
Orol — quruqlikning bir qismi (odatda tabiiy kelib chiqqan) bo‘lib, okean, dengiz, ko‘l yoki daryoda joylashadi. U har tomondan suv bilan o‘ralgan va hatto eng yuqori suv qalqishi vaqtida ham suv sathidan doimo ko‘tarilib turadi. Materiklardan orollar kichikroq o‘lchamlari bilan farq qiladi. Rus tilidagi «ostrov» so‘zi, Fasmerning etimologik lug‘atiga ko‘ra, qadimgi umumslavyan tilidagi *o-strovъ — «suv oqib aylanib o‘tadigan narsa» ma'nosidagi shakldan kelib chiqqan.
Maydoni bo‘yicha eng katta orol deb Grenlandiya hisoblanadi; u maydoni eng kichik materik — Avstraliyadan taxminan uch baravar kichik. Bir-biriga yaqin joylashgan dengiz orollari guruhi arxipelag deb ataladi (masalan, Malay arxipelagi). Bir yo‘nalishda cho‘zilgan kichik orollar ketma-ketligi orollar tizmasi deyiladi (masalan, Kuril tizmasi).
Quyosh tizimida Yerdan tashqarida ma'lum bo‘lgan orollarning yagona namunalari — Saturnning Titan yo‘ldoshidagi orollardir.
Orollarning turlari

Orollar kelib chiqishi va materiklarga nisbatan joylashuviga ko‘ra farqlanadi. Avvalo, ular dengiz va chuchuk suv havzalaridagi orollarga ajratiladi.
Geografik joylashuviga ko‘ra, okean va dengizlardagi orollar materik (kontinental), o‘tish zonasi va okean orollariga bo‘linadi.
Kelib chiqishiga ko‘ra, dengizlar va okeanlardagi orollar quyidagilarga bo‘linadi:
Daryo va ko‘l orollari orasida cho‘kindi to‘planishidan hosil bo‘lgan va eroziya natijasida vujudga kelgan orollar farqlanadi; daryo orollari esa qayir va o‘zan orollariga ham bo‘linadi. Inson faoliyati, ya'ni tuproq to‘kish yoki kanallar qazish natijasida vujudga kelgan «sun'iy orollar» alohida guruhga kiritiladi. Shuningdek, quyidagi tur ham mavjud: «suzuvchi orollar».
Materik orollari materiklarning suvosti chekkalarida joylashadi va odatda tub tog‘ jinslaridan tuzilgan bo‘ladi. Ularga eng yirik orollar — Grenlandiya, Yangi Gvineya, Kalimantan, Madagaskar va boshqalar kiradi. Kichik materik orollari to‘lqin va qirg‘oq to‘lqinlarining cho‘kindilarni to‘plashi natijasida ham hosil bo‘lishi mumkin.
O‘tish zonasidagi orollar odatda vulqonlardan hosil bo‘ladi, biroq ular orasida marjon orollari ham uchraydi.
Okean orollari okean tubida, jumladan, okean o‘rtaligidagi tog‘ tizmalarida joylashadi. Ular asosan vulqon yoki marjonlardan hosil bo‘lgan. Birinchi turga, xususan, Gavayi orollari kiradi (bu yerda lava qatlamlarining okean tubidan balandligi 9,7 km ga yetishi mumkin), ikkinchi turga esa Layn arxipelagi.
Daryo va ko‘l orollari kelib chiqishiga ko‘ra cho‘kindi to‘planishi yoki eroziya natijasida hosil bo‘lgan orollarga bo‘linadi. Cho‘kindi orollar daryo o‘zanida yoki ko‘l qirg‘og‘ida cho‘kindilar to‘planishidan vujudga keladi. Erozion orollar esa tub tog‘ jinslari yoki allyuviydan tuzilgan qoldiq balandlikni daryo tarmoqlari ikki tomondan aylanib oqishi yoxud suv havzasi atrofidagi quruqlikning bo‘rtib chiqqan qismi to‘lqinlarning yemiruvchi ta'sirida ajralib qolishi natijasida hosil bo‘lishi mumkin.
Har tomondan suv bilan o‘ralgan quruqlik qismi qoya ham bo‘lishi mumkin. Suv yuzasidan ko‘tarilgan quruqlikni qoya yoki orol deb tan olish xalqaro chegaralarga oid nizolarda muhim ahamiyatga ega. Bunga misol — chegaralarni delimitatsiya qilish: Ukraina va Ruminiya o‘rtasidagi hududiy nizo.
Aholi bor-yo‘qligiga ko‘ra, aholi yashaydigan va aholi yashamaydigan orollar farqlanadi.
Yer yuzidagi eng katta orollar
Maydoni 30 000 km²:


Shuningdek, eng katta orollarning maydoni bo‘yicha (5000 km² dan ortiq) va aholisi soni bo‘yicha (1 million kishidan ortiq) ro‘yxatlariga qarang.
Davlatlar o‘rtasida bo‘lingan orollar
- Uchta davlat
- Amalda uchta davlat
- Kipr —
Kipr Respublikasi, o‘zini mustaqil deb e'lon qilgan
Shimoliy Kipr Turk Respublikasi, Buyuk Britaniyaning harbiy bazalari —
Akrotiri va Dekeliya
- Ikkita davlat
- Katta Ussuriyskiy oroli —
Rossiya,
Xitoy Xalq Respublikasi - Gaiti —
Gaiti,
Dominikan Respublikasi - Irlandiya —
Buyuk Britaniya,
Irlandiya - Kuba —
Kuba, shuningdek, orolda AQSHning ekstraterritorial
Guantanamo harbiy bazasi ham joylashgan - Malta —
Malta,
Malta ordeni (Sant-Anjelo qal'asi) - Merket —
Finlandiya,
Shvetsiya - Yangi Gvineya —
Indoneziya,
Papua — Yangi Gvineya - Olovli Yer —
Argentina,
Chili - Sen-Marten —
Niderlandiya,
Fransiya - Timor —
Sharqiy Timor,
Indoneziya - Uzedom —
Germaniya,
Polsha
Rekordchi orollar
- dunyodagi maydoni eng katta orol: Grenlandiya (Daniya, maydoni qariyb 2 mln km²)
- maydoni bo‘yicha Rossiyadagi eng katta orol: Saxalin (Tinch okeani)
- dunyodagi eng shimoliy orol: Kaffeklubben (Daniya, Shimoliy Muz okeani)
- dunyodagi eng janubiy (butunlay doimiy muzliklar bilan qoplanmagan) orol: Ross oroli
- aholisi eng ko‘p orol: Yava (Indoneziya, aholisi 140 mln dan ortiq, 2010-yil)
- eng katta shahar joylashgan orol: Xonsyu (Yaponiya, Tokio shahri)
- chuchuk suvlardagi maydoni eng katta orol: Marajo (Braziliya, Amazonka daryosining quyilish joyi)
- dengiz sathidan eng baland nuqtaga ega orol: Yangi Gvineya (Indoneziya, Puncak-Jaya cho‘qqisi)
- boshqa istalgan quruqlikdan eng uzoqda joylashgan orol: Buve oroli (Norvegiya, Atlantika okeani)
Orol va qoya o‘rtasidagi huquqiy farq
Quruqlik qismini qoya yoki orol deb hisoblash katta iqtisodiy va siyosiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. Bu masala 121-moddada, ya'ni Birlashgan Millatlar Tashkilotining Dengiz huquqi to‘g‘risidagi konvensiyasida quyidagicha bayon qilingan:
1. Orol — suv bilan o‘ralgan va suv qalqiganda ham suv sathidan yuqorida turadigan, tabiiy ravishda hosil bo‘lgan quruqlik hududi.
2. 3-bandda nazarda tutilgan holatdan tashqari, orolning hududiy dengizi, tutash zonasi, eksklyuziv iqtisodiy zona va kontinental shelfi ushbu Konvensiyaning boshqa quruqlik hududlariga tatbiq etiladigan qoidalariga muvofiq belgilanadi.
3. Inson yashashi yoki mustaqil xo‘jalik faoliyatini yuritish uchun yaroqsiz qoyalar eksklyuziv iqtisodiy zonaga ham, kontinental shelfga ham ega bo‘lmaydi.
—
Biroq BMT Xalqaro sudi ayrim orolchalarni, ularda aholi yashashi yoki yashamasligidan qat'i nazar, e'tiborga olmaydi. Masalan, bunday holat 2009-yilda Ruminiya va Ukraina o‘rtasidagi nizo ko‘rilganda, undan oldinroq esa Liviya va Malta o‘rtasidagi nizoda ham kuzatilgan.
Orol davlatlari
Orol davlati — butun hududi bir yoki bir nechta orolda joylashgan davlat. Orol davlatlari eng ko‘p Okeaniyada, Tinch okeanida joylashgan. Maydoni va aholisi bo‘yicha eng katta orol davlati — Indoneziya bo‘lib, u Janubi-Sharqiy Osiyoda joylashgan.
- Vanuatu
- Yangi Gvineya
- Yangi Zelandiya
- Taiti
- Fiji
- va boshqalar
Avstraliya — materik. Uni ba'zan majoziy ma'noda «orol-materik» deb ham atashadi.
Orollar biologiyasi
Orollarning ajralib qolgan sharoitida tirik organizmlarning rivojlanishi ilm-fan uchun qiziqish uyg‘otadi. Qadimiy orollarda o‘simlik va hayvonlar nafaqat materiklardagi, balki ba'zan qo‘shni orollardagi qarindoshlaridan ham farq qiluvchi shakllarga ega bo‘ladi. Bu farqlarning xususiyatlari muayyan orol qanday jarayonlar natijasida hosil bo‘lganini aniqlashga yordam beradi. Masalan, Uolles chizig‘i ajratib turadigan Bali—Lombok va Kalimantan—Sulavesi orol juftlarining g‘arbida Osiyo biotasi, sharqida esa Avstraliya biotasi tarqalgan, garchi dengiz bo‘g‘ozining Bali va Lombok o‘rtasidagi kengligi juda kichik bo‘lsa ham. Biologik xilma-xillik okean orollarida odatda bir necha turdagi o‘simliklar (ularning urug‘larini shamol va qushlar olib keladi) va hayvonlar (asosan dengiz qushlari hamda uchuvchi hasharotlar) bilangina cheklanadi. Turlar xilma-xilligining kamligi ko‘plab orollarning serhasham o‘simlik qoplami bilan qoplanishiga to‘sqinlik qilmaydi.
Havolalar
- Orollarning qanday turlari mavjud? «Nauka i jizn» jurnalida (11-son, 2012-yil).