Nurlanishning spektral zichligi

Nurlanishning spektral zichligi — fotometriyada hamda elektromagnit to‘lqinlar nazariyasida qo‘llanadigan atama bo‘lib, kontekstga qarab quyidagi fizik kattaliklardan birini anglatishi mumkin:

uν=⟨dWdV dν⟩ (muqobil ko‘rinishi: uλ=⟨dWdV dλ⟩),
bu yerda W — energiya, V — hajm, ν=ω/2π — chastota (Hz) va λ — nurlanishning to‘lqin uzunligi;
  • nurlanish quvvatining spektral sirt zichligi (shuningdek: spektral nurlanish oqimining zichligi, nurlanishning spektral intensivligi, spektral energetik yorituvchanlik, spektral nurlantirish qobiliyati, spektral nurlanish chiqarish qobiliyati), ya’ni ko‘rib chiqilayotgan jismning nurlanuvchi sirtini tavsiflovchi kattalik. U quyidagicha aniqlanadi:
εν=⟨dPdS dν⟩ (muqobil ko‘rinishi: ελ=⟨dPdS dλ⟩),
bu yerda P — quvvat, S — nurlatuvchi sirtning yuzi.
  • spektral energetik ravshanlik, ya’ni ko‘rib chiqilayotgan jism sirtining muayyan yo‘nalishdagi nurlanishini tavsiflovchi kattalik. U quyidagicha aniqlanadi:
Bν=⟨dBdν⟩ (muqobil ko‘rinishi: Bλ=⟨dBdλ⟩),
bu yerda B — nurlatuvchining muayyan yo‘nalishdagi ravshanligi.

O‘rtachalashtirish yetarlicha uzun vaqt oralig‘i bo‘yicha amalga oshiriladi. Spektral zichlikning chastotaga (yoki to‘lqin uzunligiga) bog‘liqligini ko‘rsatuvchi egri chiziqlar shakli uν va εν (yoki uλ va ελ) juftliklari uchun bir xil. Quyida aniqlik uchun ko‘rib chiqiladigan kattalik — ε.

Agar nurlanish barcha yo‘nalishlarda bir tekis taqsimlangan (izotrop) bo‘lsa, uν (uλ) manbadan uning chiziqli o‘lchamlari tartibidagi yoki undan yaqinroq masofalarda quyidagi munosabatlar orqali εν (ελ) va Bν (Bλ) kattaliklar bilan bog‘lanadi:

uν|λ=4c⋅εν|λ,uν|λ=4πc⋅Bν|λ,
bu yerda c — yorug‘lik tezligi.

Ko‘rib chiqilayotgan kattaliklarning harfiy belgilari standartlashtirilmagan. Biroq spektral zichlikning qaysi argumentga bog‘liqligini va interval qaysi argument bo‘yicha olinayotganini bildirish uchun har qanday holatda quyi indeksdan foydalanish qabul qilingan: εν(ν) yoki ελ(λ).

Ikki yorug‘lik manbasining spektr diagrammalari: chapda — cho‘g‘lanma chiroq, o‘ngda — lyuminessent chiroq. Gorizontal o‘qda to‘lqin uzunligi λ nm birligida ko‘rsatilgan (ko‘rinadigan spektr sohasi; mos ranglar tasvirlangan). Qora egri chiziq — nurlanishning spektral zichligi ελ(λ).

Chastota yoki to‘lqin uzunligi argument sifatida tanlanishiga qarab, nurlanishning spektral zichligi ε SI tizimida (Vt/m2)/Hz yoki (Vt/m2)/m birliklarda o‘lchanadi. Xuddi shunday, u uchun: (J/m3)/Hz yoki (J/m3)/m.

Chastota va to‘lqin uzunligi λν=c munosabat bilan bog‘langanligi sababli, εν(ν) dan ελ(λ) ga o‘tish quyidagi formula orqali amalga oshiriladi:

ελ(λ)=εν(cλ)⋅cλ2.

Odatda (rasmdagi misollarga qarang), nurlanish energiyasi turli uzunlikdagi to‘lqinlar bo‘yicha notekis taqsimlanadi. Shu sababli nurlanishning spektral zichligi tanlangan argumentga (ushbu misolda — to‘lqin uzunligiga) murakkab tarzda bog‘liq.

Nurlanish manbalarining ayrim turlari uchun ularning spektral zichligi fundamental fizik qonuniyatlardan kelib chiqib aniqlanadi. Masalan, mutlaq qora jism uchun

εν=2πhν3c21ehν/kT−1,ελ=2πhc2λ51ehc/λkT−1,

bu yerda T — temperatura, h — Plank doimiysi. Cho‘g‘lanma chiroqning spektri (rasmning chap qismi) ko‘rinadigan spektr sohasida ushbu formulalar bilan yetarlicha yaxshi tavsiflanadi.

Nurlanishning to‘liq intensivligi («spektral» so‘zisiz) I qiymati εν yoki ελ ni tanlangan argument bo‘yicha integrallash orqali olinadi. Ba’zan εν, ελ zichliklari ham intensivlik deb ataladi. Bu unchalik to‘g‘ri bo‘lmasa-da, hatto minimal kontekst mavjud bo‘lganda ham tushunmovchilikka olib kelmaydi.

Qo‘llanilishi

Spektral zichlik optik datchiklar uchun muhim ahamiyatga ega.

Manbalar