| Maxsus maqomdagi shahar | |||||
| Seul | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| kor. 서울 | |||||
|
|||||
| 37°35′ sh. k. 127°00′ shq. u.HGYaO | |||||
| Mamlakat |
|
||||
| Maqomi | Koreyaning maxsus maqomdagi shahri | ||||
| Mintaqa | Seul milliy poytaxt mintaqasi | ||||
| Ma’muriy bo‘linishi | 25 ta tuman | ||||
| Mer | O Se Xun (2021-yildan) | ||||
| Tarixi va geografiyasi | |||||
| Asos solingan | 1394-yil | ||||
| Ilk bor tilga olingan | Miloddan avvalgi IV asr | ||||
| Avvalgi nomlari | Vireson, Xanyan, Xanson, Kyonson, Keydzyo, Xanyan | ||||
| Maydoni | 605,24 km² | ||||
| Markazining balandligi | 38 m | ||||
| Vaqt mintaqasi | UTC+9:00 | ||||
| Aholisi | |||||
| Aholisi | 9 602 826 kishi (2025) | ||||
| Aholi zichligi | 15 603 kishi/km² | ||||
| Aglomeratsiya aholisi | 26 041 440 (2023.6) | ||||
| Aholisining atalishi | seullik, seulliklar | ||||
| Rasmiy til | koreys tili | ||||
| Raqamli identifikatorlar | |||||
| Telefon kodi | +82-2 | ||||
| Pochta indeksi | 01000–01200 | ||||
|
|
|||||
| seoul.go.kr | |||||
Seul (kor. 서울 Xalqaro fonetik alifbo: fayl haqida, Soul — so‘zma-so‘z: «poytaxt») — Koreya Respublikasining poytaxti va eng yirik shahri. U mamlakatning shimoli-g‘arbida, Sariq dengizyaqinida, tog‘lar bilan o‘ralgan tekislikda, 24 km uzoqlikdagi KXDRchegarasidan janubroqda joylashgan. Seuldan oqib o‘tadigan daryo — Xangan.
2025-yilda shahar aholisi 9 602 826 kishini tashkil etgan. Seul 26 mln kishilik (2023-y.) Seul–Inchxon aglomeratsiyasini hosil qiladi; bu dunyoda kattaligi bo‘yicha to‘qqizinchi aglomeratsiyadir. Bu mamlakatdagi 25 ta o‘zini o‘zi boshqaruvchi tumanga bo‘lingan yagona maxsus maqomdagi shahar. Rasmiy nomi — Seul maxsus maqomdagi shahri (kor. 서울특별시 Soul-txikpyolsi).
Koreya Respublikasining asosiy siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Yetakchi moliya markazlaridan biri Sharqiy Osiyoda joylashgan.
1394-yildan Xanyan nomi bilan Koreyaningpoytaxti, 1948-yildan esa Seul nomi bilan Koreya Respublikasining poytaxti bo‘lib kelmoqda. Aynan Koreya urushi davrida shahar qattiq vayron bo‘lgan. Shaharda darvozalari bilan birga qal’a devorining qoldiqlari saqlanib qolgan, Kyonbokkun saroy majmuasining XIV asrga oid qismi qayta tiklangan; shaharda, shuningdek, YUNESKO Butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan obidalar ham mavjud.
Etimologiyasi
« Soul » so‘zi qadimgi koreys tilidagi sobol yoki sorabol («poytaxt») so‘zlaridan kelib chiqqan bo‘lib, Silladavriga borib taqaladi. O‘sha paytda bu so‘z Sillaning sobiq poytaxti bo‘lgan Kyonjushahriga nisbatan ishlatilgan.
Shuningdek, Xancha yozuvida kyon (京) «poytaxt» degan ma’noni anglatadi; bu bo‘g‘in, masalan, Seul hududida Yaponiya mustamlakachiligi davrida mavjud bo‘lgan ma’muriy birlikning rasmiy nomida (Kyonson/Keydzyo).
Xitoycha transkripsiyasi
Koreys geografik nomlarining aksariyatidan farqli ravishda, «Seul» so‘zining xancha yozuvidagi muqobili yo‘q. Shu sababli xitoy tilida shahar avvalgi nomi bilan ataladi (漢城/汉城, xitoycha o‘qilishi — Xancheng, koreyscha — Xanson; ma’nosi — «Xangan daryosidagi qal’a». Biroq uni «Xitoy qal’asi» yoki «xanlar qal’asi» deb ham talqin qilish mumkin). 2005-yil yanvar oyida shahar hokimiyati shaharning xitoycha nomini 首爾/首尔 (Shǒu’ěr, Shou-er), ya’ni bu koreyscha talaffuzning xitoy tilidagi taxminiy ifodasidir (ammo koreys tilining o‘zida 首爾 quyidagicha o‘qiladi: 수이, Su-i). Ayni paytda 首 (shou) «birinchi» va «poytaxt» ma’nolarini ham bildiradi. Xitoyliklar bu nomni qabul qilgan. O‘zgarish faqat xitoy tilida so‘zlashuvchilarga tegishli bo‘lib, shaharning koreyscha nomiga ta’sir qilmaydi.
Tabiiy-geografik xususiyatlari
Seul Koreya Respublikasining shimoli-g‘arbida, kemalar qatnay oladigan daryo bo‘yidagi tekislikda joylashgan. Bu daryo — Xangan.
Daryoning shimolida joylashgan shahar qismi Kanbuk («daryoning shimolida»), janubiy qismi esa Kannam («daryoning janubida») deb ataladi. Kannamga Yoiydooroli tutashgan. Xangan irmoqlari qatoriga Tanchxon, Chxongyechxon va boshqalar kiradi. Tarixiy markaz «Nesasan» (qal’a devorining ichki tomonidagi to‘rt tog‘) tog‘lari bilan o‘ralgan: shimolda Pugaksan , sharqda Naksan , janubda Namsan va g‘arbda Invansan . Tarixiy markaz yaqinidagi o‘rmonli Namsan (Janubiy tog‘) tepasida Seul teleminorasijoylashgan bo‘lib, unga osma yo‘l orqali borish mumkin. Shaharni butunlay «Vesasan» (qal’a devorining tashqi tomonidagi to‘rt tog‘) tog‘lari o‘rab turadi: shimolda Pukxansan (balandligi 836,5 m gacha), sharqda Yonmasan , janubda Kvanaksan va g‘arbda Togyansan .
Ma’muriy-hududiy jihatdan Seul to‘rt tomondan Kyongidoprovinsiyasi, g‘arbda esa Inchxon metropol shahri bilan chegaradosh. Sariq dengizgacha to‘g‘ri chiziq bo‘yicha masofa 15 km, KXDR chegarasigacha — 24 km, Pxenyangacha esa 193 km.
Iqlimi
Iqlimi mussonli. Seul Turkiyaning (Antaliya, Alaniya), Gretsiya, Ispaniya kabi janubiy hududlari va boshqa iliq mamlakatlar bilan bir xil geografik kenglikda joylashgan. Shunga qaramay, shaharda qish qisqa va nisbatan yumshoq bo‘lsa-da, barqaror davom etadi. Yanvardagi o‘rtacha eng past harorat: −5,5 °C.
Yoz issiq (avgustdagi o‘rtacha harorat — +26,1 °C) va juda nam, ammo kuchli jazirama kam kuzatiladi, harorat juda kam hollarda 35 °C ga yetadi. Shu jihatdan Seul tropik cho‘l va dasht iqlimiga ega, iyul oyining o‘rtacha harorati o‘xshash bo‘lgan shaharlardan (Qohira, Toshkent, Astraxan va boshqalardan) farq qiladi. Yozda shaharga musson shamollari kirib keladi (may–sentabr), oylik o‘rtacha yog‘in miqdori 300 mm dan oshadi. Ba’zan bir sutkada 100 mm dan ko‘proq, tayfun o‘tganda esa 250 mm dan ko‘proq yog‘in yog‘ishi mumkin (taqqoslash uchun, Moskvada yillik yog‘in me’yori taxminan 705 mm).
Yilning qolgan davrida materikdan esadigan shamollar, qishda esa antitsiklonli ob-havo ustunlik qiladi. Seul tog‘lar bilan shimoliy shamollardan himoyalanmagan, shu sababli ba’zan shaharda harorat −15 °C va undan ham pastga tushishi mumkin.
| Ko‘rsatkich \ Davr | Yan | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mutlaq eng yuqori t, °C | 14,4 | 18,7 | 25,1 | 29,8 | 34,4 | 37,2 | 38,4 | 39,6 | 35,1 | 30,1 | 25,9 | 17,7 | 39,6 |
| O‘rtacha eng yuqori t, °C | 2,0 | 5,0 | 11,0 | 18 | 23,5 | 27,7 | 29,1 | 30,0 | 26,1 | 20,2 | 12,0 | 4,4 | 17,5 |
| O‘rtacha harorat, °C | −2 | 0,6 | 6,1 | 12,6 | 18,3 | 22,7 | 25,3 | 26,1 | 21,7 | 15,0 | 7,5 | 0,2 | 12,8 |
| O‘rtacha eng past t, °C | −5,5 | −3,3 | 2,0 | 8,0 | 13,5 | 18,8 | 22,4 | 23,0 | 17,5 | 10,6 | 3,5 | −3,3 | 9,0 |
| Mutlaq eng past t, °C | −23 | −19,6 | −14 | −4,3 | 2,4 | 8,8 | 12,9 | 13,5 | 3,2 | −5,1 | −11,9 | −23,1 | −23,1 |
| Yog‘in miqdori, mm | 16,8 | 28,3 | 37 | 75 | 103,6 | 130,6 | 414,4 | 348,8 | 141,6 | 52,2 | 51 | 22,6 | 1422,7 |
| Havo namligi, % | 60 | 58 | 58 | 56 | 63 | 68 | 78 | 76 | 69 | 64 | 62 | 61 | 64 |
| Manba: Koreya meteorologiya boshqarmasi | |||||||||||||
Tarixi


Shaharning dastlabki nomi Vireson bo‘lib, u Pekchedavlatining poytaxti bo‘lgan; bu maqomni miloddan avvalgi 370-yildan boshlab olgan. Koryo davrida u Xanson (漢城, «daryo sohilidagi qal’a — Xangan»)[manba 335 kundan beri ko‘rsatilmagan].
Keyinchalik Chosonsulolasi hukmronligi 1394-yilda boshlangach, shahar davlat poytaxti bo‘lgan va quyidagi nom bilan atalgan: Xanyan (漢陽)). Yaponiya mustamlakachiligi yillarida shahar hududida Kyonson (yap. 京城, Keydzyo) ma’muriy birligi joylashgan edi. « Seul » nomi mustaqil Koreyada 1946-yilda rasman tasdiqlangan.
Pekche— uch koreys qirolligidanbiri — miloddan avvalgi 18-yilda tashkil topgan, uning poytaxti hozirgi Seul hududidagi Vireson shahri edi. O‘sha davrdagi shahar devorlarining xarobalari saqlanib qolgan. V asrda shahar Pekchedan Koryo, VI asrda esa Silla qo‘liga o‘tgan. XI asrda Sillani egallagan Koryo hukumati «Janubiy poytaxt» deb atalgan qal’a qurgan. Choson sulolasi Koryoning o‘rnini egallagach, poytaxt Seulga (Xanson, keyinchalik Xanyan) ko‘chirilgan va sulola hukmronligi tugaguncha shu yerda qolgan.[manba 335 kundan beri ko‘rsatilmagan].
Dastlab shahar aholisi yovvoyi hayvonlar, qaroqchilar va dushman qo‘shinlaridan himoyalanishi uchun balandligi yetti metrgacha bo‘lgan qal’a devori bilan to‘liq o‘ralgan edi. Keyinchalik shahar devorlardan tashqariga kengaydi. Hozir devorlarning aksariyati yo‘q (markazdan shimolda kichik qismi saqlangan), ammo qal’a darvozalari hozirgacha mavjud. Ularning eng mashhurlari — Namdemun va Tondemun. Choson davrida darvozalar har kuni katta qo‘ng‘iroqlar sadosi ostida ochilib, yopilgan.[manba 335 kundan beri ko‘rsatilmagan].
1724–1776-yillar — van Yonchjo hukmronligi. Poytaxt yo‘llari va ko‘priklarini rekonstruksiya qilish hamda ta’mirlashga mas’ul birinchi maxsus guruh tuzildi. Konservativ amaldorlarning qarshiligi va tizimli yondashuvning yo‘qligi sababli loyiha sezilarli natija bermadi.
1776–1800-yillar — van Chonchjo hukmronligi. Sirxak harakati vakillari Pak Chega va Chxe Chegon savdo ko‘chalarini saqlash uchun puxta ishlab chiqilgan budjet va yo‘llar kengligini tartibga solishni nazarda tutgan shahar makonini qayta tashkil etish loyihasini taklif qilishdi. Amaldorlarda shaharni boshqarish ko‘nikmalari yetishmagani sababli loyiha amalga oshmadi.
1876-yil — Koreyaning «ochilishi». Seul xalqaro savdo uchun ochildi, shaharga xorijliklar ko‘chib kela boshladi. Turli millat vakillari birga yashaydigan shahar shakllandi, milliy jamoalar poytaxt me’moriy qiyofasini o‘zgartira boshladi.
1880-yillar — taraqqiyparvar arboblar Kim Okkyun (1851–1894), Pak Yonxyo (1861–1939), Pak Chonyan (1842–1905) Yaponiya va AQShga safarlaridan so‘ng van Kochjonga Seul yo‘llarini qayta qurish va barpo etish g‘oyalarini taklif qilishdi. Bo‘lajak islohotlarning konseptual asoslari yaratildi.
1884-yil — Yonsan tumani xorijliklar va koreyslar birga yashashi uchun «ochiq hudud» deb belgilandi. Ingliz sayyohi Izabella Bishop Koreyaga birinchi bor kelib, islohotlardan oldin shaharning ayanchli ahvolini qayd etdi.
1895-yil — Pak Yonxyoboshchiligida Yo‘llarni qurish va ta’mirlash boshqarmasi tashkil etildi. Shaharsozlik siyosatini muassasaviy yo‘lga qo‘yish boshlandi.
1896-yil — «Xanson shahrini rekonstruksiya qilish ishlarining rejasi» ishlab chiqildi. Van Kochjon Rossiya diplomatik vakolatxonasida bo‘lgan vaqtida (1896–1897) Moliya vazirligi maslahatchisi Jon Maklevi Braunga poytaxtni tiklash uchun budjetni qayta tashkil etish rejasini tuzishni topshirdi. Seul gubernatori Li Chxeyon mas’ul etib tayinlandi. Bu hujjat Koreya tarixidagi izchil shahar rejalashtirishning ilk namunasi bo‘ldi.
28-sentabr 1896-yil — Ichki ishlar vazirligi poytaxtni rekonstruksiya qilish to‘g‘risidagi 9-sonli buyruqni e’lon qildi. Asosiy yo‘llardagi inshootlarni buzib, yo‘llarni 50 chxokdan (~15 m) 70–80 chxokkacha (~21–24 m) kengaytirish belgilandi. Oktabr o‘rtalarigacha ko‘chalarni to‘sib turgan binolar buzildi, noyabr oxirigacha yo‘llar ta’mirlandi.
1896-yil dekabr — Namdemunnodan Yonsangacha, Semunkildan Samgerogacha, Yomchxangyo ko‘prigidan Samgerogacha yo‘llarni kengaytirish budjeti tasdiqlandi. Kyonungun saroyidan tarqaladigan radial (nursimon) ko‘chalar tizimi joriy qilindi va Vashington hamda Parij namunasi asosida aylana shaklidagi yo‘l tarmog‘i paydo bo‘ldi.
1897-yil — Koreya imperiyasi e’lon qilindi (1910-yilgacha mavjud bo‘lgan). Kvanmu islohotlari (광무개혁) davri boshlandi. Izabella Bishop so‘nggi tashrifida Seulni tanib bo‘lmas darajada o‘zgargan shahar deb ta’rifladi: ko‘chalar 55 futgacha (~17 m) kengaytirilgan, ariqlar tosh bilan qoplangan, axlat tashlash taqiqlangan edi.
1898-yil — gotika uslubida Chonxyon sobori (hozirgi Myondonsobori) qurildi: asosiy qismining balandligi 23 m, shpiliniki 45 m. U Koreya imperiyasida g‘arb uslubidagi eng baland bino bo‘ldi. Antuanetta Zontagga (Rossiya elchisi Karl Veber rafiqasining singlisiga) Seuldagi birinchi mehmon uyi uchun bino berildi.
1898-yil yanvar — elektr ta’minoti, suv quvuri va tramvay tizimini barpo etish ishlari boshlandi. Amerikaning «Kollbran–Bostvik Development Company» kompaniyasi bilan «Xanson Electric Company» qo‘shma korxonasini tuzish bo‘yicha shartnoma imzolandi. Tondemun darvozasi yaqinida birinchi xususiy elektr stansiyasi ishga tushirildi: elektr liniyalari uzunligi 12 km dan ortiq, quvvati esa 700 ta elektr chiroqqa yetarli edi. Bu Koreya tarixidagi ko‘chalarni yoritish bo‘yicha ilk loyiha bo‘ldi.
1899-yil — jamoat joylarida sanitariya me’yorlariga rioya etilishini nazorat qilish uchun sanitariya politsiyasi tuzildi. Koreyaning birinchi Seul–Chemulpxo temiryo‘lida qatnov ochildi.
4-may 1899-yil — Seulda dastlabki tramvay yo‘nalishlari ( Tondemun darvozasidan Xinxvamun darvozasigacha) ochildi. Marosim umummilliy voqea bo‘ldi. Koreyslar tramvayni «shahar hayotidagi inqilob» ramzi deb qabul qilishdi.

1901-yil — Zontag xonim Seul markazida Yevropa uslubidagi birinchi mehmonxonani (restoran va qahvaxonasi bo‘lgan ikki qavatli g‘isht bino) ochish uchun ruxsat oldi. Tramvay yo‘li Chxonn yanni mavzesi va Yonsantumanigacha uzaytirilib, shahar devorlaridan tashqariga chiqarildi.
1903-yil — Koreyada foydalanilayotgan elektr chiroqlar soni 3000 tadan oshdi. Bu elektrlashtirishning muvaffaqiyatli rivojlanayotganini ko‘rsatdi.
1904–1905-yillar — Rus–yapon urushi. «Xanson shahrini rekonstruksiya qilish ishlarining rejasi» doirasidagi loyihalar 1905-yilgacha davom etdi. Koreya hukumatining mustaqil shaharsozlik siyosati davri yakunlandi.
1910-yil — Koreya Yaponiya tomonidan anneksiya qilindi. «Xanson» nomi rasmiy hujjatlarda ishlatilmay qo‘ydi.
1934-yil — Yaponiya mustamlaka ma’muriyati «Chosondagi shahar hududini rejalashtirish loyihasi»ni qabul qildi. Janubiy Koreya tarixshunosligida u ko‘pincha Koreyadagi birinchi shaharsozlik loyihasi deb noto‘g‘ri ataladi. Vaholanki, 1896-yilgi «Xanson shahrini rekonstruksiya qilish ishlarining rejasi» undan 38 yil oldin ishlab chiqilgan edi.

Aynan Koreya urushi vaqtida Seul ikki marta (1950-yil iyun–sentabr va 1951-yil yanvar–mart oylarida) Shimoliy Koreya va Xitoy qo‘shinlari qo‘liga o‘tdi. 1951-yil aprel–may oylarida shaharni uchinchi marta egallashga urinish muvaffaqiyatsiz yakunlandi. Xitoy qo‘shinlari shaharda turgan paytda harbiy komendant sovet koreysi Dyu Gvan Muedi. Janglar oqibatida shahar qattiq vayron bo‘ldi. Kamida 191 000 ta bino, 55 000 ta turar joy va 1000 ta korxona xarobaga aylandi. Bundan tashqari, qochqinlar oqimi tufayli shahar aholisi 2,5 million kishigacha ko‘paydi, ularning aksariyati boshpanasiz edi. Urushdan keyin Seul tezda qayta tiklanib, yana mamlakatning siyosiy va iqtisodiy markaziga aylandi.
KXDRning eski konstitutsiyasi ning 1948-yilgi tahririga ko‘ra, Seul Shimoliy Koreyaning poytaxti hisoblangan. 1988-yilda Seul XX yozgi Olimpiya o‘yinlariga mezbonlik qildi, 2002-yilda esa futbol bo‘yicha jahon chempionatiga mezbonlik qilgan shaharlardan biri bo‘ldi.
Ma’muriy bo‘linishi
Seul 25 ta ku (구 — o‘zini o‘zi boshqaradigan munitsipal okrug)ga bo‘lingan. Ular o‘z navbatida 522 ta ton (동 — ma’muriy tuman), 13 787 ta txon va 102 796 ta pan.
Aholisi


|
|
Iqtisodiyoti


Bugun Seul aholisi Janubiy Koreya aholisining to‘rtdan bir qismini tashkil etadi. 2001-yil ma’lumotlariga ko‘ra, shahar dunyodagi besh yuzta eng yirik transmilliy korporatsiyaning bosh qarorgohlari soni bo‘yicha yettinchi o‘rinni egallagan. Bu reytingni e’lon qilgan jurnal — Fortune.
Seul dunyodagi eng yirik sanoat va moliya markazlaridan biri. Bu yerda Samsung, LG, Hyundai, Kia va SKkorporatsiyalarining bosh qarorgohlari joylashgan. Seulda 20 000 ga yaqin korxona faoliyat yuritadi. Koreya Respublikasi hududining atigi 0,6 % qismini egallashiga qaramay, shahar mamlakat yalpi ichki mahsulotining 21 % ini ishlab chiqaradi. Iqtisodiyotning asosiy tarmoqlari: savdo, mashinasozlik, telekommunikatsiya, elektronika va qurilish.
Ko‘plab xalqaro kompaniyalarning bosh qarorgohlari Seulda joylashgan. Xalqaro banklar — Citigroup, Deutsche Bank, HSBC, Goldman Sachs, JPMorgan Chase, Barclays, Grupo Santander, UBS, Credit Suisse, UniCredit, Société Générale, Calyon, BBVA, Macquarie Group, ING Bank, State Street va Standard Chartered — shaharda o‘z filiallariga ega.
Tahliliy markaz The Economist Intelligence Unit ma’lumotlariga ko‘ra, 2015-yilda Seul dunyoning eng qimmat o‘nta shahri qatoriga kirgan.
Transport
Shahar transporti



Seul metropoliteni yo‘lovchi tashish hajmi bo‘yicha Osiyoda yetakchi o‘rinlardan birini egallaydi. Metroning to‘qqizta liniyasi 1 dan 9 gacha raqamlangan. Shuningdek, Chunanson (kor. 중앙선) liniyasi mavjud. U temiryo‘l bo‘lsa-da, metro liniyalari bilan umumiy almashish stansiyalariga ega. Yana Pundanson (kor. 분당선) liniyasi ham metropolitendan ko‘ra ko‘proq temiryo‘lga taalluqli. Unda 20 ta stansiya bor, biroq ulardan atigi 8 tasi shahar hududida joylashgan. Metropoliten liniyalarini qurishda davlat va xususiy kapitalning o‘zaro yaqin hamkorligi hamda Seul metrosining dastlab shahar atrofi temiryo‘llari tarkibida paydo bo‘lgani sababli shaharga tegishli metro stansiyalarining aniq sonini belgilash ancha qiyin (birinchi metro liniyasi shunchaki ikki shahar atrofi temiryo‘lini birlashtirgan uchastka edi). Metroning to‘qqizinchi liniyasi 2009-yilda foydalanishga topshirildi. U Xangan daryosining janubiy qirg‘og‘i bo‘ylab o‘tadi va 36 ta stansiyadan iborat. Metro sxemalarida liniyalar va stansiyalar raqamlangan, bu xorijliklarning muayyan stansiyalarda uchrashuv belgilashi va yo‘l topishini ancha osonlashtiradi. Barcha stansiya nomlari va metrodagi ko‘rsatkichlar ingliz tilida ham takrorlangan (stansiya nomlarining muqobil yozuvi ham mavjud — xancha).
1970-yillarning o‘rtalarigacha Seulning ishbilarmonlik markazida tramvay ham qatnagan. Ammo metro ishga tushirilishi va avtomobillar sonining uzluksiz ortishi sharoitida tramvay yo‘llari Seulning tor ko‘chalarida haddan tashqari ko‘p joy egallagani sababli tramvay transportini tugatishga qaror qilingan.
Shahar ichida ham, shaharlararo yo‘nalishlarda ham avtobus transporti juda rivojlangan. Avtobuslar shaxsiy avtomobillarga nisbatan yo‘lda ustunlikka ega, bu qoidaga ko‘pchilik qat’iy amal qiladi (uni asosan taksi haydovchilari buzadi, avtobus haydovchilari bilan ularning munosabati juda keskin — buni Seulga kelgan ko‘plab mehmonlar payqaydi).
Biroq shaxsiy avtomobillar sonining tinimsiz o‘sishi bir necha yil avval yo‘l tirbandligini jiddiy muammoga aylantirdi. Avtobuslar uchun tirbandlik muammosini qisman hal qilish bo‘lajak prezident, o‘sha vaqtda (2007-yil) esa Seul meri bo‘lgan Li Myon Bak tashabbusi bilan amalga oshdi: Xanganro (kor. 한강로) markaziy yo‘lining Xangan ko‘prigidan (kor. 한강대교) Seul vokzali maydonigacha bo‘lgan qismida avtobuslar uchun maxsus yo‘laklar ajratildi. Natijada ertalab Seulning janubiy tumanlaridan markazga, kechqurun esa markazdan shu yo‘nalish bo‘ylab boradigan aholining qatnov vaqti taxminan 2,5—3 baravar qisqardi. Bu yangilikdan ko‘p o‘tmay, Seulning boshqa hududlarida ham shunday ijobiy o‘zgarishlar amalga oshirildi.
Shaharlararo transport
Seuldagi transport jadal rivojlanishi Koreya imperiyasidavrida ilk avtomobil yo‘llari hamda Sinijdjugachabo‘lgan birinchi temiryo‘l qurilgan paytdan boshlangan. Shundan beri shaharning transport tizimi keskin kengayib, u Osiyodagi eng yirik transport tugunlaridan biriga aylandi. Shaharda to‘qqiz liniyali metropoliten , 200 ga yaqin avtobus yo‘nalishi va shahar tumanlari hamda chekka hududlarni bog‘laydigan oltita yirik avtomagistral (xayvey) mavjud. Seul mamlakatning boshqa shaharlari bilan dunyodagi eng tezyurar tizimlardan biri bo‘lgan Koreya tezyurar temiryo‘liorqali bog‘langan.
Shaharga ikkita aeroport xizmat ko‘rsatadi. Kimpxo aeroporti uzoq vaqt mamlakatdagi yagona xalqaro aeroport bo‘lgan. 2001-yil mart oyida Inchxon xalqaro aeroporti ochildi. U Inchxonshahrida joylashgan. Shundan so‘ng Kimpxo aeroporti faqat ichki reyslarga xizmat ko‘rsata boshladi (Tokio va Shanxayga parvozlar bundan mustasno). Inchxon aeroporti Gonkong va Singapur aeroportlari qatorida Sharqiy Osiyodagi eng yirik aeroportlardan biri hisoblanadi. Ikkala aeroport ham Seul bilan tezyurar avtomagistrallar orqali bog‘langan. 2008-yilda Kimpxo va Inchxon aeroportlari o‘rtasida temiryo‘l qatnovi yo‘lga qo‘yildi, 2011-yildan boshlab esa ikkala aeroport ham Seul vokzaliga.
Oliy ta’lim muassasalari

Seulda mamlakatning eng nufuzli universitetlari, jumladan, Seul milliy universiteti, Koryo universitetiva Yonse universitetijoylashgan. Boshqa universitetlar: Chunan universiteti, Chxuge san’at universiteti, Tonguk universiteti, Tondok ayollar universiteti, Tokson ayollar universiteti, Ixva ayollar universiteti, Xanguk xorijiy tillar universiteti, Xanson universiteti, Xanyan universiteti, Xanyon ilohiyot universiteti, Xonik universiteti, Indok universiteti, Kanvun universiteti, Konguk universiteti, Kunmin universiteti, Koreya davlat ochiq universiteti, Koreya davlat sport universiteti, Davlat san’at universiteti, Kyongi universiteti, Kyonxi universiteti, Myondji universiteti, Samyuk universiteti, Sanmyon universiteti, Sedjon universiteti, Sogyon universiteti, Seul ayollar universiteti, Sogan universiteti, Sonsin ayollar universiteti, Sunmyon ayollar universiteti, Sunsil universiteti, Songyungvan universiteti, Seul munitsipal universiteti.
Ilmiy tashkilotlar
Seulda quyidagi ilmiy tashkilotlar faoliyat yuritadi: Koreya fanlar akademiyasi, korporatsiyalarning ilmiy bo‘linmalari va BMT huzuridagi Xalqaro vaksinalar instituti
Madaniyati

COEX ko‘ngilochar majmuasi juda mashhur bo‘lib, unda turli xil tamaddixonalar va restoranlar, kinoteatrlar, do‘konlar hamda katta yerosti okeanariumijoylashgan. Qo‘shni Sonpxagu tumanida Lotte Worldko‘ngilochar bog‘i bor, u ham shaharning juda mashhur joylaridan biri. Shahar ma’muriyati atrof-muhit ifloslanishini kamaytirish bo‘yicha keng ko‘lamli ishlar olib borgani sababli, Seul havosi tozaligi jihatidan Tokiohavosiga teng, Pekin havosidan esa ancha toza.
Seul va uning atrofida oltita yirik bog‘, jumladan, Seul o‘rmonibor; u 2005-yilda ochilgan. Seulning atrofi Kyongidoprovinsiyasidagi korxonalardan keladigan ifloslanishdan himoyalash uchun o‘rmonzorlar bilan o‘rab chiqilgan. Bundan tashqari, Seulda uchta yirik ko‘ngilochar bog‘ mavjud: Lotte World, Seoul Land va Everland; oxirgisi shahar atrofidagi Yoninshahrida joylashgan. Ulardan eng ko‘p tashrif buyuriladigani — Lotte World. Boshqa dam olish maskanlari, avvalo, Olimpiya stadioni va 2002-yilgi futbol bo‘yicha jahon chempionati stadioni, shuningdek, shahar markazidagi jamoat bog‘idir.
Shahardagi daryo bog‘ining eng rivojlangan hududi, ehtimol, Yoiydo oroli qirg‘og‘idir. Bu hudud Xangan (kor. 한강시민공원) bog‘ining bir qismidir. Bog‘ daryoning ikkala qirg‘og‘i bo‘ylab butun shahardan o‘tadi. Qirg‘oq yaqinida restoran-kemalar faoliyat yuritadi, uchta yo‘nalishda daryo tramvaylari qatnaydi. Bundan tashqari, daryo taksisi bekati mavjud (yo‘lovchilarni tez yuradigan kichik katerlar tashiydi). Orol qirg‘og‘ida tez tayyorlanadigan ovqatlar va ichimliklar (jumladan, spirtli ichimliklar) sotiladigan ko‘plab savdo rastalari, bir nechta velosiped ijarasi punkti, shtanga va turnik bilan jihozlangan sport maydonchalari hamda hojatxonalar bor. Bu Xangan daryosi bog‘ining hududi shahar aholisi orasida nihoyatda mashhur, chunki hamma ham hatto dam olish kunlari oila a’zolari yoki do‘stlari bilan shahar tashqarisiga yoxud dengiz bo‘yiga chiqishga vaqt topa olmaydi. Odamlar ayniqsa hafta oxiriga yaqin, dam olish va bayram kunlari ko‘p to‘planadi. Ish kunlari kechqurun qirg‘oqda ish tugagach, hamkasblari bilan dam olishga kelgan ko‘plab ofis xodimlarini uchratish mumkin. Bu yerga asosan yoshlar keladi, ammo keksalar ham tez-tez uchrab turadi.
Velosport ishqibozlari uchun Xangan daryosining ikkala qirg‘og‘i bo‘ylab veloyo‘llar yotqizilgan. Shahar hududida deyarli butun uzunligi bo‘ylab Xangan daryosi (shuningdek, velosiped yo‘laklari va sport maydonchalari) turar joy mavzelaridan tezyurar avtomagistrallar bilan ajratilgan. Aholining daryo qirg‘og‘iga borishi oson bo‘lishi uchun avtomagistrallar ustidan ayrim joylarda piyodalar va velosipedchilar ko‘priklari qurilgan, ayrimlarida esa qurilish davom etmoqda.
Muzeylar va galereyalar: Milliy tarix muzeyi, Harbiy memorial, Milliy zamonaviy san’at muzeyi, Optik illyuziyalar muzeyi (Trick Eye Museum) Xondeda. Shahar chetida: Samdjondo yodgorligi, Namxanson, Pukxanson, Namsan bog‘i, Sunjyun bog‘i. Boshqalar: Yuksam Bilding, Kamalak favvorasi, Chxongvade. Shuningdek, Seul va uning chekka hududlarida ko‘plab mavzuli bog‘lar (ko‘ngilochar bog‘lar) va akvaparklar bor: Everland, Lotte World, Seoul Land, Ocean World, Carribean Bay, Tiger World, Katta Seul bog‘i.
Me’morchiligi
Seulning 2030-yilgacha amal qiladigan bosh rejasiga ko‘ra, shaharda uchta asosiy markaz bor: tarixiy shahar markazi Choson sulolasi davridagi Xanyan chegaralarini (Chonno shohko‘chasi va Kvanxvamun), ikkinchisi — ishbilarmonlik markazi Kannam , uchinchisi esa moliyaviy markaz — Yondinpxo–Yoiydo.
Bu yerda qadimiy saroylar, korporatsiyalar bosh qarorgohlari, zamonaviy ofis binolari va mehmonxonalar yonma-yon joylashgan. Shaharning bu qismi Chxongyechxon (청계천) vodiysida joylashgan. Ishbilarmonlik markazidan shimolda Pukxansantog‘i, janubda esa kichik Namsantog‘i bor. Yana janubroqda avvalgi Yonsangu va Mapogu chekka tumanlari joylashgan va Xangandaryosi oqib o‘tadi. Daryoning narigi qirg‘og‘ida, Seulning janubi-sharqida zamonaviy Kannam tumani va uning atrofidagi hududlar joylashgan. Bu yerda Koreya xalqaro savdo markazi bor.
Shahar markazidagi Yoiydo— Xangandaryosining o‘rtasidagi kichik orol. Qadimda u daryoning shimoliy qirg‘og‘iga o‘tish joyi, bir davr esa harbiy aerodrom sifatida ishlatilgan. Hozir orolda Koreya Respublikasi Milliy assambleyasi, asosiy televideniye va radioeshittirish studiyalari hamda ko‘plab ofis binolari joylashgan.
XIV asrdan boshlab shaharni qurishda puxta rejalashtirish asosiy vazifalardan biri bo‘lgan. Choson sulolasining qirollik saroylari bugungacha Seulda saqlanib qolgan. Bosh imperatorlik saroyi (Kyonbokkun) avvalgi ko‘rinishida qayta tiklangan. Choson sulolasi Seulda «Beshta katta saroy»ni qurgan: Chxandokkun, Chxangyongun, Toksugun, Kyonbokkun, Kyonxigun. Bundan tashqari, uncha yirik bo‘lmagan yana bir saroy — Unxyongunham bor. Mashhur ibodatxonalar va maqbaralar: Chonmyo, Tonmyo, Munmyo, Chogesa, Xvagesa, Naksonde.
- Saroy majmuasi — Kyonbokkun
- Sohil bo‘yi — Chxongyechxon
- Darvoza — Namdemun
Xalqaro aloqalar

Seul (2015-yil holatiga ko‘ra) 1997-yildan 2012-yilgacha o‘rnatilgan hamkorlik aloqalarini Yaponiyaning Xokkaydooroli, Xitoyning Jiangsu va Chjetszyanprovinsiyalari hamda quyidagi shaharlar bilan davom ettirmoqda: Ottava, Budapesht, Milan, Shenchjen, Maputu, Barselona, Berlin, Istanbul, Minsk, Guanchjou, Addis-Abeba, Buxarest, Amsterdam, Los-Anjeles, Shitszyachjuan, Chjetszyan va Buenos-Ayres. Qardosh shahar va hududlar aloqalari Avstraliyaning Yangi Janubiy Uels shtati (1991-yil) va Yevropa, Osiyo, Afrika, Shimoliy hamda Janubiy Amerikadagi 23 ta shahar bilan o‘rnatilgan:
|
|
Seulning KXDR artilleriyasi tomonidan o‘qqa tutilish xavfi
Jumladan, Shimoliy Koreya rahbariyati Janubiy Koreya va AQSh bilan urush yuz bergan taqdirda Seulni yo‘q qilish bilan bir necha bor tahdid qilgan. Chegaraga yaqinligi tufayli butun Seul aglomeratsiyasi Shimoliy Koreyaning og‘ir artilleriyasi o‘ti ostida qolishi mumkin (shaharning shimoliy chekkalariga o‘rta kalibrli artilleriya tizimlari ham yetib bora oladi). KXDR hududidagi demilitarizatsiya zonasibo‘ylab, Seul aglomeratsiyasiga juda yaqin joyda bir necha mingta qurol, jumladan, zalp bilan o‘t ochuvchi reaktiv tizimlar va 170 hamda 240 millimetr kalibrli og‘ir artilleriya tizimlari joylashtirilgan.
Adabiyotlar
- Pospelov Ye. M. Dunyoning geografik nomlari. Toponimik lug‘at / mas’ul muharrir R. A. Ageyeva. — 2-nashr, o‘zgartirishsiz. — M.: Russkiye slovari, Astrel, AST, 2002. — 512 b. — 3000 nusxa. — ISBN 5-17-001389-2.
Havolalar
- Seul poytaxt ma’muriyatining rasmiy sayti (kor.), (ingl.)
- Seul — Koreya milliy turizm tashkiloti saytida (kor.), (rus.)
- Shahar tumanlari bo‘ylab fotosayohatlar — globalphotos.org
Seul haqida qisqa videotaqdimot / Timelapse: Janubiy Koreyaning hayratlanarli Seuli