Oy atmosferasi — Oyning nihoyatda siyrak gaz qobig‘i (sirtidagi bosim taxminan 10 нПа) Yer atmosferasiga nisbatan o‘n trillion marta siyrakroq bo‘lib, asosan vodorod, geliy, neon va argondan iborat. Oyga deyarli ta’sir ko‘rsatmaydi. Kompyuter modellari shuni ko‘rsatadiki, taxminan 3,5 milliard yil avval, Oy vulkanizmi avjiga chiqqan davrda, katta miqdorda karbonat angidrid, oltingugurt va suv bug‘i ajralib chiqqan va Oyda vaqtinchalik atmosfera mavjud bo‘lgan. U 1,5 baravar zichroq edi (hozirgi Mars atmosferasiga nisbatan) va taxminan 70 million yil davomida tarqalib borgan.
Atmosferaning manbalari ichki jarayonlar (Oy po‘stlog‘idan gazlarning ajralib chiqishi va vulkanizm), shuningdek, tashqi omillar — mikrometeoritlarning tushishi va Quyosh shamolidir. Oy ajralib chiqayotgan barcha gazlarni ushlab qola olmaydi, chunki uning tortishish kuchi kuchsiz; sirtidan ko‘tarilayotgan gazlarning katta qismi koinotga tarqalib ketadi.
Oy sirtidagi zarrachalar konsentratsiyasi Oy sutkasining vaqtiga qarab sezilarli darajada o‘zgaradi: tunda 1 sm³ hajmda 105 ta zarracha, kunduzi esa 104 ta zarracha kuzatiladi. Yer uchun bu ko‘rsatkich 2,7⋅1019.
“Apollon” dasturi doirasida Oy atmosferasi tadqiq qilindi va natijada unda turli elementlarning atomlari, jumladan argon va geliy mavjudligi aniqlandi; keyingi kuzatuvlar esa Yer yuzasidan quyidagi ionlarni aniqladi: natriy va kaliy.
1991-yilda Boston universiteti tadqiqotchilari Quyoshga qarama-qarshi yo‘nalishda, Oy radiusidan 15—20 baravar masofagacha cho‘zilgan natriy «dum»ini aniqladilar.
Oy atmosferasini bevosita o‘rganish uchun 2013-yil sentabrida ishga tushirilgan zond — LADEE.
Havolalar
- J. K. Uilson, S. M. Smit, J. Bomgardner, M. Mendillo. 1998-yilgi Leonidlar meteor yomg‘iridan keyin Oyning natriy dumining kuchayishi