Suyuqliklarda molekulalar gazlardagiga nisbatan o’zaro ancha yaqin va batartib joylashgan. Molekulalar o’rtasidagi tortishuv kuchlari ham yuqori, boshqacharoq aytganda, molekulalarning kinetik energiyasi ular orasidagi tortishuv energiyasidan kichik (Ekin < Etort) bo’lgani uchun suyuqlik holati mavjud bo’ladi. Gazlardan farqli ravishda bosim ortishi bilan suyuqlik hajmi deyarli o’zgarmaydi, ya’ni suyuqliklar uchun “siqiluvchanlik” xususiyati xos emas. Ularga “oquvchanlik' xususiyati xosdir.
Temperatura ortishi bilan suyuqlik bug’ holatiga o’tadi. Umuman, har qanday suyuqlik temperaturaning har qanday qiymatida o’z bug’i bilan (suyuqlik-bug‘) muvozanatda bo’ladi. 1 atm (101,3 kPa) bosimda 1 mol suyuqlikni bug’ga aylantirish uchun sarf bo'ladigan issiqlik bug'lanish issiqligi (entalpiyasi)(ΔHbog' kJ/mol; kkal/mol) deyiladi. Suyuqlik bug'ga aylanadigan temperatura qaynash temperaturasi deyiladi. U moddaning tarkibi va tuzilishiga bog'liq bo'ladi (tqay°C;K).
Temperatura pasayishi bilan suyuqliklar qattiq holatga o'tadi. Suv 0°C da muz (qattiq) holatiga o'tadi. Qattiq holatdan suyuq holatga o'tish moddaning suyuqlanishi deyiladi. 1 atm (101,325 kPa) bosimda 1 mol qattiq moddaning suyuqlikka aylanishi uchun sarflanadigan issiqlik moddaning suyuqlanish issiqligi deyiladi (ΔHsuyuq kJ/mol; kkal/mol). Moddaning suyuqlikka aylanish temperaturasi suyuqlanish temperaturasi deyiladi (t °C; K).
Suyuq holdagi moddalar qovushqoqlik (η), to'yingan bug' bosimi (Pto'y), nur sindirish ko'rsatkichi (n) optik zichligi (A), zichligi — p (g/cm3) kabi kattaliklar bilan ham tavsiflanadi
Suyuqliklarga misollar
Suyuqliklar ma'lum hajmga ega bo'lgan, ammo aniq shaklga ega bo'lmagan materiya shaklidir. Suyuqliklar oqishi va idishining shaklini olishi mumkin.
- Suv
- Sut
- Qon
- Siydik
- Benzin
- Merkuriy ( element )
- Brom (element)
- Vino
- Spirtli ichimliklar
- Asal
- Kofe
Suyuqlikning xususiyatlari
Suyuqliklarning xususiyatlari bizga ushbu moddalarning xatti-harakatlarini va ularning hayotimizga qanday ta'sir qilishini tushunishga yordam beradi. Bu suyuqlikning asosiy xususiyatlari:
Shaffoflik: Suyuqliklar ko'pincha shaffof bo'lib, ko'plab amaliy ahamiyatga ega. Suyuqlikning bu xususiyati ko'plab optik va mikroskopik tadqiqotlar uchun muhimdir. Suyuqlik optik linzalar, mikroskoplar va teleskoplar kabi optik qurilmalarning ishlashiga sezilarli ta'sir ko'rsatadi.
O'zgaruvchanlik: Suyuqliklar o'zgaruvchanlikka ega. Bu ularni ko'plab amaliy sohalarda muhim qiladi. Misol uchun, iste'molchilar tomonidan ishlatiladigan termostatlar va termometrlar suyuqliklarning o'zgaruvchan xususiyatlaridan foydalanadilar.
Yopishqoqlik: Yopishqoqlik suyuqlikning tortishish kuchiga qarshiligini tavsiflaydi. Ba'zi suyuqliklar yopishqoqroq, boshqalari esa kamroq yopishqoq va tez oqadi. Bu xususiyat dvigatellar yoki moylash materiallari kabi mahsulotlarni ishlab chiqarish va ulardan foydalanishda muhim rol o'ynaydi.
Zichlik: Suyuqliklarning hajmi va massasi bor, bu ularning zichligini belgilaydi. Ko'pgina suyuqliklar belgilangan sharoitlarda doimiy zichlikka ega. Bu xususiyat suyuqliklarni o'lchash va solishtirish uchun muhimdir.
Biriktiruvchi xossalari: Suyuqliklar birlashganda turli kuchlar ta’sirida birga ushlab turiladi.
Aniq burg'ulash xususiyati: Suyuqliklar harorat va bosim o'zgarishiga juda sezgir. Bu kimyo va biologiyada tadqiqot va laboratoriya dasturlarida muhim ahamiyatga ega.
Asosan, suyuqlikning bu xossalari kundalik hayotimizda ham, ilmiy-texnik sohalarda ham keng qo'llaniladi. Suyuqliklar tadqiqot va qo'llashning ko'plab sohalarida muhim rol o'ynaydi va bu xususiyatlar muhandislik, tibbiyot, atrof-muhitni muhofaza qilish va boshqalarda tadqiqot va ishlanmalar uchun asosiy manba hisoblanadi.
