SSD saqlash qurilmasi

2,5" o‘lchamli, 2010-yilgi SSD, interfeysi SATA II, foydalanilgan qurilmalar: noutbuklar va kompyuterlar
Shakl omili M.2 bo‘lgan SATA (NGFF) interfeysli SSD
Interfeysi SATA III bo‘lgan SSD — 3,5" bo‘limiga o‘rnatish adapteri bilan; o‘rnatiladigan qurilma: tizim bloki
Tashqi qattiq disk — ichida mSATA turidagi SSD mavjud; to‘plamda USB 3.0 adapteri va korpus mavjud
HGST SN150 1,6 TB — yuqori tezlikdagi qattiq holatli, NVMebilan mos saqlash qurilmasi; u serverlar uchun plata ko‘rinishida ishlab chiqarilgan, interfeysi PCI-E

Qattiq holatli ma’lumot saqlash qurilmasi (ingl. solid-state drive, SSD) — kompyuter uchun elektr energiyasisiz ham ma’lumotni saqlaydigan mexanik qismlarsiz ishlaydigan xotira qurilmasi , uning asosini xotira mikrosxemalaritashkil etadi; u qattiq disklarga (HDD) muqobildir. Qattiq holatli saqlash qurilmalarining eng keng tarqalgan turida ma’lumotlarni saqlash uchun NAND turidagi flesh-xotiraishlatiladi. Biroq, saqlash qurilmasi DRAMxotirasi asosida qurilib, qo‘shimcha quvvat manbai — akkumulyator bilan jihozlangan turlari ham mavjud. Bunday qurilmada xotira mikrosxemalaridan tashqari boshqaruv mikrosxemasi — kontroller.

ham bo‘ladi. Hozirgi vaqtda SSD qurilmalari unumdorlikni oshirish uchun ham ko‘chma (noutbuklar, netbuklar, planshetlar), ham statsionar kompyuterlarda ishlatiladi. 2016-yilda eng yuqori unumdorlikka ega qurilmalar M.2 shaklidagi, NVMeinterfeysli SSDlar edi, 2025-yilga kelib ularning tezligi 14900 MB/s ga yetdi.

An’anaviy qattiq disklarga qaraganda qattiq holatli saqlash qurilmalari kichikroq va yengilroq, shovqinsiz ishlaydi, mexanik shikastlanishga (masalan, tushib ketishga) bir necha baravar chidamli va amallarni ancha tez bajaradi. Shu bilan birga, ularning bir gigabaytga to‘g‘ri keladigan narxi bir necha baravar yuqori, yozish bo‘yicha xizmat muddati esa qisqaroq.

Tavsif

SSDlar ma’lumotlarni aylanadigan metall disklar yoki magnit lentalar o‘rniga mikrosxemalarda saqlaydigan qurilmalardir. Ularning paydo bo‘lishiga protsessorda ma’lumotlarni qayta ishlash tezligi HDDga yozish tezligidan ancha yuqori ekani sabab bo‘lgan. Magnit disklar o‘nlab yillar davomida korporativ ma’lumot saqlash sohasida ustunlik qilib kelgan. Bu davrda (1950-yillardan boshlab) saqlash vositalarining sig‘imi ikki yuz ming baravar, protsessorlarning ishlash tezligi ham juda katta darajada oshdi, biroq ma’lumotlarga murojaat qilish tezligi ancha kam o‘zgardi va disklar tizimning «tor bo‘g‘ini»ga aylandi. Qattiq holatli saqlash qurilmalari bu muammoni hal qiladi: ular qattiq disklarga nisbatan ma’lumotlar bilan ancha tez ishlaydi. Flesh-xotira mikrosxemalaridan foydalanishi tufayli SSDlarning xususiyatlari magnit plastinali qattiq disklarnikidan sezilarli farq qiladi.

SSDlardan foydalanishni optimallashtirish maqsadida 2011-yilda NVMe — ingl. Non-Volatile Memory Expressinterfeysi ishlab chiqildi. Windows tizimida uning qo‘llab-quvvatlanishi faqat 8.1versiyasidan boshlab qo‘shilgan. Windows 7 tizimida ushbu protokolni KB2990941tuzatish paketi (hotfix) qo‘llab-quvvatlaydi. Hamma ona platalar ham NVMe interfeysini qo‘llab-quvvatlamaydi, shu sababli eski SATA.

interfeysi hamon ommabop. Qattiq holatli saqlash qurilmalarining asosiy xususiyatlari:

  • ma’lumotlarga murojaat qilish vaqti juda qisqa: mexanik disklarga qaraganda yuz martadan ming martagacha tez;
  • yuqori tezlik: turli joylarda joylashgan ma’lumotlar bilan ishlaganda soniyasiga bir necha gigabaytgacha;
  • yuqori IOPS ko‘rsatkichlari — yuqori tezlik va kam kechikish tufayli;
  • unumdorlikning arzonligi: saqlash qurilmalari orasida narx va unumdorlikning eng yaxshi nisbati;
  • yuqori ishonchlilik: SSDlar ma’lumotlarni boshqa yarimo‘tkazgichli qurilmalar darajasida ishonchli saqlaydi.

Qattiq disklardan farqli ravishda, SSD narxi mavjud sig‘imga juda kuchli bog‘liq. Bu xotira yacheykalarining joylashish zichligi va mikrosxema kristallining o‘lchami cheklangani bilan izohlanadi.

Gibrid saqlash qurilmalari

Shuningdek, gibrid qattiq disklar (ingl. SSHD, solid-state hybrid drive) ham mavjud bo‘lib, ularda qattiq holatli xotira bilan mexanik qattiq disk birlashtiriladi. Bunday yechim katta hajmdagi ma’lumotlarni arzon saqlash imkoniyatini saqlagan holda flesh-xotiraning ayrim afzalliklaridan (tasodifiy murojaatning tezligi) foydalanish imkonini beradi. Ularda flesh-xotira kichik hajmdagi bufer (kesh) sifatida ishlatiladi (masalan, Seagate Momentus XT modelida 4 dan 8 GB gacha) yoki kamroq hollarda alohida saqlash qurilmasi sifatida foydalanilishi mumkin (ingl. dual-drive hybrid systems)[manba 2755 kundan beri ko‘rsatilmagan].

Intel kompaniyasining Smart Response texnologiyasi tez-tez ishlatiladigan ma’lumotlarni (fayllarni) SSDda keshlash uchun SSD va HDDdan birgalikda foydalanish imkonini beradi hamda SSHDdan yanada samaraliroq foydalanadi.

Boshqa ishlab chiqaruvchilar ham HDDda saqlanayotgan ma’lumotlarni SSD yordamida keshlash texnologiyalariga ega: Marvell HyperDuo (Marvell 88SE9130 kontrollerida), Adaptec MaxIQ (MaxCache), LSI CacheCade. Ularning orasida faqat HyperDuo uy sharoitida foydalanishga mo‘ljallangan.

Nomlanishi

Qattiq holatli saqlash qurilmalariga faqat yarimo‘tkazgich asosidagi qurilmalar kiradi. Qattiq va optik disklar, qat’iy ma’noda qattiq jismlar bo‘lsa ham, bu turga kirmaydi. Mazkur terminologiya lazerlardagi qo‘llanishidan farq qiladi: qattiq jismli lazerlar deb yarimo‘tkazgichlardan tashqari istalgan qattiq jism asosidagi lazerlarga aytiladi.

Dastlab qattiq holatli saqlash qurilmalari «qattiq holatli disklar» (ingl. Solid-State Disk) deb atalgan, holbuki ularning hech biri aslida disk emas. Hozir bu nom kam qo‘llanmoqda.

Rivojlanish tarixi

  • 1978-yil — AQSHning StorageTek kompaniyasi zamonaviy turdagi birinchi yarimo‘tkazgichli (RAM xotiraga asoslangan) saqlash qurilmasini yaratdi.[manba 522 kundan beri ko‘rsatilmagan]
  • 1982-yil — AQSHning Cray kompaniyasi o‘zining Cray-1 superkompyuteri uchun 100 Mbit/s tezlikdagi va Cray X-MP uchun 320 Mbit/s tezlikdagi, hajmi 8, 16 yoki 32 millionta 64 bitli so‘zga teng RAM asosidagi yarimo‘tkazgichli saqlash qurilmasini taqdim etdi.
  • 1995-yil — Isroilning M-Systems kompaniyasi flesh-xotira asosidagi birinchi yarimo‘tkazgichli saqlash qurilmasini taqdim etdi.[manba 522 kundan beri ko‘rsatilmagan]
  • 2008-yil — Janubiy Koreyaning Mtron Storage Technology kompaniyasi sig‘imi 128 GB, yozish tezligi 240 MB/s va o‘qish tezligi 260 MB/s bo‘lgan SSDni yaratishga muvaffaq bo‘ldi.[manba 522 kundan beri ko‘rsatilmagan]
  • 2025-yil — Sandisk WD Black SN8100 nomli iste’molchiga mo‘ljallangan saqlash qurilmasini taqdim etdi. Uning standarti PCIe 5.0 bo‘lib, o‘qish va yozish tezliklari mos ravishda 14 900 MB/s va 14 000 MB/s ga teng.

Ishlab chiqaruvchilar va bozor

SSD uchun NAND flesh-xotirasini[qachon?] quyidagi kompaniyalar ishlab chiqargan: SanDisk, Toshiba (Toshiba Memory[inglizcha], ya’ni Kioxia); 2016-yilda esa — Samsung, Intel, Micron.

2013-yilda NAND mikrosxemalarining eng yirik ishlab chiqaruvchilari Samsung, Toshiba, Micron va SK-Hynixbo‘lgan. SSD uchun kontroller mikrosxemalarini esa LSI-SandForce[inglizcha], Marvell, Silicon Motion[inglizcha], Phison va JMicronishlab chiqargan. O‘sha yili Samsung, Toshiba va Micron 3D NAND[inglizcha]mikrosxemali SSD ishlab chiqarishni boshladi. Bu texnologiya qurilmalar, ayniqsa katta sig‘imli modellar narxini pasaytirishga imkon berdi.

2016-yilning I choragida SSD ishlab chiqarish bo‘yicha eng yirik kompaniyalar Samsung Electronics (birinchi o‘rin, bozorning taxminan 40 % i), SanDisk (12 %), Lite-On (Plextor[inglizcha], Lite-On), Kingston, Intel, Micron, OCZ, HGST[inglizcha][manba 1503 kundan beri ko‘rsatilmagan]bo‘lgan. Toshiba Memory NAND mikrosxemalarining eng yirik ishlab chiqaruvchilaridan biri bo‘lgan va shundayligicha qolayotgan bo‘lsa-da, kompaniyaning SSD bozoridagi ulushi 2016-yilda atigi 3,9 % ni tashkil etgan.
2016-yildan buyon Samsung 3D NAND mikrosxemalariga ega «iste’molchi» SSDlarini faqat o‘zi ishlab chiqargan mikrosxemalar bilan chiqaradi.

2021-yildagi mikrosxemalar tanqisligi SSDlar narxida keskin tebranishlarni keltirib chiqardi: avval ortiqcha ishlab chiqarish kuzatildi, so‘ng SSD savdosining keskin kamayishi fonida 2022-yil oxirida narxlar qulab tushdi. 2023-yilda TLC chiplari o‘rtacha narxi oshdi; tahlilchilar 2024-yilda ham bozorda qattiq holatli saqlash qurilmalari qimmatlashishini bashorat qildi.

2024-yilda Xitoyda barcha dolzarb interfeyslarni, jumladan, PCIe 5.0ni qo‘llab-quvvatlaydigan yangi SSD kontrolleri yaratildi. U ochiq RISC-V arxitekturasiga asoslangan bo‘lib, ishlash vaqtida deyarli qizimaydi.

Shakl omillari va interfeyslar

Arxitekturasi va ishlash tamoyili

NAND SSD

Taqqoslash: qismlarga ajratilgan HDD (chapda) va qismlarga ajratilgan SSD (o‘ngda). Har ikkala qurilmaning interfeysi — IDE
Qismlarga ajratilgan Samsung EVO 860 250 Gb SSD, SATA interfeysi, formatlanmagan sig‘imi 240 Gb
Qismlarga ajratilgan SiliconPower SP240 SSD, SATA interfeysi, formatlanmagan sig‘imi 240 Gb

Ma’lumotlarni energiya talab qilmaydigan xotirada (NAND SSD) saqlovchi qurilmalar o‘tgan asrning 90-yillari ikkinchi yarmida paydo bo‘ldi, biroq mikroelektronika rivojlanishi hamda asosiy xususiyatlar, jumladan bir gigabayt narxi yaxshilanishi bilan bozorda faol kengaya boshladi. 2000-yillarning o‘rtalarigacha ular an’anaviy qattiq disklardan — yozish tezligi bo‘yicha ortda qolgan, biroq axborotning istalgan blokiga tezkor murojaat qilish (qidirish, dastlabki joylashish tezligi) bilan bu kamchilikni qoplagan.2012-yildan boshlab o‘qish va yozish tezligi imkoniyatlaridan bir necha baravar yuqori bo‘lgan SSDlar ishlab chiqarila boshlandi..

2016-yilga kelib, ma’lumotlarni saqlash zichligi bo‘yicha uch xil texnologiyadagi NAND mikrosxemalari ishlab chiqildi:

  • SLC (Single Level Cell) — har bir yacheykada bir bit;
  • MLC (Multi Level Cell) — ikki bit;
  • TLC (Triple Level Cell) — uch bit.

TLC ma’lumotlarni eng yuqori zichlikda saqlash imkonini beradi (tekis tuzilmali SLCga qaraganda uch baravar yuqori), biroq xizmat muddati eng qisqa va ishonchliligi pastroq. Ishlab chiqaruvchilar bu kamchilikni ma’lumotlarni qayta ishlash usullarini murakkablashtirish orqali qoplaydi.

NAND texnologiyasining keyingi rivojlanish bosqichi — 3D TLC. Unda TLC yacheykalari kristall ustida bir necha qatlamda joylashtiriladi. Masalan, Samsung SSD 850 EVO 3D xotirasining 32 qatlamida 3 bitli TLC yacheykalaridan foydalanadi; ishlab chiqaruvchi bunday xotiraning ishonchliligi ikki bitli tekis tuzilmali MLC qurilmalari darajasida bo‘lishini va’da qiladi.

2017-yildan boshlab NAND QLC (Quad Level Cell — to‘rt bitli yacheyka) keng tarqala boshladi. 2022-yil boshiga kelib, rekord ko‘rsatkichli mikrosxemani Micron kompaniyasi 2021-yilda ishlab chiqargan edi: u 3D NANDning 7-avlodiga mansub, 176 qatlamli va interfeys chastotasi 1,6 GHz bo‘lgan mikrosxemadir; iste’molchi qurilmalarida esa 96—144 qatlamli mikrosxemalar standart hisoblangan.

RAM SSD

Bunday saqlash qurilmalari energiya talab qiladigan xotira (shaxsiy kompyuterning tezkor xotirasida ishlatiladigan turdagi) asosida quriladi, masalan, RAM drive . Ular ma’lumotni juda yuqori tezlikda o‘qish, yozish va qidirish bilan ajralib turadi. Asosiy kamchiligi — hajm birligiga nisbatan nihoyatda yuqori narx hamda past ishonchlilik (elektr ta’minoti uzilganda ma’lumotning butunlay va qaytarib bo‘lmaydigan darajada yo‘qolishi xavfi). Buni qurilmaga o‘rnatilgan akkumulyatorqisman qoplaydi. Ular asosan yirik ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari va qudratli grafik ish stansiyalarini tezlashtirish uchun ishlatiladi. Odatda bunday qurilmalar elektr uzilganda ma’lumotni saqlab turadigan akkumulyatorlar bilan, qimmatroq modellari esa zaxira va/yoki tezkor nusxalash tizimlari bilan jihozlanadi.

Bunday qurilmalarga I-RAM[inglizcha] va HyperDrive[inglizcha] turkumi misol bo‘la oladi (so‘nggilari Yevropada ACARD ANS-9010 va 9010BA nomlari bilan tanilgan).

Boshqa turlari

2015-yilda Intel va Micron kompaniyalari yangi, elektr ta’minotisiz ma’lumotni saqlovchi 3D XPointIntel 3D XPoint asosidagi, PCI Express interfeysidan foydalanadigan hamda NAND qurilmalariga qaraganda tezroq va chidamliroq SSDlarni 2016-yilda chiqarishni rejalashtirgan edi. 2017-yil mart oyida Intel 3D XPoint texnologiyasidagi ilk SSD — Intel Optane P4800X ni ishlab chiqardi.

SSD afzalliklari

2,5" o‘lchamli, U.2 ulagichli SSD
  • Bir soniyada bajariladigan tasodifiy kiritish-chiqarish amallari soni (IOPS) SSDlarda qattiq disklarga qaraganda o‘nlab baravar yuqori. Bunga bir vaqtning o‘zida ko‘plab amallarni boshlash imkoniyati va har bir amalning kechikishi kamligi sabab bo‘ladi (murojaat qilishdan oldin diskning aylanishini ham, disk kallagining kerakli yo‘lakka yetib borishini ham kutish shart emas). Natijada dasturlar va operatsion tizim ancha tez ishga tushadi.[manba 1418 kundan beri ko‘rsatilmagan]
  • Ketma-ket o‘qish va yozish tezligi keng tarqalgan qattiq disklarnikidanyuqori va ayrim amallarda interfeyslarning o‘tkazish qobiliyatiga (SAS/SATA III — 600 MB/s) yaqinlashishi mumkin. Qattiq holatli saqlash qurilmalarida tezroq interfeyslar ham qo‘llanishi mumkin: SATA III, PCI Express, NGFF (PCIe orqali ishlaydigan M.2 turlari), SATA Express, NVM Express (SSDlarni PCI Express), shinalari orqali ulash standarti), U.2..[manba 1418 kundan beri ko‘rsatilmagan]
  • Kichik o‘lcham va vazn. SSDlar uchun ixchamroq standart o‘lchamlar ishlab chiqilgan, masalan, mSATA, U.2, NGFF (M.2).[manba 1418 kundan beri ko‘rsatilmagan].
  • Fayllarning joylashuvi yoki fragmentatsiyasidan qat’i nazar, ularni o‘qish vaqti barqaror.[manba 1418 kundan beri ko‘rsatilmagan]
  • Harakatlanuvchi qismlarning yo‘qligi quyidagi afzalliklarni beradi:
    • umuman shovqinsiz ishlash;
    • yuqori mexanik chidamlilik (qisqa vaqt davomida 1500 g).
  • tezlanishli zarbalarga bardosh beradi); elektr energiyasining kam iste’mol qilinishi.

Kamchiliklari

  • Asosiy kamchiliklardan biri — NAND SSD xotirasining qayta yozish sikllari soni cheklanganidir. Oddiy (MLC, ingl. multi-level cell — «ko‘p sathli xotira yacheykalari») flesh-xotiraga ma’lumotni taxminan uch mingdan o‘n ming martagacha yozish mumkin (kafolatlangan resurs). Eng arzon qurilmalarda (USB, SD, µSD) zichligi yanada yuqori bo‘lgan TLC[inglizcha] (MLC−3) xotirasi ishlatilishi mumkin; uning resursi taxminan 1000 sikl yoki undan kam. Eng qimmat xotira turlari (SLC, ingl. single-level cell — «bir sathli xotira yacheykalari») yuz minglab qayta yozish sikliga ega. Yuqori unumdorlikdagi (SATA va PCIe) SSDlarda bir tekis eskirishni ta’minlash uchun yuklamani taqsimlash (wear leveling) algoritmlari qo‘llanadi. Kontroller har bir blok necha marta qayta yozilganini hisobga oladi va zarur bo‘lganda kamroq eskirgan blokka yozadi. Xotira bloklarining haqiqiy resursi tugaganda qurilma «faqat o‘qish» rejimiga o‘tishi mumkin; bu ma’lumotni nusxalash imkonini beradi. Ko‘plab foydalanish holatlarida, jumladan uy kompyuterlarida, eskirishni tenglashtirish algoritmlari to‘g‘ri ishlasa, SSDning amaldagi resursi ishlab chiqaruvchi kafolatlagan xizmat muddatidan ancha uzoq bo‘ladi. O‘rtacha kafolat muddati 5 yilni tashkil qiladi;
  • SSDning yozish tezligi va resursi bo‘sh joy hajmiga sezilarli darajada bog‘liq. Sababi, kontroller eng yuqori tezlikka SLC rejimida, ya’ni har bir yacheykaga 1 bit yozish orqali erishadi; bunda resurs ham yuqoriroq bo‘ladi. SSD to‘lgani sayin kontroller yacheykalarni bo‘shatib, ularga maksimal miqdordagi ma’lumotni (3–4 bit) qayta yozishga majbur bo‘ladi. Natijada yozish tezligi keskin pasayadi va qurilma eskiradi. Shuning uchun ham xizmat muddatini, ham tezlikni oshirish maqsadida ko‘proq bo‘sh joy qoldirish tavsiya etiladi. Ko‘plab ishlab chiqaruvchilar muammoni yumshatish uchun sig‘imning bir qismini foydalanuvchidan yashirib qo‘yadi. Shu tufayli yozish tezligi kamroq pasayadi va ushbu zaxira xotira bloklari eskirgan bloklarning o‘rnini bosadi.
  • SSDlar bir gigabaytining narxi ko‘p yillar davomida tez pasayib kelayotganiga qaramay, HDD bir gigabayti narxidan hanuz bir necha baravar (eng arzon flesh-xotira uchun 6−7 baravar) yuqori (2012−2015-yillarda: HDDda 0,1 $/GB dan kam[qaysi?] , SSDda esa 1 dan 0,5−0,4 $/GB gacha). SSD va HDDlarning sig‘im birligiga nisbatan narxi taxminan 2019-yilda tenglashishi prognoz qilingan. Bundan tashqari, SSD narxi deyarli bevosita sig‘imiga mutanosib bo‘lsa, an’anaviy qattiq disklarning narxi faqat plastinalar soniga bog‘liq emas va sig‘im oshishi bilan sekinroq ko‘tariladi. Shu bilan birga, kichik sig‘imli SSDlar eng kam sig‘imli qattiq disklardan sezilarli darajada arzon bo‘lishi mumkin, chunki qattiq disklarning o‘zida doim aniq ishlaydigan mexanik tizimlar bo‘lishi shart. Bu ommaviy ishlab chiqariladigan kompyuterlar, arzon noutbuklar va o‘rnatilgan tizimlar tannarxini pasaytiradi;
  • Eng kichik sig‘imli SSD modellarida parallel amallar soni kamroq bo‘lgani sababli ayrim vazifalardagi unumdorlik biroz past bo‘ladi.
  • Katta hajmda ma’lumot yozilganda tezkor yozish buferi tugashi, «chiqindi yig‘uvchi» (garbage collector) ishlashi yoki sekinroq xotira sahifalariga murojaat qilinishi sababli qurilma unumdorligi vaqtincha pasayishi mumkin.
  • SSDlarda apparat darajasidagi TRIM buyrug‘idan ma’lumotlarni o‘chirish uchun foydalanish o‘chirilgan ma’lumotlarni tiklashni maxsus dasturlaryordamida ancha qiyinlashtiradi yoki imkonsiz qiladi. Boshqa tomondan, eskirishni tenglashtirish tufayli SSDdan alohida fayllarni kafolatli butunlay o‘chirishning usuli yo‘q: faqat «ATA Secure Erase» buyrug‘i orqali butun qurilmani to‘liq tozalash mumkin. TRIM buyrug‘i bloklarni bo‘sh deb belgilaydi, ma’lumotning jismonan qachon o‘chirilishini esa qurilma dasturiy ta’minoti belgilaydi.
  • Elektr shikastlanishidan keyin ma’lumotni tiklash juda murakkab yoki imkonsiz bo‘lishi mumkin. SSDda kontroller va ma’lumot saqlash mikrosxemalari bitta platada joylashgani sababli kuchlanishning haddan tashqari oshishi yoki keskin o‘zgarishi bir nechta mikrosxemani shikastlab, ma’lumotning butunlay yo‘qolishiga olib kelishi mumkin. Faqat kontroller shikastlangan bo‘lsa, ma’lumotlarni tiklash imkoniyati mavjud.
  • Xotira yacheykalaridan o‘qish amallarining elektromagnit xalaqitlarga haqiqiy chidamliligi pastligi va nosoz yacheykalarning mavjudligi, ayniqsa eng zamonaviy (juda nozik) texnologik jarayonlar asosida ishlab chiqarilganda, yangi kontrollerlarda xatolarni tuzatish uchun tobora murakkabroq ichki kodlardan foydalanishni taqozo etadi: ECC, Rid — Solomon kodi, LDPC.

Ishonchlilik masalalari

Serverlarda yuklash diski sifatida ishlatilganda SSDlar ayrim sharoitlarda HDDlarga nisbatan yuqoriroq ishonchlilikka ega bo‘ladi, lekin SSD ma’lumot ombori sifatida ishlatilganda bu xulosa to‘g‘ri emas. ( Backblaze kompaniyasi serverlaridagi SSD va HDDlarning 5 yillik ishlatish davomidagi nosozliklarini tahlil qildi. Ushbu tahlilda yuklash diski sifatida ishlatilgan SSDlarda nosozliklar ulushi uch baravar kam bo‘lgan. Backblaze hisobotida katta hajmdagi ma’lumotlarni tez-tez qayta yozganda disklarning nosozlikka chidamliligi va ma’lumotlarni uzoq vaqt saqlashdagi xavfsizligi haqida ma’lumot berilmagan.)

SSDlarda elektron qismlar, jumladan kontroller, alohida NAND mikrosxemalari yoki passiv komponentlar ishdan chiqishi mumkin. Ayrim modellarda foydalanishning dastlabki yillarida SSDlarning 0,5−2 % qismi ishdan chiqadi. HDDlardan farqli ravishda SSDning ishdan chiqishi ko‘pincha kutilmaganda sodir bo‘ladi.

Turli operatsion tizimlarda qo‘llab-quvvatlanishi

Microsoft Windows va qattiq holatli saqlash qurilmalari

Operatsion tizim Windows 7 da qattiq holatli saqlash qurilmalari uchun maxsus optimallashtirish joriy etilgan. SSD mavjud bo‘lganda bu operatsion tizim u bilan odatiy HDDdan boshqacharoq ishlaydi. Masalan, Windows 7 SSD uchun defragmentatsiyani, SuperFetch va ReadyBoost texnologiyalarini hamda odatiy HDDdan dasturlarni yuklashni tezlashtiradigan boshqa oldindan o‘qish usullarini qo‘llamaydi.[manba 1291 kundan beri ko‘rsatilmagan]

Oldingi Microsoft Windows versiyalarida bunday maxsus optimallashtirish mavjud emas; ular faqat odatiy qattiq disklar uchun mo‘ljallangan. Shu sababli, masalan, Windows Vistaning ayrim fayl amallari o‘chirilmasa, SSD xizmat muddatini qisqartirishi mumkin. Defragmentatsiyani o‘chirib qo‘yish kerak, chunki u SSD unumdorligiga deyarli ta’sir qilmaydi, aksincha qurilmani qo‘shimcha eskirtiradi.[manba 1291 kundan beri ko‘rsatilmagan]

Shuningdek, Prefetch va indekslashni o‘chirib qo‘yish tavsiya qilinadi. Kutish rejimida saqlab o‘chirish (hibernation) ham deyarli ahamiyatini yo‘qotadi, chunki SSDning tasodifiy murojaat tezligi yuqori bo‘lgani sababli oddiy ishga tushish tezligi unga yaqinlashadi.

Mac OS X va SSDga ega Macintosh kompyuterlari

Operatsion tizim Mac OS X10.7 (Lion) versiyasidan boshlab tizimga o‘rnatilgan qattiq holatli xotira uchun TRIMfunksiyasini to‘liq qo‘llab-quvvatlaydi.

2010-yildan boshlab Apple kompaniyasi Airturkumiga mansub, to‘liq flesh-NAND xotirasiga asoslangan SSD bilan jihozlangan kompyuterlarni taqdim etdi. 2010-yilgacha xaridor ushbu kompyuterni odatiy qattiq disk bilan ham tanlashi mumkin edi, ammo keyinchalik turkumni yanada yengil va ixcham qilish maqsadida odatiy qattiq disklardan butunlay voz kechilib, SSDlarga o‘tildi.[manba 1291 kundan beri ko‘rsatilmagan]

Air turkumidagi kompyuterlarning xotira sig‘imi 128 GB dan 512 GB gacha. J. P. Morgan ma’lumotlariga ko‘ra, bu turkum taqdim etilgan vaqtdan 2011-yil iyunigacha to‘liq qattiq holatli flesh-NAND xotirali 420 mingta kompyuter sotilgan.

11-iyun, 2012-yilda flesh-xotira asosidagi yangilangan professional noutbuklar turkumi — Retina displeyli MacBook Protaqdim etildi. Unda ixtiyoriy ravishda 768 GB flesh-xotira o‘rnatish imkoniyati mavjud edi.[manba 4457 kundan beri ko‘rsatilmagan].

GNU/Linux va ushbu platformadagi SSDli kompyuterlar

Operatsion tizim Linuxyadrosining 2.6.33 versiyasidan boshlab, saqlash qurilmasini ulash (mount) sozlamalarida «discard» parametri ko‘rsatilsa, tizimga o‘rnatilgan qattiq holatli xotira uchun TRIMfunksiyasini to‘liq qo‘llab-quvvatlaydi.

Rivojlanish istiqbollari

Flesh-xotirali SSDlarning asosiy kamchiligi — qayta yozish sikllari sonining cheklanganligi. Energiya ta’minotisiz ma’lumot saqlovchi xotira ishlab chiqarish texnologiyalari rivojlanishi bilan bu muammoni boshqa fizik tamoyillarga asoslangan saqlash vositalarini, masalan, FeRAM, ReRAM (resistive random-access memory — rezistiv tasodifiy murojaat xotirasi) va boshqalarni yaratish orqali bartaraf etish mumkin.[manba 1291 kundan beri ko‘rsatilmagan]

Adabiyotlar

Havolalar