Plazma fizikasi — fizikaning turli sharoitlarda plazmaning xossalari va xatti-harakatini, xususan, magnit maydonlarda o‘rganadigan bo‘limi. Plazma ko‘p sonli zaryadlangan zarralardan tashkil topgan, aniq tartiblangan tuzilishga ega bo‘lmagan, kollektiv dinamikali kvazineytral tizim sifatida qaraladi.
Zich plazma fizikasini uzluksiz muhitlar fizikasining bir bo‘limi deb hisoblash mumkin, chunki zich plazma tadqiqotlarida qisman yoki to‘liq ionlashgan uzluksiz muhitning makroskopik xatti-harakati o‘rganiladi. Biroq siyrak plazmani uzluksiz muhitlar mexanikasi usullari bilan har doim ham yetarlicha tavsiflab bo‘lmaydi.
Tadqiqotlarning asosiy yo‘nalishlari
- plazmaning tashqi maydonlardagi barqarorligi
- plazmadagi to‘lqinlar
- plazmaning elektr, magnit va optik xossalari
- plazmadagi diffuziya, o‘tkazuvchanlik va boshqa kinetik hodisalar
- magnit maydoni plazmaga «muzlab kirgan» holatdagi plazma dinamikasi (magnitogidrodinamika)
- kosmik plazma fizikasi (ionosfera, yulduzlarning tuzilishi, yulduzlararo va galaktikalararo fazodagi plazma)
- turbulentlikning plazmadagi namoyon bo‘lishi
- plazmadagi dinamik nochiziqli tuzilmalar
- plazmadagi kollektiv hodisalar
- Magnit va inersial ushlab turish yordamida boshqariladigan termoyadro sintezi, pinchlar va shu kabilar.
- Termodinamika, kinetika (jumladan, ko‘chish hodisalari), plazmadagi elementar jarayonlar (ionlanish, nurlanish, to‘qnashuvlar va boshqalar).
- Plazma diagnostikasi.
- Plazma manbalari va uni hosil qilish.
- Zaryadlangan plazma, plazmadagi zarracha dastalari, plazma elektronikasi.
- Plazmaning boshqa agregat holatlardagi moddalar (qattiq jismlar sirtlari, chang zarralari, klasterlar, aerozollar, suyuqliklar va boshqalar) bilan o‘zaro ta’siri.
- Kondensatsiyalangan moddadagi (qattiq jismlar, elektrolitlar va boshqalar) plazma hodisalari.
- Plazma texnologiyalari va qurilmalari.
- Plazmokimyo va plazmadagi reaksiyalar.
Asosiy qo‘llanish sohalari
- plazmani magnit tuzoqlarda ushlab turish (tokamak, stellarator); boshqariladigan termoyadro sintezi
- magnitogidrodinamik generator
- plazmali raketa dvigateli
Tadqiqotlar va ta’limni tashkil etish
Jurnallar
Ixtisoslashgan jurnallar orasida eng yuqori impakt-faktorga ega bo‘lgan jurnal — «Physics of Plasmas» bo‘lib, uni Amerika fizika instituti nashr etadi.
Rossiya Fanlar akademiyasi tomonidan nashr etiladigan jurnal — «Plazma fizikasi»
Adabiyotlar
- Artsimovich L. A., Sagdeyev R. 3. Fiziklar uchun plazma fizikasi. — M.: Atomizdat, 1979.
- Artsimovich L. A. Elementar plazma fizikasi. — 3-nashr. — M.: Atomizdat, 1969. — 189 b.
- Kingsep A. S. Plazma fizik tadqiqot obyekti sifatida // Soros ta’lim jurnali, № 2. — 1996.
- Kroll N., Trayvelpis A. Plazma fizikasi asoslari. — M.: Mir, 1975.
- Chen F. Plazma fizikasiga kirish. — M.: Mir, 1987.