 1970-yilda eng yuqori darajaga yetgan. Shundan beri shahar atrofiga ko‘chish sababli qora tanli aholi soni kamaymoqda. Ayni vaqtda shahardagi oq tanli aholi soni oshib bormoqda.
2000-yilgi aholini ro‘yxatga olish maʼlumotlariga ko‘ra, Vashingtonning qariyb 33 000 aholisi gomoseksual yoki biseksual bo‘lib, bu shahar voyaga yetgan aholisining taxminan 8,1 % ini tashkil etadi. 2012-yilgi so‘rov bu demografik guruh ulushi 10 % ga oshganini ko‘rsatgan. Bunday ko‘rsatkichni Vashingtondagi liberal siyosiy muhit bilan izohlash mumkin; 2009-yil dekabrda mer bir jinsli nikohlar haqidagi qonun loyihasini imzolagan.
2010-yilgi aholini ro‘yxatga olishga ko‘ra, Vashingtonda 601 657 kishi yashaydi. Oxirgi o‘n yillikda aholi ko‘paygan: 2000-yilgi ro‘yxatga olishda 572 059 kishi qayd etilgan edi. Ish kunlarida Vashington atrofidan keluvchilar hisobiga shahardagi odamlar soni bir milliondan oshadi. Vashington aglomeratsiyasi Merilend va Virjiniyaning qo‘shni okruglari bilan birga, 5 milliondan ortiq aholiga ega mamlakatdagi sakkizinchi yirik aglomeratsiyadir. Agar Baltimor aglomeratsiyasi ham hisobga olinsa, aholisi sakkiz million kishiga yetadi va bu hududni mamlakatda to‘rtinchi o‘ringa olib chiqadi.
2007-yilgi ro‘yxatga olish maʼlumotlariga ko‘ra, poytaxt aholisining taxminan uchdan bir qismi funksional savodsizdir. Bu qisman ingliz tilini yaxshi bilmaydigan muhojirlar (taxminan 74 000 kishi) bilan bog‘liq. Vashington aholisining 85,16 % i ingliz, 8,78 % i ispan va 1,35 % i fransuz tilida so‘zlashadi. Funksional savodsizlik ko‘rsatkichi yuqori bo‘lishiga qaramay, aholining qariyb 46 % i to‘rt yillik kollej taʼlimidan keyin olinadigan kamida bakalavr darajasiga ega.
Aholini ro‘yxatga olishni AQSh aholini ro‘yxatga olish byurosi o‘tkazgan. Uning maʼlumotlariga ko‘ra, 2010-yilda shaharda 50,7 % afroamerikaliklar, 38,5 % oq tanlilar, 3,5 % osiyoliklar va 0,3 % tub amerikaliklar edi. Boshqa irqlar vakillari 4,1 % ni, aralash kelib chiqishlilar 2,9 % ni tashkil etgan. Lotin Amerikasidan kelib chiqqanlar ulushi 9,1 % bo‘lgan.
Din

Shahar aholisining aksariyati xristianlardir: 41 % i protestantlar, 20 % — katoliklar, 1 % — pravoslav xristianlar bo‘lib, yana 6 % i boshqa xristian oqimlariga mansub. Musulmonlar shahar aholisining 2 % ini, iudaizm tarafdorlari esa 5 % ini tashkil qiladi. Shaharliklarning 25 % i boshqa dinlarga eʼtiqod qiladi yoki umuman hech qanday din amallarini bajarmaydi.
Vashingtonda anglikan jamoasining AQSh Yepiskopal cherkoviga qarashli bosh sobori joylashgan. Kattaligi jihatidan bu kafedral sobor dunyoda oltinchi o‘rinda turadi. U Massachusets-avenyu va Viskonsin-avenyu kesishmasida joylashgan. Shahardagi katolik Vashington arxiyepartsiyasining kafedral sobori — Avliyo havoriy Matfey kafedral sobori[ingl.] bo‘lib, Konnektikut-avenyu[ingl.] va 17-ko‘cha oralig‘ida joylashgan. Shaharda AQShdagi eng katta katolik cherkovi — Bibi Maryamning beg‘ubor homilador bo‘lishi bazilikasi.
Jinoyatchilik

1990-yillarning boshida Vashington qotilliklar soni bo‘yicha Yangi Orlean bilan bir qatorda «jinoyatchilik poytaxti» hisoblangan. 1991-yilda 479 ta qotillik qayd etilgan, ammo 90-yillar oxiriga kelib zo‘ravonlik darajasi pasaygan. 2009-yilda 143 ta qotillik qayd etilgan — bu 1966-yildan beri eng past ko‘rsatkich edi. Umuman olganda, 1995—2007-yillarda og‘ir jinoyatlar soni qariyb 47 % ga kamaygan.
Boshqa yirik shaharlardagi kabi Vashingtonda ham uyushgan jinoyatchilik va giyohvand moddalar bilan bog‘liq muammolar keskin. Shimoli-g‘arbdagi boyroq hududlarda bunday jinoyatlar sharqdagi kambag‘alroq hududlarga nisbatan kamroq uchraydi. Mutaxassislarning taʼkidlashicha, shahar demografiyasidagi o‘zgarishlar jinoyatchilik kamayishiga sabab bo‘lgan, biroq shaharning sharqida, Merilend shtatidagi Prins-Jorjes okrugida zo‘ravonlik holatlari ko‘paygan.
Shahar xavfsizligini Kolumbiya okrugi markaziy politsiya departamenti[ingl.] taʼminlaydi, unda 4000 xodim ishlaydi.
1975-yilda Vashingtonda o‘qotar qurolni nazorat qilish to‘g‘risidagi qonun qabul qilinib, aholi 5-fevral 1977-yilgacha ro‘yxatga olingan pistoletlardan boshqasini saqlashi taqiqlandi. Biroq qonun 2007-yil martda AQShning Kolumbiya okrugi apellyatsiya sudi «Kolumbiya okrugi Hellerga qarshi[ingl.]» ishini ko‘rish davomida bekor qilindi. 2008-yil iyunda AQSh Oliy sudi apellyatsiya sudi qarorini qo‘llab-quvvatladi. Ikkala sud ham qurolni taqiqlash haqidagi qarorni AQSh Konstitutsiyasining Ikkinchi tuzatishiga zid deb topgan. Biroq sud qarori qurol-yarog‘ ustidan nazoratni butunlay bekor qilishni anglatmagan; qurolni ro‘yxatdan o‘tkazishni talab qiladigan qonunlar amalda qolgan.
22-iyul 2006-yilda shaharda 17 yoshga to‘lmagan bolalar va o‘smirlar uchun komendantlik soati joriy qilindi: ularga 22:00 dan keyin ko‘chada yurish taqiqlandi. Shahar meri taʼkidlaganidek:
Shahar 10 yil oldingiga qaraganda ancha xavfsiz, lekin biz bundan ham ko‘prog‘ini qila olamiz.
— Entoni Uilyams.
Iqtisodiyot
Vashington iqtisodiyoti, avvalo, davlat boshqaruvidagi bandlik va xizmatlar ko‘rsatishga asoslangan. Aholining katta qismi boshqaruv sohasida ishlaydi, yaʼni federal xizmatchilar hisoblanadi; ularning ulushi yildan yilga o‘zgaradi, chunki hukumat baʼzan ish o‘rinlarini qisqartiradi, baʼzan ko‘paytiradi. 2007-yil yanvarda federal xizmatchilar soni umumiy aholining atigi 14 % ini tashkil etgan; 2008-yilda federal hukumat qo‘shimcha ish o‘rinlari yaratib, bu ko‘rsatkichni 27 % ga yetkazgan. Yalpi ichki mahsulot 2008-yilda 97,2 mlrd dollarni tashkil etgan; bu ko‘rsatkich bo‘yicha okrug 35-o‘rinda (AQShning 50 shtati orasida).
Ko‘plab tashkilotlar, firmalar, mustaqil pudratchilar, notijorat tashkilotlari, kasaba uyushmalari va savdo guruhlarining shtab-kvartiralari Vashington yoki uning atrofida joylashgan. Bu ularga federal hukumatga «yaqinroq» bo‘lish va lobbi qilish orqali o‘z manfaatlarini ilgari surish imkonini beradi.
2010-yil yanvar holatiga ko‘ra, Vashington aglomeratsiyasida ishsizlik darajasi 6,9 % bo‘lib, bu AQShning 49 ta eng yirik aglomeratsiyasi orasida ikkinchi eng yaxshi natija edi. Vashington shahrining o‘zida esa shu paytda ishsizlik darajasi 12 % bo‘lgan.

Shaharda federal boshqaruvga bevosita bog‘liq bo‘lmagan tarmoqlar ham bor; ular, avvalo, taʼlim, moliya, davlat siyosati va ilmiy tadqiqotlar sohalaridir. Daromadi bo‘yicha dunyodagi besh yuzta eng yirik kompaniya orasidan ( Fortune jurnali talqiniga ko‘ra) ikkitasi Vashingtonda joylashgan: AQSh pochta xizmati (92-o‘rin, aylanmasi 68 mlrd dollar) va ipoteka agentligi «Fannie Mae» (270-o‘rin, aylanmasi 29 mlrd dollar). Shaharda sanoat korxonalari kam: isteʼmol tovarlari ishlab chiqarish va poligrafiya sohalari mavjud. Ko‘plab nashriyotlar, matbaa korxonalari va hukumat bosmaxonalari shu yerda joylashgan. Mehmonxona biznesi rivojlangan: shaharda 130 ta mehmonxona bor.
Ikki yuzta global qurilish kompaniyasi sharhiga ko‘ra, Vashington 2009-yilda xorijiy ko‘chmas mulk investitsiyalari bo‘yicha yetakchiga aylanib, London va Nyu-Yorkni ortda qoldirdi. 2006-yilda Expansion jurnali shaharni mamlakatdagi o‘nta hudud orasida ishbilarmonlik muhiti va iqtisodiy o‘sish uchun eng qulay deb baholadi. Shahardagi tijorat kompaniyalari ofislari soni bo‘yicha Vashington Amerikada Nyu-York va Chikagodan keyin uchinchi o‘rinda turadi. 2008-yilda milliy iqtisodiy inqiroz va uy-joy narxlarining pasayishiga qaramay, shahar AQShdagi uzoq muddatli ko‘chmas mulk bozorlari reytingida ikkinchi o‘rinni egallagan. Ushbu reytingni eʼlon qilgan jurnal — Forbes.
2006-yilda Vashingtonda aholi jon boshiga daromad 55 755 $ ni tashkil etgan; bu istalgan boshqa shtatdagidan yuqori. Biroq shahar aholisining 19 % i yashash minimumidan past darajada yashaydi (2005-yil bahosi); bu ko‘rsatkich bo‘yicha undan faqat bitta shtat oldinda — Missisipi.
Transport

Vashington va uning Merilend hamda Virjiniyadagi shahar atrofi hududlarida metropoliten ishlaydi. Metro 27-mart 1976-yilda ochilgan, hozir 98 ta stansiya va umumiy uzunligi 208 km bo‘lgan liniyalarga ega. Yo‘lovchilar soni bo‘yicha Vashington metrosi AQShda Nyu-York metrosidan keyin ikkinchi o‘rinda turadi — eng yuqori yo‘lovchilar oqimi 2014-yilda 818 ming kishiga yetgan.

Shaharda rivojlangan avtobus tizimi mavjud bo‘lib, u shahar atrofi va butun Vashington aglomeratsiyasiga ham xizmat ko‘rsatadi. Metro va avtobusda elektron to‘lov kartasi qo‘llanadi — SmarTrip.
Shahar jamoat transporti infratuzilmasining o‘ziga xos jihati — 2008-yilda ishga tushirilgan SmartBike DC — AQShdagi birinchi velosipedlarni umumiy foydalanishga berish tizimi edi. Istagan kishi maxsus jihozlangan stansiyalarda to‘lov evaziga velosiped ijaraga olib, shahar bo‘ylab yurishi yoki sayr qilishi mumkin. Uni bir sutka, besh kun, bir oy yoki bir yilga ijaraga olish mumkin edi. Keyinchalik SmartBike DC tarmog‘i yopildi, biroq 2010-yil sentyabrda Vashington va Virjiniyadagi qo‘shni Arlington okrugi yangi Capital Bikeshare velosiped tizimini ishga tushirdi. Keyinroq tarmoqqa Merilenddagi Montgomeri okrugi va Aleksandriya shahri qo‘shildi. Hozir 3000 ta velosiped va 350 ta stansiyaga ega bu tarmoq mamlakatdagi eng yirigidir.
Vashingtonning eng gavjum temiryo‘l vokzali — «Yunion[ingl.]» vokzali bo‘lib, yo‘lovchilar soni bo‘yicha faqat Pensilvaniya vokzaliga, Nyu-Yorkdagi vokzalga yutqazadi. Bu yerda metro Qizil liniyasi hamda Virjiniya va Merilenddan keladigan shahar atrofi poyezdlari yo‘llari kesishadi.
Shaharga uchta aeroport xizmat ko‘rsatadi: biri Merilendda, ikkitasi Virjiniyada joylashgan. Ronald Reygan nomidagi milliy aeroport (DCA) Vashingtondan Potomak daryosi bilan ajralib turadi va Arlington okrugida joylashgan; u metro stansiyasiga ega yagona aeroportdir. Aeroport shaharga, ayniqsa, federal hukumat binolariga yaqin bo‘lgani uchun bu yerda alohida xavfsizlik choralari qo‘llanadi va shovqin darajasiga cheklovlar o‘rnatilgan. Reygan aeroportida xalqaro bojxona xizmati bo‘lmagani sababli u faqat mamlakat ichidagi parvozlar uchun ishlatiladi.

Vashingtonning asosiy xalqaro aeroporti — Dalles nomidagi xalqaro aeroport (IAD) bo‘lib, shahardan 42 kilometr g‘arbda, Virjiniyaning Ferfaks va Laudon okruglarida joylashgan; uning umumiy maydoni 74 kv. km. Bu aeroport yo‘lovchilar soni bo‘yicha Vashington aeroportlari orasida yetakchi — 2007-yilda undan 24,7 million kishi foydalangan.
Targud Marshall nomidagi Baltimor/Vashington xalqaro aeroporti (BWI) Baltimor va Vashington o‘rtasidagi Enn-Erandel okrugida joylashgan bo‘lib, xalqaro reyslarga ham xizmat ko‘rsatadi. 2010-yilda Xalqaro aeroportlar kengashi uni yiliga 15 dan 25 mln gacha yo‘lovchiga xizmat ko‘rsatadigan aeroportlar toifasida dunyodagi eng yaxshi fuqarolik aeroporti deb topgan.
Arxitektura va shahar inshootlari

Vashington — reja asosida qurilgan shahar. Shaharning meʼmoriy qiyofasini yaratgan asosiy shaxs Pyer Lanfan — fransuz kelib chiqishli meʼmor, muhandis va shaharsozdir. 1791-yilda prezident Jorj Vashington Lanfanga yangi poytaxtning qurilish rejasini tuzish vakolatini bergan. Binolarni barokko uslubida qurish, ochiq maydonlar va ko‘kalamzor hududlar uchun joy ajratish maqsadida keng ko‘chalarni to‘g‘ri to‘rtburchak kvartallardan radial yo‘nalishda o‘tkazish mo‘ljallangan edi. Meʼmorning rejasida uzunligi taxminan bir mil (1,6 km), kengligi qariyb 400 fut (120 metr) bo‘lgan katta ko‘kalamzor xiyobon ham ko‘zda tutilgan; bu — Milliy alleya.
. 1792-yil martda Vashington Lanfanni shaharni rejalashtirishning mayda jihatlarigacha boshqarishga uringani va shahar tayinlagan uchta boshqaruvchi bilan ziddiyatga kirishgani uchun ishdan bo‘shatgan. Rejalarni Endryu Ellikott[ingl.] yakunlashiga to‘g‘ri kelgan. Ellikott Lanfanning dastlabki ayrim g‘oyalarini o‘zgartirgan bo‘lsa-da, Amerika poytaxtining hozirgi arxitektura qiyofasi aynan Lanfanga bog‘lanadi. Rejaga ko‘ra, shahar shimolda hozirgi Florida-avenyu, g‘arbda Rok-Krik daryosi va sharqda Anakostiya daryosi bilan chegaralanishi kerak edi.
XX asr boshida Lanfan tasavvur qilgan bog‘lar va milliy yodgorliklarga boy poytaxt rejasini amalga oshirish o‘rniga, shaharda binolar va qashshoq mahallalar tartibsiz ko‘paydi, hatto Milliy alleyada temiryo‘l stansiyasi ham paydo bo‘ldi. 1900-yilda Kongress Jeyms Makmillan[ingl.] boshchiligidagi qo‘mitani tuzdi. Uning shaharni qayta tashkil etish rejasi 1901-yildayoq amalga oshirila boshlandi. Reja Kapitoliy va Milliy alleya hududlarini qayta ko‘kalamzorlashtirish, yangi federal binolar va yodgorliklar qurish, qashshoq mahallalarni tugatish hamda butun shaharni qamrab oladigan yangi bog‘lar tizimini yaratishni ko‘zda tutgan. Rejani amalga oshirgan meʼmorlar Lanfan loyihasiga rioya qilishga harakat qilgan.

O‘n ikki qavatli «Qohira[ingl.]» turarjoy binosi 1894-yilda qurilganidan keyin Kongress shaharda baland binolar qurilishini cheklovchi qonun qabul qildi. 1910-yilda qonunga o‘zgartirish kiritildi: bino balandligi yonidagi ko‘cha kengligidan 20 fut (6,1 m) ortiq bo‘lmasligi kerak edi. Keng tarqalgan fikrga qaramay, hech qaysi qonun bino balandligini Kapitoliy yoki Vashington monumenti balandligi bilan cheklamagan. Bino balandligi haqidagi qonun sababli shaharda osmono‘par binolar yo‘q, ammo okrug tashqarisida (Virjiniyada, Potomak daryosining narigi sohilida) ko‘plab baland binolar mavjud.
Kolumbiya okrugi to‘rtta teng bo‘lmagan sektorga bo‘lingan: shimoli-g‘arb (NW), shimoli-sharq (NE), janubi-sharq (SE) va janubi-g‘arb (SW). Bu sektorlarni ajratuvchi chiziqlar Kapitoliyda tutashadi. Shahardagi barcha yo‘l belgilarida manzilning joylashuvini aniqlash uchun sektor qisqartmasi ham ko‘rsatiladi. Shaharning katta qismida ko‘chalarni avenyular (keng ko‘chalar) kesib o‘tadi. Avenyular, odatda, mamlakatdagi biror shtat nomi bilan ataladi. Vashingtonning ayrim ko‘chalari ayniqsa mashhur. Masalan, Pensilvaniya-avenyu Oq uyni Kapitoliy bilan bog‘laydi, Massachusets-avenyuda[ingl.] esa 59 ta elchixona joylashganligi bois bu ko‘cha baʼzan hazil tariqasida «Elchixonalar qatori» deb ataladi.
Arxitektura uslublari
Vashington meʼmorchiligi nihoyatda xilma-xil. Shaharda AQShning eng yaxshi meʼmoriy inshootlari o‘ntaligiga kirgan oltita obyekt bor. Reytingni tuzgan tashkilot — Amerika meʼmorlar instituti: Oq uy, Vashington kafedral sobori, Jefferson memoriali, Kapitoliy, Linkoln memoriali va Vyetnam urushi faxriylari memoriali. Bu obyektlar ham, shahardagi ko‘plab boshqa inshootlar ham turli meʼmoriy uslublarga mansub: georgian uslubi, neogotika, neoklassitsizm, neogrek uslubi, zamonaviy arxitektura uslubi.
Vashington markazidan tashqaridagi binolarning meʼmoriy uslublari yanada xilma-xil. Tarixiy yodgorliklar Viktoriya davri meʼmorchiligi, bozar uslubi va georgian uslubida bunyod etilgan. Eng qadimiy meʼmoriy hududlardan biri — Jorjtaun, ayni paytda shaharning eng eski tumani hamdir. Jorjtaundagi «Eski tosh uy[ingl.]» 1765-yilda qurilgan bo‘lib, shaharning eng qadimiy binosidir. Biroq uning atrofidagi ko‘pchilik uylar faqat 1870-yillarda qurilgan va Viktoriya davri meʼmorchiligini aks ettiradi. 1789-yilda tashkil etilgan Jorjtaun universiteti binolari roman va neogotika uslublarida qurilgan.
Shahardagi eng baland inshoot — Vashington monumenti, maydoni bo‘yicha eng kattasi esa Ronald Reygan savdo markazi[ingl.] bo‘lib, uning umumiy maydoni qariyb 288 000 kvadrat metr.
Madaniyat
Tarixiy yodgorliklar va muzeylar
Shahar markazi va ko‘plab tarixiy yodgorliklar joylashgan hudud — Milliy alleya, uzunligi bir mil bo‘lgan ochiq bog‘ hududidir. Uning markazida Vashington monumenti joylashgan, uning to‘rt tomonida Linkoln va Jefferson memoriallari, shuningdek, Oq uy va Kapitoliy joylashgan. Ular orasida shaharning boshqa yodgorliklari: Ikkinchi jahon urushi milliy memoriali[ingl.], Koreya urushi faxriylari memoriali[ingl.] va Vyetnam urushi faxriylari memoriali bor. Bu yerda AQSh Milliy arxivi binolari ham joylashgan; ularda Amerika tarixining eng muhim minglab hujjatlari, jumladan, Mustaqillik deklaratsiyasi, Konstitutsiya va Huquqlar to‘g‘risidagi bill.
saqlanadi. Alleyadan bevosita janubda Jorj Meyson memoriali, Kolumbiya okrugi harbiy memoriali[ingl.], shuningdek, Franklin Ruzvelt memoriali[ingl.] va Jefferson memoriali joylashgan. Ular sunʼiy ko‘l bo‘yida, Vashington kanali[ingl.].
yaqinida joylashgan. Milliy alleyada Smitson instituti — 1846-yilda Kongress tomonidan tashkil etilgan ilmiy-tadqiqot va taʼlim muassasasining muzeylari joylashgan (uning tarkibiga Vashingtondagi aksariyat milliy muzeylar va galereyalar kiradi):
- Amerika tarixi milliy muzeyi,
- Tabiiy tarix milliy muzeyi,
- Amerika hindulari milliy muzeyi,
- Aviatsiya va kosmonavtika milliy muzeyi,
- Xirshxorn muzeyi va haykaltaroshlik bog‘i,
- Sanʼat va sanoat binosi[ingl.],
- Afrika sanʼati milliy muzeyi.
Asosiy Smitson instituti binosining o‘zi ham Milliy alleyada joylashgan.
Chaynataun yaqinida institutning boshqa muzeylari: Smitson Amerika sanʼati muzeyi va Milliy portret galereyasi (AQSh) joylashgan. Smitson instituti tarkibiga Milliy pochta muzeyi va Milliy hayvonot bog‘i ham kiradi. Hayvonot bog‘i «Vudli» parkida joylashgan.

Milliy alleyada, Kapitoliy yaqinida Milliy sanʼat galereyasi ham joylashgan. U Smitson instituti tarkibiga kirmaydi va to‘liq AQSh hukumatiga tegishli. Galereyaga kirish ham, aksariyat muzey va galereyalarga kirish kabi, bepul. Galereyada dunyodagi eng yaxshi sanʼat to‘plamlaridan biri jamlangan. Ikkita binoda joylashgan ekspozitsiyalarda yevropalik va amerikalik ustalarning asarlari — rangtasvir, haykaltaroshlik, chizmalar, fotosuratlar, grafika hamda amaliy-bezak sanʼati buyumlari namoyish etiladi.
Shaharda ko‘plab xususiy muzeylar ham bor, jumladan, Ayollar sanʼati milliy muzeyi, «Korkoran» galereyasi — Vashingtondagi eng yirik xususiy muzey. Boshqa qiziqarli muzeylar qatoriga Jurnalistika va yangiliklar muzeyi, Xalqaro josuslik muzeyi, Milliy geografiya jamiyati muzeyi va Holokost yodgorlik muzeyi.
kiradi. Kapitoliyning ortida, Independens-avenyuda[ingl.] AQSh Kongress kutubxonasi — dunyodagi eng yirik kutubxonalardan birining binolari joylashgan. 1800-yilda Kongress ehtiyojlari uchun asos solingan kutubxona 1870-yildayoq AQShda chop etilgan har qanday ommaviy nashrning majburiy nusxasi saqlanadigan joyga aylangan. Kutubxonada jami 37 milliondan ortiq kitob bor, umumiy fond esa 160 mln dan ortiq saqlov birligini tashkil qiladi.

Ijro sanʼati, musiqa va teatrlar

Vashingtonda Jon Kennedi nomidagi ijro sanʼati markazi joylashgan; u yerda AQSh Milliy simfonik orkestri chiqish qiladi, shuningdek, Vashington milliy operasi va Vashington baleti spektakllari namoyish etiladi. Har yili Kennedi markazi mukofoti ijro sanʼati yo‘nalishida Qo‘shma Shtatlar madaniy hayotining rivojiga katta hissa qo‘shgan kishilarga topshiriladi. AQSh prezidenti va birinchi xonim odatda marosimda qatnashadi, chunki birinchi xonim Kennedi markazi vasiylik kengashining faxriy raisi hisoblanadi.
Shahardagi Milliy teatr[ingl.], Uorner teatri[ingl.] va Konstitutsiya zali[ingl.] da turli janrlardagi ijrochilarning chiqishlari bo‘lib o‘tadi. Ford teatri, unda AQSh prezidenti Avraam Linkoln 1865-yilda o‘ldirilgan, hozir ham teatr va muzey sifatida ishlaydi.
Shahardagi mahalliy teatrlarda klassiklar hamda zamonaviy mualliflar asarlari asosida spektakllar qo‘yiladi. Ular orasida quyidagi teatrlar bor: «Arena Steyj», «Studiya Tiyetr» va Shekspir teatr kompaniyasi[ingl.].
Vashington AQShdagi indi-madaniyatning muhim musiqiy markazidir. Dischord Records leybli, Ian Makkey tomonidan asos solingan bo‘lib, pank-madaniyatning 1980-yillardagi va indi-rokning 1990-yillardagi muhim mustaqil leybllaridan biri bo‘lgan. Yana boshqa mustaqil leybllar ham bor: TeenBeat Records[ingl.] va ESL Music[ingl.].
Tarixiy va madaniy tadbirlar
Amerika poytaxti tarixida shaharda o‘nlab «norozilik yurishlari» — yirik namoyishlar, mitinglar va yurishlar o‘tkazilgan. Buning sababi — Vashington AQSh poytaxti va mamlakatning eng muhim siyosiy markazi bo‘lib, bunday yurishlar, avvalo, jamiyatdagi siyosiy muammolarni hal qilishga qaratilgan. Norozilik yurishlari odatda juda ko‘p odamni jamlaydi va katta siyosiy harakatlantiruvchi kuchga ega. Eng muhim namoyishlardan biri «Mehnat va erkinlik uchun Vashingtonga yurish» 28-avgust 1963-yilda bo‘lib o‘tgan. Yig‘ilgan 300 000 kishilik olomon oldida qora tanlilarning fuqarolik huquqlari harakati yetakchisi Martin Lyuter King o‘zining mashhur «Mening orzum bor» nutqini so‘zlagan. Ushbu voqeadan so‘ng hukumat qora tanli aholining oq tanlilar bilan teng huquqlarini tan oluvchi bir qator qonunlar qabul qilishga majbur bo‘lgan. Ayrim namoyishlar har yili o‘tkaziladi: ilk «Hayot uchun yurish» 22-yanvar 1974-yil, har yili o‘tkaziladigan tadbirga aylandi. 2003-yildan buyon «Hayot uchun yurish» tadbirlariga har yili qariyb 250 000 kishi keladi.

Har to‘rt yilda bir marta, 20-yanvarda Vashington aholisi va mehmonlari shahardagi yana bir muhim siyosiy va madaniy voqeani — AQSh prezidentining inauguratsiyasini kuzatadi. 1981-yildan marosim Kapitoliyning g‘arbiy kirish qismi oldida o‘tkaziladi; muhim mehmonlar bino zinapoyalarida va uning yaqinida, qolganlar esa Milliy alleyada va unga tutash ko‘chalarda joylashadi. Tadbirga kirish bepul, istagan kishi qatnashishi mumkin. Prezident tantanali qasamyod qiladi hamda inauguratsiya nutqini so‘zlaydi. Prezidentning lavozimga kirishish marosimi juda ko‘p odamni jamlaydi; AQShning 44-prezidenti Barak Obamaning 20-yanvar 2009-yilda bo‘lib o‘tgan inauguratsiyasiga turli maʼlumotlarga ko‘ra 800 mingdan 1,8 milliongacha kishi kelgan. Marosim parad bilan yakunlanadi; parad Kapitoliydan Pensilvaniya-avenyu bo‘ylab Oq uygacha.
Yil davomida shaharda bir nechta festival ham o‘tkaziladi. Bahorda (odatda mart yoki aprel boshida) Milliy sakura festivali[ingl.] bo‘lib o‘tadi; u sovg‘a qilingan sakura daraxtlariga bag‘ishlangan. Bu daraxtlarni Tokio meri 1912-yilda Vashington aholisiga sovg‘a qilgan. Daraxtlar Vashington kanaliga tutash sunʼiy havza bo‘ylab ekilgan. Festival 1935-yildan o‘tkaziladi va 1994-yildan beri odatda ikki hafta davom etadi. Bu paytda sanʼat ko‘rgazmalari ochiladi, Yaponiya milliy anʼanalari namoyish etiladi; dam olish kunlarida bayram mushakbozlik bilan yakunlanadi. Birinchi dam olish kunlarida odatda Smitson varraklar festivali[ingl.] bo‘lib o‘tadi. Uning ishtirokchilari odatda Milliy alleyada to‘planadi, bayram mavzusi esa har yili o‘zgaradi.
Shaharda AQShning milliy bayramlari ham keng nishonlanadi. Xotira kunida — may oyining oxirgi dushanbasida — Kapitoliyning g‘arbiy maysazorida AQSh Milliy simfonik orkestri konsert beradi. AQSh Mustaqillik kuni (4-iyul) munosabati bilan butun shahar bo‘ylab tantanalar bo‘lib o‘tadi va bayram Milliy alleyadagi mushakbozlik bilan yakunlanadi.
Ommaviy axborot vositalari
Shaharda AQShning eng mashhur gazetalaridan biri — The Washington Post nashr etiladi. U 1877-yilda tashkil etilgan va Vashingtonning eng qadimiy gazetasidir. 2008-yil sentyabr holatiga ko‘ra, gazeta mamlakatda o‘quvchilar soni bo‘yicha oltinchi o‘rinda turadi. USA Today — eng ko‘p o‘qiladigan kundalik gazeta — Virjiniya shtatidagi qo‘shni Mak-Leynda[ingl.] nashr qilinadi.
Shaharda Express, The Washington Times, The Washington Examiner, Washington City Paper[ingl.] gazetalari va nafaqat shaharda, balki uning atrofida ham mashhur bo‘lgan Washington Business Journal haftalik nashri chop etiladi. The Hill, Politico va Roll Call gazetalari Kongress va federal hukumat haqidagi materiallarni eʼlon qiladi. Vashingtonda quyidagi jurnallar tahririyatlari ham faoliyat yuritadi: National Geographic, siyosiy The New Republic va The Washington Monthly[ingl.].
Taʼlim
Vashingtonda 129 ta davlat maktabi va o‘quv markazi bor, 2009—2010-yillarda ularda taxminan 45 000 kishi o‘qigan. Biroq 1999-yildan buyon o‘quvchilar soni uzluksiz kamaymoqda. Davlat maktablaridagi muammolar sababli 2001-yildan beri shaharda charter maktablar[ingl.] soni muntazam ko‘paymoqda. Hozir ular 52 ta bo‘lib, qariyb 28 000 o‘quvchi o‘qiydi. Shuningdek, 18 000 kishi (2006-yil holatiga ko‘ra) shahardagi 83 ta xususiy maktabda tahsil olgan.
Shaharda oliy taʼlim davlat va xususiy universitetlar hamda kollejlar tomonidan beriladi. Kollejlar ham universitetlar kabi to‘rt yillik o‘quv dasturlarini taklif qiladi. Ularning ayrimlari mustaqil faoliyat yuritadi, ayrimlari universitetlar tarkibiga kiradi (masalan, Jorj Vashington universitetida bunday kollejlar 12 ta). Shaharning eng qadimiy universiteti — Jorjtaun universiteti bo‘lib, u 1789-yilda tashkil etilgan; u AQShdagi eng qadimiy katolik universiteti hamdir.
Xususiy universitetlar:
- Amerika universiteti,
- Amerika katolik universiteti (CUA),
- Gallodet universiteti,
- Jorj Vashington universiteti (GW),
- Jorjtaun universiteti (GU),
- Govard universiteti,
- Pol Nitse nomidagi ilg‘or xalqaro tadqiqotlar maktabi[ingl.] ( Jons Hopkins universiteti),
- tarkibida), Janubi-sharqiy universitet,
- Strayer universiteti.
Yagona davlat universiteti — Kolumbiya okrugi universiteti (UDC).
Dunyo universitetlarining akademik reytingining 2010-yilgi natijalariga ko‘ra, ikkita universitet birinchi yuztalikka kirgan: Jorj Vashington universiteti 16-o‘rinni, Jons Hopkins universiteti 18-o‘rinni egallagan. Ikkala universitet jahonning eng yaxshi oliygohlari yuztaligiga ham kirgan; bu ro‘yxatni The Times jurnali 2009-yilda eʼlon qilgan: 13-o‘rin (Jons Hopkins universiteti) va 80-o‘rin (Jorj Vashington universiteti).
Sog‘liqni saqlash va tibbiyot

Shaharda 16 ta shifoxona va tibbiyot markazi mavjud. Yaqin atrofdagi Merilendda Milliy sog‘liqni saqlash institutlari joylashgan bo‘lib, ushbu tuzilma 27 ta tibbiyot markazini o‘z ichiga oladi. Shahar ichida eng yirik muassasa Vashington shifoxona markazi bo‘lib, shimoli-g‘arbda joylashgan va deyarli 200 000 m² maydonni egallaydi. Uning yonida Milliy reabilitatsiya shifoxonasi[ingl.] va Bolalar milliy tibbiyot markazi[ingl.] joylashgan. Bundan tashqari, Vashingtonning ko‘pgina universitetlari o‘z tibbiyot fakultetlari va ular bilan bog‘liq klinikalarga ega. Uolter Rid nomidagi Milliy harbiy tibbiyot markazi, shaharning shimolida joylashgan bo‘lib, amaldagi va isteʼfodagi harbiylarga, shuningdek, ularning qaramog‘idagi kishilarga tibbiy yordam ko‘rsatadi.
2009-yilgi hisobotga ko‘ra, shahar aholisining 3 % ida quyidagi kasalliklar qayd etilgan: OIV yoki OITS; AQSh Kasalliklarni nazorat qilish va oldini olish markazlari buni «keng tarqalgan va jiddiy epidemiya» deb baholaydi. Shahar hokimiyatining taʼkidlashicha, Vashingtonda OIV infeksiyasi tarqalishi ayrim mamlakatlarnikidan ham yuqori, masalan, G‘arbiy Afrika mamlakatlarinikidan.
Sport


Hozirda Vashington AQShning erkaklar professional sportidagi beshta asosiy ligasining barchasida jamoaga ega sakkiz shahardan biridir: Amerika futboli (Milliy futbol ligasi), basketbol (Milliy basketbol assotsiatsiyasi), beysbol (Bosh beysbol ligasi), shaybali xokkey (Milliy xokkey ligasi), shuningdek, futbol (Oliy futbol ligasi. 1995-yilda shaharda futbol jamoasi tashkil etilgunga qadar Vashington Amerikaning to‘rtta asosiy erkaklar sport ligasida jamoaga ega bo‘lgan o‘n uchta shahardan biri edi.
| Klub | Sport turi | Liga | Stadion | Tashkil etilgan yil |
|---|---|---|---|---|
| «Vashington Kommanders» | Amerika futboli | Milliy futbol ligasi | «FedEks-Fild» | 1932 |
| «Vashington Uizards» | Basketbol | Milliy basketbol assotsiatsiyasi | «Capital One Arena» | 1961 |
| «Vashington Neshionals» | Beysbol | Bosh beysbol ligasi | «Neshionals-Park[ingl.]» | 1969 |
| «Vashington Kepitals» | Xokkey | Milliy xokkey ligasi | «Capital One Arena» | 1974 |
| «Di-Si Yunayted» | Futbol | Oliy futbol ligasi | «Audi Fild[ingl.]» | 1995 |
Vashington jamoalari beshta Amerika ligasida (NFL, MLS, NHL, NBA va MLB) jami o‘n ikkita chempionlikni qo‘lga kiritgan: «Vashington Redskins» beshta chempionlikni, «Di-Si Yunayted» to‘rtta chempionlikni qo‘lga kiritgan, «Vashington Kepitals», «Vashington Uizards» va «Vashington Neshionals» esa bittadan chempionlikni qo‘lga kiritgan.
Shaharda ikkita professional ayollar sport jamoasi ham ishtirok etadi: «Vashington Mistiks» jamoasi Ayollar milliy basketbol assotsiatsiyasi tarkibida «Capital One Arena»da o‘yinlar o‘tkazadi, «Vashington Fridom» esa Ayollar professional futbol ligasi tarkibida Kennedi stadionida o‘ynagan. Vashingtonning boshqa professional va yarim professional jamoalari («Vashington Kasls», «Vashington Di-Si Sleyers[ingl.]» va boshqalar) turli darajadagi Amerika ligalarida qatnashadi.
Tarixan shahardagi dastlabki jamoalar 1859-yilda tashkil etilgan «Potomak klubi» va «Vashington Neshionals» beysbol jamoalari bo‘lgan. 1871-yilda «Vashington Neshionals» birinchi professional beysbol ligasi — Milliy assotsiatsiya[ingl.] klubiga aylandi, ammo to‘rt yildan keyin ham jamoa, ham liganing o‘zi faoliyatini to‘xtatdi. XIX asrdan boshlab ko‘p yillar davomida shaharning asosiy beysbol jamoasi nomlarini o‘zgartirib, turli ligalarda o‘ynagan:
- 1859—1875, jumladan, 1871—1875-yillarda — «Vashington Neshionals» (Milliy assotsiatsiya[ingl.]),
- 1884-yil — «Vashington Neshionals» (Amerika assotsiatsiyasi[ingl.]),
- 1884-yil — «Vashington Neshionals» (Birlashgan assotsiatsiya[ingl.]),
- 1886—1889-yillar — «Vashington Neshionals» (Milliy liga),
- 1891—1899-yillar — «Vashington Senators» (Amerika assotsiatsiyasi[ingl.] va Milliy liga),
- 1901—1960-yillar — «Vashington Neshionals»/«Vashington Senators» (Bosh beysbol ligasi),
- 1961—1971-yillar — «Vashington Senators» (Bosh beysbol ligasi),
- 1969-yildan hozirgacha — «Vashington Neshionals» (Bosh beysbol ligasi).
Shahardagi birinchi Amerika futboli jamoasi «Vashington Senators[ingl.]» Amerika professional futbol assotsiatsiyasida (1922-yildan Milliy futbol ligasi) 1921-yilda o‘ynagan, ammo jamoa 1941-yilgacha mavjud bo‘lgan. 1932-yilda «Vashington Redskins» klubi tashkil topgan. U hozirgacha faoliyat yuritadi va Amerika futbolida eng ko‘p sovrin qo‘lga kiritgan klublardan biri sanaladi.
Basketbol jamoasi 1946-yilda paydo bo‘lgan («Vashington Kepitols[ingl.]»), u 1951-yilgacha mavjud bo‘lgan. Jamoa Amerika basketbol assotsiatsiyasi, keyinchalik Milliy basketbol assotsiatsiyasiga aylangan ligada 1946—1949-yillarda uchta to‘liq mavsum o‘tkazgan. Hozirgi «Vashington Uizards» jamoasi 1961-yilda NBA tarkibida tuzilgan.
1974-yilda xokkey jamoasi tuzilgan, 1995-yilda esa AQShda futbol ommalashganidan so‘ng (bu hodisa 1994-yilgi jahon chempionati bilan bog‘liq) «Di-Si Yunayted» futbol jamoasi tuzildi. 1996-yilda Oliy futbol ligasi tashkil etildi va klub o‘shandan beri unda ishtirok etadi. AQShning eng ko‘p sovrin qo‘lga kiritgan klubi sifatida (4 ta chempionlik) «Yunayted» KONKAKAF chempionlar kubogini 1998 yilda hamda Amerikalararo kubokni 1998-yilda qo‘lga kiritgan. Vashington futbol jamoasi, shuningdek, Janubiy Amerika kubogi bahslarida (2005 va 2007 yillarda) qatnashgan yagona Amerika jamoasidir.
Bundan tashqari, Vashingtonda Washington Open tennis turniri o‘tkaziladi. U US Open Series turkumiga kiradi. Shuningdek, bu yerda har yili ikkita marafon — milliy marafon va dengiz piyodalari korpusi marafoni o‘tkaziladi. Sport voqealarini Merilendda joylashgan Comcast SportsNet televizion tarmog‘i yoritadi.
«RFK Stadium» stadionida bir necha bor yirik xalqaro futbol turnirlari o‘yinlari o‘tkazilgan: 1994-yilda stadion 5 ta o‘yinga mezbonlik qilgan: jahon chempionati (guruh bosqichining 4 ta uchrashuvi va Ispaniya bilan Shveysariya o‘rtasidagi 1/8 final o‘yini), 1996-yilda — Olimpiya o‘yinlari futbol turnirining guruh bosqichi va chorak final uchrashuvlarini, 2003-yilda esa guruh bosqichi va 1/4 final o‘yinlarini qabul qilgan — ayollar jahon chempionatining o‘yinlarini o‘tkazgan. Bundan tashqari, stadionda KONKAKAF Oltin kubogining chorak final bahslari 2009 va 2011 yillarda bo‘lib o‘tgan.
Qardosh shaharlar
Vashingtonning o‘n to‘rtta rasmiy qardosh shahri va hamkor shahri bor:
Bangkok, Tailand (1962)
Dakar, Senegal (1980)
Pekin, Xitoy (1984)
Bryussel, Belgiya (1985)
Parij, Fransiya (2000, hamkor shahar)
Afina, Gretsiya (2000)
Pretoriya, Janubiy Afrika Respublikasi (2002)
Sanderlend, Buyuk Britaniya (2006)
Akkra, Gana (2006)
Seul, Koreya Respublikasi (2006)
Anqara, Turkiya (2011)
Rim, Italiya
Brazilia, Braziliya
Addis-Abeba, Efiopiya
Adabiyotlar
- Pospelov E. M. Dunyoning geografik nomlari. Toponimik lug‘at / masʼul muharrir R. A. Ageyeva. — 2-nashr, o‘zgarishsiz. — M.: Russkiye slovari, Astrel, AST, 2002. — 512 b. — 3000 nusxa. — ISBN 5-17-001389-2.
Havolalar
- Vashingtonning rasmiy sayti
- Vashington, D.C. bo‘yicha qo‘llanma, materiallar manbasi: Kongress kutubxonasi
- Kolumbiya okrugi (fuqarolik hududi) : [№ 1702382] // AQSh Geologiya xizmati geografik nomlar axborot tizimi : [ingl.] / Ichki geografik nomlar qo‘mitasi ; AQSh Geografik nomlar kengashi. — Murojaat sanasi : 18.11.2026.
«Vashington» yo‘lko‘rsatkich Vikisayohatda (ingl.)