

Spektroskop (spektrometr) (spektr va qadimgi yunoncha σκοπέω — «qarayman» degani) — nurlanishning spektrini ko‘z bilan kuzatishga mo‘ljallangan optik asbob. Undan moddalarning tezkor sifat jihatidan spektral tahlilini o‘tkazish maqsadida kimyo, metallurgiya (masalan, stiloskop) hamda boshqa fanlarda foydalaniladi. Nurlanishni spektrga ajratish, masalan, optik prizma yordamida amalga oshiriladi. Fluoresansli okulyar yordamida ultrabinafsha spektrni, elektron-optik o‘zgartirgich yordamida esa yaqin infraqizil spektr sohasini ko‘z bilan kuzatish mumkin.
Ko‘pincha «spektrometr» deganda, masalan, ma’lum miqdordagi spektral chiziqlarning intensivligini aniqlashga mo‘ljallangan, ko‘pincha avtomatlashtirilgan maxsus qurilma tushuniladi. «Spektroskop» deganda esa spektrning turli qismlarini qo‘lda ko‘rish imkonini beruvchi stol usti asbobi nazarda tutiladi.
Spektrometrlarning turli xillari mavjud, masalan: portativ, rentgen-fluoresansli va optik.
Spektroskopning ishlash prinsipi
Spektroskoplarning turli turlari tuzilishida ayrim farqlar mavjud, biroq ularning ishlash prinsipi bir xil. Har qanday spektral asbob quyidagi qismlardan tashkil topadi:
- Tirqishli kollimator.
- Prizma yoki difraksion panjara.
- Kuzatish trubasi.
Turlari
Spektroskoplar spektrni qayd etish usuliga ko‘ra quyidagi turlarga bo‘linadi:
- Spektrograflar. Spektrni fotosuratga olish orqali qayd etish uchun mo‘ljallangan.
- Spektrometrlar. Ular yordamida spektrlar olinadi va spektral xususiyatlar o‘lchanadi.
- Spektrofotometrlar. Ularning tuzilishida o‘rganilayotgan moddaning yorug‘likni o‘tkazish koeffitsiyentini o‘lchash imkonini beruvchi fotometrik moslama mavjud.