Magma va lava ta’riflarini to‘liq tushunish uchun, avvalo ularning o‘zaro farqlarini anglab olish kerak. Magma erigan tog‘ jinslaridan iborat bo‘lib, Yer po‘stida joylashadi. Lava esa — vulqon og‘zi (volcanic vent) orqali sayyoramiz yuzasiga chiqib keladigan magma hisoblanadi. Ikkalasi ham Yer qa’ridan chiqadigan erigan tog‘ jinslari bo‘lgani uchun, ularni bir-biridan ajratish ba’zan chalkash bo‘lib ketishi mumkin.
Magma va lava o‘rtasidagi farq nima?
Lava:
Lava — Yer yuzasiga otilib chiqadigan qizigan, erigan tog‘ jinsi (molten rock) sifatida ta’riflanadi; u yarim qattiq (semi-solid), juda issiq, kuyuvchi modda bo‘lib, Yer sirtiga chiqadi. Erigan lavaning harorati odatda turlicha bo‘ladi, biroq ko‘pincha u 1300 dan 2200 darajagacha diapazonda bo‘ladi. Lava odatda bir qancha omillarga, masalan, qovushqoqligi (viscosity) va tarkibiga (composition) qarab tasniflanadi. Qaysi turdagi lava qaysi vulqon turlaridan (types of volcanoes) chiqishi mumkinligini bilish ham muhim.
Magma:
Magma esa, aksincha, o‘z ichida uchuvchan moddalar (volatile substances) saqlaydigan erigan tog‘ jinsidir. Bu moddalar odatda Yer yuzasidan pastda, ya’ni Yer qa’rida joylashadi. Magma ko‘pincha magma kameralari (magma chambers) ichida to‘planadi. Bu kameralar odatda erigan gazlar (dissolved gases), muallaq holatda turgan kristallar (suspended crystals) va gaz pufakchalari (gas bubbles) aralashmasini o‘z ichiga oladi. Magmaning harorati 1300 dan 2400 darajagacha bo‘lishi mumkin.
| Magma va lava o‘rtasidagi farqlar | |
|---|---|
| Magma | Lava |
| Yer yuzasidan pastda, Yer qa’rida mavjud bo‘lgan erigan tog‘ jinsi magma deb ataladi. | Yer yuzasiga otilib chiqadigan erigan suyuqlik lava deb ataladi. Lava “suyuq magma” (liquid magma) deb ham yuritiladi. |
| Magmaning harorati nisbatan issiqroq bo‘lib, 1300–2400 °F oralig‘ida bo‘ladi. | Lavadan kuzatiladigan harorat nisbatan pastroq bo‘lib, 1300–2200 °F oralig‘ida bo‘ladi. |
| “Magma” so‘zi qadimgi yunon tilidan (Ancient Greek) kelib chiqqan. | “Lava” so‘zi italyan tilidan (Italian Language) kelib chiqqan. |
| Magma yer ostida joylashgani sababli ancha sekin soviydi; bu esa juda yirik kristallarning hosil bo‘lishiga olib keladi. | Lava magmaga qaraganda ancha tez soviydi. Natijada lava ba’zan shishasimon (glass) holatga kelib kristallanib qolishi mumkin. |
Ko‘p so‘raladigan savollar – FAQ
Q1
Lava nima?
Yer yuzasiga otilib chiqadigan yarim qattiq, juda issiq erigan tog‘ jinsi lava deb ataladi.
Q2
Magma nima?
Yer yuzasidan pastda joylashgan, tarkibida uchuvchan moddalar (volatile substances) bo‘lgan erigan tog‘ jinsi magma deb ataladi.
Q3
Qaysining harorati nisbatan past: lava yoki magma?
Lavaning harorati magmaga qaraganda pastroq bo‘ladi. U 1300–2200 °F diapazonda bo‘ladi.
Q4
Magma harorati qaysi oraliqda kuzatiladi?
Magma harorati 1300 dan 2400 darajagacha oraliqda bo‘ladi.
Q5
To‘g‘rimi yoki noto‘g‘rimi: Magma lavaга qaraganda ancha tez soviydi.
Noto‘g‘ri. Lava magmaga qaraganda tezroq soviydi.
