Fiziologiya (o‘simliklar fiziologiyasi) (yunoncha φύσις — tabiat, yunoncha λόγος — ta’limot) — fan bo‘lib, u o‘simlik organizmlarining funksional faoliyatini o‘rganadi.

O‘simliklar fiziologiyasi XVII—XVIII asrlarda italiyalik biolog va shifokor M. Malpigining «O‘simliklar anatomiyasi» hamda ingliz botanigi va shifokori S. Geylsning «O‘simliklar statikasi» asarlarida fan sifatida shakllana boshlagan. «O‘simliklar fiziologiyasi» atamasini birinchi bo‘lib J. Senebye o‘zining «Physiologie végétale» nomli risolasida 1800-yilda taklif etgan. U mazkur risolada ushbu fan bo‘yicha o‘sha davrgacha ma’lum bo‘lgan barcha ma’lumotlarni jamlagan, shuningdek, o‘simliklar fiziologiyasining asosiy vazifalari, o‘rganish predmeti va qo‘llaniladigan usullarini belgilab bergan.

Keyinchalik, XIX asrda o‘simliklar fiziologiyasining asosiy yo‘nalishlari alohida bo‘limlar sifatida shakllandi: fotosintez, nafas olish, suv rejimi, mineral oziqlanish, moddalar tashilishi, o‘sish va rivojlanish, harakatlanish, ta’sirlanish, o‘simliklarning chidamliligi hamda o‘simliklarning evolyutsion fiziologiyasi.

Keyinchalik, XX asrning birinchi yarmida o‘simliklar fiziologiyasining asosiy rivojlanish yo‘nalishi nafas olish va fotosintez jarayonlarining biokimyoviy mexanizmlarini o‘rganish bo‘ldi. Shu bilan birga, fitoenzimologiya, o‘simlik hujayrasi fiziologiyasi, eksperimental morfologiya va ekologik o‘simliklar fiziologiyasi ham rivojlandi. O‘simliklar fiziologiyasidan ikkita mustaqil fan ajralib chiqdi: mikrobiologiya va agrokimyo.

XX asrning ikkinchi yarmida biokimyo va molekulyar biologiya, biofizika va biologik modellashtirish, sitologiya, anatomiya hamda genetikani yagona yaxlit tizimga birlashtirish tendensiyasi paydo bo‘ldi. Olimlarning hujayra osti tuzilmalari va molekulyar darajadagi tadqiqotlarga qiziqishi ortdi. Shu bilan birga, o‘simlik organizmining yaxlit tizim sifatida faoliyat yuritishini ta’minlaydigan boshqaruv mexanizmlari faol o‘rganildi. Irsiy axborotning amalga oshirilish mexanizmlari, boshqaruv tizimlarida membranalarning roli va fitogormonlarning ta’sir mexanizmlariga oid tadqiqotlar keskin jadallashdi. O‘simliklar fiziologiyasining jadal rivojlanishi biotexnologiya, intensiv qishloq xo‘jaligi sohalarida yangi imkoniyatlar ochdi. Qishloq xo‘jaligi amaliyotida quyidagi kimyoviy vositalar qo‘llanila boshlandi: o‘sish regulyatorlari, gerbitsidlar va fungitsidlar.

• O‘simliklarning hayot faoliyati qonuniyatlarini o‘rganish.
• Qishloq xo‘jaligi ekinlaridan eng yuqori hosil olishning nazariy asoslarini ishlab chiqish.
• Sun’iy sharoitlarda fotosintez jarayonlarini amalga oshiradigan qurilmalarni ishlab chiqish.

Zamonaviy o‘simliklar fiziologiyasida oltita asosiy yo‘nalish farqlanadi:

• Biokimyoviy yo‘nalish fotosintez va nafas olish jarayonlarida o‘simliklarda hosil bo‘ladigan turli organik moddalarning funksional ahamiyatini o‘rganadi, o‘simliklarning mineral (tuproqdan) oziqlanish qonuniyatlarini aniqlaydi, eng oddiy mineral moddalardan (CO₂, suv, ammiak, nitratlar, sulfat va fosfat kislotalari, magniy, kalsiy, kaliy, mikroelementlar) organik birikmalarning biosintez yo‘llarini tadqiq qiladi. Shuningdek, mineral moddalarning kolloidlar holatini boshqaruvchi omillar va katalizatorlar sifatidagi, hujayradagi elektr hodisalari markazlari sifatidagi roli hamda organik birikmalar sintezidagi ishtirokini ochib beradi.
• Biofizik yo‘nalish hujayra energetikasi, o‘simlik elektrofiziologiyasi, suv rejimi, ildiz orqali oziqlanish, o‘sish, ta’sirlanish, fotosintez va nafas olishning fizik-kimyoviy qonuniyatlarini o‘rganadi.
• Ontogenetik yo‘nalish o‘simlik rivojlanishining ichki biokimyoviy va biofizik jarayonlarga bog‘liq yosh davrlari qonuniyatlarini, morfogenezni va o‘simlik rivojlanishini boshqarishning mumkin bo‘lgan usullarini (fotoperiodizm, yorug‘lik yordamida yetishtirish, o‘simliklarni chiniqtirish va boshqalar) o‘rganadi.
• Evolyutsion yoki qiyosiy yo‘nalish muayyan tashqi sharoitlarda tur, alohida individlar hamda o‘simliklarning individual rivojlanishi fiziologiyasining xususiyatlarini ochib beradi. Ontogenezni filogenez jarayonida shakllangan, o‘simliklarning yoshga bog‘liq o‘zgarishlari davomida namoyon bo‘ladigan hamda irsiy xususiyatlar va tashqi sharoitlarga bog‘liq genotip funksiyasi sifatida o‘rganadi.
• Ekologik yo‘nalish o‘simlik organizmidagi ichki jarayonlarning tashqi muhitga bog‘liqligini o‘rganadi.
• Sintetik yoki kibernetik yo‘nalish o‘simliklarning o‘sishi, energetikasi hamda o‘zaro bog‘liq jarayonlar — fotosintez, nafas olish, oziqlanish va organlar hosil bo‘lishining kinetikasiga xos umumiy qonuniyatlarni o‘rganadi.

• Polevoy V. V. «O‘simliklar fiziologiyasi». — M.: «Visshaya shkola» nashriyoti, 1989. — 464 bet. — ISBN 5-06-001604-8.
• Kuznetsov V. V., Dmitriyeva G. A. «O‘simliklar fiziologiyasi». — M.: «Visshaya shkola» nashriyoti, 2006. — 742 bet. — ISBN 5-06-005703-8.

• «O‘simliklar fiziologiyasi» jurnali Arxivlangan nusxa 13-avgust, 2020-yilda Wayback Machine saytida. — Rossiya Fanlar akademiyasi jurnali. 1954-yilda jurnalga asos solgan olim — akademik A. L. Kursanov.
• Palladin V. I. O‘simliklar fiziologiyasi // Brokgauz va Yefron ensiklopedik lug‘ati : 86 jild (82 jild va 4 qo‘shimcha jild). — Sankt-Peterburg, 1890—1907. 25-oktabr, 2008-yilda tekshirilgan