Meteor oqimi nima

Meteor oqimi Leonidlar. 1966-yil

Meteor oqimi (yulduz yog‘ilishi, yulduz yomg‘iri, ingl. meteor shower) — meteorlar majmui bo‘lib, meteoroidlar to‘dasining Yer atmosferasiga kirib kelishi natijasida hosil bo‘ladi.

Tavsif

Meteor oqimi Leonidlar 1833-yilda

Ko‘pincha jadalligi yuqori bo‘lgan meteor oqimi (uning zenitdagi soatlik meteor soni mingdan ortiq bo‘lgan) yulduz yomg‘iri yoki meteor yomg‘iri deb ataladi.

Meteoroidlar to‘dalari kosmik fazoda aniq belgilangan orbitalarni egallaydi. Shu sababli, birinchidan, meteor oqimlari Yer o‘z orbitasi bilan meteoroidlar to‘dasi orbitasi kesishadigan nuqtadan o‘tadigan yilning muayyan vaqtida kuzatiladi; ikkinchidan, oqimlarning ko‘rinma boshlanish nuqtalari (radiantlari) osmonda qat’iy belgilangan nuqtada joylashadi. Yulduz turkumiga (unda radiant joylashgan):90, yoki radiantga eng yaqin yulduzga qarab meteor oqimiga nom beriladi.

Yakka meteor animatsiyasi

Ayrim meteoroidlar to‘dalarining orbitalari mavjud yoki ilgari mavjud bo‘lgan kometalar orbitalariga juda yaqin. Olimlarning fikricha, ular kometalarning parchalanishi natijasida hosil bo‘lgan. Masalan, Orionidlar va Eta-Akvaridlar Galley kometasiga bog‘liq.

Astronomlar mingga yaqin meteor oqimini qayd etgan. Biroq yulduzli osmonni kuzatishning avtomatlashtirilgan vositalari rivojlangach, ularning soni kamaydi. Hozirgi vaqtda 64 ta meteor oqimi tasdiqlangan, yana 300 dan ortig‘i tasdiqlanishini kutmoqda.

Quyidagi ikki tushunchani chalkashtirmaslik kerak: meteor oqimi va meteorit yomg‘iri. Meteor oqimi tarkibiga meteorlar kiradi. Ular atmosferada yonib ketadi va Yer yuzasiga yetib bormaydi, meteorit yomg‘irlari esa meteoritlardan tashkil topadi; ular Yerga tushadi. Ilgari bu ikki hodisa bir-biridan farqlanmagan va ikkalasi ham «olovli yomg‘ir» deb atalgan. Ularni faol o‘rganish boshlangachgina bu farq aniqlangan.

Yer yangi kometa moddasi bilan to‘ldirilgan meteor oqimidan o‘tayotganda meteor yomg‘iri kuzatiladi. Bunda meteor oqimining intensivligi 10 000 marta ortadi; odatiy «fon» sharoitida esa Yer atmosferasiga soatiga taxminan 10 ta meteoroid kiradi. Mashhur meteor yomg‘irlari quyidagi meteor oqimi bilan bog‘liq: Leonidlar. Ular 1833 va 1966-yillarda kuzatilgan.

XXI asrdagi tadqiqotlar

2000-yillarning boshida meteor moddasining ko‘p yillik oqimi bo‘yicha meteor radari yordamida olingan kuzatuv ma’lumotlarini qayta ishlash yakunlandi. Bu radar Qozon davlat universitetiga tegishli edi. Ushbu universitetda ishlab chiqilgan kvazitomografik kompyuter texnologiyasi qo‘llanildi. Sutkasiga 4 tadan ortiq meteor kuzatiladigan mikrooqimlar o‘rganildi. Shimoliy osmon yarimsharida mikrooqimlarning ko‘rinma boshlanish nuqtalari (radiantlari) taqsimoti xaritalari ikki gradusga ikki gradus aniqlikda tuzildi va ularning orbitalari parametrlari aniqlandi. Texnologiya imkoniyatlari quyidagi meteor oqimi misolida ko‘rsatildi: Kunduzgi Arietidlar. Ular bitta to‘da emas, balki orbitalarining qiyaligi 15 gradusdan 40 gradusgacha o‘zgaradigan to‘dalar birlashmasi ekanligi ko‘rsatildi. Ushbu birlashmaning perigeliy koordinatalari o‘zgarish diapazoni Marsden oilasiga mansub kometalar perigeliy koordinatalari diapazoniga yaqin ekani aniqlandi.

Kuchli meteor oqimlarining hozirgi faolligi

Quyida 2026-yil prognoziga ko‘ra ayrim ko‘z bilan kuzatiladigan meteor oqimlarining faollik davrlari grafik ko‘rinishda berilgan; qavs ichida — zenitdagi soatlik meteor soni:

Adabiyotlar

Havolalar