Laktobakteriyalar nima

Laktobatsillalar
Lactobacillus около клеток вагинального эпителия
Lactobacillus qin epiteliysi hujayralari yonida
Ilmiy tasnifi
Turkum:
Laktobatsillalar
Xalqaro ilmiy nomi
Lactobacillus
Beijerinck 1901 emend. Cai et al. 2012
Turlar

Laktobatsillalar (lot. Lactobacillus, lot. lac — sut) — grammusbat fakultativ anaerob yoki mikroaerofil bakteriyalar turkumi bo‘lib, Lactobacillaceae oilasiga mansub.

Laktobatsillalar sut kislotasi bakteriyalari guruhining eng muhim vakillaridan biridir. Ushbu guruhga mansub bakteriyalarning aksariyati laktozani va boshqa uglevodlarni sut kislotasiga aylantiradi. Odatda, ular kasallik qo‘zg‘atmaydi, ko‘plab turlari inson oziqlanishida foydali vazifani bajaradi. Inson organizmida ular doimiy ravishda ichakda va qinda (Dederleyn tayoqchalari) uchraydi va shu joylarda simbiontlar sifatida ichak mikroflorasining katta qismini hamda qinning asosiy mikroflorasini tashkil etadi. Ko‘plab turlar o‘simlik qoldiqlarining parchalanishida ishtirok etadi. Ular sut kislotasini ishlab chiqaradi, kislotali muhit esa ko‘plab patogen bakteriyalar va zamburug‘larning o‘sishiga to‘sqinlik qiladi.

Lactobacillus turkumi 261 turni o‘z ichiga oladi (2020-yil mart holatiga ko‘ra); bu turlar fenotipik, ekologik va genotipik jihatdan nihoyatda xilma-xildir.

Qo‘llanilishi

Biologik xususiyatlari. Tarkibida laktobatsillalar bo‘lgan preparatlarning davolovchi ta’siri laktobakteriyalarning patogen mikroorganizmlarga, jumladan, stafilokokklarga, enteropatogen ichak tayoqchalariga, proteylarga va shigellalarga qarshi antagonistik ta’siriga bog‘liq. Bu bakterial jamoa (bakteriotsenoz) buzilishlarini me’yorlashtirishga yordam beradi. Laktobakteriya preparatlari moddalar almashinuvi jarayonlarini yaxshilaydi, ichak kasalliklarining uzoq davom etuvchi shakllari rivojlanishining oldini oladi va organizmning nospetsifik chidamliligini oshiradi. Reyteri laktobakteriyalari reuterin moddasini ishlab chiqaradi; u ichakdagi patogen mikrofloraning o‘sishini bostiradi, ammo organizmning o‘ziga xos foydali mikroflorasi o‘sishiga ta’sir qilmaydi.

Oziq-ovqat sanoatida

Ayrim Lactobacillus turlari sanoatda kefir, yogurt, pishloq, non ishlab chiqarishda qo‘llanadi. Laktobakteriyalar sabzavotlarni tuzlash, marinadlar va boshqa mahsulotlarni tayyorlash jarayonlarida ishtirok etadi. Shuningdek, sintetik va biotexnologik yo‘l bilan olingan sut kislotasidan ham foydalaniladi. Achitish jarayonida silosda mog‘or zamburug‘larining rivojlanishi sekinlashadi, bu esa hayvonlarni qimmatli ozuqa bilan ta’minlaydi.

Tibbiyotda

Sut kislotasi bakteriyalari shtammlaridan tibbiy preparatlar — probiotiklar tayyorlashda foydalaniladi. Ular infeksion kasalliklardan yoki antibiotiklar bilan davolashdan so‘ng ichak va qinning normal mikroflorasini tiklashga mo‘ljallangan. Chaqaloqlarda Reyteri laktobakteriyalaridan foydalanish ichak mikroflorasining buzilishi bilan bog‘liq kolikalar (sanchiqlar) og‘irligini kamaytiradi.

Biologik ta’siri

Kemiruvchilarda o‘tkazilgan klinikagacha tadqiqotlarning tizimli sharhiga ko‘ra, Lactobacillaceae oilasi va Lactobacillus turkumi gippokampdagi neyrogenez hamda BDNF darajasi bilan izchil ijobiy bog‘liqlik ko‘rsatgan. Aniqlangan ta’sir mexanizmlariga nerv o‘sish omilini rag‘batlantirish, gippokampdagi endokannabinoidlar darajasini oshirish va neyroyallig‘lanish yo‘llarini tartibga solish kiradi.