Parsial bosim (lot. partialis «qisman», pars «qism» so‘zidan) — bosim, ya’ni gaz aralashmasidagi muayyan komponent boshqa komponentlar egallangan hajmdan chiqarib tashlangan, shu hajm va joriy harorat esa o‘zgarmagan sharoitda ko‘rsatadigan bosim. Gaz aralashmasining umumiy bosimi uning komponentlari parsial bosimlarining yig‘indisiga teng.

Kimyoda gazlar aralashmasidagi gazning parsial bosimi yuqorida ko‘rsatilganidek aniqlanadi. Suyuqlikda erigan gazning parsial bosimi esa ayni haroratda suyuqlik bilan muvozanat holatida gaz fazasini hosil qilganida shu gaz ega bo‘ladigan parsial bosimdir.

Gazning parsial bosimi uning molekulalarining termodinamik faolligi sifatida o‘lchanadi. Gazlar doimo parsial bosim yuqori bo‘lgan hududdan bosimi pastroq hududga oqib o‘tadi; bosimlar farqi qancha katta bo‘lsa, gaz oqimi shuncha tez bo‘ladi. Gazlar o‘z parsial bosimiga muvofiq eriydi, diffuziyalanadi va reaksiyaga kirishadi; bu jarayonlar gaz aralashmasidagi konsentratsiyaga doimo ham bog‘liq bo‘lavermaydi.

Ideal gaz uchun aralashmadagi parsial bosim shu gaz bir o‘zi ayni haroratda aralashmaning butun hajmini egallaganida hosil qiladigan bosimga teng. Buning sababi shundaki, ta’rifga ko‘ra, ideal gaz molekulalari o‘rtasida tortishish yoki itarishish kuchlari ta’sir qilmaydi; molekulalarning o‘zaro va idish devorlari bilan to‘qnashuvlari mutlaqo elastik bo‘ladi, molekulalar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir vaqti esa to‘qnashuvlar orasidagi o‘rtacha vaqtga nisbatan nihoyatda kichik. Haqiqiy gaz aralashmasidagi sharoitlar ushbu modelga qanchalik yaqinligi gazlarning tabiatiga, bosim va haroratga bog‘liq. Dalton qonuniga ko‘ra, aralashmaning umumiy bosimi undagi har bir gazning parsial bosimlari yig‘indisiga teng. Masalan, aralashma quyidagi ideal gazlardan iborat bo‘lsin: azot (N₂), vodorod (H₂) va ammiak (NH₃).

Faraz qilaylik, berilgan sharoitlarda bu gazlar ideal gazlar kabi tutadi. U holda

${\displaystyle P=P_{{\mathrm{N}}_2}+P_{{\mathrm{H}}_2}+P_{{\mathrm{N}\mathrm{H}}_3}}$, bu yerda:

${\displaystyle P}$ = gaz aralashmasining umumiy bosimi

${\displaystyle P_{{\mathrm{N}}_2}}$ = azotning parsial bosimi (N₂)

${\displaystyle P_{{\mathrm{H}}_2}}$ = vodorodning parsial bosimi (H₂)

${\displaystyle P_{{\mathrm{N}\mathrm{H}}_3}}$ = ammiakning parsial bosimi (NH₃)

Mol ulushi ideal gazlar aralashmasidagi alohida gaz komponentlari uchun ularning parsial bosimlari yoki modda miqdori (mol) orqali ifodalanishi mumkin:

${\displaystyle x_{\mathrm{i}}=\frac{n_{\mathrm{i}}}{n}=\frac{P_{\mathrm{i}}}{P}}$

va ideal gaz aralashmasidagi har bir gaz komponentining parsial bosimini quyidagi ifoda yordamida hisoblash mumkin:

${\displaystyle P_{\mathrm{i}}=x_{\mathrm{i}}\cdot P}$, bu yerda:

${\displaystyle x_{\mathrm{i}}}$ = gaz aralashmasidagi istalgan alohida gaz komponentining mol ulushi

${\displaystyle P_{\mathrm{i}}}$ = gaz aralashmasidagi istalgan alohida gaz komponentining parsial bosimi

${\displaystyle n_{\mathrm{i}}}$ = gaz aralashmasidagi istalgan alohida gaz komponentining mol miqdori

${\displaystyle n}$ = gaz aralashmasining umumiy mol miqdori

${\displaystyle P}$ = gaz aralashmasining umumiy bosimi

Gaz aralashmasidagi alohida komponentning mol ulushi shu komponentning aralashmadagi hajm ulushiga teng.